Những loại phí như funding fee, phí qua đêm thường chỉ sinh ra khi trade margin, future. Tìm hiểu ngay các loại phí khác bạn cần lưu ý khi giao dịch crypto.

Phí giao dịch là một trong những yếu tố được rất nhiều nhà đầu tư quan tâm trước khi quyết định tham gia một sàn giao dịch tiền điện tử nào đó. Đặc biệt đối với những người thường xuyên giao dịch thì khoản chi phí này sẽ tác động ít nhiều đến lợi nhuận của họ.

Những loại phí như funding fee, phí qua đêm thường chỉ sinh ra khi trade margin, future. Còn các loại phí khác như mở đóng lệnh, phí nạp rút thì dù bạn trade spot hay trade margin cũng sẽ đều phải chịu.

Bài viết hôm nay sẽ cung cấp cho bạn thông tin về phí qua đêm, funding rate và các loại phí khác bạn cần lưu ý khi giao dịch crypto.

1. Phí qua đêm

Phí qua đêm hay còn gọi là phí ký quỹ, là loại phí mà nhà đầu tư phải trả nếu như sàn giao dịch có hỗ trợ đòn bẩy. Phí này có thể được xem như một khoản lãi vay của sàn tính cho nhà đầu tư nếu giữ vị thế giao dịch qua ngày. Nói cách khác thì phí qua đêm chỉ tốn khi bạn giữ vị thế qua ngày khác.

Tùy theo quy định của mỗi sàn mà mức phí sẽ không giống nhau. Nhưng khi giao dịch tiền điện tử thì phí sẽ được tính theo giá trị giao dịch hoặc dưới dạng cố định.

Phí qua đêm tại một số sàn giao dịch:

2. Funding Fee

Funding fee là một khái niệm chỉ tồn tại trong giao dịch hợp đồng tương lai vĩnh viễn (Perpetual Futures Contracts). Funding fee được tính bằng funding rate (tỉ lệ tài trợ) nhân với khối lượng một lệnh giao dịch của bạn.

Sàn là nơi trung gian xử lý giao dịch giữa người bán/mua. Giữa người cho vay và người vay.

Tỷ lệ tài trợ – funding rate là khoản thanh toán thường xuyên giữa người mua và người bán sau một khoảng thời gian cố định. Khi số người cho vay nhiều hơn số người vay (Tức là tỉ lệ Short > tỉ lệ Long) Sàn sẽ tính phí lên những người cho vay, và trả tiền cho người vay để cân bằng lại nhu cầu.

Ngược lại, số người Short ít hơn số người Long thì sàn sẽ tính phí lên người những người đang nắm giữ vị thế Long.

Tỉ lệ chênh lệch giữa 2 bên càng lớn, funding rate càng lớn.

Vai trò của Funding rate là giúp cho giá của hợp đồng tương lai vĩnh viễn luôn tương ứng/gần với giá trên thị trường giao ngay.

Funding rate thường ít có ý nghĩa với các trader giao dịch trong ngắn hạn (vào lệnh và thoát lệnh không lâu sau đó), bởi nó được tính mỗi 8 giờ và ít khi nào vượt quá 0.2%

Tuy nhiên đối với swing trader hoặc với nhà đầu tư dài hạn, phí huy động có thể lên tới 20% mỗi tháng, và như vậy hoàn toàn có thể cắt cụt 1 phần lợi nhuận. Loại phí này có thể khác nhau với các mức đòn bẩy khác nhau. Mức đòn bẩy càng cao thì phí sẽ càng cao.

3. Các loại phí khác

Phí giao dịch

Phí giao dịch (trade fee) có thể được cố định, hoặc chia ra 2 loại cụ thể là phí maker/taker.

Phí maker/taker tương ứng với phí giao dịch treo lệnh/khớp lệnh theo giá thị trường của nhà đầu tư khi tiến hành đặt lệnh mua coin trên sàn.

Phí giao dịch của một số sàn hiện nay như sau:

Phí hoa hồng

Phí mà người giao dịch phải trả sàn môi giới khi mở/đóng vị thế mua/bán thành công.

Phí này có thể cố định hoặc khác nhau giữa Maker và Taker và được tính theo khối lượng/giá trị giao dịch của nhà đầu tư.

Phí chênh lệch

Khi người chơi tiến hành giao dịch, cần đến dịch vụ môi giới của sàn thì phải trả phí chênh lệch. Khoản tiền này được tính giữa sự chênh lệch giữa giá nhận bán – nhận mua của sản (hay giá mua và giá bán của trader – bid và ask).

Phí nạp tiền và Phí rút tiền

Phí nạp tiền là khoản chi trả cho hoạt động gửi tiền vào sàn để giao dịch của nhà đầu tư. Thông thường, phí nạp tiền sẽ được miễn phí.

Phí rút tiền hay còn được gọi là phí thanh toán do sàn áp dụng để xử lý khoản thanh toán/rút quỹ của nhà đầu tư.

Ví dụ: Phí nạp và rút một số tài sản trên sàn Binance như sau:

Trong quá trình rút tiền, có thể phát sinh phí chuyển đổi tiền tệ nếu đơn vị tiền tệ bạn cần giao dịch khác với đơn vị tiền tệ cơ sở do sàn quy định.

Ví dụ: Sàn FTX hầu hết không tính phí nạp/rút tiền, nhưng khi giao dịch tài sản sẽ mặc định tính lợi nhuận ra đơn vị USD. Nếu muốn giao dịch với USDT bạn phải chuyển đổi sang tài sản này với tỷ lệ tuỳ thuộc từng thời điểm.

4. Tìm hiểu về phí giao dịch trên một số sàn uy tín hiện nay

Sàn giao dịch Binance

Binance là một trong những sàn giao dịch tiền điện tử có khối lượng giao dịch thuộc top đầu thế giới. Phí giao dịch cho tài khoản thường là 0.075%

Phí giao dịch thường là 0.1%, bạn có thể giảm 25% (tức là 0.075%) nếu bạn nắm giữ hoặc giao dịch bằng đồng BNB.

Sàn giao dịch FTX

Sàn FTX được ra mắt thị trường vào tháng 4 năm 2019. Chủ sở hữu của sàn FTX là Sam Bankman-Fried – đồng sở hữu của quỹ đầu tư Alameda Research.

Phí giao dịch của sàn FTX được phân bổ theo các cấp. Đối với cấp giao dịch thấp nhất (volume 30 ngày bằng 0), phí Maker và Taker lần lượt là 0.02% (Maker) và 0.07% (Taker). Còn lại đối với từng cấp độ volume thì phí được quy định như sau:

Ngoài ra với những holder token FTT sẽ được miễn phí giao dịch nếu số lượng trên 150.FTT

Hiện tại, FTX hầu hết vẫn không thu phí nạp/rút coin trừ khi rút một số loại tài sản: USDC, ETH…

Trong trường hợp người dùng có volume tiền gửi/rút tiền fiat/stablecoin vượt quá volume giao dịch của họ, FTX có quyền tính phí rút tiền lên đến 0.10%.

Các loại phí khác:

• Không có phí thanh toán hợp đồng tương lai.
• Token đòn bẩy có phí tạo và mua lại là 0.10% và phí quản lý hàng ngày là 0.03%.
• Sử dụng đòn bẩy 50x làm tăng phí giao dịch lên 0.02% và 100x trở lên tăng 0.03%, được dùng để trả cho quỹ bảo hiểm của sàn.
• Phí của hợp đồng MOVE phụ thuộc vào giá của chỉ số cơ bản.
• Miễn phí giao dịch OTC hoặc swap trong ví của bạn. Tất cả các chi phí được tích hợp vào giá mà bạn đã được báo.

Sàn giao dịch Bingbon

Bingbon là một sàn giao dịch kỹ thuật số CFD có khối lượng giao dịch đứng top 3 Đài Loan được thành lập vào khoảng tháng 5 năm 2018. Hiện tại, BingBon đã có khoảng 340 nghìn người dùng và đặt mốc 500 triệu USD trong 24h chỉ tính riêng Trung Quốc.

Phí giao dịch của sàn BingBon là 0.075% với taker và 0.045% với maker.

Cũng giống với đa số các sàn khác, phí nạp của sàn BingBon là free

5. Tổng kết

Qua bài viết trên mình hy vọng bạn đã nắm được phần nào về phí qua đêm, funding rate và một số phí khác khi giao dịch crypto.

Mức phí do các sàn quy định cũng có ảnh hưởng nhất định đến lợi nhuận hay vốn đầu tư của bạn. Chính vì thế, để hạn chế tối đa những khoản chi phí này, bạn nên cân nhắc về việc lựa chọn nơi mở tài khoản giao dịch.

Account abstraction (AA) là gì? Liệu đây có phải công cụ dẫn tới crypto adoption? Cùng tìm hiểu trong bài viết hôm nay.

Với những người theo dõi lâu năm của Vitalik Buterin hay những người ủng hộ Ethereum sẽ không mấy xa lạ với cụm từ account abstraction trong thời gian gần đây. Đây là khái niệm được Vitalik nhắc tới rất nhiều, không chỉ vậy, Vitalik đã đề xuất một vài proposal dành riêng cho việc triển khai Account Abstraction và coi đây là long-term dream của các developers trên Ethereum.

Mới đây nhất, 2 dự án đang phát triển của mảng Layer 2 là StarkNet và zkSync đã đưa ra thông báo sẽ chạy mô hình native account abstraction của riêng họ.

1. Account abstraction là gì?

Account abstraction (AA) là một loại Ethereum Account, đề xuất AA này cho phép chuyển đổi các loại tài khoản thành các hợp đồng thông minh với logic riêng của chúng để có thể tự xác định thế nào là một giao dịch hợp lệ, trả phí giao dịch và thực hiện việc khởi tạo giao dịch.

Trong thuật ngữ ngành khoa học máy tính, các tài khoản đó được coi là đã được trừu tượng hoá (abstracted), từ đó dẫn đến cái tên Account abstraction.

Điều này có nghĩa là sẽ không còn trường hợp một tài khoản được sử dụng cho tất cả các mục đích. Giống như việc tách các “vật thể” đang nắm giữ token (account) ra khỏi “vật thể” được sử dụng để trao quyền/cho phép giao dịch các token (signer).

Việc này hướng tới việc giúp cho mỗi user có thể có một loại tài khoản phù hợp với nhu cầu cá nhân của họ.

Với những user muốn sử dụng thuật toán xác minh chữ ký khác ngoài ECDSA, sử dụng nhiều key để cấp quyền các giao dịch, thay đổi signer của tài khoản mỗi tuần, họ có thể viết một tài khoản riêng để thực hiện những điều đó.

Trên thực tế, khái niệm Account abstraction không phải quá mới, Vitalik đã đề cập đến AA từ đề xuất EIP-86 của Ethereum từ năm 2017, tuy nhiên do yêu cầu quá nhiều thay đổi từ protocol để thực hiện. Sau đó, Vitalik đã cập nhật thêm các bản cải tiến là EIP-2938 và phiên bản gần nhất là EIP-4337 để có thể dễ dàng triển khai hơn.

Hai dự án đã công bố chính thức áp dụng Account abstraction là các dự án Layer 2 StarkNet và zkSync phiên bản 2.0.

