Máy tính của Thế giới. Cỗ máy không thể ngăn cản. Trái tim của Ethereum. Máy ảo Ethereum (EVM) có nhiều tên gọi làm nổi bật tầm quan trọng của nó đối với mạng Ethereum. Đó là tính năng cốt lõi khiến nó không chỉ là một ‘sổ cái phân tán’ như Bitcoin mà còn là một “máy trạng thái phân tán”. EVM cho phép các nhà phát triển tạo các hợp đồng thông minh bằng ngôn ngữ lập trình có tên là Solidity. Một ứng dụng phổ biến của hợp đồng thông minh là quản lý việc tạo và trao đổi mã token. Nhiều ứng dụng và giao thức sử dụng mã token để thưởng cho người dùng cho các hành động quan trọng đối với mục tiêu của nó. Nếu không có EVM, điều này sẽ không thể thực hiện được. Vậy EVM là gì? Tại sao lại ví EVM như là trái tim của Ethereum?. Hôm nay, XGems sẽ bật mí và giải đáp các thắc mắc này trong bài viết dưới đây nhé.

1. EVM – Máy ảo Ethereum là gì?

Nếu bạn đã từng tải xuống một bộ phim, bài hát hoặc phần mềm (tất nhiên là hợp pháp) từ BitTorrent thì bạn có thể hiểu những lợi ích của một mạng phi tập trung. Ngay cả khi bạn là cơ quan quyền lực nhất trên thế giới, việc đánh sập một mạng phi tập trung là điều khó khăn vì nó sẽ yêu cầu dừng từng thành viên của mạng.

Một cách tốt để đưa một mạng phi tập trung mở rộng quy mô là sử dụng máy ảo (VM). Điều này là do máy ảo có thể chạy trên các hệ điều hành và phần cứng khác nhau và từ bất kỳ vị trí địa lý nào. Máy ảo hoạt động như một lớp trừu tượng giữa mã và máy thực thi mã.

Máy ảo hoạt động theo cách tương tự như một máy vật lý với bộ lưu trữ, bộ nhớ và CPU nhưng chúng hoạt động hoàn toàn dưới dạng mã. Về lý thuyết, bất kỳ ai cũng có thể chạy một máy ảo, điều này làm cho nó trở thành một nền tảng có tính di động cao cho một mạng phi tập trung. Với EVM, nó sử dụng một mạng lưới các node phi tập trung để thực thi các hợp đồng thông minh.

Bản thân giao thức Ethereum chỉ tồn tại với mục đích giữ cho hoạt động liên tục, không bị gián đoạn và bất biến của cỗ máy trạng thái đặc biệt này. Đó là môi trường mà tất cả các tài khoản Ethereum và hợp đồng thông minh đang tồn tại. Tại bất kỳ khối nhất định nào trong chuỗi, Ethereum có một và chỉ một trạng thái ‘chuẩn’ và EVM là thứ xác định các quy tắc để tính toán trạng thái hợp lệ mới từ khối này sang khối khác.

Những tính năng chính:

• Thuyết quyết định (Determinism)
• Chấm dứt (Terminable)
• Bị cô lập (Isolated)

Thuyết quyết định

Một chương trình là xác định nếu nó cung cấp cùng một đầu ra cho cùng một tập hợp các đầu vào, bất kể nó thực thi mã bao nhiêu lần. Một ví dụ hoàn hảo của một hàm xác định là các phép toán cổ điển. Ví dụ: giả sử rằng tất cả các số có cơ số 10, 1 + 4 sẽ luôn là 5, bất kể bạn lặp lại thao tác này bao nhiêu lần.

Vì vậy, tại sao điều này lại quan trọng khi nói đến hợp đồng thông minh?

Vì các dApp này có xu hướng xử lý hàng triệu đô la một lúc, nên người dùng cần biết cách mã phản ứng trong từng giai đoạn thực thi của nó.

Chấm dứt

Bạn phải lưu ý rằng các hợp đồng thông minh Ethereum là hoàn chỉnh. Nếu được cung cấp đủ thời gian và nguồn lực, hợp đồng thông minh sẽ có thể giải quyết mọi vấn đề. Tuy nhiên, không thể nói liệu một hợp đồng có thể kết thúc tất cả các hoạt động trong một thời hạn nhất định hay không. Đây là lý do tại sao hợp đồng thông minh nên có cơ chế chấm dứt. Các hợp đồng thông minh Ethereum sử dụng “gas” để xác định tuổi thọ. Thời điểm vượt qua giới hạn gas của hợp đồng, nó sẽ dừng tất cả các hoạt động.

Bị cô lập

Cuối cùng, một hợp đồng thông minh nên chạy trong một môi trường hoàn toàn bị cô lập. Nếu có điều gì đó xảy ra với hợp đồng thông minh (như hack hoặc lỗi), thì điều đó sẽ không ảnh hưởng đến phần còn lại của giao thức cơ bản.

Có hai hệ thống mà hợp đồng thông minh có thể sử dụng để hỗ trợ ba tính năng này. Hai hệ thống này là Máy ảo và Docker container. Vì các thiết kế hợp đồng của Docker không mang tính xác định nên theo mặc định, Ethereum đã quyết định sử dụng máy ảo.

2. Hoạt động của Máy ảo Ethereum

Các hệ điều hành truyền thống như Windows và iOS chỉ cần chạy trên một hệ thống tại một thời điểm. Tuy nhiên, máy ảo là các bản tóm tắt cấp cao hơn đã được tạo ra trên các hệ điều hành gốc để tái tạo hoạt động của một máy vật lý.

Chính xác thì EVM giúp bạn như thế nào?

Một máy ảo cho phép bạn chạy cùng một nền tảng trên một số kiến ​​trúc phần cứng và hệ điều hành khác nhau đồng thời. Đây là lý do tại sao máy ảo là một sự phù hợp tuyệt vời cho một mạng phi tập trung như Ethereum. Mục tiêu chính của Ethereum là trở thành một siêu máy tính toàn cầu cho các nhà phát triển thuê tài nguyên máy tính để xây dựng các hợp đồng thông minh và các ứng dụng phi tập trung của riêng họ. EVM hoạt động khá giống như máy tính toàn cầu này, có thể truy cập bởi nhiều node trên khắp thế giới.

Ngăn xếp và máy trạng thái

EVM có thêm hai tính năng của một máy ảo. Thứ nhất, nó là một máy trạng thái có thể đọc đầu vào và thay đổi trạng thái của nó cho phù hợp. Thêm vào đó, nó là một máy dựa trên ngăn xếp, trong đó cấu trúc bộ nhớ được tổ chức và truy cập như một ngăn xếp.

Ngăn xếp là cấu trúc dữ liệu tuyến tính trong đó các hoạt động được thực hiện bằng cách sử dụng LIFO hoặc Last In First Out.

Hãy xem xét ví dụ sau:

Trong ngăn xếp trên, phần dữ liệu đầu tiên được chèn vào đó là Orange và phần dữ liệu cuối cùng là Apple. Vì vậy, nếu chúng ta lấy dữ liệu ra khỏi ngăn xếp bằng logic LIFO, thì mảnh đầu tiên chúng ta lấy là Apple và mảnh cuối cùng là Orange.

Bây giờ, chúng ta hãy xem xét các hoạt động ngăn xếp – Push và Pop.

Push: Hành động thêm dữ liệu vào ngăn xếp.

Pop: Hành động xóa các mục khỏi ngăn xếp bằng phương pháp LIFO.

Các hoạt động ngăn xếp trên EVM

Trong một máy ảo dựa trên ngăn xếp, các hoạt động được thực thi như sau:

• Dữ liệu và toán hạng đầu tiên được đưa ra.
• Các hoạt động tương ứng được thực hiện.
• Kết quả được đẩy trở lại ngăn xếp.

Nhìn vào sơ đồ sau:

• Chúng ta bật ra hai số đầu tiên 20 và 7.
• Hai số sau đó được cộng lại, cho chúng ta 27.
• Cuối cùng, kết quả được đẩy trở lại ngăn xếp.

Ưu điểm của hệ thống dựa trên ngăn xếp của EVM

Cấu trúc ngăn xếp đảm bảo rằng EVM không cần biết địa chỉ chính xác của các toán hạng. Cấu trúc ngăn xếp chắc chắn sẽ luôn trỏ VM đến toán hạng tiếp theo. Điều này loại bỏ chi phí hoạt động đáng kể và tăng hiệu quả tổng thể.

EVM có trạng thái thế giới, trạng thái máy và ROM ảo. Trạng thái thế giới lưu trữ tất cả các tài khoản trong mạng, trạng thái máy bao gồm dữ liệu như bộ đếm chương trình, gas khả dụng, ngăn xếp và bộ nhớ. Cuối cùng, ROM ảo đọc mã cấp máy gọi là “EVM bytecode”. Đây là một ngôn ngữ duy nhất mà chỉ EVM mới có thể hiểu được.

EVM bytecode

Đầu tiên chúng ta sẽ phân tích rõ ràng hai thuật ngữ: “bytecode” và “EVM bytecode”. Trong khoa học máy tính, “bytecode” là một ngôn ngữ máy tính được biên dịch từ mã nguồn và chạy trên Máy ảo. Bytecode không phải con người có thể đọc được nhưng máy tính có thể đọc được.

[Dòng]

Mã nguồn -> Bytecode -> Mã máy

Mã nguồn: Tập tin được viết bằng ngôn ngữ lập trình như Java, Solidity.

Bytecode: Được biên dịch từ mã nguồn và chạy trên Máy ảo như JVM, EVM

Mã máy: Mã chỉ hệ điều hành mới đọc được. Bytecode được chuyển đổi thành Mã máy và cuối cùng được thực thi.

Khi bạn đã hiểu bytecode là gì, bạn sẽ dễ dàng hiểu “EVM bytecode” là gì. Mã byte EVM được biên dịch từ Solidity và thực thi trên EVM.

Luồng hoạt động của EVM bytecode

• Hợp đồng solidity/vyper được biên dịch thành bytecode. Trình biên dịch được sử dụng ở đây được gọi là “solc.”
• Bytecode được mạng đọc và xử lý.
• Bytecode là đại diện nhị phân của opcode rắn. Các trình biên dịch là một thành phần quan trọng của toàn bộ quá trình trao đổi vì EVM sẽ không hiểu bất kỳ ngôn ngữ nào khác ngoại trừ mã bytecode.
• Mỗi mã opcode được đặt một tên có thể đọc được trong thông số kỹ thuật và được đại diện bằng một mã số. Ví dụ: số 0X01 đại diện cho opcode ADD.

3. Chức năng Máy ảo Ethereum

• EVM là đơn vị xử lý phi tập trung của toàn bộ mạng Ethereum. Mỗi và mọi giao dịch, tương tác, thực hiện hợp đồng thông minh chỉ có thể xảy ra thông qua EVM.
• Nó chịu trách nhiệm về tất cả các cấu trúc dữ liệu khác nhau, bao gồm các lệnh, toán hạng và dữ liệu được xử lý.
• EVM tìm nạp và thực thi lệnh cũng như giải mã các toán hạng thông qua một bộ điều phối lệnh.
• EVM cũng theo dõi các thành phần mạng như Trạng thái thế giới, Trạng thái lưu trữ và Thông tin khối.
• Tạo môi trường thời gian chạy cho các hợp đồng thông minh trên mạng Ethereum. Môi trường này bao gồm thông tin được sử dụng để thực hiện các giao dịch cụ thể như: giá gas (giá gas hiện tại), Codesize (kích thước của cơ sở giao dịch), Người gọi (địa chỉ người nhận giao dịch) và Nguồn gốc (địa chỉ người gửi giao dịch).

4. Các trường hợp sử dụng của EVM

Bây giờ chúng ta đã đề cập đến từng yếu tố của EVM, hãy xem cách các phần này kết hợp với nhau để giúp cung cấp năng lượng cho các dự án trong Ethereum:

Mã token ERC-20

Mã token ERC-20 là mã token có thể được chuyển giữa các địa chỉ, có số lượng cố định và giá trị của chúng giống nhau trên toàn mạng. Các hợp đồng thông minh tuân theo cấu trúc dữ liệu xác định trên EVM được sử dụng để tạo mã token ERC-20. Cấu trúc dữ liệu này kiểm soát việc đặt tên, phân phối, số lượng cung cấp và giám sát mã token.

