Thời gian gần đây, các blockchain Layer 1 gặp nhiều trục trặc cũng chính là lúc những dự án mới nhận được sự chú ý từ cộng đồng. Trong đó, Sui là một trong những blockchain được chú ý hơn cả.

1. Sơ lược về Sui

Sui là blockchain Layer 1 thế hệ mới, giống với các blockchain thế hệ mới khác, Sui cũng hướng tới việc giải quyết “tam giác blockchain”. Sui tự giới thiệu mình là blockchain có khả năng xử lý tất cả mọi tác vụ, công việc trên một mạng lưới duy nhất với hiệu suất cao. Điều này có nghĩa Sui hướng tới việc tập trung vào khả năng mở rộng và xử lý giao dịch song song với độ trễ thấp.

Sui được nhiều người biết tới là một nhánh phát triển từ Diem, một dự án phát triển về blockchain của Meta (Facebook trước đây). Mục tiêu cuối cùng của Sui là mở rộng hệ sinh thái Web3, tạo ra một nền tảng đủ khả năng đáp ứng nhu cầu của hàng triệu người dùng mới.

Với sự ra mắt của Sui, dự án này được xem là đối thủ trực tiếp trong tương lai của Solana trong mảng non-EVM chain. Sui nhắm tới phân khúc chủ đạo là NFT, Game, sau đó mới là DeFi.

Những điểm nổi bật của Sui

Để nhận được sự chú ý của đông đảo cộng đồng, chắc hẳn Sui phải là một dự án đặc biệt với nhiều điểm khác biệt.

1. Ngôn ngữ lập trình Move

Là một trong 2 dự án kế thừa di sản của Diem, Sui cũng sử dụng ngôn ngữ lập trình mới dành riêng cho Diem là Move. Không chỉ vậy, Sui còn phát triển và sử dụng phiên bản có đôi chút khác biệt là Sui Move.

Không phải ngẫu nhiên, các nhà phát triển Diem lại sử dụng một ngôn ngữ lập trình mới. Solidity (ngôn ngữ lập trình của Ethereum) đã chứng kiến một vài lỗ hổng và các vụ hack xuất hiện, những lỗ hổng này làm cho những nhà phát triển của Ethereum phải dành hàng tháng và hàng trăm ngàn USD để audit code trước khi triển khai. Move ra đời với mục đích xây dựng hợp đồng thông minh an toàn.

Được phát triển dựa trên ngôn ngữ Rust của Solana, Move tập trung vào tính an toàn với bộ nhớ, có thể cung cấp tính minh bạch cho các giá trị bất biến và ngăn cản rò rỉ dữ liệu bộ nhớ. Thay vì lưu trữ tài sản trong các bản đồ băm và được khoá trên hợp đồng như Solidity, Move cho phép người dùng tự xác định loại tài sản kĩ thuật số thành các object tuỳ chỉnh (read-only, owned, shared objects).

1. Thuật toán đồng thuận Narwhal & Tusk

Để đảm bảo mạng lưới vẫn hoạt động an toàn dù các nodes có bị thao túng và có hành vi tấn công mạng lưới, Sui sử dụng thuật toán đồng thuận Narwhal & Tusk.

Narhal & Tusk là thuật toán đồng thuận trong Sui blockhain, giữ nhiệm vụ tách biệt quá trình truyền dữ liệu với quá trình đồng thuận giao dịch. Vì thế giải quyết được vấn đề Mempool – trong các thiết kế blockchain truyền thống như Ethereum & Bitcoin.

Việc đặt tên song song cho cơ chế đồng thuận cũng cho thấy 2 nhiệm vụ khác nhau:

• Narwhal: Đảm bảo tính khả dụng của dữ liệu khi được đệ trình dẫn đến sự đồng thuận.
• Tusk: Xác định thứ tự cụ thể của dữ liệu.

Điều này được thực hiện trong mô hình 2 module phân lớp, vì vậy Narwhal cũng có thể được sử dụng cùng với thuật toán đồng thuật khác bên ngoài như HotStuff, BFT hoặc Tendermint… Narwhal cũng đã từng được sử dụng bởi các blockchain khác như Celo, Sommelier.

1. TPS ấn tượng

Sui là một blockchain với hiệu suất cao và thông lượng lớn. Theo kết quả của một thử nghiệm, Sui blockchain có thể đạt được hiệu suất 120,000 TPS. Nếu con số này có thể đạt được ở điều kiện bình thường, đây sẽ là con số rất lớn. Để dễ hình dung, chúng ta có thể so sánh với con số 15 TPS của Ethereum hay thậm chí 65,000 TPS của Solana.

1. Phí gas được thiết kế ổn định

Đa phần các blockchain hiện nay đều có phí gas biến động lớn theo thay đổi của nhu cầu thị trường. Để giữ phí gas thấp và có thể dự đoán trước, Sui sử dụng thiết kế gas như sau: Sui hoạt động theo mốc thời gian là từng epoch (mỗi epoch là 24h), nhóm validator của mạng lưới sẽ thay đổi mỗi epoch. Tại thời điểm bắt đầu, nhóm validator mới sẽ vote một mức giá gas tham khảo cố định cho cả epoch.

Sau đó, protocol sẽ cung cấp incentive nhất định để các validator giữ mức phí giao dịch gần sát với giá tham khảo trong suốt epoch. Nếu phí gas được duy trì ổn định, các giao dịch gửi đến Sui cũng được xử lý với tốc độ dễ đoán hơn.

Vì Sui là blockchain có khả năng mở rộng thông lượng theo quy mô tuyến tính khi có nhiều worker hơn, các validator có thể thêm các worker tương ứng với tỉ lệ tăng trong nhu cầu sử dụng mạng lưới để giữ phí gas ổn định. Điều này sẽ giúp cho người dùng có trải nghiệm tốt hơn.

1. Khả năng mở rộng

Khả năng mở rộng là một trong những điểm mạnh của Sui, Sui làm được điều này nhờ khả năng xử lý các giao dịch một cách song song. Đa phần các blockchain hiện nay bị giới hạn thông lượng do các giao dịch phải được sắp xếp theo thứ tự và đặt vào trong một block sau đó được giải quyết dần dần. Điểm khác biệt của Sui là họ sẽ tổ chức data thành các đối tượng độc lập (objects) và xử lý chúng song song.

Sui chia các loại tài sản thành object để thực hiện giao dịch, trong đó có 3 loại chính:

• Owned object: Được sở hữu bởi một chủ sở hữu cụ thể và chỉ có thể được sửa đổi bởi chủ sở đó.
• Shared object: Có thể thay đổi, không có chủ sở hữu cụ thể và có thể được đưa vào giao dịch của các bên khác nhau mà không cần bất kỳ sự cho phép nào.
• Read-only object: Không có chủ sở hữu độc quyền, không thể bị thay đổi bởi bất kỳ ai sau khi được publish và có thể được sử dụng trong các giao dịch bởi tất cả người dùng.