2. Ethereum Account là gì?

Ethereum Account được định nghĩa là một thực thể (entity) có số dư ETH và có thể thực hiện các giao dịch trên mạng lưới Ethereum. Các account có thể do người dùng điều khiển hoặc cũng có thể được triển khai dưới dạng hợp đồng thông minh.

Ethereum có 2 loại account chính:

• Externally-owned Accounts (EOA): Kiểm soát bởi bất kì ai chỉ cần người đó nắm giữ private key.
• Contract Accounts (CA): Là các hợp đồng thông minh được triển khai trên mạng lưới, kiểm soát bởi các dòng code.

Cả 2 loại tài khoản trên đều có những khả năng:

• Nhận, giữ, gửi ETH và các loại token trên mạng Ethereum.
• Tương tác với các smart contracts khác.

Một vài điểm khác biệt cơ bản giữa 2 loại tài khoản:

Với Externally-owned:

• Tạo các toàn khoản Externally-owned đơn giản và miễn phí.
• Có thể khởi tạo các giao dịch.
• Giao dịch giữa 2 toàn khoản Externally-owned chỉ có thể là giao dịch chuyển ETH/token.

Với Contract:

• Việc tạo một contract sẽ cần có một khoản phí do sử dụng bộ nhớ mạng
• Chỉ có thể gửi giao dịch khi nhận được giao dịch
• Các giao dịch từ tài khoản External tới một tài khoản Contract có thể kích hoạt mã code thực thi nhiều hành động khác nhau như giao dịch token, tạo một contract mới…

Nhìn chung, cả 2 loại tài khoản đều có 4 đặc tính:

• Nonce: Một bộ đếm cho biết số lượng giao dịch được gửi từ tài khoản, đảm bảo các giao dịch sẽ chỉ được thực hiện 1 lần. Với Contract account, con số này đại diện cho số contracts được tạo bởi tài khoản này.
• Balance: Số dư đại diện cho lượng ETH tài khoản sở hữu
• codeHash: Mã hàm băm này được tham khảo từ mã của một tài khoản trên Ethereum Virtual Machine (EVM). Tài khoản Contract có các đoạn mã được lập trình để thực hiện các hoạt động khác nhau. Khác với các trường đặc tính khác, mã này không thể bị thay đổi.
• storageRoot: Hay còn được gọi là hàm băm lữu trữ (storage hash), được sử dụng để mã hoá hàm băm của nội dung được lữu trữ trên tài khoản.

Ở thời điểm hiện tại, EOA là loại tài khoản chủ yếu mà người dùng tương tác và cũng có ảnh hưởng nhiều nhất tới người dùng. Không chỉ vậy, tất cả các giao dịch trên Ethereum cũng đều được khởi tạo từ ví EOA.

Mỗi ví EOA sẽ được tạo thành bởi 1 cặp khoá mật mã: public key và private key. 2 loại khoá này giúp chứng minh 1 giao dịch thực sự được ký bởi người gửi và ngăn chặn các hành vi giả mạo. Private key là công cụ để người dùng ký (sign) các giao dịch, vì vậy cấp cho người dùng quyền kiểm soát đối với tài sản nằm trong tài khoản đó.

Hay nói theo cách khác, người dùng chưa bao giờ thực sự nắm giữ crypto, thay vào đó nắm giữ các private key để truy cập vào số fund luôn nằm trên sổ cái của Ethereum.

Điều gì xảy ra nếu người dùng đánh mất private key hoặc ai đó sở hữu nó?

Cơ chế của account và signer trên thực tế đã từng bị hacker lợi dụng để chiếm đoạt tài sản người dùng trong quá khứ. Một câu hỏi nữa đặt ra là nếu người dùng đánh mất private key thì điều gì sẽ xảy ra?

Private key cũng chính là tài khoản của người dùng, mất private key đồng nghĩa với việc đánh mất tài khoản và tất cả token trong tài khoản đó. Trong trường hợp này, người dùng hầu như không có cách nào để cứu chữa, đã có triệu đô bị mất hoặc đánh cắp với các lí do liên quan tới private key.

Tất nhiên, users cũng có thể sử dụng các thiết bị ví cứng lưu trữ private key trong môi trường không có liên kết internet và viết private key ra giấy. Đây là biện pháp an toàn nhất cho tới thời điểm hiện tại, tuy nhiên vẫn chưa phải là tối ưu nhất, rất khó để tiến tới mass adoption với hàng trăm triệu users với cách thức này.

Chính vì vậy, các nhà phát triển của Ethereum đang tiến hành phát triển giải pháp Account abstraction để giải quyết vấn đề trên.

3. Mục đích của Account abstraction

Mục đích của việc triển khai AA là để cải thiện đáng kể trải nghiệm người dùng trong việc tương tác với blockchain Ethereum qua các ví, Dapps, DeFi. Account abstraction cũng đóng vai trò là một base layer trên Ethereum để quyết định khi nào một tài khoản có thể tự trả phí gas và hình thức trả phí gas diễn ra như nào.

Cụ thể, AA giúp giải quyết các hạn chế ngăn chặn sự phát triển trong một số lĩnh vực quan trọng:

• Tạo ví hợp đồng thông minh sử dụng các loại xác minh chữ ký khác ngoài ECDSA (Schnorr, BLS…).
• Tạo ví hợp đồng thông minh bao gồm các tính năng như xác minh multisig, khôi phục xã hội (social recovery), giảm nguy cơ mất hoặc bị đánh cắp tài sản.
• Các hệ thống bảo vệ quyền riêng tư như tornado.cash.
• Cải thiện hiệu quả sử dụng phí gas của các DeFi protocols bằng cách ngăn chặn các giao dịch không đáp ứng điều kiện cao cấp được đưa vào chuỗi.
• Giúp người dùng có thể sử dụng một loại token khác để trả phí thay vì bắt buộc phải sử dụng ETH (ví dụ: chuyển đổi token đó thành ETH cần để trả phí gas ngay trong giao dịch theo thời gian thực).

Một trong những ví dụ dễ hiểu nhất của Account abstraction có thể được hiểu như sau.

Giả sử người dùng muốn chuyển token sang muốn chiếc ví mới vì lí do bảo mật. Sau đó, người dùng vô tình gửi toàn bộ số ETH tới ví mới trước. Điều này có nghĩa không có ETH, ví cũ sẽ không thể chuyển các token còn lại.

Tất nhiên, cách đơn giản nhất vẫn có thể chỉ đơn giản gửi 1 phần ETH lại địa chỉ ví cũ, lãng phí chút thời gian và phí gas. Trường hợp này nghe đơn giản nhưng đã có nhiều người dùng gặp phải, AA có thể đem đến cho người dùng giải pháp “biến” chiếc vi thành smart contract wallet và cho phép sử dụng các token có sẵn trong ví làm phí gas.

Smart contract wallet, hay còn gọi là ví hợp đồng thông minh, là một loại tài khoản blockchain được triển khai, quản lý on-chain qua các hợp đồng thông minh thay vì private key. Loại ví này cung cấp các giải pháp giảm thiểu rủi ro lập trình và thân thiện với người dùng với các tính năng như bảo mật nhiều chữ ký (multi-signature security), khôi phục xã hội (social recovery), cho phép/chặn các địa chỉ ví khác, giao dịch theo “lô” (batched transactions), đóng băng ví…

Các loại ví smart contract đã xuất hiện khá nhiều cho tới thời điểm hiện tại và đã có lúc được coi như một “trend” mới. Các loại ví smart contract nổi bật nhất phải kể đến ví Argent, Authereum, Gnosis Multisig, Gnosis Safe, ConsenSys Multisig…

4. Cách hoạt động của Account abstraction

Theo giới thiệu của EIP-2938 trên trang chủ Ethereum, EIP-2938 có thể hoạt động bằng cách đưa ra các protocol changes với một loại giao dịch AA mới yêu cầu 2 mã opcode mới: NONCE và PAYGAS; thay đổi các quy tắc của mempool và extensions để hỗ trợ các ứng dụng nâng cao.

Tuy nhiên cách làm này tương đối phức tạp, Vitalik đã đưa ra phiên bản phát triển ERC-4337 để đạt được account abstraction như những gì EIP-2938 làm được mà không cần các protocol changes.

Người dùng sẽ gửi các messages một cách off-chain được gọi là UserOperation, sau đó sẽ được thu thập và đóng gói hàng loạt thành một giao dịch bởi người đề xuất khối qua module bundler.

Người đề xuất khối có trách nghiệm lọc các hoạt động để đảm bảo rằng chỉ chấp nhận các hoạt động có trả phí. Sẽ có một mempool riêng cho các UserOperation và các node được kết nối với mempool này để thực hiện xác thực chuyên dụng cho ERC-4337 để đảm bảo một UserOperation bất kì luôn được trả phí trước khi chuyển đi.

Chuyển đổi EOA thành smart contract wallet

Để cho phép các tài khoản EOA có thể được nâng cấp lên thành ví ERC-4337, có thể tạo EIP cho phép các EOA thực hiện một thao tác thiết lập mã hợp đồng (contract code). Một khi EOA thực hiện điều này, sự chuyển đổi sẽ không thể bị đảo ngược và kể từ thời điểm đó, tài khoản đó sẽ chỉ có thể hoạt động như một ví hợp đồng thông minh.

Đã có một vài proposal về cách thực hiện quy trình nâng cấp này như giao dịch replace code hay AUTH_USURP (EIP-5003).

Hạn chế của ERC-4337

Nhìn chung, ERC-4337 cũng có thể tương tác với các chuẩn ERC khác, tuy nhiên cũng có một vài yếu điểm:

• Người dùng hiện tại không thể nâng cấp nếu không chuyển toàn bộ tài sản sang một tài khoản hoàn toàn mới.
• Cần chi phí gas bổ sung (~42,000 gwei cho một UserOperation cơ bản so với ~21k cho một giao dịch bình thường).
• Nhận ít lợi ích từ các kĩ thuật chống kiểm duyệt trong giao thức như crLists, vì chúng sẽ nhắm tới mục tiêu là các giao dịch và sẽ bỏ qua UserOperation.

5. Roadmap dự kiến của Account abstraction

Do phiên bản AA hoàn thiện nhất tới thời điểm hiện tại là ERC-4337 nên bài viết sẽ tập trung vào roadmap của ERC-4337.

Trong short-term

• Đưa ERC-4337 trở thành sản phẩm hoàn thiện. Mở rộng thêm khả năng tổng hợp chữ ký.
• Phát triển ví trình duyệt dễ tiếp cận sử dụng loại ví ERC-4337.
• Khởi động hệ sinh thái ERC-4337 trong các giao thức Layer 2, ở đó phí gas rẻ hơn rất nhiều.

Trong medium-term

• Triển khai Verkle trees (tương tự với Merkle Tree), thêm các EIPs mới để giảm phí gas.
• Thêm các giải pháp tuỳ chọn nâng cấp EOA lên ERC-4337.
• Có thể thêm crList logic.

Trong long-term

• Cân nhắc áp dụng việc chuyển đổi bắt buộc từ EOA.

6. Tổng kết

Account abstraction từ lâu đã là giấc mơ chung của cộng đồng các nhà phát triển Ethereum. Thay vì các dòng EVM code chỉ được sử dụng để triển khai logic của các ứng dụng/dapps, nó cũng có thể được sử dụng để triển khai logic của các ví người dùng cá nhân.