Sàn giao dịch phi tập trung

Một sàn giao dịch phi tập trung triển khai các hợp đồng thông minh để cho phép người dùng trao đổi mã token ERC-20. Các hợp đồng thông minh này được gọi là Nhà tạo thị trường tự động (AMM) vì chúng cho phép người dùng đóng góp vào nhóm thanh khoản của một số mã token nhất định mà không cần bất kỳ bên thứ ba nào kiểm soát. Một số sàn giao dịch phổ biến như Uniswap và SushiSwap là ứng dụng của mô hình AMM này.

Mã token ERC-721

Tiêu chuẩn mã token phổ biến rộng rãi khác là người anh em họ không thể thay thế của ERC-20 là ERC-721 . Các hợp đồng thông minh này được sử dụng để mint NFT (mã token không thể thay thế), là các mã token có giá trị duy nhất trên toàn bộ chuỗi khối. Tạo ra các tác phẩm nghệ thuật độc đáo là trường hợp sử dụng lớn nhất đối với các loại mã token này. Các dự án khác trong không gian trò chơi như Axie Infinity và God Unchained sử dụng những mã token này để thu thập trong trò chơi.

5. Các vấn đề với Máy ảo Ethereum

Đối với tất cả các chức năng tuyệt vời của nó, có bốn vấn đề lớn với EVM làm hạn chế thông lượng tổng thể của mạng:

• Vì EVM phải xử lý rất nhiều hoạt động khác nhau và đa dạng nên EVM không nhanh như mong muốn. Đặc điểm kỹ thuật opcode của EVM không thay đổi theo thời gian và không được tối ưu hóa cho các nền tảng phần cứng khác nhau.
• Mở rộng ở điểm đầu tiên, vì EVM phải tiến hành rất nhiều hoạt động khác nhau, nó có xu hướng trở thành một nút thắt cổ chai trong hoạt động. Như bạn có thể tưởng tượng, điều này ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả mạng tổng thể.
• EVM không phát triển nhiều so với đặc điểm kỹ thuật ban đầu của nó. Đây là lý do tại sao công cụ và hỗ trợ ngôn ngữ cần thiết để viết hợp đồng là rất hạn chế.

6. Tổng kết

EVM làm cho Ethereum trở thành một nền tảng chứ không chỉ là một chuỗi khối, vô số các trường hợp sử dụng rộng rãi chưa từng có đã được triển khai trên Ethereum, giúp TVL của Ethereum có khi đã vượt hơn 300 tỷ USD, một con số làm bất kỳ doanh nghiệp khởi nghiệp truyền thống nào cũng thèm khát. Tuy nhiên, EVM không phải là một hệ thống hoàn hảo. Có nhiều thách thức xung quanh tốc độ giao dịch và thông lượng mạng. Đây là một lĩnh vực trọng tâm của cộng đồng phát triển và lộ trình cho Ethereum 2.0. Và EVM sẽ tiến hóa như thế nào để giúp Ethereum tiến nhanh hơn trên con đường đến với Ethereum 2.0?

Chắc hẳn anh em đều biết máy ảo EVM, một công nghệ làm nên tên tuổi của Ethereum, nó giúp thực thi các smart contract trên mạng lưới Ethereum. Thế còn zkEVM là gì? nó có vai trò quan trọng như máy ảo EVM không?

1. zkEVM là gì?

zkEVM (zero-knowlege Ethereum Virtual Machine) là một máy ảo hỗ trợ tính toán zero-knowledge proofs hay ZKP để xác minh tính đúng đắn của việc thực thi các chương trình, bao gồm cả tính hợp lệ của đầu vào (inputs) và đầu ra (outputs) trong chương trình.

Nói một cách đơn giản thì zkEVM được thiết kế để thực hiện các smart contract có hỗ trợ công nghệ zero-knowledge (zk).

2. Tầm quan trọng của zkEVM

Trước tiên chúng ta cùng điểm lại tầm quan trọng của công nghệ zk. ZKP (zero-knowledge proofs) là một cách để chứng minh một trạng thái là đúng mà không phải tiết lộ thêm bất kỳ thông tin nào, nhờ đó mà người dùng giữ được quyền riêng tư như thông tin cá nhân, bí mật kinh doanh, dữ liệu độc quyền… Đặc biệt trong không gian Web3 thì quyền riêng tư là không thể thiếu. Ví dụ nhờ zk bạn có thể sử dụng web mà ko bị lấy cắp thông tin cá nhân, hay sử dụng dữ liệu độc quyền làm đầu vào để kích hoạt hợp đồng thông minh.

zkEVM tận dụng tài nguyên của Ethereum, tận dụng khả năng mở rộng, tính hợp lệ, chi phí thấp, hiệu quả vốn của công nghệ zk-Rollup và khả năng mang lại quyền riêng tư của của công nghệ zk:

• Với Layer 2, zk-Rollup ban đầu thiếu khả năng thực thi smart contract, chỉ có thể thực thi swap hay payment đơn giản. Tuy nhiên, với sự ra đời của zkEVM thì zk-Rollup đang hỗ trợ smart contract và giúp các các nhà phát triển dễ dàng phát triển dApp với ngôn ngữ Solidity quen thuộc.
• Với Layer 1 sử dụng công nghệ zk như Mina thì zkEVM giúp các bằng chứng trạng thái có thể được chứng minh trực tiếp trên Ethereum, từ đó sẽ mở ra cầu nối giữa Mina với công nghệ zk và Ethereum.

zkEVM có phải là yếu tố quyết định sự phát triển của công nghệ zk không? câu trả lời là không. Ví dụ một số dự án non-EVM như StarkNet sử dụng Warp để biên dịch ngôn ngữ Solidity sang Cairo hay Polygon Miden sử dụng máy ảo MidenVM.

Vậy tại sao lại là zkEVM mà không phải là máy ảo khác? Như đã nói ở trên, đó là zkEVM giúp tận dụng tài nguyên từ Ethereum như:

• Công cụ quen thuộc dành cho nhà phát triển như Truffle, Hardhat và Foundry
• Các phương pháp hay nhất về bảo mật đã được thiết lập
• Triển khai hợp đồng thông minh mô-đun hiện có thông qua OpenZeppelin
• Nhiều công ty kiểm toán có chuyên môn trong EVM
• Cộng đồng nhà phát triển Web3 lớn nhất
• Người dùng đã quen thuộc với các tiện ích của blockchain dựa trên EVM như Etherscan, ví metamask…
• Theo DeFi Llama, khoảng 80% TVL nằm trên các chuỗi EVM. Các ứng dụng DeFi blue-chip như Uniswap, Aave, Maker đều được xây dựng trên EVM, các ứng dụng này có thể dễ dàng tích hợp sang blockchain EVM khác, mà người dùng thường sẽ tin tưởng những tên tuổi đã được khẳng định qua thời gian.

zkEVM tăng cường sức mạnh cho giải pháp mở rộng Ethereum. Như chúng ta biết zk-Rollup được cho là giải pháp mở rộng trong trung và dài hạn của Ethereum với nhiều lợi thế như: khả năng mở rộng lên tới 2000TPS (gấp 4 lần Optimistic-Rollup), tạo bằng chứng hợp lệ, chi phí thấp, hiệu quả vốn (chỉ mất ~10 phút để rút tiền về L1 trong khi Optimistic là 1 tuần). zkEVM nâng tầm giải pháp mở rộng zk-Rollup thông qua việc tương thích EVM, giúp các nhà phát triển dễ dàng tận dụng tài nguyên từ Ethereum.

3. Cách hoạt động của zkEVM

Để hiểu cách thức hoạt động của zkEVM (và tại sao nó lại khác), trước tiên chúng ta hãy xem lại cách EVM hoạt động hiện tại nhé

Cách hoạt động của máy ảo EVM

Máy ảo hoạt động theo cách tương tự như một máy vật lý với bộ lưu trữ, bộ nhớ và CPU nhưng chúng hoạt động hoàn toàn dưới dạng mã.

(1). Bytecode hợp đồng (được biên dịch từ mã nguồn) được tải từ bộ lưu trữ của EVM và được thực thi bởi các node ngang hàng trên EVM. Các node sử dụng các đầu vào (inputs) giống nhau, điều này đảm bảo rằng mỗi node đến cùng một kết quả (hoặc nếu không thì chúng không thể đạt được sự đồng thuận).

(2). Các Opcodes EVM (có trong bytecode) thực hiện các thao tác đọc-ghi tức là đọc các giá trị từ bộ lưu trữ trạng thái (state Storage) và ghi các giá trị mới vào bộ nhớ (Memory)của EVM.

(3). Các opcodes EVM thực hiện tính toán các giá trị thu được từ bộ lưu trữ trạng thái (state storage) trước khi trả về các giá trị mới. Việc cập nhật này dẫn đến việc EVM chuyển đổi sang trạng thái mới (các giao dịch được gọi là “chuyển đổi trạng thái” vì lý do này). Trạng thái mới này được sao chép bởi các node khác và duy trì cho đến khi một giao dịch khác được thực hiện.

Cách thức hoạt động của zkEVM

Giống như EVM, zkEVM là một máy ảo chuyển đổi giữa các trạng thái sau khi thực thi chương trình. Nhưng zkEVM còn đi xa hơn bằng cách tạo ra các bằng chứng không có kiến thức (ZKP) để xác minh các yếu tố khác nhau trong mỗi phép tính:

(1). Truy cập Bytecode: Mã chương trình thích hợp có được tải đúng cách, từ đúng địa chỉ không?

(2). Các thao tác đọc – ghi:

• a. Chương trình có tìm nạp các giá trị phù hợp từ ngăn xếp/ bộ nhớ/ lưu trữ (stack/memory/storage) trước khi tính toán không?
• b. Chương trình có ghi các giá trị đầu ra chính xác vào ngăn xếp/ bộ nhớ/ lưu trữ (stack/memory/storage) sau khi hoàn thành việc thực thi không?

(3). Tính toán: Các mã opcodes có được thực thi chính xác không (tức là lần lượt nối tiếp nhau, không bỏ qua các bước)?

4. Kiến trúc zkEVM

ZkEVM được chia thành ba phần: an execution environment (môi trường thực thi), proving circuit (mạch chứng minh) và verifier contract (hợp đồng xác minh). Mỗi thành phần đóng góp vào việc thực thi chương trình, tạo bằng chứng và xác minh bằng chứng của zkEVM.

Môi trường thực thi

Môi trường thực thi là nơi các chương trình (smart contracts) được chạy trong zkEVM. Môi trường thực thi của zkEVM hoạt động giống như EVM: nó lấy trạng thái ban đầu và giao dịch hiện tại để tạo ra trạng thái mới (hay còn gọi là trạng thái cuối cùng).

Mạch chứng minh

Mạch chứng minh tạo ra các bằng chứng không có kiến thức (ZKP) xác minh tính hợp lệ của các giao dịch được tính toán trong môi trường thực thi.

Quá trình tạo bằng chứng được hoàn thành bằng cách sử dụng dữ liệu đầu vào gồm: (1) trạng thái trước, (2) đầu vào giao dịch và (3) thông tin sau trạng thái.

Sau đó, người xác minh thu được một bằng chứng ngắn gọn về tính hợp lệ của sự chuyển đổi trạng thái cụ thể đó.

Hợp đồng người xác minh

ZK-rollups gửi bằng chứng hợp lệ cho một hợp đồng thông minh được triển khai trên chuỗi L1 (Ethereum) để xác minh.

Đầu vào (trạng thái trước và thông tin giao dịch) và đầu ra (trạng thái cuối cùng) cũng được đệ trình cho hợp đồng người xác minh.

Sau đó, người xác minh chạy tính toán trên bằng chứng được cung cấp và xác nhận rằng các đầu ra được gửi đã được tính toán chính xác từ các đầu vào.