Để xử lý các giao dịch song song, Sui sử dụng 2 con đường để đạt được đồng thuận:

• Byzantine Consistent Broadcast (BCB): Cho các giao dịch độc lập không phụ thuộc vào các phần khác của trạng thái blockchain, thường là các giao dịch có liên quan tới owned object và read-only object.
• Byzantine Fault-Tolerant (BFT) consensus: Cho các giao dịch phức tạp có liên quan tới shared object, các giao dịch này sẽ được sắp xếp và xử lý tuần tự.

→ Điều này có nghĩa các giao dịch độc lập sẽ được xử lý song song, chỉ yêu cầu sự đồng thuận với những giao dịch phức tạp. Từ đó giảm độ trễ của mạng lưới, cải thiện thông lượng, giúp Sui mở rộng tuyến tính theo chiều ngang.

Nhà đầu tư

Không chỉ được chú ý bởi công nghệ, Sui cũng gây ấn tượng với cộng đồng khi liên tục gọi vốn thành công từ những cái tên hàng đầu thị trường ngay trong giai đoạn thị trường đỏ lửa. Tính đến thời điểm hiện tại, Sui đã hoàn thành vòng gọi vốn Series A đầu tiên và được cho là đang tiến hành vòng gọi vốn Series B.

Series A

• Ngày công bố: 6/12/2021
• Số tiền huy động: 36 triệu USD
• Nhà đầu tư chính: a16z
• Nhà đầu tư khác: NFX, Scribble Ventures, Redpoint, Lightspeed Venture Partners, Electric Capital, Samsung NEXT, Slow Ventures, Standard Crypto, Coinbase Ventures

Series B

• Ngày công bố: 8/9/2022
• Số tiền huy động: 300 triệu USD
• Nhà đầu tư chính: FTX Ventures với ít nhất 140 triệu USD
• Nhà đầu tư khác: Coinbase Ventures, Jump Crypto, Andreessen Horowitz’s a16z, Circle Ventures, Binance Labs
• Mức định giá: Hơn 2 tỉ USD

Team dự án

Đội ngũ đứng sau dự án cũng dành được nhiều sự quan tâm. Đứng sau Sui blockchain là Mysten Labs. Trong đó, đội ngũ Mysten Labs lại gồm những thành viên đã từng làm việc với dự án Diem cũng như ngôn ngữ lập trình Move.

Các thành viên dự án đều là những người có kinh nghiệm và chuyên môn cao, đã từng làm việc tại nhiều công ty lớn, trong đó:

• Evan Cheng là Director of R & D của Novi Financial (trực thuộc Facebook).
• George Danezis là giáo sư về bảo mật và engineering.

Đội ngũ dự án của Sui được đánh giá là quy tụ nhiều nhân tài, công với kinh nghiệm hoạt động cho Diem trước đây, họ được kì vọng sẽ đưa Sui phát triển một cách mạnh mẽ.

2. Các giai đoạn phát triển của hệ sinh thái Sui

Sau khi gọi vốn lần đầu vào cuối năm 2021, các sự kiện chính của Sui đều diễn ra trong năm 2022:

• 22/3/2022: Sui lần đầu tiên được chính thức công bố ra cộng đồng, giới thiệu về đặc điểm, concept, hình thức mở rộng của Sui.
• 6/5/2022: Sui ra mắt DevNet, mạng lưới đầu tiên của Sui được khởi chạy. Đây là mạng lưới dành cho các nhà phát triển thử xây dựng sản phẩm.
• 25/5/2022: Công bố SUI tokenomics, giới thiệu về mô hình kinh tế trong Sui, các incentive, công dụng của SUI token.Trong đó 3 đối tượng cơ bản tham gia là User, SUI token holder và validator.
• 16/6/2022: Mysten Labs cho phép người dùng chạy fullnode trên DevNet. Hiện tại đang có khoảng 5,000 node được chạy, đến từ 65 quốc gia và 271 thành phố khác nhau.
• 1/7/2022: Thông báo Sui Incentivized Testnet sẽ được ra mắt trong khoảng tháng 8 năm nay, testnet sẽ được hé lộ dần dần với nhiệm vụ kiểm tra các chức năng, cơ chế của mạng lưới.
• 19/7/2022: Ra mắt ví Sui, công cụ giúp người dùng tương tác trực tiếp với các dapp, tạo địa chỉ ví và quản lý tài sản trên mạng lưới Sui.
• 3/8/2022: Cho phép đăng ký tham gia tuyển chọn validator cho mạng lưới. Nếu được tuyển chọn, các validator sẽ được thưởng 2,000 SUI cho mỗi wave testnet họ tham dự và có cơ hội trở thành mainnet validator trong tương lai.
• Q4/2022: Sau khi testnet hoạt động ổn định, dự kiến vào khoảng cuối năm 2022, Sui sẽ ra mắt phiên bản mainnet.

3. Toàn cảnh hệ sinh thái hiện tại

Hệ sinh thái của Sui vẫn còn rất mới, mạng lưới chỉ mới ở giai đoạn DevNet, chưa có nhiều dự án công bố triển khai trên mạng lưới này. Tuy nhiên, cũng không phải là chưa có gì, đã có những dự án đầu tiên xuất hiện ở các mảng khác nhau:

• AMM/DEX: MovEX là dự án đầu tiên thuộc mảng này xuất hiện. Dự án này sẽ là phiên bản kết hợp của AMM và Order Book DEX, có hỗ trợ Move nên có thể chạy trên cả Sui và Aptos. Tuy nhiên, vẫn chưa ra mắt sản phẩm chính thức.
• Infrastructure: Ở mảng này đã xuất hiện 2 dự án là Shinami và ChainX. Shinami là dự án cung cấp dịch vụ API và dịch vụ node cho nhà phát triển trên Sui. Trong khi đó, ChainX là dự án L2 cho BTC đã xuất hiện từ lâu, có khả năng mở rộng iBTC sang các hệ sinh thái sử dụng ngôn ngữ lập trình Move.
• Wallet: Ngoài ví Sui được phát triển bởi chính Mysten Labs, còn có các dự án khác nữa như ví Ethos. Đây là dự án đến từ Nod Labs và đang được xây dựng trên DevNet, mới chỉ có bản early access. Hiện ví Coin98 cũng đã cho ra mắt và hỗ trợ ví testnet Sui và sẽ cập nhật để hỗ trợ mạng lưới này nhiều hơn trong tương lai.
• NFT: Có thể nói đây là mảng phát triển tích cực nhất của Sui. Tuy mới chỉ có 1 dự án Collectible là Sui Punks, Sui đã có tới 2 NFT Marketplace rất được chú ý là BlueMove và Sui Gallery. Trong đó Sui Gallery đã bắt đầu có những đợt NFT drop đầu tiên, cho phép người dùng mint NFT trên Sui devnet. Ngoài ra, trên Sui cũng đó có dự án Name Service, dự án làm về Name Service các tên miền đuôi “.sui”.