Điều này có thể mở ra cánh cửa cho sự sáng tạo trong cách thiết kế ví, mang đến cho người dùng nhiều tính năng quan trọng mới mà không cần quá phụ thuộc vào private key nữa. Cùng chờ đón những sự phát triển của AA nói chung và ERC-4337 nói riêng trong tương lai!

Thuật toán blockchain là một phần quan trọng không thể thiếu của blockchain. Không chỉ đóng vai trò giữ vững bảo mật mạng lưới, các thuật toán này còn giúp các blockchain đảm bảo sự phi tập trung trong cách hoạt động.

Chắc hẳn ai tìm hiểu về thị trường crypto cũng biết rằng Bitcoin có thuật toán đồng thuận là Proof of Work, đồng coin có vốn hoá lớn thứ 2 Ethereum trước đây cũng vậy. Vậy tại sao tới đây Ethereum sẽ phải thực hiện The Merge 2.0 chuyển hoàn toàn sang Proof of Stake.

Vậy thuật toán blockchain là gì? Có những loại thuật toán nào? Hiện tại các blockchain thường sử dụng loại thuật toán nào? Các cơ chế của thuật toán đồng thuận này có gì khác nhau? Cùng tìm hiểu về các loại thuật toán đồng thuật trong bài viết hôm nay.

1. Thuật toán đồng thuận Blockchain là gì?

Thuật toán đồng thuật của blockchain là cơ chế đảm bảo các giao dịch được tạo ra trên blockchain là đúng đắn, trung thực và minh bạch. Về bản chất, blockchain bao gồm nhiều node kết hợp lại tạo ra một mạng lưới. Để một giao dịch được ghi lại trên blockchain, nó phải được đồng ý đồng thời bởi tất cả các node trên mạng lưới.

Nếu trong mạng lưới có một block bị thay đổi, dữ liệu này được so sánh với các dữ liệu của các khối khác. Nếu có sự khác biệt thì nó sẽ không cho phép dữ liệu ấy được ghi vào bên trong Blockchain. Đó là cách blockchain được thiết kế để chống lại sự thay đổi dữ liệu.

Thuật toán đồng thuận cũng là một phần không thể thiếu của một blockchain, đóng vai trò cốt lõi giữ các blockchain hoạt động một cách phi tập trung và bảo mật. Ở thời điểm ban đầu, cơ chế đồng thuận Proof of Work của Bitcoin là lựa chọn chính của các developer, tuy nhiên tới thời điểm hiện tại, đã có rất nhiều cơ chế đồng thuận khác nhau. Trong đó, phổ biến nhất là Proof of Stake.

Để hiểu thêm về cấu trúc và cách hoạt động của Blockchain, bạn có thể tham khảo thêm bài viết dưới đây.

2. Tại sao một blockchain cần có thuật toán đồng thuận?

Một blockchain luôn phải có thuật toán đồng thuận, tại sao lại như vậy?

Các blockchain cần thuật toán đồng thuận bởi vì đây chính là cơ chế tạo dựng và duy trì sự phi tập trung ngang hàng của mạng lưới. Thay vì một vài cá nhân hay tổ chức kiểm soát toàn bộ hệ thống, blockchain cho phép ai cũng có thể tham gia mạng lưới bằng cách trở thành một node.

Cơ chế đồng thuận cũng là lớp bảo vệ vững chắc của blockchain khỏi việc thay đổi dữ liệu cũng như chống lại các giao dịch gian lận của hacker, nhờ có cơ chế đồng thuận, một giao dịch sẽ luôn được xác thực bởi các node trong mạng lưới một cách ngang hàng.

Nếu các cơ chế đồng thuận luôn ổn định, vững chắc và an toàn, sẽ không có một bên nào có thể khai thác hay tấn công vào blockchain. Càng có nhiều node/validator, blockchain đó càng trở nên bảo mật và phi tập trung. Điều này đồng nghĩa với việc Bitcoin và Ethereum là 2 blockchain an toàn nhất cho tới hiện tại.

2. Các thuật toán đồng thuận Blockchain phổ biến hiện nay

Proof of Work

Proof of Work là thuật toán đồng thuận blockchain đầu tiên ra đời, thuật toán này được sử dụng bởi Bitcoin – đồng tiên mã hoá đầu tiên trên thế giới.

Proof of Work (PoW) hay còn gọi là bằng chứng công việc. Với cơ chế đồng thuận này, các node sẽ sử dụng sức mạnh máy tính để giải các bài toán tạo ra mã hash. Node đầu tiên giải bài toán, giành quyền xác thực giao dịch, sau đó sẽ được nhận phần thưởng là BTC. Quá trình này được gọi là “mining” (đào coin), trong đó các node đóng vai trò là các miners (thợ đào).

Khi một node giải bài toán và xác nhận giao dịch, giao dịch đó cũng sẽ được kiểm tra và xác nhận bởi tất cả các node khác trong mạng lưới. Nếu câu trả lời được thông qua, tất cả các node sẽ thêm giao dịch này vào blockchain, làm cho blockchain có thể dễ dàng xác minh và đồng bộ hoá.

Chính bởi vì việc sử dụng sức mạnh máy tính để bảo mật cho blockchain, Proof of Work yêu cầu một lượng tiêu thụ điện lớn cũng như chi phí khá đắt đỏ cho các phần cứng bắt buộc.

Thêm nữa, một block trên một blockchain Proof of Work cũng cần nhiều thời gian hơn để được tạo ra và xác thực, điều này làm cho thuật toán này kém hiệu quả và tốn tài nguyên (thậm chí là không thân thiện với môi trường) hơn các thuật toán đồng thuận khác.

Proof of Stake

Proof of Stake (PoS), hay còn gọi là bằng chứng cổ phần, là cơ chế thuật toán đồng thuận phổ biến nhất hiện nay, được sử dụng đầu tiên bởi Ethereum. Thay vì sử dụng sức mạnh máy tính, Proof of Stake yêu cầu các node tham gia xác thực giao dịch phải đặt cược (stake) một số lượng nhất định native token của blockchain để giành quyền tham gia xác thực và tạo khối.

Thường các blockchain sử dụng Proof of Stake sẽ yêu cầu một số lượng token tối thiểu để được tham gia làm validator.

Ví dụ, để trở thành validator của Ethereum, người dùng sẽ phải stake ít nhất 32 ETH (khoảng 33 nghìn USD tại thời điểm viết bài). Số token này được đặt cọc để đảm bảo các node hoạt động tốt, tức là nếu node đó offline quá lâu hoặc có những hành vi gian lận, số token đã stake có thể bị thu một phần hoặc mất toàn bộ tuỳ thuộc vào mức độ.

Validator node trong mạng lưới Proof of Stake sẽ nhận được phí giao dịch làm phần thưởng. Khi một giao dịch giao dịch diễn ra, các validator sẽ được chọn ngẫu nhiên để xác thực giao dịch, số lượng token stake càng nhiều tỉ lệ được chọn cũng sẽ tăng tương ứng.

Với các hoạt động trên, Proof of Stake là thuật toán tiết kiệm chi phí, thân thiện với môi trường hơn Proof of Work. Để trở thành một validator node cũng đơn giản hơn và không phải sử dụng các thiết bị phần cứng quá “khủng”.

Proof of Stake được đánh giá là ưu việt hơn Proof Of Work và đang rất thịnh hành với rất nhiều blockchain sử dụng như Cosmos (ATOM), Binance Coin (BNB), Ontology (ONT),…

Delegated Proof of Stake (DPoS)

Delegated Proof of Stake (DPoS), hay còn gọi là bằng chứng uỷ quyền cổ phần, là phiên bản phát triển của Proof of Stake.

Thay vì chọn validator ngẫu nhiên như PoS, token holders sẽ chọn một số các node chuyên nghiệp để các node này vận hành mạng, bù lại, token holders sẽ được chia sẻ một phần phần thưởng cho công việc duy trì an ninh cho mạng. Trong mỗi block, số lượng delegators được chọn để xác thực giao dịch là giới hạn và ngẫu nhiên.

Ngoài ra, Delegated Proof of Stake có số lượng validator có giới hạn, thường giao động từ 10 – 100, so với PoS nguyên bản, DPoS được đánh giá là nhanh hơn và hiệu suất tốt hơn.

DPoS giúp đảm bảo sự trung thực và công bằng bằng việc thực hiện các hoạt động bỏ phiếu liên tục và cũng liên tục xáo trộn trong hệ thống, để đảm bảo những người được chọn là trung thực và có trách nhiệm.

Một số dự án sử dụng cơ chế này là: Cosmos (ATOM), EOS (EOS), Tron (TRX)…

Proof of History (PoH)

Proof of History, hay còn gọi là bằng chứng lịch sử, là thuật toán đồng thuận khá mới được giới thiệu bởi Solana. Thay vì xét theo logic, PoH sử dụng timeline giao dịch làm tài liệu tham khảo. Vì vậy, các validator node của mạng Solana có thể tạo các block tiếp theo mà không cần phải phối hợp với toàn bộ mạng lưới.

Về cơ bản, Proof of History không tính toán output từ dữ liệu input, thay vào đó PoH sử dụng một tính năng để sử dụng các output đã có trước đó làm input. Cơ chế này được xây dựng để giải quyết vấn đề về thời gian trong các mạng phi tập trung ở nơi không có cùng mốc thời gian.

Proof of Authority (PoA)

Proof of Authority, hay còn gọi là bằng chứng uỷ quyền, là thuật toán đồng thuận dựa trên danh tiếng. Khác với PoS, những validators làm nhiệm vụ xác thực khối sẽ không được chọn dựa trên số coin họ nắm giữ mà sẽ dựa trên chính danh tiếng của mình.

Lượng validator của mạng lưới được giới hạn, giúp cho Proof of Authority trở thành một mô hình có khả năng mở rộng. Trong đó, các giao dịch được xác thực bởi các validator đã được chọn lọc và phê duyệt, đây cũng chính là những người điều tiết hệ thống.

PoA đề cao giá trị danh tính, tức là những người được chọn là các validator đáng tin cậy, điều này giúp cho một vài công ty và doanh nghiệp có thể ứng dụng thuật toán này. Không chỉ vậy, thuật toán đồng thuật PoA có thể được coi là một lựa chọn giá trị cho các ứng dụng trong ngành hậu cần, chuỗi cung ứng.

Để có những ưu điểm trên, PoA phải đánh đổi bằng sự phi tập trung, hi sinh sự phi tập trung để đổi lấy hiệu suất và khả năng mở rộng, hay nói cách khác, mô hình này chỉ làm các hệ thống tập trung trở nên hiệu quả hơn.

PoA được đề xuất lần đầu tiên bởi cựu CTO của Etherueum, Gavin Wood vào năm 2017, sau đó được sử dụng bởi Binance Smart Chain (BNB Chain) và các exchange chain khác như HECO, OKExChain, Gatechain, Cronos…

Proof of Contribution (PoC)

Proof of Contribution (tạm dịch là bằng chứng cống hiến) giám sát hành động của tất cả validator trong mạng lưới và xếp hạng các validator đó dựa theo đóng góp của họ – một cơ chế khá tương đồng với hệ thống tín dụng xã hội. Sự uy tín của một người dùng được đánh giá dựa trên số lượng token đã stake và các giao dịch trong lịch sử.