5. zkEVM opcodes là gì?

zkEVM opcodes là các lệnh máy cấp thấp được sử dụng để thực thi các chương trình trong một zk-Rollup tương thích với EVM.

Chúng ta cần zkEVM opcodes vì EVM opcodes thông thường không hiệu quả để sử dụng trong các mạch chứng minh không có kiến thức. Nhìn chung, có hai cách tiếp cận để tạo zkEVM opcodes:

• Xây dựng mạch ZK cho các opcodes EVM gốc

Cách tiếp cận này giúp zkEVM tương thích ở mức bytecode tương đương EVM. Nghĩa là các nhà phát triển có thể tạo các smart contract bằng cách sử dụng công cụ dành cho nhà phát triển blockchain hiện có hoặc chuyển các hợp đồng Ethereum hiện có sang ZK-rollups mà không cần sửa đổi nhiều. Tuy nhiên đó là một nỗ lực kỹ thuật khá phức tạp và tốn nhiều thời gian.

• Tạo ngôn ngữ mới cho tính toán bằng chứng ZK

Cách tiếp cận này yêu cầu xây dựng một ngôn ngữ mới — được thiết kế để hỗ trợ các bằng chứng hợp lệ — và phát triển các mã opcodes tùy chỉnh. Các nhà phát triển sẽ cần phải viết hợp đồng trực tiếp bằng ngôn ngữ mới hoặc biên dịch mã nguồn Solidity sang mã opcodes zkEVM tùy chỉnh.

Mặc dù phương pháp này thường đơn giản hơn để thực hiện so với cách tiếp cận đầu tiên, nhưng nó có những hạn chế. Ví dụ: các nhà phát triển có thể không thể truy cập vào cơ sở hạ tầng và tài nguyên Ethereum hiện có.

6. Một số dự án đang triển khai zkEVM

Polygon zkEVM

Polygon zkEVM được đổi tên từ Polygon Hermez là một layer 2 zk-Rollup với một máy ảo zk được thiết kế để hỗ trợ khả năng tương thích EVM. Để thực hiện việc này, mã bytecode EVM được biên dịch thành “micro opcodes” và được thực thi trong uVM — một máy ảo sử dụng các bằng chứng SNARK và STARK để xác minh tính đúng đắn của việc thực thi chương trình.

zkSTARK được sử dụng cho mục đích chứng minh, vì nó rất nhanh, nhưng tạo ra các bằng chứng nặng hơn. zkSNARK nhẹ hơn, vì vậy nó được xuất bản dưới dạng bằng chứng xác thực

zkSync zkEVM

zkSync là một zk-Rollup tương thích với EVM do Matter Labs phát triển và được cung cấp bởi zkEVM của riêng nó. ZkSync đạt được khả năng tương thích với Ethereum bằng cách sử dụng chiến lược sau:

• Biên dịch mã hợp đồng được viết bằng Solidity sang Yul, một ngôn ngữ trung gian có thể được biên dịch thành bytecode cho các máy ảo khác nhau.
• Biên dịch lại mã bytecode Yul (sử dụng khung LLVM) thành bộ mã bytecode tùy chỉnh, tương thích với mạch được thiết kế đặc biệt cho zkEVM của zkSync.

Giống như Polygon Hermez, zkSync zkEVM đạt được khả năng tương thích EVM ở cấp độ ngôn ngữ, không phải cấp độ bytecode.

Scroll zkEVM

Scroll là một triển khai zkEVM mới đang được phát triển bởi một nhóm kỹ sư độc lập, những người làm việc chặt chẽ với nhóm Mật mã ứng dụng của Ethereum Foundation. Nhóm Scroll có kế hoạch thiết kế các mạch zk cho mỗi opcode EVM. Điều này sẽ cho phép các nhà phát triển triển khai các hợp đồng thông minh gốc Ethereum trên Scroll mà không cần phải sửa đổi mã bytecode EVM.

7. zkEVM đang phát triển ở giai đoạn nào?

Ngoại trừ zkSync đang testnet, hầu hết các zkEVM vẫn đang được sản xuất, Polygon zkEVM dự kiến testnet vào Q3 2022, Scroll mới phát hành bản Pre-Alpha testnet ngày 19/7/2022. Sự phát triển vượt bậc trong công nghệ zk có nghĩa là triển vọng về một zkEVM đầy đủ chức năng là tốt hơn bao giờ hết.

StarkNet không tương thích với EVM, nhưng các nhà phát triển có thể sử dụng Warp để biên dịch mã nguồn Solidity sang mã bytecode thân thiện với ZK tùy chỉnh. Tuy nhiên Warp vẫn đang trong giai đoạn hoàn thiện nên khả quan hơn thời điểm này vẫn là chọn viết hợp đồng bằng Cairo (ngôn ngữ của StarkWare)

8. Tổng kết

zkEVM là một trong những nhân tố quan trọng nhất giúp các nhà phát triển xây dựng/tích hợp dApp của mình trên nền tảng công nghệ zk bằng ngôn ngữ quen thuộc solidity.

Đặc biệt là với zk-Rollup, zkEVM giúp các nhà phát triển tận dụng được tài nguyên của Ethereum, tận dụng khả năng mở rộng, tính hợp lệ, chi phí thấp, hiệu quả vốn của công nghệ zk-Rollup và khả năng mang lại quyền riêng tư của của công nghệ zk. Nếu nỗ lực xây dựng zkEVM thành công, hệ sinh thái Ethereum chắc chắn sẽ tiếp tục giữ được lợi thế cạnh tranh so với các L1 thay thế khác.

Không gian zkEVM có thể sẽ nóng lên trong những tháng tới khi zkSync tiến tới mainnet, Scroll, Polygon zkEVM chạy testnet.

EVM là gì? EVM Blockchain và Non-EVM Blockchain có những lợi thế & rủi ro gì? Đâu là cơ hội cho các Non-EVM Blockchain phát triển?

Ở thị trường crypto, anh em đã nghe được nhiều về khái niệm cầu (bridge) giữa các blockchain với nhau và chúng có trách nhiệm luân chuyển các coins/tokens của anh em từ blockchain này qua blockchain khác.

Trong bài viết này, Coin98 Insights sẽ cùng anh em tìm hiểu về công nghệ EVM giúp các ứng dụng/sản phẩm nối tới và phát triển trên không chỉ một mà nhiều blockchain khác nhau. Và cùng tìm hiểu tại sao nhiều dự án lại không dùng công nghệ này để mở rộng quy mô.

Liệu EVM sẽ có ảnh hưởng gì đến sự phát triển của blockchain? Anh em cùng mình đi bóc tách về những ưu nhược điểm của công nghệ EVM là gì nhé!

1. EVM là gì?

EVM (Ethereum Virtual Machine) là máy ảo Ethereum. Có thể hiểu đơn giản là các EVM sẽ đóng vai trò trung gian trong việc thực thi các smart contract (hợp đồng thông minh) ở trên mạng lưới Ethereum. Mỗi một Ethereum node được trang bị một EVM riêng, điều này sẽ đảm bảo tính bảo mật và phi tập trung của mạng lưới.

Giống như việc Software Developers phải dùng các IDE (Integrated Development Environment – Môi trường tích hợp như là Microsoft Visual Studio hoặc Xcode) dùng để viết code và đóng gói ứng dụng. Sau đó, các IDE này sẽ dịch code sang ngôn ngữ mà máy tính có thể hiểu được.

Thông thường, các smart contract của Ethereum được viết bằng ngôn ngữ lập trình Solidity, nên các EVM sẽ đóng vai trò dịch code sang bytecode. Bytecode giống mã nguồn máy tính và trong đó sẽ được lưu các opcode (operation code) để mạng Ethereum có thể trực tiếp hiểu và thực thi lệnh điều khiển.

2. EVM Blockchain là gì?

EVM blockchain là các blockchain tương thích máy ảo Ethereum, điều này đồng nghĩa với việc các smart contract của Ethereum có thể được chạy trên các blockchain đó. Nói một cách khác, chỉ cần điều chỉnh một chút, thì các Dapps (ứng dụng phi tập trung) trên Ethereum có thể chạy được trên EVM blockchain. Một số ví dụ của EVM blockchain là Fantom, Celo, Avax C-Chain, BSC,…

Bởi vì Ethereum đang là hệ sinh thái hàng đầu với hàng trăm dự án từ lớn tới bé, với tổng TVL của cả hệ là $158 tỷ đô, chiếm hơn 65% thị trường DeFi. Điều này có nghĩa hệ sinh thái Ethereum là một mảnh đất rất màu mỡ, rất nhiều blockchain khác muốn được bridge tới đó.

Trước khi đi tìm hiểu các blockchain nào đang được tương thích EVM, chúng ta hãy xem là liệu điều này đem lại lợi ích gì cho người dùng cũng như đội ngũ phát triển dự án.

Lợi ích đối với người dùng

Cảm giác quen thuộc: Nếu anh em đã từng sử dụng các Dapps của mạng Ethereum, thì chắc chắn sẽ làm quen rất nhanh với các sản phẩm ở trên EVM blockchain. Đơn giản bởi vì các nhà phát triển sẽ giữ nguyên giao diện và tính năng của chúng.

Giải quyết phí gas và tốc độ giao dịch: Hiện nay, mạng lưới Ethereum đang gặp phải rất nhiều hạn chế của nền tảng như là phí giao dịch quá cao (đặc biệt lên tới $100 nếu mạng Ethereum bị tắc nghẽn, điều này xảy ra rất thường xuyên), hoặc là tốc độ giao dịch rất chậm. Những điều này ảnh hưởng trực tiếp tới trải nghiệm của anh em.

Hơn nữa, các blockchain ra mắt sau sẽ nổi bật hơn về công nghệ cũng như giải quyết được phần nào các vấn đề còn tồn đọng của Ethereum. Đặc biệt hơn là khi tương thích EVM thì khả năng mở rộng của các blockchain này càng được củng cố.

Có thêm tiện ích và sản phẩm mới: Các blockchain mới này có lợi thế về mặt công nghệ, thì sẽ có các ý tưởng mới được triển khai.

Ví dụ: dYdX là một sàn giao dịch derivatives (phái sinh) được thiết kế ban đầu trên mạng Ethereum, nhưng sau đó được triển khai trên mạng Starkware và đã rất thành công khi chiếm trọn thị phần phái sinh của blockchain.

Lợi ích đối với Developers & Team dự án

Không mất thời gian làm quen: Đối với các developer dù mới hay có kinh nghiệm cũng sẽ rất tốn thời gian để nghiên cứu và làm quen với một ngôn ngữ lập trình mới. Nhưng giờ đây, với công nghệ EVM, các dev có thể “nhảy” giữa các blockchain với nhau dễ dàng hơn.

Nhận diện thương hiệu: Sản phẩm của team dự án khi được triển khai trên các blockchain khác, về giao diện sẽ có thể được giữ nguyên hoặc thay đổi tùy theo nhu cầu của dự án. Vậy nên thay vì lập một dự án hoàn toàn mới, thì team chỉ cần một chút chỉnh sửa cho phù hợp là có thể triển khai dự án trên Ethereum của mình lên trên EVM blockchain.

Sản phẩm sẽ được nhân rộng: Thay vì bị giới hạn ở trong một blockchain nhất định, thì sản phẩm của team sẽ được mở rộng ra các blockchain khác ⇒ Mở rộng sức ảnh hưởng và thu hút nhiều users.

3. Phân tích về EVM Blockchain

Như ở phần trước, anh em đã hiểu EVM là gì và lợi ích của nó đem lại cho dự án và người dùng. Vậy thì có những EVM blockchain nào hiện nay trong thị trường crypto?

Có hai loại EVM blockchain đó là:

• Các giải pháp layer 2.
• EVM blockchain chạy độc lập.

Các giải pháp layer 2

Ở thời điểm hiện tại có rất nhiều EVM blockchain. Nhiều nhất phải kể đến các giải pháp layer 2 (layer-2 solution) dành cho mạng Ethereum, đơn giản bởi vì chúng xây dựng trên nền tảng của Ethereum nên dễ dàng kế thừa ưu điểm và khắc phục nhược điểm.