→ Nhìn chung hệ sinh thái Sui còn khá mới, các mảnh ghép cơ bản vẫn chưa xuất hiện đầy đủ. Dẫu vậy, có thể thấy xu hướng phát triển của các dự án trên Sui vẫn theo thứ tự ưu tiên được xác định trước (NFT, Game, DeFi, Social…).

Các thông tin mới nhất về các dự án trên hệ sinh thái Sui sẽ luôn được đội ngũ Coin98 Insights cập nhật trong bài viết này.

4. Nhận định và cơ hội đầu tư với hệ sinh thái Sui

Nhận định

Sui đưa ra giải pháp mới để xử lý các giao dịch cũng như ngôn ngữ lập trình mới, đây là các chìa khoá giúp Sui có tiềm năng phát triển lớn trong tương lai. Giải pháp cơ chế đồng thuận mới giúp Sui mở rộng không giới hạn, ngôn ngữ Move giúp Sui cải thiện những nhược điểm của Solidity.

Tuy nhiên, Sui mới chỉ ở giai đoạn DevNet, lý thuyết có thể khác so với thực tiễn. Solidity vẫn được coi là một loại ngôn ngữ lập trình còn khá mới, như vậy Move của Sui hay Aptos còn mới hơn, chưa có gì minh chứng cho việc ngôn ngữ này sẽ không tồn tại bất kì một lỗ hổng nào. Hơn nữa, việc Solidity đã chiếm phần lớn thị phần, câu hỏi đặt ra là làm thế nào để thu hút nhà phát triển sử dụng Move.

Để có thể đánh giá chính xác hơn về tiềm năng của Sui, cách tốt nhất nên là đợi đến khi dự án ra mắt các phiên bản testnet, mainnet. Khi đó, cần theo dõi xem liệu dự án có hoạt động hiệu quả ở môi trường public hay không, ngôn ngữ Move có tác động thế nào tới các nhà phát triển cũng như người dùng…

Điểm cộng đáng chú ý của Sui là đội ngũ dự án tài năng và backer thuộc hàng khủng trên thị trường, từ đó nhận được sự chú ý của cộng đồng cùng với sự hỗ trợ của các VCs trong việc phát triển hệ sinh thái.

Cơ hội kiếm tiền

Hiện tại Sui vẫn còn khá mới, hãy trở thành người dùng đời đầu của dự án. Các dự án hiện tại trên Sui chưa nhiều, lại mới ở giai đoạn DevNet, có thể trải nghiệm các sản phẩm free, lại có cơ hội nhận retroactive sau này.

Việc đầu tiên cần làm là lập một chiếc ví để tương tác với mạng Sui, người dùng có thể sử dụng ví Coin98 đã tích hợp mạng Sui hoặc Sui Wallet. Sau khi đã có ví, vào channel Discord của dự án để nhận faucet token SUI. Sau đó, sử dụng SUI để tương tác với các dapp đã có trên hệ sinh thái.

BlueMove và Sui Gallery đang cho phép người dùng mint những NFT đầu tiên, những NFT này chỉ có thời hạn nhất định và có thể trở thành bằng chứng cho việc ủng hộ từ sớm của người dùng. Tương tự cũng có thể mint tên miền .sui.

Một cơ hội nữa với Sui là việc chạy node, người dùng có thể chạy node Sui và đăng ký làm validator để nhận incentive từ dự án. Nghe có vẻ rắc rối và phức tạp nhỉ? Để giúp bạn gỡ rối, Coin98 Insights đã có bài viết hướng dẫn chi tiết cách chạy node Sui, tham khảo ngay nhé!

5. Tổng kết

Sui với những yếu tố cơ bản hiện tại có thể coi là một dự án blockchain L1 tiềm năng. Hệ sinh thái trên Sui vẫn đang ở giai hình thành và chưa có đủ các mảnh ghép, việc trở thành người dùng sớm của dự án có thể đem lại nhiều lợi ích cho người dùng.

Cùng theo dõi những hoạt động quan trọng sắp tới của Sui như ra mắt testnet và mainnet để không bỏ lỡ bất kì cơ hội trên hệ sinh thái được hậu thuẫn bởi các tên tuổi như a16z, FTX, Coinbase…

Aptos và Sui là 2 blockchain thế hệ mới, liệu đâu sẽ là dự án có thể vươn lên trở thành nền tảng Layer 1 hàng đầu thị trường?

Sau Solana, thời gian gần đây đã bắt đầu xuất hiện các dự án Layer 1 thế hệ mới mang đến nhiều kì vọng hiện thực hoá “bộ ba bất khả thi của blockchain”. Cùng tìm hiểu về Sui và Aptos, những dự án được kì vọng trở thành đối thủ của Solana hay thậm chí Ethereum.

1. Bối cảnh Layer 1 hiện tại

Từ đầu năm 2022, các blockchain Layer 1 lần lượt cho thấy dấu hiệu “bất ổn”:

• “Người anh cả” Ethereum sau khi công bố ETH 2.0 gặp phải tranh cãi nổ ra từ 2 phía, một bên ủng hộ trường phái Proof of Stake, một bên giữ vững quan điểm về Proof of Work.
• Solana gặp phải một ví hack liên quan tới ví Slope với quy mô lên tới 8000 người và thiệt hại chưa được xác định cụ thể.
• Tron hiện tại đang tồn tại chủ yếu dựa trên hơi thở của USDD.
• Fantom không còn thu hút người dùng sau khi Andre Cronje rời đi.
• Cardano chưa hình thành hệ sinh thái DeFi trong khi đã ra mắt từ 2017…

Trong bối cảnh các L1 chain đang cạnh tranh rất gay gắt, các non-EVM chain đang có phần yếu thế, những dự án mới đã bắt đầu lộ diện, 2 cái tên đang được cả thị trường chú ý Aptos và Sui sẽ mang trách nhiệm trở thành đối thủ của Solana và xa hơn nữa là Ethereum.

2. So sánh Aptos vs Sui: 2 blockchain thế hệ mới

Aptos và Sui là gì?

Cả Aptos và Sui đều là những blockchain L1 thế hệ mới, được phát triển với mục tiêu cuối cùng là tạo ra một blockchain toàn diện, phi tập trung, tốc độ giao dịch cao và độ trễ thấp, từ đó mang Web3 tới gần hơn với những người dùng phổ thông.