Trước khi tham gia vào mạng lưới, người dùng sẽ phải stake một khoản tiền gọi là security deposit. Sau khi hoàn thành các công việc tính toán, các node có các kết quả được xác thực sẽ được thưởng phí giao dịch và staked token từ các node không có kết quả chính xác.

Proof of Reputation (PoR)

Proof of Reputation (tạm dịch bằng chứng danh tiếng), là phiên bản nâng cấp của Proof of Contribution. Tiến trình hoạt động của PoR tương đồng với PoC, điểm khác biệt là ở cách chọn validator. Trong khi ai cũng có thể trở thành 1 node của một blockchain PoC, PoR yêu cầu một quy trình chọn lọc khắt khe hơn.

Để được trở thành một validator trên blockchain PoR, danh tiếng của người dùng phải lớn tới mức việc có các hoạt động gian lận trên blockchain ngay lập tức có thể huỷ hoại danh tiếng.

Do đó, các validator của mạng lưới thường là công ty. Đây là khái niệm tương đối trừu tượng vì hầu hết các công ty tham gia vào hệ thống nếu gian lận sẽ bị ảnh hưởng đến danh tiếng, những công ty lớn sẽ thiệt hại nhiều hơn.

Dự án tiêu biểu sử dụng thuật toán PoR là GoChain Coin (GO).

Byzantine Fault Tolerance (BFT)

Byzantine Fault Tolerance (hay Hệ thống chịu lỗi Byzantine – BFT) là hệ thống có thể giải quyết được vấn đề của bài toán Byzantine. Điều này có nghĩa là hệ thống BFT có thể tiếp tục hoạt động ngay cả khi một số node bị lỗi hoặc thực hiện hành động gây hại cho mạng chung.

Thuật toán này cho phép những người thực hiện xác minh quản lý mỗi trạng thái của một chuỗi, đồng thời chia sẻ các thông điệp với một chuỗi khác, để có được những bản ghi giao dịch chính xác và đảm bảo sự trung thực.

Một số dự án sử dụng thuật toán này: NEO (NEO), Ripple (XRP), Stellar (XLM)…

Các thuật toán đồng thuận khác

Hiện tại đã xuất hiện rất nhiều cơ chế đồng thuận khác nhau, phục vụ cả nhu cầu công cộng và riêng tư. Còn một vài cái tên khác có thể kể đến như Proof of Location (PoL), Proof of Burn (PoB), Proof of Zero (PoZ), Proof of Weight (PoWeight), Direct Acyclic Graph Tangle (DAG),…

Các thuật toán blockchain này khá khó để thay đổi, do đó người ta thường nghĩ tới việc tạo ra một cơ chế mới. Những blockchain mới hơn với những cơ chế đồng thuận mới hơn sẽ đem đến sự phát triển không ngừng của blockchain trong tương lai.

4. Tổng kết

Thuật toán đồng thuận là một phần không thể thiếu của blockchain. Với sự phát triển không ngừng, trong tương lai có thể sẽ có những thuật toán ưu việt hơn, đáp ứng các nhu cầu cao hơn của người dùng, cũng có thể sẽ thay thế sự độc tôn hiện tại của Proof of Stake

Tâm lý chung của nhiều người khi tham gia thị trường crypto là “đắm chìm” trong cái cảm giác thăng hoa khi coin pump và “ngậm đắng nuốt cay” mỗi lần tài sản bị chia năm xẻ bảy, câu nói vui mà anh em hay dùng là “về mặt đất”

Có nhiều người cho rằng việc thị trường lên xuống là điều hiển nhiên, nguyên nhân đằng sau có thể là sự điều phối của cá voi, cá mập hoặc các đội làm giá, và tin tức đưa ra để hợp lý hóa chúng. Vậy làm sao để nắm bắt được xu hướng, nhịp của thị trường? Bài viết sau mình sẽ chia sẻ đến anh em các tip (mẹo) để Follow và bám sát thị trường hơn, mời anh em đọc bài viết sau.

1. Vì sao cần phải “follow” thị trường Crypto?

Việc follow thị trường ở đây là quan sát các thông số, on-chain, những dữ liệu khác trong thị trường như tỷ lệ thanh lý, phần trăm biến động của coin, token trong ngày. Nếu anh em là người quan tâm về crypto, muốn đầu tư một vài dự án nào đó thì việc theo dõi thị trường sẽ giúp anh em biết được các yếu tố sau:

• Trend (còn gọi là xu thế): Là xu hướng hay hành vi chung mà một nhóm, một bộ phận nồng nhiệt hưởng ứng. Ở đây chúng ta có trend trong năm 2021 là meme coin, NFT, DeFi, Web 3.0, và hiện tại là xu hướng về các hệ sinh thái mới phát triển khác (Cosmos, Starknet, ZKSync,…)
• Market Sentiment (tâm lý thị trường): Thể hiện thái độ chung của các nhà đầu tư về market, thuật ngữ này được dùng nhiều cho nhiều loại thị trường tài chính. Một vài nhận định khác cho rằng, giá tăng thì cho thấy cảm tính thị trường (nhà đầu tư) tăng và ngược lại.
• Money Flow (dòng tiền): Được tính bằng trung bình giá cao thấp (đóng và mở cửa) nhân với khối lượng hằng ngày. Dòng tiền dương có nghĩa là tích cực và ngược lại

2. 5 cách Follow thị trường Crypto

Cách 1: Theo dõi các diễn đàn trong Crypto

Nếu anh em là một người hoàn toàn mới khi bước vào thị trường thì điều gì anh em sẽ tìm kiếm điều gì đầu tiên?

Cách đây không lâu mình cũng từng có bài viết về cách tìm hidden gem trên Twitter chi tiết, đấy là một trong số những việc mà mình research hằng ngày. Twitter, Telegram, Discord, Youtube,… là một trong các diễn đàn mình muốn đề cập tới.

Đại đa số mọi người sẽ đi theo xu hướng, hoặc một dự án được đánh giá cao. Vậy làm sao để chúng ta đánh giá được dự án đó mà không cần phải đi sau nhận định của người khác? Tất cả là dựa vào việc tìm hiểu chi tiết về dự án, theo dõi tất cả các trang truyền thông chính thức từ dự án mà anh em đang quan tâm.

Tôi sẽ được lợi gì khi theo dõi các kênh đó? Lợi ích anh em nhận được ở đây là insights thực sự từ dự án, các hoạch định mới (roadmap), cơ hội (airdrop, incentive, retroactive) từ đó. Nói đúng hơn là một lợi ích dài hạn (long-term).

Điểm chung của các bạn ấy đều là theo dõi thị trường qua các diễn đàn, cổng thông tin từ dự án hoặc từ các KOLs khác.

Ngoài ra mình sẽ gợi ý đến anh em vài trang tổng hợp các tin tức về thị trường uy tín như:

• Cổng điện tử: Telegram, Twitter, Facebook, Discord.
• Trang web cập nhật tin tức: Coindesk, Medium, Bloomberg, Forbes, The Block,…
• Các aggregator on-chain khác: Coingecko, Coinmarketcap, Cryptoquant, Coinglass, Coin98 Markets, Debank, DefiLlama, DeFi Dashboard,…

Cách 2: Theo dấu chân “Cá” (Quỹ đầu tư)

Theo dấu chân cá là thuật ngữ chuyên dụng của nhiều anh em trong cộng đồng, thể hiện việc lần dò việc đầu tư của các “ông lớn”. Các ông lớn mình muốn đề cập là các quỹ đầu tư, tổ chức đầu tư và những nhà đầu tư nhỏ lẻ khác.

Mỗi ngày sẽ có rất nhiều dự án kêu gọi vốn với nhiều mục đích và mục tiêu chung là phát triển nền tảng, đa phần các dự án gọi vốn thường là dự án mới hoặc đang trong quá trình xây dựng, và tất nhiên những dự án thế này sẽ có rất nhiều tiềm năng dành cho nhà đầu tư.

Tuy vậy, các dự án mới sẽ cần khá nhiều vốn trong quá trình hình thành, vì thế họ thường mở các vòng gọi vốn từ nhiều quỹ khác nhau, để theo dõi các dự án đó đã huy động bao nhiêu, các quỹ gì đứng sau đó thì anh em cần theo dõi các infographic, bài viết về chúng, theo dõi các on-chain,…

Vậy làm thế nào để theo dõi các Quỹ đầu tư? Anh em có thể theo dõi bài viết này

Ngoài ra, để chủ động theo dõi các hoạt động khác trong thị trường, anh em có thể theo dõi thêm các trang web thống kê dữ liệu như Dovemetrics, Chainbroker và Crunchbase. Anh em lưu ý là các thông tin gọi vốn để chúng ta phân loại được nhóm các dự án không phải là yếu tố quyết định để lựa chọn đầu tư.

Cách 3: Quan sát hoạt động của các KOLs

Thuật ngữ KOL là từ viết tắt của (Key Opinion Leader) tức những người có sức ảnh hưởng trong một lĩnh vực nào đó. Thường những gì KOL chia sẻ, những nhận định từ họ sẽ có tác động ít nhiều đến quyết định, hành vi hoặc quan điểm của người theo dõi (người hâm mộ).

Nói cách khác, những KOL sẽ có tầm ảnh hưởng nhất định trong cộng đồng (cụ thể là lĩnh vực thuộc chuyên môn của họ). Sẽ có 3 nhóm KOL chính như:

• Celebrity: Những người nổi tiếng như các nghệ sĩ.
• Influencer: Những người truyền cảm hứng bằng việc chia sẻ thông tin.
• Mass Seeder: Người có sự ảnh hưởng trong phạm vi nhỏ hơn hai nhóm trên.

Như nhiều anh em biết thì trong crypto sẽ có một nhóm/ người có sức ảnh hưởng nhất định, và đa phần thì các lời nói, hành động của họ sẽ tác động ít nhiều đến market, cụ thể hơn là giá trị của coin/ dự án. Một vài nhân vật nổi tiếng mình muốn đề cập như sau:

Changpeng Zhao (CZ) – người sáng lập và CEO của Binance, sàn giao dịch tiền điện tử lớn nhất thế giới tính theo khối lượng giao dịch.

Sam Bankman-Fried, twitter là SBF – người sáng lập sàn giao dịch FTX ngủ 4 tiếng/ngày, làm việc trên 6 màn hình máy tính cùng một lúc và trở thành tỷ phú tiền điện tử khi vừa bước sang tuổi 30 vào năm này.

Ngoài ra, anh em có thể theo dõi thêm các tỷ phú khác qua Twitter của họ, mình có đề xuất bên dưới, anh em cùng tham khảo:

• Roham Gharegozlou – CEO của Dapper Labs.
• Jack Mallers – nhà sáng lập và điều hành Strike.
• Andre Cronje – Founder của Yearn Finance.
• Elon Reeve Musk FRS – Doanh nhân, người sáng lập điều hành của nhiều thương hiệu nổi tiếng như PayPal, Tesla, SpaceX,… và cũng là người tiên phong ủng hộ Dogecoin.
• Nguyen Thanh Trung – CEO của gaming Play-to-Earn Axie Infinity.
• Le Thanh – Founder của Coin98.