Như anh em có thể thấy ở trong ảnh phía trên, có tất cả các giải pháp mở rộng cho Ethereum. Tuy nhiên, mình chỉ nêu ra những dự án nổi bật nhất và đã có những thành công đáng được chú ý gần đây:

• Starkware: Như đã đề cập ở ví dụ trước đó, nền tảng Derivatives dYdX xây dựng trên Starkware và đã rất thành công, mặc dù trước đó là trên Ethereum thì không có nhiều sự chú ý. Do vậy, Starkware đã gây dựng được tên tuổi của mình ở trong thị trường crypto.
• Arbitrum: Có rất nhiều dự án lựa chọn blockchain này để mở rộng sản phẩm của họ, một số cái tên nổi bật có thể kể đến như Sushi, AnySwap, Synapse,… Đặc biệt nhất đó chính là Abracadabra và Curve Finance đang dẫn đầu xu hướng DeFi 2.0.

Có thể thấy, các layer 2 của Ethereum cũng đã có những thành công nhất định khi các dự án trên Ethereum có thể triển khai cả nền tảng của mình lên trên các lớp giải pháp đó. Điều này cũng thúc đẩy của toàn bộ hệ sinh thái Ethereum nói chung và các dự án layer 2 nói riêng.

Các EVM blockchain chạy độc lập

Khác với các dự án layer 2 trên Ethereum, những blockchain layer 1 xây dựng nền tảng và thiết kế blockchain riêng nên chắc chắn sẽ có sự khác biệt. Ví dụ các EVM blockchain khác như là Binance Smart Chain, Fantom, Avalanche, Harmony, Near Protocol,…

1. Binance Smart Chain (BSC)

Binance Smart Chain là một ví dụ điển hình của một EVM blockchain có được rất nhiều thành công với hơn $19 tỷ đô giá trị TVL, đứng thứ 2 chỉ sau Ethereum.

Hệ sinh thái BSC có hơn 900 ứng dụng DeFi, trong đó có hơn 50 dự án sàn giao dịch phi tập trung (DEXs). Và thành công nhất với dự án DEX PancakeSwap với hơn $5 tỷ đô TVL.

Tuy nhiên, hơn 50 dự án DEXs trong hệ sinh thái BSC gần như là copy của nhau hoặc là fork từ dự án khác qua EVM. Điều này gây ra sự phân mảnh của TVL và làm hệ sinh thái bị loãng, không cô đọng, khi mà users có quá nhiều sản phẩm tương tự nhau.

2. Polygon

Ban đầu Polygon chỉ được coi là giải pháp layer 2 của Ethereum, nhưng hiện tại thì mạng Polygon thanh toán phí giao dịch bằng MATIC (token chính của mạng Polygon), nên được coi là một blockchain tách biệt với Ethereum. Ở thời điểm viết bài, Polygon đang có TVL là hơn 4.5 tỷ đô, cho thấy sự phát triển rất nhanh cả số lượng và chất lượng của các dự án mới.

Điển hình là dự án NFT marketplace OpenSea. Dự án này được phát triển trên Ethereum và đã rất thành công, với volume tháng 8/2021 lên tới gần 3.5 tỷ đô và trên Polygon với hơn 50 triệu đô. Điều này cho thấy OpenSea đã bắt đầu mở rộng thị phần và quan tâm tới lợi ích của người dùng khi mà họ sử dụng mạng Polygon thay vì Ethereum.

Chúng ta hãy quan sát xem liệu sắp tới có sự dịch chuyển khối lượng từ Ethereum qua Polygon trên Opensea không nhé.

3. Near Protocol

Trên Near Protocol, dự án Aurora EVM được coi là một mảnh ghép quan trọng nhất, bởi vì nó giúp Near Protocol tương thích với EVM. Điều này có nghĩa là Aurora có thể thu hút các Dapps về hệ sinh thái Near. Đặc biệt trong tháng 10, Aurora công bố các đối tác lớn như là Sushi, Aave, Dodo, 1inch,… sẽ phát triển sản phẩm của họ trên cả Near Protocol.

⇒ Near Protocol là một ví dụ cho EVM blockchain thông qua dự án Aurora. Do vậy, chúng ta có thể thấy EVM vẫn đang là xu hướng và còn rất nhiều dư địa để phát triển.

Qua ba ví dụ về EVM blockchain, anh em có thể thấy những ưu điểm của việc được tương thích EVM. Có thể tóm gọn lại như sau:

• Thu hút được rất nhiều dự án: Lúc này sẽ giống như là trăm sông (các Dapps) đổ về một biển (các EVM blockchain). Được đề cập ở ví dụ trước đó, sau khi Aurora hoàn tất việc tương thích EVM vào Near Protocol, thì hàng loạt dự án đã hợp tác với Aurora để được triển khai trên Near.
• Thu hút các nhà phát triển: Họ chính là những builder sẽ đóng góp rất lớn vào việc xây dựng sản phẩm và phát triển hệ sinh thái về dài hạn.
• Tận dụng được network effect của Ethereum: Anh em đều biết Ethereum đang là hệ sinh thái hơn nhất với hàng ngàn dự án lớn nhỏ của tất cả các mảnh ghép DeFi cũng như là NFT. Do vậy, những dự án này đổ bộ sang blockchain khác sẽ mang theo cả người dùng cũng như là thanh khoản, điều này sẽ là thu hút rất nhiều sự chú ý và tiếng vang trong cộng đồng.

Rủi ro và hạn chế của các EVM Blockchain

EVM blockchain có rất nhiều ưu điểm và có thể coi là một công nghệ “bất ly thân”, nhưng liệu có những hạn chế hay nhược điểm nào cho công nghệ này?

1. Giảm tính bảo mật & Rủi ro bị hack

EVM là một công nghệ giúp các dự án có thể triển khai trên nhiều blockchain khác nhau. Nhưng khi bị tấn công liên chuỗi (cross-chain attack) như Poly Network vào tháng 8/2021, điều này gây ra “chết trùm” và thiệt hại sẽ là rất lớn.

2. Thanh khoản bị phân mảnh

Dự án có mặt ở nhiều blockchain thì thanh khoản sẽ chỉ tồn tại ở blockchain đó và không liên kết lại được với nhau. Mặc dù có bridge để chuyển các token qua lại giữa các blockchain, nhưng lại có hạn chế về phí, thời gian chuyển và rủi ro bảo mật. Các ứng dụng DeFi mà thanh khoản thấp thì sẽ gây ảnh hưởng rất lớn tới lợi ích và trải nghiệm người dùng.

Ví dụ: Sushi đang có mặt ở 13 blockchain khác nhau, có thể anh em dùng các mạng Ethereum, Arbitrum hay Polygon rất ổn, những trải nghiệm của anh em sẽ bị ảnh hưởng trên các blockchain còn lại có TVL tương đối thấp (dưới 100 triệu đô la).

Tuy nhiên hiện tại thì có thể như vậy, nhưng TVL ở các blockchain này có thể tăng ở trong tương lai nếu nhận được sự quan tâm từ người dùng hơn.

3. Audit nhiều smart contract trên nhiều blockchain:

Chi phí cho audit smart contract ngày càng đắt đỏ, khi mà các dự án muốn gây dựng uy tín thì càng hiểu audit là một việc rất cần thiết.

Theo Ulam (công ty hợp tác với dự án Algorand), giá của việc audit smart contract trên Ethereum có thể giao động từ $7500 đến $45,000, đặc biệt, có công ty yêu cầu lên tới $100,000. Tưởng tượng các dự án phải audit trên nhiều blockchain thì giá audit sẽ lớn tới cỡ nào.

2 kiểu dự án chạy trên nhiều EVM blockchain

Đặc biệt, anh em cũng hay thấy sẽ có hai kiểu dự án chạy trực tiếp trên nhiều nền tảng EVM blockchain:

1. Những dự án nhỏ

Đây là dự án phát triển sản phẩm có mặt trực tiếp tại nhiều blockchain, điều này như là một con dao hai lưỡi, có thể anh em tìm thấy hidden gem, hoặc là dự án chỉ là đang dùng điều này để tao ra một viễn cảnh đẹp như mơ không khả thi.

Dễ thấy nhất, hạn chế của những dự án này chủ yếu là nguồn lực có hạn mà muốn mở rộng ra nhiều blockchain cùng một lúc, dẫn tới chất lượng của sản phẩm có thể bị ảnh hưởng rất nhiều.

Còn về lợi thế nghiêng chủ yếu về mặt marketing khi mà chứng minh được trình độ của đội ngũ cũng như tham vọng của cả team, và sản phẩm tiếp cận được nhiều tập users hơn.

Ví dụ: Dự án Eleven Finance yield farming đã mainnet từ cuối tháng 9/2021 và có mặt ở 5 EVM blockchains khác nhau (BSC, OKExChain, Polygon, Avalanche, Fantom). Anh em có thể thấy TVL của dự án không có sự tăng trưởng mạnh.

ELE là token chính của dự án Eleven Finance và đang có market cap chỉ khoảng $3 triệu đô và FDV đang là $9 triệu đô. Điều này cho thấy việc dự án không thu được nhiều giá trị về cho ELE token.

Eleven Finance chọn hướng đi là mainnet trên nhiều EVM blockchain để dễ dàng mở rộng dự án. Nhưng nhìn vào các chỉ số cho thấy có thể đang hoạt động chưa hiệu quả. Tuy nhiên, ở giai đoạn đầu dự án thì rất khó để đoán trước được là có thành công hay không. Vậy nên, chúng ta sẽ cùng theo dõi tiếp dự án trong tương lai.

1. Đã có chỗ đứng ở trong một blockchain

Các dự án này đã có các sản phẩm phù hợp với nhu cầu của người dùng và được chấp nhận. Lúc này việc triển khai sản phẩm tốt lên các dự án khác sẽ có rất nhiều lợi thế:

• Sản phẩm tốt và được người dùng ủng hộ.
• Nguồn lực dồi dào khi đã thành công.

Ví dụ gần đây nhất đó là việc Aave (nền tảng Lending số 1 về TVL trên Ethereum) đã đổ bộ lên blockchain Avalanche (có tương thích EVM ở C-Chain). Ngay lập tức, Aave đã thu hút 1 tỷ đô la giá trị TVL ngay trong ngày đầu tiên.

Cộng với việc Aave được trợ giúp từ chương trình Avalanche Rush (incentive program của hệ Avalanche), nên Aave đang là số 1 về TVL trong hệ sinh thái Avalanche. Điều này khiến các dự án native trên Avalanche bị lép vế trước gã khổng lồ Aave.

Thời điểm hiện tại, các blockchain mới đang trong quá trình thu hút người dùng và dự án đến với hệ sinh thái của họ. Do đó thị trường ở các blockchain này còn đang rất mới và lượng TVL vẫn chưa nhiều. Nhưng anh em có thể dự phóng trước điều gì sẽ xảy ra khi mà dòng tiền chảy về các blockchain này.

Vậy nên, xu hướng có mặt ở nhiều blockchain (multi-chain) là một điều tất yếu khi mà các blockchain thế hệ mới có quá nhiều điểm ưu việt so với blockchain cũ.

4. Non-EVM Blockchain là gì?

Định nghĩa

Trái ngược hẳn với EVM blockchain, non-EVM blockchain là những Blockchain không tương tích với EVM. Có thể kể tới các non-EVM blockchain như là Cardano, Solana, Algorand, Terra, Avalanche X-Chain,…

Đặc điểm chính của các non-EVM blockchain là sử dụng ngôn ngữ lập trình smart contracts khác so với Solidity trên Ethereum, như là:

• Cardano dùng Haskell/Plutus.
• Solana dùng Rust/C/C++.
• Terra dùng Rust.
• Algorand dùng TEAL (Transaction Execution Approval Language).

Anh em có thể thấy sẽ là rất khó cho các dự án trên Ethereum có thể lên được các non-EVM blockchain. Nếu muốn thì các dự án phải xây dựng lại từ đầu và code theo ngôn ngữ smart contracts theo từng blockchain, điều này thì không dự án nào muốn làm cả.