Aptos và Sui là 2 nhánh dự án phát triển từ Diem blockchain của Facebook (Meta ngày nay). Sau khi, đồng sáng lập Diem blockchain là David Marcus rời Facebook, dự án này sau đó đã bị huỷ bỏ. Đội ngũ làm việc cho dự án Diem sau đó dần tách ra làm phát triển các dự án khác, trong đó Aptos và Sui là 2 dự án được chú ý nhất.

Đây cũng là 2 dự án sử dụng ngôn ngữ lập trình Move, ngôn ngữ lập trình được nghiên cứu và phát triển phục vụ Diem.

Team & quá trình hình thành

Aptos

Đứng sau dự án Aptos là Aptos Labs, được thành lập bởi 2 co-founder Mo Shaikh (CEO) và Avery Ching (CTO). Cả 2 người, cùng với một số thành viên khác trong nhóm đã làm việc cùng nhau tại Meta trong dự án blockchain Diem, sau đó cùng nhau thành lập Aptos Labs để tiếp tục phát triển công nghệ mà họ xây dựng cho Diem.

Những thành viên khác trong Aptos Labs cũng là những người có nhiều kinh nghiệm chuyên môn, đã từng làm việc ở các công ty lớn trong ngành blockchain cũng như tài chính truyền thống như KPMG, Blackrock, Robinhood, Huobi, JP Morgan…

Gần đây Aptos còn thu hút một vài thành viên đến từ Solana Labs, trong đó nổi bật nhất là Austin Virts, cựu Head of Marketing của Solana.

Xem thêm thông tin về toàn bộ team Aptos Labs tại đây.

Aptos vẫn còn khá mới, lộ trình phát triển lại khá ổn định. Vào đầu T3/2022 ra mắt devnet, Q2/2022 ra mắt incentive testnet, dự kiến Q3/2022 sẽ ra mắt mainnet và Q4/2022 sẽ phát triển thêm mạng lưới với cập nhật mới.

Sui

Đội ngũ xây dựng Sui blockchain là Mysten Labs. Mysten Labs được đồng sáng lập bởi các thành viên Evan Cheng (CEO), Sam Blackshear (CTO), Adeniyi Abiodun (CPO), và George Danezis (Chief Scientist).

Trong đó, Evan Cheng là R&D Leader của Novi Financial (nhánh xây dựng sản phẩm crypto của Meta), Adeniyi Abiodun là Product Leader của Novi Financial… và nhiều thành viên khác nắm giữ vai trò chủ chốt trong nhánh blockchain của Meta.

Sui ra mắt chậm hơn một chút so với Aptos. T3/2022 Sui mới được giới thiệu ra cộng đồng, T5/2022 mới ra mắt devnet và dự kiến phải đến cuối năm 2022 mới có thể hoàn thiện và ra mắt mainnet.

→ Có thể thấy cả 2 dự án đều có đội ngũ tài năng, đều là những người có kinh nghiệm lâu năm và đã từng làm việc ở các công ty lớn. Trong đó, Mysten Labs có nhiều thành viên trước đó là thành viên chủ chốt về engineering và phát triển sản phẩm của Meta (Facebook) hơn, Aptos Labs lại có phần đa dạng hơn về con người.

Về roadmap và quá trình phát triển, Aptos đang có lợi thế đi trước một chút so với Sui. Việc hoàn thiện mainnet trước có thể đem lại lợi thế first mover và thu hút được nhiều người dùng hơn. Tuy nhiên, đây mới chỉ là roadmap dự kiến, phải đợi thời điểm mainnet chính thức mới có thể kết luận.

→ Có thể thấy cả 2 dự án đều có đội ngũ tài năng, đều là những người có kinh nghiệm lâu năm và đã từng làm việc ở các công ty lớn. Trong đó, Mysten Labs có nhiều thành viên trước đó là thành viên chủ chốt về engineering và phát triển sản phẩm của Meta (Facebook) hơn, Aptos Labs lại có phần đa dạng hơn về con người.

Về roadmap và quá trình phát triển, Aptos đang có lợi thế đi trước một chút so với Sui. Việc hoàn thiện mainnet trước có thể đem lại lợi thế first mover và thu hút được nhiều người dùng hơn. Tuy nhiên, đây mới chỉ là roadmap dự kiến, phải đợi thời điểm mainnet chính thức mới có thể kết luận.

3. Công nghệ

Ngôn ngữ lập trình

Cả Aptos và Sui đều sử dụng ngôn ngữ lập trình Move được sử dụng từ dự án Diem. Move là ngôn ngữ lập trình được phát triển dựa trên Rust của Solana, Move tập trung vào tính an toàn với bộ nhớ, có thể cung cấp tính minh bạch cho các giá trị bất biến và ngăn cản rò rỉ dữ liệu bộ nhớ.

Move được đội ngũ Diem phát triển vào năm 2019 – 2020, thời điểm đó NFT chưa trở nên thịnh hành, ngôn ngữ lập trình mới này chưa tối ưu cho NFT hay các thể loại GameFi. Hình thành vào cuối năm 2021 đầu 2022, Sui đã cải thiện và thêm thắt một chút, tạo ra phiên bản Sui Move của riêng mình.

Cơ chế này được gọi là Object-centric model, Sui Move chia các loại tài sản thành object trong đó có 3 loại chính:

• Owned object: Được sở hữu bởi một chủ sở hữu cụ thể và chỉ có thể được sửa đổi bởi chủ sở đó.
• Shared object: Có thể thay đổi, không có chủ sở hữu cụ thể và có thể được đưa vào giao dịch của các bên khác nhau mà không cần bất kỳ sự cho phép nào.
• Read-only object: Không có chủ sở hữu độc quyền, không thể bị thay đổi bởi bất kỳ ai sau khi được publish và có thể được sử dụng trong các giao dịch bởi tất cả người dùng.

Việc chia các loại tài sản thành nhiều loại giúp Sui có thể tối ưu tốc độ xử lý, thời gian giao dịch cho các loại NFT, vật phẩm game… Điều này phù hợp với định hướng phát triển NFT/Game chủ đạo trên Sui.

Cơ chế đồng thuận

Cả Aptos và Sui đều sử dụng cơ chế đồng thuận Proof of Stake với các validator stake native token và thực hiện việc vận hành mạng lưới. Tuy nhiên, 2 dự án có sự khác nhau về thuật toán đồng thuận phía sau.

Aptos sử dụng công nghệ BlockSTM và giao thức đồng thuận Byzantine Fault Tolerance (BFT).