Và còn nhiều KOL khác, mẹo nhỏ anh em có thể lên Twitter bấm theo dõi họ thì sẽ được bot đề xuất thêm nhiều nhân vật khác.

Cách 4: Cập nhật tổng quan hệ sinh thái

Sau khi anh em theo dõi các dự án, các nhân vật có tiếng nói trong crypto thì để bám sát và đi sâu hơn thì việc theo dõi các cập nhật hệ sinh thái là điều cần phải có. Thông thường, những thông tin đến từ các mảnh ghép mới trên hệ, việc tích hợp với các dự án đối tác,… đều sẽ được cập nhật.

Đầu tiên, anh em cần xác định hệ sinh thái sẽ theo dõi, để không bỏ lỡ thông tin cũng như cơ hội anh em hãy tạo cho mình sheet quản lý tổng quan để quan sát.

• Hệ sinh thái Solana (SOL) với Solanians.
• Hệ sinh thái Near (NEAR) với Nearians.
• Hệ sinh thái Dfinity (ICP) với Dfinians.
• Hệ sinh thái Cardano (ADA) với Cardians.
• Hệ sinh thái Avalanche (AVAX) với Avaxians.
• Hệ sinh thái Fantom (FTM) với Fantomians.
• Hệ sinh thái Fantom (BNB Chain) với World of Binancians.

Cách 5: Quan sát các số liệu On-chain

Dữ liệu on-chain là những số liệu nằm trên blockchain và nó phản ánh các dữ liệu về block (thời gian, phí, miner,…) cũng như các hành động tương tác smart contract (add liquidity,…) trong chuỗi khối.

Vì các giao dịch diễn ra sẽ được xác minh bởi các Node và cập nhật vào mạng lưới, đồng thời các blockchain là một mạng lưới Decentralized (phi tập trung) nên các hoạt động sẽ dựa trên nhiều Node, như Bitcoin có đến 11,558 nodes, Ethereum thì có hơn 8,000 nodes, dữ liệu được chia sẻ rộng khắp, nên không ai có thể thao túng, sửa đổi được nguồn dữ liệu này.

Ưu điểm của việc phân tích dữ liệu On-chain sẽ giúp anh em:

• Có được thông tin chính xác nhất đang được diễn ra trong thị trường.
• Theo dõi các hành vi trên thị trường lúc bấy giờ.
• Giúp dự phóng và đưa ra các quyết định đầu tư.

Nhược điểm và cũng là những lưu ý khi anh em phân tích dữ liệu:

• Vì đây là một công cụ chuyên sâu nên đòi hỏi người dùng có kiến thức cũng như sự đánh giá khi cập nhật dữ liệu.
• Cần so sánh thông tin, số liệu từ nhiều nguồn On-chain khác nhau trước khi đưa ra kết quả/ đánh giá cuối cùng.
• Đối với các dữ liệu từ Website của dự án nhiều khi các con số sẽ không chuẩn xác hoàn toàn, anh em có thể kiểm tra lại trên các trình Explorer của blockchain trước khi tham khảo.
• Cập nhật thông tin thường xuyên, do thị trường sẽ thay đổi liên tục vì thế anh em hãy thường xuyên cập nhật bằng cách tải lại trang hoặc so sánh dữ liệu với các công cụ on-chain khác.

3. Tổng kết

Hy vọng với 5 cách theo dõi thị trường mình chia sẻ trên sẽ giúp anh em (newbie) phần nào xác định được những việc cần và sẽ làm khi tham gia crypto. Tuy nhiên khi tham gia đầu tư vào một dự án bất kỳ còn nhiều yếu tố khác anh em nên lưu tâm, quan trọng nhất vẫn là tâm lý của người đầu tư.

Lệnh giới hạn là gì? Lệnh thị trường là gì? Cách sử dụng các lệnh này như thế nào? Khi nào thì nên sử dụng chúng? Tìm hiểu ngay trong bài viết này!

Nếu bạn là người mới bước vào crypto, chắc hẳn bạn sẽ vô cùng bỡ ngỡ bởi những kiến thức và thuật ngữ hoàn toàn mới trong thị trường tiền điện tử. Hiểu được nhu cầu đó, đội ngũ XGems đã triển khai series học tập nhằm cung cấp những kiến thức dành riêng cho người mới bắt đầu. Để nhanh chóng bắt kịp nhịp thị trường, bạn đọc đừng bỏ qua series quan trọng này nhé.

Ở bài viết hôm nay, mình sẽ cùng bạn đi trả lời cho câu hỏi Lệnh giới hạn là gì và Lệnh thị trường là gì. Kèm theo đó là hướng dẫn các bạn sử dụng các lệnh này trong giao dịch. Chúng ta cùng bắt đầu nhé!

1. Lệnh giới hạn là gì?

Định nghĩa

Lệnh giới hạn là một loại lệnh giao dịch cho phép người dùng tự thiết lập mức giá mua/bán mà họ mong muốn. Một số cách gọi khác của lệnh giới hạn là Lệnh Limit hay Limit Order.

Sau khi người dùng thiết lập một lệnh giới hạn, lệnh này sẽ được gửi lên Order Book. Order Book sẽ giữ tất cả các lệnh giới hạn của người dùng để chờ khớp. Lệnh giới hạn sẽ chỉ thực thi khi giá thị trường chạy tới mức giá giới hạn đã thiết lập trước đó.

Nhờ đặc tính này mà người dùng có thể linh hoạt mua được token ở giá thấp và bán ở giá cao. Mình sẽ giải thích rõ hơn tại sao lại có được điều này ngay sau đây.

Cách sử dụng lệnh giới hạn

Lệnh giới hạn được sử dụng khi người dùng muốn mua một token ở giá thấp hơn thị trường và bán một token ở giá cao hơn thị trường.

Có nghĩa là, khi bạn có điểm vào (entry) một token, nhưng giá thị trường lúc đó đang cao hơn và bạn nghĩ nó sẽ còn có thể về được mức giá kỳ vọng. Lúc này bạn sẽ đặt lệnh limit tại mức giá kỳ vọng đó và chờ giá chạy về khớp. Như vậy là bạn có thể có được vị thế đẹp đối với token đó rồi.

Ngược lại, trường hợp bán một token bằng lệnh giới hạn cũng được thực hiện theo nguyên tắc đó. Bạn đang muốn bán một token ở giá cao hơn thị trường và bằng một vài phân tích, bạn nghĩ giá sẽ có thể lên được mức kỳ vọng cao hơn. Lúc này bạn có thể đặt lệnh bán với giá cao hơn đó và chờ giá thị trường chạy đến khớp lệnh này.

Ở đây mình sẽ lấy ví dụ để bạn dễ hiểu hơn bằng cách thực hiện lệnh giới hạn trên sàn giao dịch tiền điện tử Binance.

Giả sử, mình muốn bán đồng BNB với giá cao hơn so với giá đặt mua tại thời điểm hiện tại. Sau khi đăng nhập vào tài khoản Binance, lựa chọn cặp giao dịch đồng BNB mong muốn (Ví dụ chọn cặp BNB/BTC) và chuyển tới giao diện giao dịch. Sau đó, tìm đến tab “Limit”, đặt mức giá và khối lượng, bấm chọn nút “Sell BNB”.

Sau khi click, lệnh giới hạn của mình sẽ được đặt thành công lên sổ lệnh. Như mình đã nói ở trên, lệnh giới hạn sẽ chỉ được thực thi khi giá thị trường chạm tới mức giá giới hạn bạn đặt. Nếu giá thị trường không chạm tới đó, lệnh giới hạn sẽ luôn trong trạng thái chờ.

Khi nào nên sử dụng lệnh giới hạn?

Lệnh giới hạn thường được sử dụng khi người dùng không quá vội vàng với việc mua và bán. Các lệnh giới hạn không được thực thi ngay lập tức, do đó bạn cần phải chờ đến khi giá thị trường chạm đến điểm bạn chào bán/đặt mua.

Thay vào đó, nếu lệnh giới hạn được thực hiện thành công thì chắc chắn bạn sẽ có một vị thế tốt hơn là bạn mua với lệnh market. Trong thị trường crypto nếu có một vị thế tốt thì chắc chắn lợi nhuận bạn có thể có được cũng sẽ được tối ưu nhất.

Tùy cách chơi của mỗi người mà mức giá đặt lệnh sẽ khác nhau. Thường theo phân tích kỹ thuật thì các nhà giao dịch sẽ đặt mua ở mức hỗ trợ và đặt lệnh bán ở các mức kháng cự. Tuy nhiên nó cũng phụ thuộc nhiều vào kỳ vọng lợi nhuận của mỗi người là như thế nào để đặt lệnh, nói chung là bạn có thể linh hoạt được phần này.

Khi dùng lệnh limit, người dùng có thể chia các lệnh mua/bán ra thành các lệnh giới hạn nhỏ hơn để có thể áp dụng chiến lược trung bình giá (DCA) nếu giá đi xa hơn so với kỳ vọng, đồng thời cũng đảm bảo bạn không bị bỏ lỡ vị thế tốt.

2. Lệnh thị trường là gì?

Định nghĩa

Lệnh Thị Trường (Market Order) hay còn gọi là lệnh market là một lệnh cho phép bạn có thể nhanh chóng mua tại mức giá bán thấp nhất hoặc bán tại mức giá mua cao nhất tại thời điểm đặt lệnh. Để các lệnh market được thực hiện, yêu cầu thanh khoản token cần được lấp đầy, có nghĩa là cần có những lệnh giới hạn được đặt bán/mua sẵn trên Order Book trước đó để khớp lệnh.

Thường giao dịch theo lệnh market sẽ được khớp ngay và luôn trở thành lệnh ưu tiên hàng đầu trong tất cả các lệnh chờ khớp. Do đó, nếu khối lượng đặt lệnh market chưa được fill (lấp đầy) do thanh khoản ở giá hiện tại chưa đủ thì lệnh sẽ tiếp tục khớp với các mức giá bán thấp nhất hoặc mức giá mua cao nhất tiếp theo trên Order Book. Điều này vì thế mà tạo ra rủi ro trượt giá.

Cách sử dụng lệnh thị trường

Vì lệnh market sẽ cho phép bạn mua được token bất kỳ gần như là tức thì, vì vậy trong trường hợp bạn cần sở hữu gấp một token nào đó mà không quan trọng quá nhiều đến vị thế thì bạn có thể sử dụng lệnh này.

Mình sẽ minh họa bằng cách thực hiện lệnh market trên sàn giao dịch Binance nhé!

Giả sử mình muốn tạo một lệnh thị trường để mua 2 BNB. Sau khi đăng nhập vào tài khoản Binance, mình chọn thị trường BNB muốn thực hiện (ví dụ: BNB/USDT) và đi đến trang giao dịch. Sau đó, tìm tab Market như hình dưới, đặt số lượng là 2 BNB và nhấn vào nút Buy BNB.

Vì lệnh thị trường được thực hiện ngay lập tức, lệnh mua của mình sẽ khớp với lệnh bán thấp nhất đang hiển thị trên sổ lệnh. Trong ví dụ này mình sẽ mua được 2 BNB với giá 382.42 USDT cho mỗi BNB.

Nhưng giả sử, mình muốn mua 20 BNB với giá thị trường hiện tại. Lệnh bán giới hạn rẻ nhất hiện tại trên sổ lệnh là $382.42 và chỉ có sẵn 5.5250 BNB.