Lợi thế & Hạn chế

Vì đặc điểm chính của các non-EVM blockchain là sử dụng ngôn ngữ lập trình smart contract khác nhau. Vậy nên lợi thế và hạn chế chủ yếu sẽ xoay quanh điều này.

• Lợi thế: Các non-EVM blockchain sẽ sở hữu một cộng đồng developer riêng và họ sẽ được các chương trình ưu tiên để thúc đẩy phát triển của cả hệ sinh thái. Các sản phẩm trong hệ sinh thái lúc này sẽ đến từ chính cộng đồng developer này.
• Hạn chế: Câu hỏi khó của các non-EVM blockchain là làm sao để xây dựng được một cộng đồng developer mạnh. Vì họ là builder chính của cả hệ sinh thái, nên mỗi non-EVM blockchain sẽ có một chiến lược cũng như hướng phát triển khác nhau.

Phần tiếp theo mình muốn đưa ra một ví dụ cụ thể về non-EVM blockchain có hướng đi rất khác biệt đó là dự án Solana.

7. Điều gì giúp Solana thành công?

Solana là dự án đang nằm trong top 6 thị trường blockchain, mặc dù không tích hợp EVM. Vậy liệu EVM có phải là chìa khóa quan trọng giúp blockchain phát triển hay không?

Từ đầu năm 2021, hệ sinh thái của Solana đã phát triển với tốc độ cực kì ấn tượng, thậm chí có những dự án được overvalued và giá của token đang gặp những cơn sóng điều chỉnh rất sâu.

Hiện tại, hệ sinh thái Solana có nhiều dự án làm về bridge. Điển hình có thể kể tới hai dự án Wormhole và Allbridge, đóng vai trò chuyển qua lại các token giữa blockchain (Ethereum, Terra, BSC,…) và Solana. Tuy nhiên các bridge này chỉ dành cho việc chuyển token qua lại giữa các blockchain, còn blockchain Solana vẫn chưa hỗ trợ hoàn toàn EVM.

Tham khảo thêm: Tổng quan về hệ sinh thái Solana

Để thực hiện hóa tương lai tương thích EVM, Solana đang hợp tác với Neon Labs để giúp blockchain Solana thu hút các Dapps từ các blockchain khác. Dự án trên Ethereum có thể viết smart contracts trên nền tảng Neon để kết nối với Solana.

Các dự án chạy trên Solana

Solana có kế hoạch từ ban đầu là sẽ tạo ra một hệ sinh thái riêng và tự phát triển, thay vì dùng EVM để lôi kéo dự án cũng như các developer trên Ethereum khác từ bên ngoài vào.

Anh em có thể thấy, DeFi trên Solana đang phát triển rất mạnh với hơn 13 tỷ đô giá trị TVL, dẫn đầu là Saber với dominance hơn 15%. Trong danh sách trên có 26 dự án, nhưng chỉ có 2/26 dự án đó là có mặt ở những blockchain khác và không nằm trong top 10.

⇒ Điều này cho thấy sự “lép vế” trước các dự án chỉ tập trung vào Solana.

Điểm trừ của dự án trong hệ sinh thái Solana đó là chưa có sản phẩm thực sự xịn như các blockchain khác. Mặc dù có đầy đủ các mảnh ghép về DeFi, những dự án trong Solana vẫn chưa có sự tối ưu về sản phẩm cũng như thu hút được nhiều giá trị cho dự án. Điển hình là hiện tượng các dự án có TVL cao nhưng giá token thì lại không tương xứng.

Ngoài những điểm cộng và điểm trừ kể trên, mình sẽ đưa ra một số điều mà Solana đang làm rất tốt để phục vụ cộng đồng phát triển dự án.

Ngôn ngữ lập trình smart contract

Đầu tiên thì phải nhắc tới ngôn ngữ lập trình smart contract của Solana là Rust, C và C++, nó đóng vai trò là con hào Solana tạo ra để đi một hướng mà dự án Solana đã tạo ra và tách biệt hệ sinh thái với Ethereum.

Về cơ bản, Rust/C/C++ có một cộng đồng rất lớn, đặc biệt lập trình viên nào cũng từng code các ngôn ngữ lập trình này. Hơn nữa, các developer đã quyết định học Rust để phát triển trên Solana và thành công thì họ sẽ ở lại lâu dài hơn với hệ sinh thái.

Solana hackathon – Cuộc thi dành cho các developer

Vì áp dụng ngôn ngữ lập trình Rush/C/C++ để viết smart contracts mà không phải Solidity, Solana đã tổ chức các cuộc thi Hackathon để thu hút developers tới hệ sinh thái.

Từ đầu năm 2021, Solana đã tổ chức nhiều lần hackathon (cuộc thi dành cho các lập trình viên dự án) để tìm ra và cấp giải thưởng cho những dự án triển vọng và tiềm năng nhất. Gần đây, Solana Season đã được tổ chức vào tháng 6, có tất cả hơn 13,000 lập trình viên tham gia và hơn 350 dự án.

Đang diễn ra là sự kiện Ignition Hackathon (A global Solana Hackathon) có tổng giải thưởng lên tới $5 triệu đô la. Kết quả của cuộc thi sẽ được công bố trong tháng 10. Coin98 Insights sẽ cập nhật cho anh em sớm nhất khi kết quả được công bố.

Điều này cho thấy sức hút của hệ sinh thái Solana cũng như sự quan tâm của Solana tới lập trình viên. Bởi vì họ chính là những người builder đóng góp chính cho sự phát triển của cả hệ sinh thái.

⇒ Solana đang tầm nhìn phát triển các sản phẩm tốt và chất lượng trước. Rồi sau đó mở ra đón các dự án từ EVM blockchain qua, để tránh trường hợp hệ sinh thái sẽ rời rạc và pha loãng vì có nhiều bản fork.

Cuối cùng, các nhà phát triển Ethereum mong chờ Solana sẽ tích hợp EVM, bởi vì đây là một mảnh đất màu mỡ với cơ sở hạ tầng đầy đủ. Hơn nữa Network Effect (Hiệu ứng mạng lưới) của Ethereum và Solana đều rất là mạnh khi có cộng đồng lớn và những backers chất lượng.

6. Cơ hội của những dự án non-EVM blockchain

Cơ hội ở đây dành cho các dự án mà tập trung phát triển trên một blockchain nền tảng để đạt được thành công trước, rồi mới triển khai trên các blockchain khác. Bài học từ các dự án trên Ethereum rất thành công như (Aave, Sushi, Curve, etc.), tuy nhiên ở thời điểm bắt đầu xuất hiện smart contracts thì Ethereum là lựa chọn tốt nhất.

Hiện tại, Solana cũng như là các blockchain thế hệ mới khác như Cardano, Algorand, Terra, Flow,… là những nền tảng có công nghệ vượt trội và rất tiềm năng để triển khai các Dapps. Vậy cơ hội của các dự án trên non-EVM blockchain thì sẽ như thế nào?

Chú ý tới giai đoạn của một blockchain nền tảng, vì mỗi blockchain sẽ có những chiến lược và kế hoạch khác nhau để thúc đẩy sự phát triển của cả hệ. Có thể ban đầu sẽ tập trung vào dự án trong hệ sinh thái, hoặc ưu tiên các dự án qua EVM.

⇒ Tập trung vào một non-EVM blockchain để có nhiều cơ hội thành công trong hệ sinh thái đó. Lúc này, dự án sẽ đi trước và chiếm được thị phần của cả hệ sinh thái trước khi các dự án khác đổ bộ qua EVM.

Các dự án trên Ethereum đang muốn trở thành multi-chain và chạy trực tiếp trên các blockchain đó. Điều kiện cần của các blockchain này là phải được tương thích EVM, trong khi đó có rất nhiều non-EVM blockchain.

Ở thị trường có những sản phẩm multi-chain và cross-chain như là Coin98 Wallet, với hàng loạt những sản phẩm hỗ trợ cả EVM và non-EVM blockchain.

• Từ góc nhìn rộng, Coin98 Wallet và Sushi là hai sản phẩm thuộc hai layer khác nhau nên rất khó để so sánh.
• Từ góc nhìn người dùng, thì sản phẩm tương tự như Coin98 Wallet sẽ mang lại nhiều tính năng và lợi ích hơn khi mà hỗ trợ mọi blockchain hiện nay.

⇒ Tập trung vào một layer để giải quyết những vấn đề ở layer đó.

Có thể nói đến Sushi là một dự án rất thành công trên Ethereum với rất nhiều tính năng và đã có mặt tại 13 blockchain khác nhau. Về bản chất, Sushi đã là multi-chain, nhưng không phải ở blockchain nào users cũng được sử dụng tất cả các tính năng của Sushi.

Ví dụ như dùng Sushi trên mạng Binance Smart Chain (BSC), anh em sẽ không sử dụng được tính năng limit order (đặt lệnh chờ) ở trên Sushi. Đây chỉ là một ví dụ nói đến các tính năng bị hạn chế của các dự án chạy trên nhiều nền tảng blockchain khác nhau.

⇒ Tập trung vào sản phẩm phù hợp với users và market ở một blockchain.

Rủi ro và hạn chế của EVM blockchain được nhắc tới ở phần trước như là bảo mật, khả năng bị hack, thanh khoản bị phân mảnh, nguồn lực bị phân tán, và giá audit đắt đỏ,…

⇒ Tập trung vào một blockchain và xây dựng sản phẩm trên chính nền tảng có sẵn của blockchain đó.

Bởi vậy, khi các dự án tập trung vào một blockchain thì sẽ có được rất là nhiều lợi thế và từ đó khả năng thành công sẽ cao hơn so với việc phân tán mọi thứ và trở nên phức tạp.

7. Tổng kết

Các EVM blockchain sẽ có được nhiều lợi ích từ Network Effect sẵn có của Ethereum, và khả năng cao thì các non-EVM blockchain sẽ tương thích công nghệ này trong một tương lai không xa. Sau đây là 05 ý chính của bài viết:

• EVM blockchain nhận được nhiều sự quan tâm từ cộng đồng và là bàn đạp cho sự phát triển của toàn bộ hệ sinh thái.
• Còn các non-EVM blockchain, thì tương lai khả năng cực cao là sẽ được tương thích. Điều này phụ thuộc vào chiến lược của đội ngũ phát triển dự án blockchain.
• Tuy nhiên, giống như bridge giữa các blockchain, EVM luôn đi kèm rủi ro, hạn chế và cần rất nhiều công sức để cải thiện trong một sớm một chiều.
• Solana là một dự án có hướng đi khác nhưng cũng đầy tiềm năng khi áp dụng ngôn ngữ lập trình phổ biến để viết smart contracts. Hơn nữa, Solana tập trung phát triển hệ sinh thái của riêng mình.
• Dự án tập trung phát triển trên một hệ sinh thái thì sẽ có nhiều cơ hội để thành công hơn.

Dự án chạy chỉ trên một blockchain sẽ bị cạnh tranh bởi những dự án từ các blockchain khác đi qua EVM. Tuy nhiên, không có nghĩa các dự án chạy chỉ trên một blockchain sẽ bị lép vế trước những dự án đến từ hệ sinh thái khác. Điều này phụ thuộc vào chiến lược phát triển của mỗi blockchain.

Cuộc khủng hoảng phí giao dịch trên Ethereum ( ETH ) đã cản trở sự phát triển theo cấp số nhân của chuỗi khối Ethereum. Công nghệ Arbitrum là một trong nhiều giải pháp khả thi cho tình trạng tắc nghẽn và phí cao trên mạng Ethereum.

1. Arbitrum là gì ?

Cuộc khủng hoảng phí giao dịch trên Ethereum ( ETH ) đã cản trở sự phát triển theo cấp số nhân của chuỗi khối Ethereum . Công nghệ Arbitrum là một trong nhiều giải pháp khả thi cho tình trạng tắc nghẽn và phí cao trên mạng Ethereum.

Các giao dịch trên Ethereum được thực hiện và thực hiện thông qua các hợp đồng thông minh và một khoản phí được yêu cầu để thưởng cho những người tham gia mạng lưu trữ các hợp đồng có thể lập trình đó trên máy của họ.