• Giao thức đồng thuận Byzantine Fault Tolerance (BFT): Phân tích các trạng thái trên chuỗi và tự động cập nhật các trình xác thực để điều chỉnh các trình xác thực không đáp ứng điều kiện mà không cần sự can thiệp của con người, duy trì sự phân quyền của mạng… Hệ thống BFT có thể tiếp tục hoạt động ngay cả khi một số node bị lỗi.
• BlockSTM: lLà một cơ chế đồng thuận phát triển từ Hotstuff, một công cụ thực thi giao dịch song song cho các hợp đồng thông minh, từ đó có thể tăng thêm thông lượng cho Aptos.

Sui sử dụng thuật toán đồng thuận Narhal & Tusk, sử dụng DAG-based (directed acyclic graph) mempool để tách biệt quá trình truyền dữ liệu với quá trình đồng thuận giao dịch, xử lý giao dịch song song. Giao thức không đồng bộ có nghĩa là nó có thể chịu được các cuộc tấn công từ chối dịch vụ (DoS).

Việc đặt tên song song cho cơ chế đồng thuận cũng cho thấy 2 nhiệm vụ khác nhau:

• Narwhal: Đảm bảo tính khả dụng của dữ liệu khi được đệ trình dẫn đến sự đồng thuận.
• Tusk: Xác định thứ tự cụ thể của dữ liệu.

Điều này được thực hiện trong mô hình 2 module phân lớp, vì vậy Narwhal cũng có thể được sử dụng cùng với thuật toán đồng thuật khác bên ngoài như HotStuff, BFT hoặc Tendermint… Narwhal cũng đã từng được sử dụng bởi các blockchain khác như Celo, Sommelier.

→ Về công nghệ, Sui được cộng đồng đánh giá có phần nhỉn hơn một chút do có ngôn ngữ lập trình tối ưu hơn và cơ chế đồng thuận có phần bảo mật hơn. Cả 2 dự án mở rộng theo cách xử lý giao dịch song song, tối đa hoá dung lượng mạng.

Cả dự án cũng có thể thực hiện 120,000 – 130,000 TPS trong điều kiện thử nghiệm, tuy nhiên để đánh giá chính xác cần phải chờ đến giai đoạn đưa vào sử dụng thực tế.

Tokenomics

Aptos

Aptos chưa công bố chính thức token cũng như chưa có thông tin về token, mô hình nền kinh tế của hệ sinh thái. Nhưng cũng có thể chắc chắn sẽ có APTOS token được sử dụng làm phí gas và bảo mật mạng lưới.

Sui

Về phía Sui, thông tin về token SUI được tiết lộ chi tiết hơn. Theo đó, SUI – native coin của mạng sẽ có các công dụng chính sau:

• Phí gas: tất cả các hoạt động mạng trên nền tảng đều yêu cầu phí gas. Phí gas được thưởng cho những người tham gia vào cơ chế Proof of Stake. Nó cũng có thể được sử dụng để ngăn chặn spam và các cuộc tấn công từ chối dịch vụ.
• Quỹ lưu trữ: Để trả công cho những validator trong tương lai phải chịu chi phí lưu trữ của dữ liệu on-chain, quỹ lưu trữ của Sui được sử dụng để phân phối phần thưởng stake cho validator theo thời gian.
• Cơ chế Proof-of-stake: Được sử dụng để chọn, khuyến khích và thưởng cho các nhà điều hành nền tảng, hay còn được biết tới là validators và delegators.
• Bỏ phiếu on-chain: Để bỏ phiếu quyết định về quản trị và nâng cấp giao thức.

Ngoài ra, Sui cũng có cơ chế gas pricing để giữ phí gas thấp và có thể dự đoán trước.

Fundraising

Aptos

Gần đây Aptos đã gây tiếng vang lớn khi gọi vốn từ các nhà đầu tư lớn ngay trong giai đoạn thị trường ảm đạm. Tới thời điểm hiện tại, Aptos đã hoàn thành 2 vòng gọi vốn Seed Round và Series A với tổng số tiền 350 triệu USD.

Seed Round:

• Ngày công bố: 15/3/2022
• Số tiền huy động: 200 triệu USD
• Nhà đầu tư chính: Andreessen Horowitz (a16z)
• Nhà đầu tư khác: Multicoin Capital, Three Arrows Capital (thời điểm này vẫn chưa sụp đổ), Hashed, Tiger Global, FTX Ventures, Coinbase Ventures, Parafi Capital…
• Định giá: Hơn 1 tỉ USD

Series A:

• Ngày công bố: 25/7/2022
• Số tiền huy động: 150 triệu USD
• Nhà đầu tư chính: FTX Ventures và Jump Crypto
• Nhà đầu tư khác: Apollo, Griffin Gaming Partners, Franklin Templeton, Circle Ventures, Superscrypt, và sự tiếp tục ủng hộ của a16z, Multicoin Capital…
• Định giá: 2 tỉ USD

Sui

Về phía Sui, dự án này cũng đang nhận được sự chú ý của rất nhiều quỹ đầu tư lớn trên thị trường. Sui đã hoàn thành vòng gọi vốn Series A và được cho là đang thực hiện vòng gọi vốn Series B. Cụ thể:

Series A:

• Ngày công bố: 6/12/2021
• Số tiền huy động: 36 triệu USD
• Nhà đầu tư chính: a16z
• Nhà đầu tư khác: NFX, Scribble Ventures, Redpoint, Lightspeed Venture Partners, Electric Capital, Samsung NEXT, Slow Ventures, Standard Crypto, Coinbase Ventures…

Series B (đang diễn ra):

• Ngày công bố: Chưa chính thức
• Số tiền huy động: 200 triệu USD (ước tính)
• Nhà đầu tư (đã biết): FTX Ventures với ít nhất 140 triệu USD
• Ở vòng gọi vốn này Mysten Labs được cho là đang gọi vốn ở mức định giá 2-3 tỉ USD. Tổng cộng 236 triệu USD dự kiến sẽ được huy động.

→ Cả 2 dự án đều có backer thuộc hàng khủng nhất thị trường cho thấy tiềm năng của 2 dự án. Aptos đang có phần nổi bật hơn về số tiền gọi vốn cũng như mức định giá khi trên thực tế Sui mới chỉ ghi nhận gọi vốn được 36 triệu USD. Điều này cũng có nghĩa Aptos Labs đang có tiềm lực tài chính mạnh hơn Mysten Labs, số tiền này sẽ được dùng để phát triển hệ sinh thái trong tương lai.

Ecosystem

Aptos

Nhìn chung, hệ sinh thái Aptos đã có sự hoàn thiện nhất định về các dự án trong các mảng khác nhau, hệ sinh thái DeFi cũng đã hoàn thành khá đầy đủ dù mới ở giai đoạn devnet, các dự án trải dài các mảng từ AMM, Yield Optimizer, Derivative, Aggregator….

Ngoài các dự án kể trên, còn có các dự án Tsunami Exchange, Laminar, Mariana Exchange, AptoSwap, Umi Protocol, Econia thuộc mảng DEX đã xác nhận sẽ xây dựng trên Aptos nhưng chưa ra mắt sản phẩm.