Để khớp hết lệnh mua 20 BNB này của mình thì giá sẽ tự động chạy lên khớp tiếp các mức giá ở trên, cho tới khi đủ 20 BNB thì lệnh mua này sẽ được thực hiện thành công. Như vậy 20BNB của mình sẽ không được mua với lệnh Market ban đầu nữa, thay vào đó là giá trung bình của các mức giá được khớp. Điều này được gọi là trượt giá và là lý do tại sao bạn phải trả các mức giá và phí cao hơn khi bạn giao dịch bằng lệnh thị trường.

Khi nào nên sử dụng lệnh thị trường?

Lệnh thị trường rất tiện lợi trong các tình huống mà việc sở hữu token của bạn quan trọng hơn việc đạt được mức giá nhất định nào đó. Tuy nhiên, nếu bạn sử dụng lệnh thị trường thì bạn phải chấp nhận trả mức giá và phí cao hơn do trượt giá như mình đề cập trên.

Nói cách khác, lệnh thị trường chỉ nên được sử dụng nếu bạn đang cần mua. Đôi khi có thể bạn ở trong tình huống có một mức giá kỳ vọng vừa bị bỏ qua và bạn cần phải mua/bán càng sớm càng tốt để có được vị thế. Vì thế, nếu trường hợp bạn cần phải tham gia vào giao dịch ngay lập tức hoặc cần thoát khỏi sự cố thì lệnh thị trường lúc đó sẽ có ích.

Tuy nhiên, nếu bạn mới tham gia vào thị trường tiền điện tử lần đầu tiên và bạn đang sử dụng Bitcoin để mua các Altcoin, bạn nên tránh sử dụng lệnh thị trường. Bởi vì bạn sẽ phải trả mức tiền nhiều hơn mức bạn nên trả. Trong trường hợp này, bạn nên sử dụng lệnh giới hạn.

3. Tổng kết

Như vậy chúng ta đã học thêm được kiến thức về hai loại lệnh cơ bản nhất trên thị trường tiền điện tử rồi. Lệnh thị trường và lệnh giới hạn được áp dụng giống nhau trên hầu hết các sàn giao dịch hiện tại.

Interactive NFT là các NFT cho phép người dùng tương tác với chúng theo cách này hay cách khác. Không giống như các NFT hiện tại chỉ có thể mua và giữ, với Interactive NFT người dùng sẽ có nhiều cách sử dụng khác nhau, từ đó giúp tăng khả năng kết nối giữa người dùng và NFT của họ.

NFT đã mở ra một cánh cửa mới cho thế giới nghệ thuật và sưu tầm truyền thống, đồng thời cho phép mọi người tương tác với các tài sản ảo của họ theo những cách mà trước đây chưa từng có. Tuy nhiên ở thời điểm hiện tại, thị trường NFT đang bắt đầu bão hòa và cần một lực đẩy để tiếp tục bùng nổ.

Sự ra đời của các Interactive NFT có thể sẽ tạo ra một biên giới mới trong bối cảnh nghệ thuật trải nghiệm, nhưng Interactive NFT là gì và chính xác thì chúng hoạt động như thế nào? Bài viết hôm nay sẽ cung cấp cho bạn một số thông tin cần thiết về Interactive NFT.

1. Interactive NFT là gì?

Interactive NFT là các NFT cho phép người dùng tương tác với chúng theo cách này hay cách khác. Không giống như các NFT hiện tại chỉ có thể mua và giữ, với Interactive NFT người dùng sẽ có nhiều cách sử dụng khác nhau, từ đó giúp tăng khả năng kết nối giữa người dùng và NFT của họ.

Trong một số trường hợp, tương tác có thể liên quan đến việc sử dụng NFT trong một trò chơi: như Ethermon – cho phép người dùng chiến đấu với các sinh vật giống Pokemon trong Metaverse. Các Interactive NFT khác, giống như những NFT phổ biến trên các nền tảng hiện nay, cho phép các nhà sưu tập mua một layer duy nhất của NFT và thay đổi layer đó theo ý muốn. Các layer này cũng có thể tự thay đổi để phản ánh những thứ như chu kỳ ngày và đêm.

CryptoKitties là một ví dụ điển hình về một dự án Interactive NFT ban đầu. Trong CryptoKitties, bạn có một tùy chọn “lai tạo” hai chú mèo NFT với nhau để tạo ra một chú mèo mới. Việc lai tạo hai CryptoKitties không chỉ tạo ra một NFT mới ngẫu nhiên, độc đáo, mà nó còn mang lại cho người dùng cơ hội cảm thấy mình là một phần của dự án.

Sau CryptoKitties, các dự án Metaverse như Decentraland và CryptoVoxels tiếp tục xây dựng và phát triển Interactive NFT. Trong không gian metaverse này, người dùng có thể mua và bán các mảnh đất NFT, tổ chức sự kiện, xây dựng cơ sở hạ tầng, kinh doanh để thu lợi nhuận trên nó và gần như bất cứ điều gì khác mà bạn có thể nghĩ đến. Nó không chỉ là một tài sản kỹ thuật số thông thường mà bạn mua và hold, mà còn cho phép bạn phát triển, xây dựng, tạo ra giá trị liên tục dựa trên nó. Điều này đã mang đến cho người dùng nhiều cách tương tác với NFT và thế giới blockchain hơn họ có thể tưởng tượng.

2. Bối cảnh NFT hiện tại

Sau hơn 3 năm ra đời và phát triển, hệ sinh thái NFT hiện đã dần hoàn thiện hơn với nhiều mảnh ghép đa dạng, kéo theo đó là sự tăng trưởng vượt bậc về mặt quy mô của thị trường này.

Đồ thị dưới đây cho thấy toàn bộ vốn hóa thị trường của NFT đã tăng từ khoảng gần $50 triệu vào năm 2018 lên hơn $300 triệu vào cuối năm 2020.

Ở thời điểm hiện tại, tổng vốn hóa thị trường của NFT đã là $27 tỷ. Điều này cho thấy sức nóng của NFT vẫn chưa có dấu hiệu dừng lại.

Tuy nhiên, bên cạnh đó, nhiều vấn đề của thế hệ NFT hiện tại cũng bắt đầu dần bộc lộ.

• Bão hòa: Các dự án mới liên quan đến NFT ra đời hầu như mỗi ngày, mỗi dự án lại sở hữu hàng nghìn NFT khác nhau. Mặc dù chúng đẹp và có thể mang lại giá trị, tuy nhiên thị trường lúc này gần như đã bão hòa. Từ quan điểm của các nhà sưu tập cũng như các nhà đầu tư, việc lựa chọn một NFT tốt để mua vào lúc này thực sự rất khó khăn, giống hệt như mò kim đáy bể khi không biết NFT nào thực sự giá trị và có tiềm năng lợi nhuận lâu dài.
• Thanh khoản thấp: Tính thanh khoản của NFT phải nói là đặc biệt kém, phần lớn NFT hiện đang trong tình trạng không ai mua. Điều này đem đến một rủi ro không nhỏ cho những người sở hữu chúng.
• Thiếu tính khả dụng: Hiện nay đa phần các NFT được xây dựng trên Ethereum với chi phí khởi tạo cao và giá không phải là rẻ. Tuy nhiên sau đó đa số các NFT này lại ở trong tình trạng nhàn rỗi, đặc biệt là các NFT trong lĩnh vực nghệ thuật. Bạn không thể làm gì ngoài việc trữ nó trong ví của mình, treo nó trên các nền tảng giao dịch chờ người mua hoặc đầu cơ NFT. Tuy nhiên với thanh khoản kém, việc mua đi bán lại NFT khá khó khăn, gây ra tình trạng chôn vốn của nhà đầu tư.

Như vậy, sự ra đời của Interactive NFT để khắc phục những vấn đề trên là hoàn toàn hợp lý. Hiện đã có một vài dự án phát triển theo hướng này và thu hút được sự quan tâm lớn từ cộng đồng người dùng.

3. Các loại Interactive NFT

Interactive NFT cơ bản

Đây là một thể loại NFT khá thú vị mới được phát triển thời gian gần đây với các đặc tính của NFT sẽ thay đổi tùy thuộc vào cách người dùng tương tác với nó.

Ví dụ: Dự án CryptOrchids cho phép người dùng tương tác với các NFT dưới dạng các loài cây có độ hiếm khác nhau. Để có được hạt giống cây, trước tiên bạn cần phải tự mình đúc một token ERC721. Sau đó, bạn sẽ phải tưới nước cho nó trong một khoảng thời gian cố định mỗi tuần đến khi nó ra hoa, nếu không cây sẽ chết.

Điều này yêu cầu bạn phải liên tục tương tác và theo dõi cây hoa NFT của mình, chăm sóc từ khi nó còn là hạt giống đến khi nó trưởng thành và tạo ra giá trị. Các CryptOrchids có hoa có thể được mua bán tự do trên OpenSea cho đến khi chúng chết.

Interactive NFT Gaming

Blockchain game kết hợp với NFT chắc chắn không còn xa lạ gì với người dùng tiền điện tử, hiện vẫn là một trong những trend nổi bật nhất hiện nay và tạo ra doanh thu không hề nhỏ cho các dự án thuộc lĩnh vực này.

Có thể nói, thị trường NFT gaming đang phát triển rất nhanh và khá sôi động, là minh chứng cho sức hút mạnh mẽ của chúng khi người dùng có thể tương tác nhiều hơn với các NFT mà mình sở hữu. Một số dự án nổi bật ở mảng này có thể kể đến như Axie Infinity, Star Atlas, Thetan Arena, Cyball,…

Interactive NFT x DeFi

Thời gian gần đây, một vài dự án DeFi đã bắt đầu triển khai việc ứng dụng NFT trên nền tảng của họ theo nhiều cách khác nhau và nhận được phản hồi tích cực từ phía người dùng. Các Interactive NFT trong không gian DeFi không chỉ làm tăng tính khả dụng của chúng mà còn mở ra nhiều cơ hội tăng thu nhập thụ động, tương tác với nền tảng và thu hút người dùng mới vào DeFi.

Ví dụ:

• Orca cho phép người dùng staking NFT để nhận token ORCA của dự án.
• Zapper claim NFT cho người dùng khi họ tham gia thực hiện các nhiệm vụ nhất định. Số NFT đó có thể được sử dụng để chế tạo NFT cấp cao hơn. Cấp bậc NFT càng cao thì ưu đãi chủ sở hữu nhận được càng lớn.

4. Cách Interactive NFT hoạt động

Tương tự như tất cả các NFT thông thường khác, Interactive NFT tồn tại trên một blockchain. Hầu hết chúng dựa vào smart contract của Ethereum, mặc dù các blockchain khác cũng hỗ trợ. Smart contract được sử dụng để theo dõi các yếu tố độc đáo của NFT và cho phép chủ sở hữu thay đổi các yếu tố nhất định.

Ví dụ: Nếu một dự án được thiết kế để cho phép bạn “thăng cấp” một nhân vật bạn đã mua và sau đó bán nhân vật đó ở “cấp độ” cao hơn bạn đã mua, smart contract có thể sẽ là thứ lưu trữ những “cấp độ mới này”.