Phí giao dịch tăng lên khi số lượng người dùng tăng lên và nhiều giao dịch hơn được mạng lưới yêu cầu xử lý. Hơn nữa, mọi thợ đào trong chuỗi khối Ethereum phải mô phỏng từng bước thực hiện hợp đồng, điều này gây tốn kém và hạn chế đáng kể khả năng mở rộng. Chuỗi khối Ethereum cũng yêu cầu mọi mã và dữ liệu của hợp đồng phải được công khai trừ khi có tính năng lớp phủ bảo mật có chi phí riêng.

Arbitrum dự định giảm tắc nghẽn mạng và chi phí giao dịch bằng cách giảm tải càng nhiều công việc và lưu trữ dữ liệu càng tốt từ mạng chính hoặc Layer 1 (L1) của Ethereum. Ed Felten – Một giáo sư khoa học máy tính và các vấn đề công tại Princeton, đồng sáng lập Offchain Labs, công ty đứng sau Arbitrum, vào năm 2018. Chiến lược lưu trữ dữ liệu ngoài chuỗi được sử dụng bởi mạng Arbitrum được gọi là giải pháp mở rộng Layer 2 (L2) (được xây dựng trên mạng Ethereum hàng đầu).

2. Arbitrum hoạt động như thế nào ?

Bốn vai trò trong hệ sinh thái Arbitrum được thực hiện bởi verifiers (người xác minh), a virtual machine (máy ảo), a key (khóa) và a manager (người quản lý)

Arbitrum dựa trên một thiết kế tiền điện tử đơn giản, trong đó các bên có thể triển khai hợp đồng thông minh như một máy ảo mã hóa các quy tắc của hợp đồng. Máy ảo là các chương trình chạy trên Kiến trúc Máy ảo Arbitrum (Arbitrum Virtual Machine – AVM).

Một tập hợp các trình quản lý cho một máy ảo được chỉ định bởi nhà thiết kế máy ảo. Bất kỳ người quản lý trung thực nào cũng có thể buộc máy ảo hoạt động theo mã của máy ảo, nhờ vào giao thức Arbitrum.

Các bên có cổ phần trong kết quả của VM có thể chọn người mà họ tin tưởng để thay mặt họ làm điều đó hoặc trực tiếp làm người quản lý. Trên thực tế, nhóm người quản lý tự nhiên cho nhiều hợp đồng sẽ bị hạn chế một cách hợp lý.

Thay vì buộc mọi trình xác thực phải sao chép mọi quá trình thực thi của máy ảo, trạng thái của máy ảo có thể được nâng cao với chi phí thấp hơn nhiều cho người xác minh bằng cách dựa vào các nhà quản lý. Người xác minh chỉ theo dõi băm của trạng thái máy ảo, không phải toàn bộ trạng thái. Các nhà quản lý được Arbiturm khuyến khích đi đến một thỏa thuận ngoài phạm vi về hoạt động của VM (Virtual Machine).

Người xác minh sẽ chấp nhận mọi sửa đổi trạng thái được hỗ trợ bởi tất cả các nhà quản lý. Nếu hai người quản lý không đồng ý về những gì VM sẽ làm bất chấp các khuyến khích, người xác minh sử dụng kỹ thuật phân tách để giảm bớt sự bất đồng xuống việc thực hiện một chỉ thị duy nhất và sau đó một người quản lý đưa ra một bằng chứng đơn giản về một chỉ dẫn đó. Hơn nữa, cả hai máy ảo và các bên có thể gửi tin nhắn và tiền tệ cho nhau.

Khi một người quản lý đưa ra một nhận xét gây tranh cãi và một người quản lý khác thách thức nó, quy trình phân chia bắt đầu. Cả hai nhà quản lý sẽ đặt tiền dưới hình thức ký gửi tiền tệ.

Khi DApp chạy trên chuỗi Arbitrum, bạn có tùy chọn chọn nhóm trình xác nhận của mình để thực hiện quy trình đồng thuận. Điều này có nghĩa là so với Ethereum (nơi mỗi trình xác thực theo dõi tất cả các ứng dụng của mạng), trình xác thực hoạt động trên một ứng dụng không thể tương tác với bất kỳ ứng dụng Arbitrum nào khác. Kỹ thuật bản địa hóa này yêu cầu ít kết nối hơn giữa các nút, dẫn đến việc xử lý các giao dịch nhanh hơn.

3. Các giải pháp mở rộng Layer 2 trên Ethereum

Kiến trúc hiện tại của blockchain Ethereum được thay đổi để phát triển các giải pháp Layer 2 trên Ethereum với mục đích duy nhất là giảm phí giao dịch và tắc nghẽn mạng.

Những thay đổi về khả năng mở rộng trên Layer 1, như tăng số lượng giao dịch được chấp thuận, có thể cản trở các yếu tố phân quyền và bảo mật của Blockchain Ethereum. Do đó, mainnet của Ethereum 2.0 sẽ sớm được giới thiệu. Tuy nhiên, trong ngắn hạn thì các giải pháp như Optimistic Rollups và zero-knowledge (zk) là những ví dụ về các giải pháp mở rộng quy mô Layer 2. Arbitrum là một trong những L2 expansion rollup (Optimistic Rollup) dành cho blockchain Ethereum.

Optimistic Rollups giả định rằng tất cả các bổ sung chuỗi mới đều là chính hãng trừ khi bị người dùng mạng tranh chấp trong vòng một tuần. ZK-Rollups sử dụng các bằng chứng mật mã để xác thực từng khối mới được thêm vào mạng, loại bỏ yêu cầu trình xác thực phải đáng tin cậy. Mặc dù công nghệ zk-Rollup có tiềm năng trở thành công nghệ Layer 2 tốt nhất trong tương lai, nhưng nó phức tạp hơn Optimistic Rollups và yêu cầu nghiên cứu và phát triển thêm.

4. Arbitrum bridge

Người dùng có thể sử dụng Arbitrum Token Bridge để chuyển các token ETH và ERC-20 Ethereum sang một giải pháp mở rộng quy mô layer 2 được gọi là Arbitrum One. Nếu bạn muốn gửi một giao dịch bằng Arbitrum, chỉ cần gửi nó đến một trong các Inbox contracts của EthBridge.

Ngược lại, một Outbox contract chấp nhận dữ liệu từ Arbitrum và thêm nó vào blockchain Ethereum để tương tác ngược lại. Bởi vì tất cả các đầu vào và đầu ra của EthBridge đều có thể xác minh công khai, Ethereum có thể xác định và xác minh bất kỳ hoạt động ngoài chuỗi nào.

Bạn có thể tự hỏi làm thế nào để kết nối các token ETH của bạn từ L1 đến L2. Để làm như vậy, vui lòng làm theo các bước dưới đây. Tuy nhiên, hãy đảm bảo ví của bạn, chẳng hạn như MetaMask hoặc các ví khác, có ETH trên Ethereum mainnet để kết nối các tài sản.

Bước đầu tiên là truy cập wardenswap.finance để thêm mạng “Arbitrum one”, như sau:

Bây giờ, hãy truy cập trang web bridge.arbitrum.io để kết nối các tài sản token. Đảm bảo rằng ví của bạn được kết nối với Ethereum mainnet và làm theo các bước bên dưới để kết nối các mã thông báo ETH của bạn:

Vậy có token gốc của Arbitrum không ?

Offchain Labs không có hoặc dự kiến ​​sản xuất token riêng của Arbitrum, tức là không có bất kỳ token gốc nào của nền tảng Arbitrum. Các hợp đồng Arbitrum có thể sử dụng bất kỳ loại tiền điện tử dựa trên Ethereum nào mà họ thích. Đó là bởi vì công ty không muốn tạo ra một token khác.

5. GAS FEE được sử dụng trên Arbitrum

Arbitrum sử dụng ArbGas để theo dõi chi phí thực hiện trên chuỗi Arbitrum. Mọi lệnh Arbitrum VM đều có chi phí ArbGas và chi phí tính toán là tổng phí ArbGas của các hướng dẫn trong đó so với giới hạn gas của Ethereum.

Điều này có nghĩa là không có giới hạn ArbGas cứng đối với Arbitrum và nó rẻ hơn nhiều so với phí gas ETH. Phí thường được tính để bù đắp cho những người xác nhận chuỗi Arbitrum cho chi phí của họ, mặc dù nó được đặt thành 0 theo mặc định.

Ngoài ra, ArbGas bị tính phí cho việc kiểm tra bằng chứng mọi chỉ dẫn của AVM. Do đó, điều quan trọng là phải đảm bảo rằng EthBridge sẽ không bao giờ vượt quá giới hạn gas L1 bằng cách ước tính lượng gas L1 mà EthBridge sẽ yêu cầu. Hơn nữa, ước tính thời gian mô phỏng rất quan trọng đối với thông lượng của rollup chain vì nó cho phép chúng tôi thiết lập giới hạn tốc độ của chuỗi một cách an toàn.

ArbGas khác với Ethereum gas ở chỗ nó cố gắng ước tính mô phỏng trên AVM, trong khi Ethereum gas phục vụ một chức năng tương tự trên Ethereum.

Ví dụ, quyền truy cập vào bộ nhớ là cực kỳ đắt đỏ trên Ethereum vì quyền lưu trữ trong Ethereum thiết lập nghĩa vụ đối với tất cả các thợ đào Ethereum, có lẽ là vĩnh viễn.

6. Làm cách nào để bạn swap tokens trên Arbitrum bằng Uniswap Protocol ?

Như đã đề cập trước đây, nền tảng Arbitrum không có token gốc. Tuy nhiên, bạn có thể swap token của mình (ví dụ: trên Uniswap protocol) bằng cách sử dụng các bước sau:

• Để bắt đầu, hãy chọn token bạn muốn swaps. Bạn có thể không tìm thấy token bạn chọn vào lúc này, nhưng danh sách sẽ tăng lên khi các dự án bổ sung kết nối token của họ với Arbitrum Network
• Xem lại giá đã nêu sau khi nhập số lượng đầu vào hoặc đầu ra mong muốn. Tuy nhiên, nếu đây là lần đầu tiên bạn giao dịch token trên Arbitrum bằng giao thức Uniswap, trước tiên bạn sẽ cần approve token (hành động một lần).
• Xem lại giá niêm yết, lộ trình và mức trượt giá của bạn sau khi nhấn gửi.
• Khi bạn đã sẵn sàng, hãy nhấp vào xác nhận swaps và đợi vài giây để Arbitrum network xác nhận trao đổi của bạn! Bạn có thể kiểm tra các chi tiết cụ thể của giao dịch của mình tại arbiscan.io sau khi gửi nó, bao gồm cả số lượng mã thông báo cuối cùng và phí gas.

Arbitrum cung cấp các giao dịch swaps tức thì với mức phí giao dịch thấp hơn Ethereum. Tuy nhiên, trên Arbitrum, giao dịch của bạn sẽ chỉ sử dụng nhóm thanh khoản Uniswap v3, ngay cả khi giá tốt hơn có sẵn trên layer 1, giao dịch của bạn sẽ không sử dụng tính thanh khoản của layer 1.

7. Làm thế nào để khởi chạy DApp của bạn trên Arbitrum ?

Bạn sẽ cần trình biên dịch Arbitrum, EthBridge và triển khai trình xác thực để chạy DApp của bạn trên Arbitrum. Tất cả các chương trình phần mềm này đều là mã nguồn mở và có sẵn trên Github từ Offchain Labs.

Để bắt đầu, hãy sử dụng trình biên dịch Arbitrum để biên dịch các hợp đồng Solidity của bạn. Điều này dẫn đến việc tạo ra một AVM. Sau đó, chọn một nhóm trình xác thực để theo dõi việc thực thi máy ảo của bạn và đảm bảo rằng nó đúng.

Người xác nhận có thể là bất kỳ ai và mỗi người xây dựng máy ảo có thể chọn người xác nhận của riêng mình. Bạn cũng có thể chỉ định một số quan sát viên sẽ xem VM của bạn đang làm gì nhưng họ sẽ không chịu trách nhiệm đảm bảo tính chính xác như trường hợp của trình xác nhận.