Có thể thấy ngay trong các sector quan trọng như AMM hay wallet, NFT Marketplace cũng đã xuất hiện sự cạnh tranh của nhiều dự án khác nhau, điều này sẽ tạo động lực để các dự án phát triển hơn nữa. Dù các dự án đều còn mới, tuy nhiên đây là dấu hiệu tích cực cho toàn hệ sinh thái.

Sui

Hệ sinh thái của Sui vẫn còn rất mới, mạng lưới chỉ mới ở giai đoạn DevNet, chưa có nhiều dự án công bố triển khai trên mạng lưới này. Tuy nhiên, cũng không phải là chưa có gì, đã có những dự án đầu tiên xuất hiện ở các mảng khác nhau như AMM, NFT, Wallet, Infrastructure.

Hệ sinh thái vẫn còn rất non trẻ, chưa hình thành đủ các mảng ghép cơ bản. Điều này có thể được lý giải do hình thành và phát triển muộn hơn Aptos, ngôn ngữ lập trình Sui Move có phần khác biệt so với Move nguyên bản làm cho Sui kén developers hơn.

→ Về tổng quan hệ sinh thái, Aptos đang tỏ ra áp đảo hơn so với Sui về số lượng dự án cũng như mức độ hoàn thiện của bức tranh tổng thể. Điều này cho thấy Aptos đang nhận được sự chú ý nhiều hơn từ cộng đồng, quy mộ hệ sinh thái lớn hơn sẽ thu hút được nhiều người dùng hơn và tăng tính cạnh tranh lẫn nhau trong hệ.

Mặc dù cả 2 hệ sinh thái thực tế đang ở giai đoạn devnet, chưa mainnet chưa thể nói trước điều gì, tuy nhiên hệ sinh thái hoàn chỉnh và số lượng dự án đông đảo là một điểm cộng cho Aptos.

4. Tổng kết

Về tổng quan, đây đều là 2 dự án được cộng đồng chú ý do có sự mới mẻ về công nghệ và số tiền gọi vốn khủng. Để khẳng định dự án nào tiềm năng hơn ở giai đoạn này là điều không thể do còn quá sớm. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, có thể thấy Aptos đang có một chút lợi thế so với Sui do hình thành và phát triển trước, có được lợi thế cộng đồng và tiềm lực tài chính dồi dào sau các vòng gọi vốn thành công.

Sui là blockchain đặc biệt, sử dụng ngôn ngữ lập trình Move và có khả năng mở rộng đáng chú ý. Cùng tìm hiểu chi tiết về hệ sinh thái Sui tại đây.

Thời gian gần đây, các blockchain Layer 1 gặp nhiều trục trặc cũng chính là lúc những dự án mới nhận được sự chú ý từ cộng đồng. Trong đó, Sui là một trong những blockchain được chú ý hơn cả

1. Sơ lược về Sui

Sui là blockchain Layer 1 thế hệ mới, giống với các blockchain thế hệ mới khác, Sui cũng hướng tới việc giải quyết “tam giác blockchain”. Sui tự giới thiệu mình là blockchain có khả năng xử lý tất cả mọi tác vụ, công việc trên một mạng lưới duy nhất với hiệu suất cao. Điều này có nghĩa Sui hướng tới việc tập trung vào khả năng mở rộng và xử lý giao dịch song song với độ trễ thấp.

Sui được nhiều người biết tới là một nhánh phát triển từ Diem, một dự án phát triển về blockchain của Meta (Facebook trước đây). Mục tiêu cuối cùng của Sui là mở rộng hệ sinh thái Web3, tạo ra một nền tảng đủ khả năng đáp ứng nhu cầu của hàng triệu người dùng mới.

Với sự ra mắt của Sui, dự án này được xem là đối thủ trực tiếp trong tương lai của Solana trong mảng non-EVM chain. Sui nhắm tới phân khúc chủ đạo là NFT, Game, sau đó mới là DeFi.

Những điểm nổi bật của Sui

Để nhận được sự chú ý của đông đảo cộng đồng, chắc hẳn Sui phải là một dự án đặc biệt với nhiều điểm khác biệt.

1. Ngôn ngữ lập trình Move

Là một trong 2 dự án kế thừa di sản của Diem, Sui cũng sử dụng ngôn ngữ lập trình mới dành riêng cho Diem là Move. Không chỉ vậy, Sui còn phát triển và sử dụng phiên bản có đôi chút khác biệt là Sui Move.

Không phải ngẫu nhiên, các nhà phát triển Diem lại sử dụng một ngôn ngữ lập trình mới. Solidity (ngôn ngữ lập trình của Ethereum) đã chứng kiến một vài lỗ hổng và các vụ hack xuất hiện, những lỗ hổng này làm cho những nhà phát triển của Ethereum phải dành hàng tháng và hàng trăm ngàn USD để audit code trước khi triển khai. Move ra đời với mục đích xây dựng hợp đồng thông minh an toàn.

Được phát triển dựa trên ngôn ngữ Rust của Solana, Move tập trung vào tính an toàn với bộ nhớ, có thể cung cấp tính minh bạch cho các giá trị bất biến và ngăn cản rò rỉ dữ liệu bộ nhớ. Thay vì lưu trữ tài sản trong các bản đồ băm và được khoá trên hợp đồng như Solidity, Move cho phép người dùng tự xác định loại tài sản kĩ thuật số thành các object tuỳ chỉnh (read-only, owned, shared objects).

2. Thuật toán đồng thuận Narwhal & Tusk

Để đảm bảo mạng lưới vẫn hoạt động an toàn dù các nodes có bị thao túng và có hành vi tấn công mạng lưới, Sui sử dụng thuật toán đồng thuận Narwhal & Tusk.

Narhal & Tusk là thuật toán đồng thuận trong Sui blockhain, giữ nhiệm vụ tách biệt quá trình truyền dữ liệu với quá trình đồng thuận giao dịch. Vì thế giải quyết được vấn đề Mempool – trong các thiết kế blockchain truyền thống như Ethereum & Bitcoin.

Việc đặt tên song song cho cơ chế đồng thuận cũng cho thấy 2 nhiệm vụ khác nhau:

• Narwhal: Đảm bảo tính khả dụng của dữ liệu khi được đệ trình dẫn đến sự đồng thuận.
• Tusk: Xác định thứ tự cụ thể của dữ liệu.

Điều này được thực hiện trong mô hình 2 module phân lớp, vì vậy Narwhal cũng có thể được sử dụng cùng với thuật toán đồng thuật khác bên ngoài như HotStuff, BFT hoặc Tendermint… Narwhal cũng đã từng được sử dụng bởi các blockchain khác như Celo, Sommelier.