Ngoài ra, yếu tố độc nhất và quyền sở hữu của một Interactive NFT cũng được công khai và có thể được xác minh thông qua blockchain bởi bất kỳ ai. Cho dù tệp gốc là JPG, MP3, GIF hay thứ gì khác, người dùng cũng hoàn toàn có khả năng truy xuất nguồn gốc và lịch sử giao dịch của NFT mình sở hữu.

5. Cơ hội đầu tư Interactive NFT

Tìm kiếm những dự án Interactive NFT tiềm năng

Về bản chất, Interactive NFT là một nhánh nhỏ của ngành công nghiệp NFT và hiện đã có một vài dự án tập trung phát triển nó. Tương tự như việc đầu tư vào các dự án thông thường, bạn có thể tìm kiếm các dự án trong mảng game, metaverse,…, vốn rất cần tới NFT và hiện chưa có token. Sau đó tương tác với nền tảng để tăng cơ hội tham gia retroactive nếu có.

Ngoài ra, với các dự án đã có Interactive NFT, hãy lưu ý lựa chọn những dự án đáng tin cậy và có lộ trình phát triển cũng như kế hoạch ứng dụng NFT rõ ràng.

Đầu tư vào các nền tảng Interactive NFT

Vấn đề với các NFT là thanh khoản kém. Dù Interactive NFT được ra đời để khắc phục nhược điểm này, nhưng nó mới chỉ ở giai đoạn đầu và giống như DeFi 2.0, không ai có thể chắc chắn về tương lai của trend này.

Do vậy, đầu tư vào cơ sở hạ tầng blockchain hỗ trợ Interactive NFT có vẻ là một cách tiếp cận hợp lý hơn.

Một dự án nền tảng Interactive NFT khá nổi bật hiện nay là DareNFT. Dự án này nhắm tới mục tiêu đổi mới giao thức NFT hiện tại và tạo điều kiện thuận lợi cho việc áp dụng NFT vào cuộc sống thực, tăng cường hơn nữa mối quan hệ giữa các NFT và giảm rủi ro sở hữu chúng.

Sản phẩm đầu tiên của DareNFT là DarePlay – một nền tảng GameFi bao gồm launchpad dành cho các blockchain game không phải NFT, dịch vụ IGO, Rent-to-Earn và Lease-to-Earn marketplace cho các vật phẩm NFT trong trò chơi.

6. Tương lai của Interactive NFT

Giá trị lớn nhất của Interactive NFT không nằm ở bản thân NFT, mà nằm ở việc nó trao quyền cho các thực thể hoặc hệ thống khác. Việc tăng khả năng sử dụng và ứng dụng Interactive NFT phù hợp sẽ giúp tạo ra nhiều hiệu ứng tích cực và là công cụ tuyệt vời để thu hút người dùng đến với dự án.

Sau thông báo về Zapper Quests & NFT Season 2, số MAU (người dùng hàng tháng) của Zapper đã tăng gấp 10 lần. Nền tảng Orca với sự ra mắt của NFT staking cũng đã tạo nên một cơn sốt trong hệ sinh thái Solana và giúp dự án phát triển rất nhiều cả về TVL lẫn số lượng người dùng.

Trong lĩnh vực nghệ thuật, Interactive NFT cũng đã bắt đầu tạo ra những dấu ấn nhất định. Vào ngày 08/05/2021, bản nhạc cổ điển có thể lập trình đầu tiên trên thế giới mang tên “Betty’s Notebook” của dàn hợp xướng Verdigris Ensemble ở Dallas, Texas đã được bán đấu giá trên Async Art – một nền tảng blockchain đấu giá nghệ thuật kỹ thuật số. Metapurse, quỹ NFT lớn nhất thế giới, đã chiến thắng với mức giá $215,989 (tương đương 56,56 ETH). Cuộc đấu giá này đã mang lại hơn $375,000 tổng doanh thu cho Verdigris Ensemble và phá vỡ kỷ lục của Async Art cho một lần bán NFT.

Betty’s Notebook chỉ là bước khởi đầu cho việc ứng dụng Interactive NFT vào lĩnh vực âm nhạc. Với các nghệ sĩ như Grimes, Eminem và 3lau đã thể hiện sự quan tâm đến Interactive NFT, không thể nói trước được xu hướng này cuối cùng sẽ đi xa đến đâu.

Rõ ràng, sức hấp dẫn của NFT vẫn còn đó, nhất là khi giờ đây người dùng có thể làm được nhiều việc thú vị hơn với NFT của họ.

Nhìn chung, Interactive NFT và tiềm năng ứng dụng của nó chắc chắn vẫn là mảnh đất màu mỡ đối với những ai am hiểu và biết cách đầu tư.

7. Tổng kết

Interactive NFT chỉ là một khái niệm mới xuất hiện trong thời gian gần đây, tuy nhiên chúng vẫn đang phát triển từng ngày, cùng với công nghệ thực tế ảo hứa hẹn sẽ mang đến một sân chơi mới cho những người sáng tạo. Một thế giới như Oasis trong Ready Player One hay Digimon có thể gần với thực tế hơn chúng ta từng mơ ước và Interactive NFT sẽ đóng một vai trò quan trọng trong quá trình tiến hoá này.

Taproot là một nhánh mềm (soft fork) giúp cải thiện các tập lệnh của Bitcoin, giúp tăng tính riêng tư và cải thiện các yếu tố khác có liên quan tới các giao dịch phức tạp. Các giao dịch trên mạng Bitcoin có thể sử dụng nhiều tính năng khác nhau, khiến chúng trở nên phức tạp hơn, trong đó có việc phát hành khóa thời gian, yêu cầu đa chữ ký.

Bitcoin đã trải qua chu kỳ thập kỷ với nhiều thăng trầm nhưng nó đã chứng minh được mình là cây đại thụ giúp cho tiền điện tử có một chỗ đứng vững chãi.

Dù vậy, có một số vấn đề nhất định không thể bỏ qua. Một trong những vấn đề lớn nhất đó là quyền riêng tư. Bitcoin là một blockchain công khai, ai cũng có thể giám sát các giao dịch xảy ra trên mạng. Đối với một số người, đây là một mối quan ngại to lớn.

Việc nâng cấp Taproot đã được nhiều người dự đoán là bước quan trọng đầu tiên nhằm giải quyết việc thiếu quyền riêng tư của Bitcoin cũng như các mối bận tâm liên quan khác. Thế nhưng, Taproot là gì và nó sẽ đem lại lợi ích cụ thể gì cho Bitcoin? Chúng ta hãy cùng tìm hiểu nhé.

1. Taproot là gì?

Taproot là một nhánh mềm (soft fork) giúp cải thiện các tập lệnh của Bitcoin, giúp tăng tính riêng tư và cải thiện các yếu tố khác có liên quan tới các giao dịch phức tạp. Các giao dịch trên mạng Bitcoin có thể sử dụng nhiều tính năng khác nhau, khiến chúng trở nên phức tạp hơn, trong đó có việc phát hành khóa thời gian, yêu cầu đa chữ ký.

Nếu không có Taproot, ai cũng có thể phát hiện các giao dịch sử dụng các chức năng phức tạp và đòi hỏi phải tạo nhiều giao dịch này. Tuy nhiên, bản cập nhật của Taproot sẽ biến việc “che giấu” tất cả các chuyển động của một giao dịch Bitcoin chứa nhiều tính năng trở nên khả thi. Vì vậy, dù là các giao dịch áp dụng các tính năng này, chúng vẫn sẽ có vẻ giống như một giao dịch duy nhất. Điều này là một thành tựu lớn đối với những người ủng hộ quyền riêng tư trên Bitcoin.

Trên thực tế, Taproot BTC có thể che dấu việc có một tập lệnh Bitcoin đã chạy. Chẳng hạn, sử dụng Bitcoin với Taproot có thể khiến không ai có thể phân biệt được giao dịch đó được thực hiện trên kênh mạng Lightning. Đó là một giao dịch ngang hàng hay là một hợp đồng thông minh phức tạp. Những người theo dõi một trong những giao dịch này sẽ không thấy gì khác ngoài một giao dịch ngang hàng. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng điều này không thay đổi được thực tế rằng ví của người gửi đầu và người nhận cuối sẽ bị lộ.

Đề xuất Taproot lần đầu được nhà phát triển Bitcoin Core, Greg Maxwell công bố vào tháng 1 năm 2018. Đến tháng 10 năm 2020, Taproot đã được xác nhập vào thư viện Bitcoin Core sau yêu cầu kéo do Pieter Wuille tạo ra. Để bản nâng cấp được triển khai đầy đủ, các nhà khai thác phải áp dụng quy tắc đồng thuận mới của Taproot. Phụ thuộc vào cách thức diễn ra của quá trình này, việc kích hoạt có thể sẽ mất vài tháng.

Hiện tại, quá trình kích hoạt sự đồng thuận gần như đã hoàn tất cùng 1,815 khối phát tín hiệu và hệ thống Taproot đã bắt đầu bị khóa để chuẩn bị cho quá trình nâng cấp.

Dự kiến, Taproot sẽ được thực hiện cùng một bản nâng cấp khác có tên chữ ký Schnorr. Điều này không chỉ khiến việc triển khai Taproot trở nên khả thi mà nó còn cho phép một tính năng được nhiều người mong đợi: tổng hợp chữ ký.

2. Taproot sẽ đem lại lợi ích gì cho Bitcoin?

Như chúng ta vừa thảo luận, Taproot sẽ mang lại những cải tiến lớn cho quyền riêng tư của Bitcoin. Khi được kết hợp với chữ ký Schnorr, Taproot cũng có thể thúc đẩy hiệu quả thực hiện các giao dịch. Ngoài cải thiện quyền riêng tư, Taproot còn có thể có những lợi ích sau:

• Giảm khối lượng dữ liệu được truyền và lưu trữ trên Blockchain.
• Nhiều giao dịch trên một khối hơn (tỷ lệ TPS cao hơn).
• Phí giao dịch thấp hơn.

Một lợi ích khác của Taproot đó là chữ ký sẽ không còn dễ bị “uốn”, một rủi ro bảo mật đã được nhiều người biết tới trên mạng Bitcoin. Nói một cách đơn giản, tính dễ uốn của chữ ký về mặt kỹ thuật, sẽ khiến ta có thể thay thế chữ ký của một giao dịch trước khi nó được xác nhận. Bằng cách này, kẻ tấn công có thể khiến giao dịch như chưa hề diễn ra. Điều này khiến Bitcoin phải đối mặt với vấn đề chi tiêu kép, làm hủy hoại tính toàn vẹn của sổ cái phân phối.

3. Những điều cần biết về bản cập nhật Taproot

Như MarginATM đã đưa tin từ trước, vào hồi tháng 5, những tín hiệu đầu tiên về bản nâng cấp Taproot đã bắt đầu xuất hiện với 28 khối được kích hoạt.

Tính tới thời điểm viết bài hiện tại, theo Taproot Activation con số này đã đạt tới 1,815 và cũng là ngưỡng hệ thống khóa sẽ được kích hoạt.