Arbitrum cung cấp Bảo đảm AnyTrust, trong đó tuyên bố rằng máy ảo của bạn sẽ chạy chính xác miễn là một trong những trình xác nhận của nó trực tuyến và hoạt động trung thực. Khi bạn đã sẵn sàng, bạn gọi EthBridge và hướng dẫn nó chạy máy ảo của bạn trên Arbitrum cũng như xác định trình xác nhận của máy ảo. Trên Arbitrum, máy ảo của bạn hiện đã hoạt động.

Người dùng DApp của bạn sẽ có thể sử dụng trình duyệt của họ để truy cập giao diện front-end hiện có của bạn. Thông qua nhắn tin hậu trường với trình xác nhận của bạn, giao diện người dùng sẽ tự động giao tiếp với máy ảo đang chạy. Bằng cách gửi tiền vào ví Arbitrum của bạn, người dùng của bạn có thể thực hiện cuộc gọi đến VM, gửi ETH hoặc các token dựa trên Ethereum khác đến VM.

8. So sánh giữa Arbitrum và Optimism

Abritrum và Optimism tương tự nhau vì chúng chỉ được triển khai khi các khối bị lỗi được xác định thay vì với mọi giao dịch. Cầu nối xuyên chuỗi tồn tại trên cả hai mạng, cho phép token lưu thông giữa layer 1 và layer 2.

Thay vì trải qua một chuỗi xác nhận, các giao dịch được xác nhận sau khi khối được tạo. Một lần nữa, điều này dẫn đến một mạng có độ trễ thấp và thông lượng lớn.

Các mạng khác nhau theo nhiều cách khác nhau, như thể hiện trong bảng dưới đây:

9. Tương lai của Arbitrum

Các L1 ban đầu như Ethereum và Bitcoin coi trọng sự phân quyền và bảo mật hơn khả năng mở rộng, như được thấy bởi phí gas cao trên cả hai nền tảng. Tuy nhiên, Arbitrum nhằm mục đích giải quyết vấn đề nan giải blockchain này bằng cách triển khai các Bản cuộn lạc quan đáp ứng tất cả ba yếu tố này.

Tuy nhiên, cộng đồng Ethereum tin rằng giải pháp toàn diện dài hạn liên quan đến việc triển khai zk-Rollup. Là nền tảng L2 tiên tiến nhất, Arbitrum hy vọng sẽ tiếp tục tiếp thu các xu hướng công nghệ hiện tại để mở rộng quy mô nền tảng và thúc đẩy sự mở rộng của nó.

Polygon là sidechain được thiết kế để khắc phục các vấn đề về khả năng mở rộng của Ethereum. Mạng Polygon giải quyết các thách thức của mạng Ethereum bằng cách xử lý các giao dịch trên một blockchain tương thích với Ethereum riêng biệt.

1. Polygon là gì ?

Polygon là sidechain được thiết kế để khắc phục các vấn đề về khả năng mở rộng của Ethereum. Mạng Polygon giải quyết các thách thức của mạng bằng cách xử lý các giao dịch trên một blockchain tương thích với Ethereum riêng biệt.

Polygon sau đó trả lại các giao dịch cho quá trình hậu xử lý chính của chuỗi khối Ethereum. Cách tiếp cận này làm giảm tải mạng trên Ethereum. Khi làm như vậy, Polygon có thể tăng tốc độ giao dịch và giảm chi phí giao dịch xuống dưới một cent.

Nói cách khác, Polygon (trước đây được gọi là Matic Network) cung cấp một khuôn khổ dễ dàng cho các dự án blockchain mới và hiện có để xây dựng trên Ethereum mà không gặp vấn đề về khả năng mở rộng.

Sử dụng Polygon, người dùng có thể tương tác với bất kỳ ứng dụng phi tập trung (Decentralized Application – DApp) nào mà không bao giờ phải lo lắng về vấn đề tắc nghẽn mạng.

2. Ai đứng sau Polygon ?

Polygon đã tự khẳng định mình là dự án khả năng mở rộng Ethereum hứa hẹn nhất do đội ngũ phát triển có năng lực cao của nó. Chuyên môn của nhóm vẫn là động lực thúc đẩy sự phát triển của Polygon.

Những người đã tạo ra Matic Network có thể được ghi nhận là đã nhìn thấy trước nhu cầu của ngành công nghiệp tiền điện tử ngày nay.

Ba người sáng lập Polygon

Người đồng sáng lập Jaynti Kanani là Giám đốc điều hành hiện tại của Polygon. Ông đã phát triển dự án cùng với Sandeep Nailwal, đồng sáng lập và giám đốc điều hành, và Anurag Arjun, đồng sáng lập và giám đốc sản phẩm. Bộ ba đã tạo ra Polygon vào năm 2017. Hồi đó, nó được gọi là Matic Network.

Lúc đầu, quỹ từ bạn bè và gia đình ở Mumbai đã giúp hỗ trợ dự án này. Tuy nhiên, trong khi Polygon có nguồn gốc từ Ấn Độ, nền tảng này vẫn tiếp tục thu hút các nhà đầu tư từ khắp nơi trên toàn cầu. Polygon đã huy động được hơn 450.000 đô la trong hai vòng tài trợ khởi nghiệp vào năm 2019. Liên doanh có khoảng 450 triệu đô la tài trợ từ các nhà đầu tư khác nhau.

Một nhà đầu tư thiên thần Balaji Srinivasa và tỷ phú Mark Cuban, nằm trong danh sách những người ủng hộ ngày càng tăng của Polygon.

3. Ý nghĩa của sự thay đổi tên thương hiệu Matic thành Polygon

Trước khi dự án đổi tên vào tháng 2/2021, Polygon được biết đến với tên gọi mạng Matic Network. Matic Network có một sản phẩm chính: các sidechains plasma.

Plasma chains hơi giống sidechains, ngoại trừ chúng cung cấp độ bảo mật cao hơn để đổi lấy sự tiện lợi. Không giống như các sidechains, các chuỗi Plasma xuất bản “gốc” của chúng trên lớp 1 của Ethereum và hoạt động dựa trên giả định rằng cơ chế đồng thuận của nó có thể thất bại. Thiết kế này mang lại khả năng bảo mật cao hơn nhưng trong khi hiển thị các chuỗi này không thể chạy các hoạt động phức tạp.

Sau khi dự án mở rộng, Polygon đã chọn giữ mã MATIC là token gốc của dự án, sau đó Matic Network đã trở thành Polygon. Việc thay đổi tên này và đổi thương hiệu sau đó có thể tạo ra một số nhầm lẫn, nhưng chúng là cùng một dự án. Polygon là chiếc ô mới cho nhiều dự án bao gồm cả Matic Network. Tuy nhiên, token của Polygon là MATIC vẫn là tiền điện tử gốc của Polygon.

4. Polygon hoạt động như thế nào ?

Blockchain Ethereum có thể thực hiện một số giao dịch giới hạn mỗi giây. Tốc độ thông lượng nằm ở mức khoảng 14 giao dịch mỗi giây cho lớp cơ sở. Mỗi giao dịch đi kèm với chi phí giao dịch được gọi là phí gas trên Ethereum .

Phí gas tăng cao trong thời gian mạng lưới bị tắc nghẽn cao và phí gas Ethereum có thể nhanh chóng tăng lên trên $50 đến $80. Đây là một vấn đề lớn. Việc phải trả hơn $50 cùng một lúc cho mỗi giao dịch khiến Ethereum hoàn toàn ngoài tầm với của hầu hết người dùng.

Sự tắc nghẽn mạng cũng làm cho quá trình Blockchain Ethereum chậm hơn, không khuyến khích người dùng tham gia vào các hợp đồng thông minh trên chuỗi khối.

Những vấn đề này có thể nhanh chóng làm tăng thêm hàng trăm đô la phí cho bất kỳ ai sử dụng các ứng dụng và giao thức tài chính phi tập trung (DeFi), giao dịch hoặc mua các Non-Fungible Tokens (NFT) và hoán đổi, mua hoặc chuyển các token trên Ethereum.

Vì vậy, làm thế nào Polygon làm cho điều này rẻ hơn?

Để cắt giảm chi phí gas, các giải pháp mở rộng quy mô như Polygon xử lý các giao dịch trên side chains. Polygon có tiềm năng xử lý tới 65.000 giao dịch mỗi giây, trong khi Ethereum chỉ có thể xử lý tối đa khoảng 17 giao dịch mỗi giây.

Và mỗi giao dịch trên Polygon chỉ tính Fee GAS chưa đến $1. Ngược lại cùng một giao dịch đó với phí giao dịch trung bình của Ethereum là khoảng $15 cho mỗi giao dịch. Vì Polygon bao gồm một bộ các giao thức khác nhau bao gồm nhiều loại bằng chứng Zero-Knowledge (ZK), người dùng có thể chọn tùy chọn chia tỷ lệ tốt nhất phù hợp với mục đích sử dụng của họ.

Trong mật mã, các bằng chứng ZK là một bản gốc mật mã được sử dụng để xác minh với một bên khác (người xác minh) xem một câu lệnh cụ thể có hợp lệ hay không. Đồng thời, câu tục ngữ không được yêu cầu cung cấp thêm bất kỳ thông tin nào, ngoài thực tế là câu nói đó là sự thật.

Trong số các nhóm dự án có nhiều lựa chọn có thể chọn để tích hợp bằng Polygon, phổ biến nhất là các sidechains plasma, Proof-of-Stake (PoS) blockchain bridge, zk rollups và optimistic rollups. Matic đã bắt đầu với các sidechains plasma, nhẹ hơn và an toàn hơn.

Giống như sidechains, plasma chain là một blockchain riêng biệt chạy cùng với blockchain chính. Trong trường hợp này, Ethereum là blockchain “chính” hoặc “mẹ” và Plasma chain liên kết và giao tiếp với blockchain chính để cho phép các tài sản chuyển giao giữa chúng một cách an toàn.

Do nhu cầu cao từ các nhà phát triển, Polygon đã giới thiệu một cầu nối blockchain cho dòng sản phẩm của mình. PoS bridge cho phép các nhà phát triển tạo DApp trên một nền tảng mà không phải hy sinh lợi ích mà các nền tảng khác mang lại.

Xử lý các lô giao dịch trên blockchain PoS của riêng nó loại bỏ nhu cầu Ethereum phải tự xử lý tất cả các tệp. Bằng cách gộp các giao dịch ra khỏi main chain, Polygon làm cho Ethereum nhẹ hơn và nhanh hơn.

Quy trình tổng hợp Zk xử lý các gói giao dịch ngoài chuỗi và tạo bằng chứng hợp lệ, xác minh rằng mỗi gói dữ liệu là chính xác. Các bằng chứng hợp lệ này sau đó sẽ được gửi đến blockchain chính.

Mỗi bằng chứng hợp lệ hoạt động như một proxy cho gói mà nó đại diện, điều này làm giảm lượng dữ liệu trên main chain. Trên thực tế, cách tiếp cận này làm giảm thời gian và phí gas cần thiết để xác thực một khối giao dịch.

Bản tổng hợp lạc quan sử dụng một loại hệ thống bằng chứng khác được gọi là bằng chứng gian lận (Fraud Proofs). Khi một giao dịch gian lận được phát hiện, một giao thức chống gian lận sẽ tự thực thi và xác định giao dịch chính xác dựa trên dữ liệu có sẵn trên blockchain chính.

Những người cập nhật dữ liệu giao dịch trên hệ thống bắt buộc phải đặt stake ETH. Do đó, nếu bất kỳ ai gửi một giao dịch gian lận đến chuỗi Ethereum chính bằng cách sử dụng các optimistic rollups, thì cổ phần của họ sẽ bị cắt giảm.

Polygon nhận ra rằng không có giải pháp tốt nhất duy nhất có thể đáp ứng tất cả các ứng dụng. Mỗi giải pháp mở rộng quy mô đều đi kèm với sự cân bằng giữa bảo mật, chủ quyền, phí giao dịch và tốc độ giao dịch. Các nhà phát triển nên có tùy chọn để chọn giải pháp mở rộng phù hợp nhất cho ứng dụng của họ. Và, Polygon cung cấp bộ giải pháp mở rộng quy mô hoàn chỉnh nhất.