1. TPS ấn tượng

Sui là một blockchain với hiệu suất cao và thông lượng lớn. Theo kết quả của một thử nghiệm, Sui blockchain có thể đạt được hiệu suất 120,000 TPS. Nếu con số này có thể đạt được ở điều kiện bình thường, đây sẽ là con số rất lớn. Để dễ hình dung, chúng ta có thể so sánh với con số 15 TPS của Ethereum hay thậm chí 65,000 TPS của Solana.

1. Phí gas được thiết kế ổn định

Đa phần các blockchain hiện nay đều có phí gas biến động lớn theo thay đổi của nhu cầu thị trường. Để giữ phí gas thấp và có thể dự đoán trước, Sui sử dụng thiết kế gas như sau: Sui hoạt động theo mốc thời gian là từng epoch (mỗi epoch là 24h), nhóm validator của mạng lưới sẽ thay đổi mỗi epoch. Tại thời điểm bắt đầu, nhóm validator mới sẽ vote một mức giá gas tham khảo cố định cho cả epoch.

Sau đó, protocol sẽ cung cấp incentive nhất định để các validator giữ mức phí giao dịch gần sát với giá tham khảo trong suốt epoch. Nếu phí gas được duy trì ổn định, các giao dịch gửi đến Sui cũng được xử lý với tốc độ dễ đoán hơn.

Vì Sui là blockchain có khả năng mở rộng thông lượng theo quy mô tuyến tính khi có nhiều worker hơn, các validator có thể thêm các worker tương ứng với tỉ lệ tăng trong nhu cầu sử dụng mạng lưới để giữ phí gas ổn định. Điều này sẽ giúp cho người dùng có trải nghiệm tốt hơn.

1. Khả năng mở rộng

Khả năng mở rộng là một trong những điểm mạnh của Sui, Sui làm được điều này nhờ khả năng xử lý các giao dịch một cách song song. Đa phần các blockchain hiện nay bị giới hạn thông lượng do các giao dịch phải được sắp xếp theo thứ tự và đặt vào trong một block sau đó được giải quyết dần dần. Điểm khác biệt của Sui là họ sẽ tổ chức data thành các đối tượng độc lập (objects) và xử lý chúng song song.

Sui chia các loại tài sản thành object để thực hiện giao dịch, trong đó có 3 loại chính:

• Owned object: Được sở hữu bởi một chủ sở hữu cụ thể và chỉ có thể được sửa đổi bởi chủ sở đó.
• Shared object: Có thể thay đổi, không có chủ sở hữu cụ thể và có thể được đưa vào giao dịch của các bên khác nhau mà không cần bất kỳ sự cho phép nào.
• Read-only object: Không có chủ sở hữu độc quyền, không thể bị thay đổi bởi bất kỳ ai sau khi được publish và có thể được sử dụng trong các giao dịch bởi tất cả người dùng.

Để xử lý các giao dịch song song, Sui sử dụng 2 con đường để đạt được đồng thuận:

• Byzantine Consistent Broadcast (BCB): Cho các giao dịch độc lập không phụ thuộc vào các phần khác của trạng thái blockchain, thường là các giao dịch có liên quan tới owned object và read-only object.
• Byzantine Fault-Tolerant (BFT) consensus: Cho các giao dịch phức tạp có liên quan tới shared object, các giao dịch này sẽ được sắp xếp và xử lý tuần tự.

→ Điều này có nghĩa các giao dịch độc lập sẽ được xử lý song song, chỉ yêu cầu sự đồng thuận với những giao dịch phức tạp. Từ đó giảm độ trễ của mạng lưới, cải thiện thông lượng, giúp Sui mở rộng tuyến tính theo chiều ngang.

Nhà đầu tư

Không chỉ được chú ý bởi công nghệ, Sui cũng gây ấn tượng với cộng đồng khi liên tục gọi vốn thành công từ những cái tên hàng đầu thị trường ngay trong giai đoạn thị trường đỏ lửa. Tính đến thời điểm hiện tại, Sui đã hoàn thành vòng gọi vốn Series A đầu tiên và được cho là đang tiến hành vòng gọi vốn Series B.

Series A

• Ngày công bố: 6/12/2021
• Số tiền huy động: 36 triệu USD
• Nhà đầu tư chính: a16z
• Nhà đầu tư khác: NFX, Scribble Ventures, Redpoint, Lightspeed Venture Partners, Electric Capital, Samsung NEXT, Slow Ventures, Standard Crypto, Coinbase Ventures

Series B (đang diễn ra)

• Ngày công bố: Chưa chính thức
• Số tiền huy động: 200 triệu USD (ước tính)
• Nhà đầu tư (đã biết): FTX Ventures với ít nhất 140 triệu USD
• Ở vòng gọi vốn này Mysten Labs được cho là đang gọi vốn ở mức định giá 2 tỉ USD. Tổng cộng 236 triệu USD dự kiến sẽ được huy động.

Team dự án

Đội ngũ đứng sau dự án cũng dành được nhiều sự quan tâm. Đứng sau Sui blockchain là Mysten Labs. Trong đó, đội ngũ Mysten Labs lại gồm những thành viên đã từng làm việc với dự án Diem cũng như ngôn ngữ lập trình Move.

Các thành viên dự án đều là những người có kinh nghiệm và chuyên môn cao, đã từng làm việc tại nhiều công ty lớn, trong đó:

• Evan Cheng là Director of R & D của Novi Financial (trực thuộc Facebook).
• George Danezis là giáo sư về bảo mật và engineering.

Đội ngũ dự án của Sui được đánh giá là quy tụ nhiều nhân tài, công với kinh nghiệm hoạt động cho Diem trước đây, họ được kì vọng sẽ đưa Sui phát triển một cách mạnh mẽ.

2. Các giai đoạn phát triển của hệ sinh thái Sui

Sau khi gọi vốn lần đầu vào cuối năm 2021, các sự kiện chính của Sui đều diễn ra trong năm 2022:

• 22/3/2022: Sui lần đầu tiên được chính thức công bố ra cộng đồng, giới thiệu về đặc điểm, concept, hình thức mở rộng của Sui.
• 6/5/2022: Sui ra mắt DevNet, mạng lưới đầu tiên của Sui được khởi chạy. Đây là mạng lưới dành cho các nhà phát triển thử xây dựng sản phẩm.
• 25/5/2022: Công bố SUI tokenomics, giới thiệu về mô hình kinh tế trong Sui, các incentive, công dụng của

  SUI token.Trong đó 3 đối tượng cơ bản tham gia là User, SUI token holder và validator.