5. Tại sao Polygon lại tốt cho Ethereum ?

Polygon không cạnh tranh với Ethereum. Nếu bất cứ điều gì, nó phụ thuộc vào Ethereum và ngược lại. Nhiệm vụ của Polygon là tận dụng Polygon Network để tạo ra cơ sở hạ tầng có thể xử lý việc áp dụng hàng loạt Ethereum. Do đó, Polygon phụ thuộc vào Ethereum nhiều hơn Ethereum phụ thuộc vào Polygon. Điều này được mong đợi vì Polygon được xây dựng trên blockchain của nó.

Bất lợi chính là việc chuyển sang Polygon để tăng tốc độ có thể làm loãng giá trị mà Ethereum thu được. Sự pha loãng giá trị thực sự có thể cản trở sự tăng trưởng người dùng trực tiếp của Ethereum ở một số địa điểm nhất định.

Nói một cách dễ hiểu, Polygon cải thiện Ethereum và do đó, nhiều người sẽ sử dụng Blockchain Ethereum hơn. Với việc nhiều người dùng tự do khóa vốn của họ trong Blockchain Ethereum, giá trị của nó sẽ tăng lên, bất chấp khả năng đánh cắp Total Value Locked (TVL) khỏi Ethereum.

6. Polygon (MATIC) vs Ethereum Layer 1

Thoạt nhìn, các giải pháp chia tỷ lệ layer 2 có vẻ phức tạp. Nói một cách dễ hiểu, lớp 1 mô tả kiến ​​trúc blockchain cơ sở bên dưới. Mặt khác, lớp 2 nằm trên blockchain cơ bản như một mạng lớp phủ.

Các giải pháp layer 2 là các giao thức bên ngoài tương tác với blockchain cơ sở để tăng tốc độ và hiệu quả. Hơn nữa, với các giải pháp lớp 2 như Polygon, các giao thức đã chạy trên Ethereum thậm chí có thể trở nên nhanh hơn và rẻ hơn.

Tại sao lại sử dụng Polygon trên Ethereum Layer 1 ?

Ethereum được thiết kế với mô hình dựa trên đấu giá, do đó khuyến khích người dùng đặt giá thầu để giao dịch của họ được đưa vào khối tiếp theo. Do đó, theo thiết kế, nhiều tắc nghẽn mạng hơn dẫn đến chi phí ngày càng cao.

Polygon có tham vọng lớn cho tương lai và chúng không chỉ bao gồm tốc độ hoặc chi phí giao dịch. Giao thức nhằm mục đích liên kết tất cả các blockchains tương thích với Máy ảo Ethereum (Ethereum Virtual Machine – EVM) với nhau, cho phép các nhà phát triển tiếp cận các lợi ích của các nền tảng blockchain khác với mức ma sát tối thiểu.

Ethereum 2.0 không giết chết nhu cầu về Polygon ?

Ethereum 2.0 sẽ là một bản nâng cấp lớn đối với Blockchain Ethereum, nhưng nó sẽ chỉ cung cấp một giải pháp hạn chế cho thách thức về khả năng mở rộng. Khi ngày càng có nhiều nền tảng phi tập trung và DApps sử dụng các giải pháp trên chuỗi như Eth2, nhu cầu có thể bắt đầu tăng lên so với giới hạn của khả năng mở rộng.

Như đã đề cập, điều này dẫn đến sự tích tụ lưu lượng mạng. Phí gas bắt đầu tăng đột biến và mạng lưới kết thúc với điều kiện tải giống như trước đây. Đây là nơi Polygon xuất hiện bằng cách cung cấp cho Blockchain Ethereum một lớp khả năng mở rộng bổ sung.

Layer 2 như Polygon network sẽ cải thiện hơn nữa trải nghiệm mà Eth2 sẽ phải cung cấp. Mọi nâng cấp Ethereum thậm chí có thể được thực hiện nhanh hơn với layer 2. Theo cách này, Polygon đảm bảo rằng người dùng cuối nhận được trải nghiệm tốt nhất.

Ethereum 2.0 vẫn còn một thời gian nữa, nhưng khả năng mở rộng đã là một vấn đề được người sáng lập Ethereum Vitalik Buterin thừa nhận từ lâu là thách thức Trilemma . Một giải pháp như Polygon mang lại một số lợi ích của Eth2 cho người dùng để họ có thể tận dụng tốc độ tăng và tính minh bạch cũng như chi phí thấp hơn, tất cả mà không cần phải đợi bản phát hành của Eth2.

6. Các giải pháp mở rộng quy mô: Các đối thủ cạnh tranh layer 2 khác

Polygon không phải là dự án duy nhất cố gắng tăng tốc các giao dịch Ethereum. Dữ liệu mạng cho Ethereum cho thấy số lượng giao dịch mỗi ngày đang tăng đều đặn. Các giải pháp lớp 2 là cách tốt nhất để xử lý sự căng thẳng ngày càng tăng này trên chuỗi khối Ethereum. Điều đáng nói là những lợi ích không chỉ đơn giản là giảm tải các giao dịch.

Một số mạng layer 2 cạnh tranh cũng cho phép các giao dịch được xử lý bên ngoài và kết nối với mạng blockchain chính. Một số lựa chọn thay thế lớp 2 đáng chú ý hơn cho Polygon dựa trên zk-proofs, hai đối thủ cạnh tranh đáng chú ý nhất là Arbitrum và Optimism.

Polygon có TVL khoảng $4B. TVL đề cập đến tổng số tài sản tiền điện tử mà người dùng đã khóa vào các giao thức trên mạng. So với Polygon, dữ liệu từ DappRadar cho thấy Loopring, một giao thức zk-rollup, có TVL là $290M.

Không nghi ngờ gì rằng Polygon có một số đối thủ cạnh tranh mạnh và tất cả các dự án Ethereum layer 2 đều có tiềm năng tác động tích cực đến môi trường blockchain. Tuy nhiên, vì Polygon đã đầu tư rất nhiều vào các loại zk-proofs khác nhau, giải pháp layer 2 này đã cho thấy nhiều hứa hẹn như một giải pháp mạnh mẽ cho khả năng mở rộng Ethereum.

7. Điều gì làm cho Polygon trở nên đặc biệt ?

Điều gì làm cho Polygon nổi bật so với các đối thủ cạnh tranh layer 2 của nó?

Polygon là mạng duy nhất cho phép mã thông báo của nó, MATIC, được đặt trên chuỗi khối Polygon. Việc stake cho phép người dùng kiếm tiền lãi hàng năm để giúp xác thực các giao dịch trên blockchain.

Polygon có các giải pháp cho người dùng hàng ngày, nhà phát triển và doanh nghiệp. Mục tiêu chính của Polygon là tạo ra Internet of Things (IoT) cho Blockchain Ethereum. Dự án nhằm mục đích mở rộng quy mô Ethereum lên một tỷ người dùng mà không phải hy sinh phân quyền hoặc bảo mật.

Điều làm cho Polygon khác biệt với các giải pháp L2 khác là cách tiếp cận của nó. Polygon cung cấp cho các nhà phát triển một loạt các giải pháp trên một mạng duy nhất. Cách tiếp cận này cấp cho các nhà phát triển mức độ kiểm soát và tùy chỉnh cao hơn khi chọn giải pháp mở rộng phù hợp nhất với ứng dụng của họ.

Trên Polygon, nhà phát triển có thể chọn giữa zk-rollups hoặc optimistic rollups. Thay vào đó, họ có thể chọn sử dụng Polygon Avail, một blockchain cung cấp dữ liệu cực kỳ an toàn cho các chuỗi độc lập, chuỗi phụ và các giải pháp mở rộng ngoài chuỗi.

Vào tháng 5/2021, Polygon network thông báo ra mắt Polygon SDK, giúp quá trình xây dựng multichain network dễ dàng hơn nhiều cho các nhà phát triển. Với Polygon SDK, các nhà phát triển có thể tạo các chuỗi độc lập chịu hoàn toàn trách nhiệm về bảo mật của riêng họ. Các sidechains độc lập này sẽ có một PoS bridge network chuyên dụng kết nối chúng với Ethereum.

Polygon cũng có các cách tiếp cận mở rộng khác như chuỗi cam kết PoS của nó. Để thuận tiện, chuỗi cam kết thường được gọi đơn giản là Polygon hoặc Polygon Blockchain. Polygon’s PoS sidechain là sản phẩm phổ biến nhất của dự án. Cho đến nay, Polygon Blockchain đã xử lý khoảng một tỷ giao dịch và đang tiếp tục đếm, theo dữ liệu từ polygonscan.com.

Chuỗi cam kết PoS tương thích với EVM và do đó, hoạt động hoàn hảo với nhiều giao thức Ethereum. Do đó, việc di chuyển DApp trên các nền tảng rất đơn giản đối với các nhà phát triển.

Không giống như các sidechains EVM khác, Polygon cam kết các trạm kiểm soát đối với Ethereum. Cụ thể, mỗi khi Polygon xử lý một giao dịch, nó sẽ tạo ra một vài trạm kiểm soát trên Ethereum. Các trạm kiểm soát này đảm bảo rằng tất cả dữ liệu đã được xử lý trên Polygon cho đến thời điểm đó là hợp lệ và an toàn cho Blockchain Ethereum. Lưu ý rằng các phụ trợ EVM khác không sử dụng các điểm kiểm tra.

8. MATIC Token được sử dụng để làm gì ?

MATIC là native token của Polygon. Polygon plasma chains trên cơ chế đồng thuận PoS. MATIC sẽ được sử dụng để thanh toán cho tất cả các giao dịch trên plasma chains. Do đó, càng có nhiều dự án sử dụng Polygon như một giải pháp mở rộng quy mô, thì nhu cầu về MATIC càng lớn.

Ngoài ra, MATIC đóng vai trò như một token quản trị bằng cách cấp cho chủ sở hữu quyền bỏ phiếu về một số giải pháp mở rộng được lên kế hoạch thực sự nên được triển khai.

Nếu cộng đồng thích một giải pháp mở rộng quy mô laeyr 2 mới và muốn Polygon tích hợp nó, những người nắm giữ token có thể bỏ phiếu về việc liệu giải pháp có trở thành một phần của dòng sản phẩm của Polygon hay không. Do đó, bỏ phiếu quản trị cho phép chủ sở hữu token MATIC bỏ phiếu về tương lai của Polygon

9. Tổng kết

Với phạm vi rộng lớn của dự án Polygon, các thông báo hợp tác liên tục và những tiến bộ về mật mã, Polygon đang hoạt động đặc biệt tốt. Công ty đã tạo dựng được danh tiếng vững chắc và mã thông báo MATIC đã trở nên nổi bật trong số hàng nghìn dự án khác trên Ethereum.

Danh sách các đối tác của Polygon đang tăng lên nhanh chóng. Các đối tác đáng chú ý bao gồm Ocean, Chainlink , Atari và gần đây hơn là Coinbase đã tham gia. Nhiều nhà đầu tư coi Polygon bị định giá quá thấp và họ có thể có lý.

Cho đến khi Ethereum 2.0 được ra mắt hoàn toàn, thật khó để phân biệt dự án Polygon sẽ tiếp tục hứa hẹn như thế nào. Tuy nhiên, có tiềm năng thực sự để mở rộng vốn hóa thị trường khi dự án này phát triển. Một mối quan tâm chính là liệu dự án Polygon có bắt đầu ăn cắp một số TVL hiện đang bị khóa trên lớp cơ sở Ethereum hay không, nhưng điều này vẫn còn phải xem.

So với các đối thủ cạnh tranh, Polygon rõ ràng nổi bật như một giải pháp layer 2 được tính đến. Và, mặc dù Polygon vẫn là một công nghệ mới nổi, nhưng nó có vẻ hứa hẹn nhất trong việc có thể mở rộng quy mô Ethereum thành công, chẳng hạn, bằng cách duy trì phân quyền trong khi mở rộng quy mô mà không phải hy sinh bảo mật.