• 16/6/2022: Mysten Labs cho phép người dùng chạy fullnode trên DevNet. Hiện tại đang có khoảng 5,000 node được chạy, đến từ 65 quốc gia và 271 thành phố khác nhau.
• 1/7/2022: Thông báo Sui Incentivized Testnet sẽ được ra mắt trong khoảng tháng 8 năm nay, testnet sẽ được hé lộ dần dần với nhiệm vụ kiểm tra các chức năng, cơ chế của mạng lưới.
• 19/7/2022: Ra mắt ví Sui, công cụ giúp người dùng tương tác trực tiếp với các dapp, tạo địa chỉ ví và quản lý tài sản trên mạng lưới Sui.
• 3/8/2022: Cho phép đăng ký tham gia tuyển chọn validator cho mạng lưới. Nếu được tuyển chọn, các validator sẽ được thưởng 2,000 SUI cho mỗi wave testnet họ tham dự và có cơ hội trở thành mainnet validator trong tương lai.
• Q4/2022: Sau khi testnet hoạt động ổn định, dự kiến vào khoảng cuối năm 2022, Sui sẽ ra mắt phiên bản mainnet.

3. Toàn cảnh hệ sinh thái hiện tại

Hệ sinh thái của Sui vẫn còn rất mới, mạng lưới chỉ mới ở giai đoạn DevNet, chưa có nhiều dự án công bố triển khai trên mạng lưới này. Tuy nhiên, cũng không phải là chưa có gì, đã có những dự án đầu tiên xuất hiện ở các mảng khác nhau:

• AMM/DEX: MovEX là dự án đầu tiên thuộc mảng này xuất hiện. Dự án này sẽ là phiên bản kết hợp của AMM và Order Book DEX, có hỗ trợ Move nên có thể chạy trên cả Sui và Aptos. Tuy nhiên, vẫn chưa ra mắt sản phẩm chính thức.
• Infrastructure: Ở mảng này đã xuất hiện 2 dự án là Shinami và ChainX. Shinami là dự án cung cấp dịch vụ API và dịch vụ node cho nhà phát triển trên Sui. Trong khi đó, ChainX là dự án L2 cho BTC đã xuất hiện từ lâu, có khả năng mở rộng iBTC sang các hệ sinh thái sử dụng ngôn ngữ lập trình Move.
• Wallet: Ngoài ví Sui được phát triển bởi chính Mysten Labs, còn có một dự án nữa là ví Ethos. Đây là dự án đến từ Nod Labs và đang được xây dựng trên DevNet, mới chỉ có bản early access.
• NFT: Có thể nói đây là mảng phát triển tích cực nhất của Sui. Tuy mới chỉ có 1 dự án Collectible là Sui Punks, Sui đã có tới 2 NFT Marketplace rất được chú ý là BlueMove và Sui Gallery. Trong đó Sui Gallery đã bắt đầu có những đợt NFT drop đầu tiên, cho phép người dùng mint NFT trên Sui devnet. Ngoài ra, trên Sui cũng đó có dự án Name Service, dự án làm về Name Service các tên miền đuôi “.sui”.

→ Nhìn chung hệ sinh thái Sui còn khá mới, các mảnh ghép cơ bản vẫn chưa xuất hiện đầy đủ. Dẫu vậy, có thể thấy xu hướng phát triển của các dự án trên Sui vẫn theo thứ tự ưu tiên được xác định trước (NFT, Game, DeFi, Social…).

Các thông tin mới nhất về các dự án trên hệ sinh thái Sui sẽ luôn được đội ngũ Coin98 Insights cập nhật trong bài viết này.

4. Nhận định và cơ hội đầu tư với hệ sinh thái Sui

Nhận định

Sui đưa ra giải pháp mới để xử lý các giao dịch cũng như ngôn ngữ lập trình mới, đây là các chìa khoá giúp Sui có tiềm năng phát triển lớn trong tương lai. Giải pháp cơ chế đồng thuận mới giúp Sui mở rộng không giới hạn, ngôn ngữ Move giúp Sui cải thiện những nhược điểm của Solidity.

Tuy nhiên, Sui mới chỉ ở giai đoạn DevNet, lý thuyết có thể khác so với thực tiễn. Solidity vẫn được coi là một loại ngôn ngữ lập trình còn khá mới, như vậy Move của Sui hay Aptos còn mới hơn, chưa có gì minh chứng cho việc ngôn ngữ này sẽ không tồn tại bất kì một lỗ hổng nào. Hơn nữa, việc Solidity đã chiếm phần lớn thị phần, câu hỏi đặt ra là làm thế nào để thu hút nhà phát triển sử dụng Move.

Để có thể đánh giá chính xác hơn về tiềm năng của Sui, cách tốt nhất nên là đợi đến khi dự án ra mắt các phiên bản testnet, mainnet. Khi đó, cần theo dõi xem liệu dự án có hoạt động hiệu quả ở môi trường public hay không, ngôn ngữ Move có tác động thế nào tới các nhà phát triển cũng như người dùng…

Điểm cộng đáng chú ý của Sui là đội ngũ dự án tài năng và backer thuộc hàng khủng trên thị trường, từ đó nhận được sự chú ý của cộng đồng cùng với sự hỗ trợ của các VCs trong việc phát triển hệ sinh thái.

Cơ hội kiếm tiền

Hiện tại Sui vẫn còn khá mới, hãy trở thành người dùng đời đầu của dự án. Các dự án hiện tại trên Sui chưa nhiều, lại mới ở giai đoạn DevNet, có thể trải nghiệm các sản phẩm free, lại có cơ hội nhận retroactive sau này.

Việc đầu tiên cần làm là lập một chiếc ví để tương tác với mạng Sui, đơn giản nhất là tạo Sui Wallet. Sau khi đã có ví, vào channel Discord của dự án để nhận faucet token SUI. Sau đó, sử dụng SUI để tương tác với các dapp đã có trên hệ sinh thái.

BlueMove và Sui Gallery đang cho phép người dùng mint những NFT đầu tiên, những NFT này chỉ có thời hạn nhất định và có thể trở thành bằng chứng cho việc ủng hộ từ sớm của người dùng. Tương tự cũng có thể mint tên miền .sui.

Một cơ hội nữa với Sui là việc chạy node, người dùng có thể chạy node Sui và đăng ký làm validator để nhận incentive từ dự án.

5. Tổng kết

Sui với những yếu tố cơ bản hiện tại có thể coi là một dự án blockchain L1 tiềm năng. Hệ sinh thái trên Sui vẫn đang ở giai hình thành và chưa có đủ các mảnh ghép, việc trở thành người dùng sớm của dự án có thể đem lại nhiều lợi ích cho người dùng.

Cùng theo dõi những hoạt động quan trọng sắp tới của Sui như ra mắt testnet và mainnet để không bỏ lỡ bất kì cơ hội trên hệ sinh thái được hậu thuẫn bởi các tên tuổi như a16z, FTX, Coinbase…