Phương pháp triển khai soft fork là BIP9 và Speedy Trial. Trong đó các thợ đào và nhóm khai thác giúp phối hợp triển khai soft fork bằng cách báo hiệu từ các khối đã khai thác của họ. Để soft fork được khóa và bắt đầu kích hoạt, 90% khối này cần phải phát tín hiệu sẵn sàng. Và hiện tại con số này đã đạt tới 1,815 khối trong tổng 2,016 khối, đạt yêu cầu trên 90% và như vậy Taproot đã đủ điều kiện để kích hoạt.

Lưu ý rằng nó không nhất thiết sẽ kết thúc nếu trong 1 khoảng thời gian. Ở đây là từ tháng 5 đến tháng 8, các khối không đạt được 90% tín hiệu. Nó chỉ có nghĩa là chúng ta sẽ phải đợi đến kỳ tiếp theo.

Như vậy, 1,815 (90%) khối báo hiệu sự sẵn sàng trong khoảng thời gian trên. Thì việc kích hoạt soft fork Taproot dự kiến sẽ diễn ra vào tháng 11/2021.

Bản cập nhật được đề xuất sẽ kết hợp lược đồ chữ ký Schnorr với MAST (Cây tập lệnh thay thế hợp nhất) và tận dụng một ngôn ngữ tập lệnh mới được gọi là Tapscript.

Chữ ký Schnorr có ưu điểm lớn đó là chúng có thể lấy được nhiều khóa bên trong một giao dịch Bitcoin phức tạp. Từ đó tạo ra một chữ ký đặc biệt duy nhất. Cho đến thời điểm hiện tại, bản nâng cấp Taproot của Bitcoin trong quá trình hoàn thiện.

Những điều bạn cần biết sau khi bản nâng cấp này được thực thi theo giám đốc điều hành Marathon Digital Holdings, Fred Thiel cho biết:

“Với nâng cấp này, bạn sẽ thấy Bitcoin là mạng lưới thanh toán. Tiền được chuyển từ tổ chức này sang tổ chức khác, chẳng hạn như ngân hàng này sang ngân hàng khác.”

“Bản cập nhật sẽ giảm kích thước dữ liệu của các hợp đồng thông minh, do đó giảm chi phí giao dịch. Taproot cũng được kỳ vọng sẽ tăng cường chức năng và hiệu quả của hợp đồng thông minh ”.

Tuy nhiên, giám đốc điều hành không phải là người duy nhất nhận xét về Taproot và ý nghĩa của nó đối với hệ sinh thái Bitcoin.

Jeremy Rubin, một người đóng góp Bitcoin Core và là người sáng lập Judica, khi được hỏi về tầm quan trọng của Taproot đối với mạng Bitcoin, ông chia sẻ:

“Với Taproot, bạn sẽ tối ưu hóa Bitcoin, khác nhiều so với cách mọi người biết đến Bitcoin ngày nay – quá kém hiệu quả hoặc tiết lộ quá nhiều thông tin về những gì bạn đang làm trên hệ thống. Taproot sẽ giải quyết vấn đề về tính riêng tư và sự hiệu quả ”.

4. Tổng Kết

Taproot là một bản nâng cấp được nhiều người mong đợi và ủng hộ. Nếu nó được triển khai cùng chữ ký Schnorr, chúng ta sẽ chứng kiến những cải thiện đáng kể về quyền riêng tư, khả năng mở rộng, bảo mật và hơn thế nữa. Những nâng cấp này cũng có thể khiến nhiều người quan tâm hơn tới Lightening Network – giải pháp mở rộng dành cho mạng lưới Bitcoin.

Khi Bitcoin là đồng tiền dẫn đầu và đối mặt với những chỉ trích về những vấn đề mà Bitcoin gây ra đối với các lĩnh vực nói chung thì sự cập nhật diễn ra như một nỗ lực giải quyết những khó khăn đó.

Nếu bản cập nhật được thực hiện xong, có thể việc theo dõi hoạt động diễn ra trên mạng lưới Bitcoin sẽ không còn dễ dàng, đặc biệt là việc theo dõi ví cá mập. Điều đó sẽ khiến cộng đồng tránh được phần nào tác động bởi các động thái chuyển đi, nhận về Bitcoin từ cá mập.

Mặt khác, điều này sẽ gây khó khăn cho các nhà lập pháp muốn truy vết và theo dõi hoạt động trên mạng lưới. Thúc đẩy họ đưa ra những luật định và dành sự quan tâm nhiều đến Bitcoin và tiền điện tử nói chung. Theo bạn, liệu điều này sẽ mang lại những tác động tích cực hay tiêu cực nhiều hơn đối với Bitcoin?

Trong lúc thị trường chạy theo giá Bitcoin, việc học thêm kiến thức về mạng lưới này là điều cần thiết

Các nhà đầu tư tiền điện tử thường sử dụng những biệt ngữ chuyên ngành mà người mới chưa hiểu hết. Mặc dù “Long Short” không phải là hai thuật ngữ kỹ thuật nhất, nhưng trên thực tế, chúng là cốt lõi của giao dịch

Nếu bạn là người mới và không chắc chắn về các thuật ngữ “long” và “short” thì cũng đừng lo lắng, bạn không đơn độc đâu. Rất nhiều trader mới cũng thường bị nhầm lẫn giữa hai khái niệm này. Vậy Long Short là gì? Hãy cùng XGems tìm hiểu qua bài viết nhé!

1. Long Short là gì?

Long và Short là hai thuật ngữ thường được sử dụng trong các giao dịch margin hoặc giao dịch phái sinh, phản ánh hai tình huống có thể xảy ra của một mức giá cần thiết để tạo ra lợi nhuận. Về cơ bản, Long và Short thể hiện niềm tin của trader rằng giá tiền điện tử sẽ tăng hoặc giảm.

Long là gì?

Với một vị thế Long, các trader đang kỳ vọng rằng giá tài sản sẽ tăng trong tương lai và hưởng lợi từ việc này khi đóng vị thế. Cách thức hoạt động của nó cũng tương tự như khi bạn mua 1 tài sản tiền điện tử: bạn sở hữu tài sản đó và chờ nó tăng giá để bán kiếm lời.

Ví dụ: Hiện giá thị trường của BTC là $50,000 và bạn tin rằng giá sẽ tăng lên $55,000 trong thời gian tới. Do vậy bạn mở một vị thế Long 1 BTC với đòn bẩy 100X.

Số tiền ký quỹ ban đầu để mở một vị thế như vậy sẽ là 1/100 của $50,000 = $500.

Nếu dự đoán của bạn là đúng và giá BTC tăng lên $55,000, bạn quyết định đóng vị thế của mình.

Lúc này lợi nhuận của bạn sẽ là: (55,000 – 50,000) x 1 = $5,000

Short là gì?

Ngược lại với vị thế Long, trong một vị thế Short, các trader kỳ vọng rằng giá sẽ giảm. Họ sẽ đặt lệnh Short, nếu giá giảm đúng như dự đoán thì họ sẽ đóng lệnh. Đây còn gọi là hành động “bán khống” tiền điện tử. Về cơ bản, trader đang đặt cược vào sự giảm giá của tiền điện tử dựa trên những yếu tố phân tích cơ bản hoặc phân tích kỹ thuật.

Cách thức hoạt động của vị thế này như sau: Bạn dự đoán giá của một tài sản tiền điện tử sẽ giảm, do vậy bạn mở 1 vị thế Short. Điều đó có nghĩa là bạn đang mượn một số coin của sàn, và sau đó bán số coin đó đi theo giá thị trường hiện tại. Nếu giá giảm, bạn đóng lệnh. Tức là lúc này bạn đang mua lại cùng một lượng coin đó với giá thấp hơn giá mà bạn đã bán. Phần chênh lệch giữa giá mua và giá bán chính là lợi nhuận của bạn.

Ví dụ: ETH đang được giao dịch quanh mức $2,000. Bạn dự đoán những tin tức tiêu cực sắp tới về thị trường tiền điện tử sẽ khiến giá ETH giảm, vì vậy bạn quyết định đặt lệnh Short 25 ETH ở giá $2,000 với đòn bẩy 50X.

Số tiền ký quỹ bạn cần để mở một vị thế như vậy sẽ là 1/50 của $2,000 = $40.

Nếu dự đoán của bạn đúng và giá ETH giảm xuống còn $1,800. Lúc này bạn đóng lệnh Short của mình và lợi nhuận của bạn sẽ là:

(2,000 – 1,800) x 25 = $5,000

2. Phân biệt Long và Short

3. Khi nào nên mở vị thế Long?

Các trader nên mở vị thế Long khi họ mong đợi giá của một loại tiền điện tử sẽ tăng lên.

Bạn có thể quan tâm đến việc Long khi bạn cảm thấy giá tiền điện tử sắp tăng lên trong thời gian tới, tùy thuộc vào khung thời gian mà bạn đang hoạt động. Ví dụ: Nếu bạn là day trader và tin rằng giá sẽ tăng trong những ngày tiếp theo hoặc thậm chí vài tuần tới, bạn có thể mở 1 vị thế Long thông qua hợp đồng tương lai, quyền chọn hoặc các hợp đồng phái sinh khác.

Tất nhiên, quyết định của bạn phải được hỗ trợ bởi một số loại phân tích cơ bản hoặc kỹ thuật.

Ví dụ: Nếu có thông tin rằng một dự án blockchain đang mở rộng các mối quan hệ đối tác cao cấp hoặc đang thực hiện một nâng cấp quan trọng, bạn có thể nghĩ đến việc đặt lệnh Long native token của dự án. Nhìn chung, bạn nên tích cực sử dụng mạng xã hội và đọc tin tức thường xuyên để nắm bắt chính xác tâm lý thị trường.

Ngoài ra, bạn có thể sử dụng biểu đồ để kiểm tra xu hướng giá, chẳng hạn như liệu giá có vượt qua đường kháng cự quan trọng hay không? Điều này có thể là dấu hiệu của xu hướng tăng.

Bất kể dựa vào phân tích nào, bạn cũng nên tự tin rằng giá sẽ tăng nếu bạn có một kế hoạch hợp lý và lâu dài.

4. Khi nào nên mở vị thế Short?

Các trader nên bán khống khi họ dự đoán giá tiền điện tử sẽ giảm.

Cũng tương tự như khi mở vị thế Long, bạn nên căn cứ vào phân tích cơ bản hoặc phân tích kỹ thuật để xác định xu hướng giá của một tài sản tiền điện tử. Theo quy luật, vị thế Short thường được mở nhiều hơn khi trader nhận thấy thị trường đã đạt đến mức quá mua – tức là nó đã tăng trong một thời gian dài và xu hướng tăng có thể đã bão hòa. Ngoài ra, vị thế Short cũng thường được mở khi giá không thể phá vỡ mức kháng cự và có xu hướng quay đầu.

Vì tài sản tiền điện tử vốn vẫn luôn nổi tiếng là dễ biến động và khó có thể dự đoán chính xác xu hướng giá, việc phân tích có thể sẽ hơi phức tạp. Tuy nhiên, bạn phải luôn nhận thức được tất cả các yếu tố tác động đến giá của tài sản tiền điện tử và tránh mở vị thế Short khi xu hướng thị trường đang không rõ ràng.

5. Chiến lược Long Short

Mở cả 2 vị thế với cùng 1 cặp giao dịch

Chiến lược tốt nhất là chiến lược cho phép bạn đa dạng hóa danh mục đầu tư của mình. Bởi vì tiền điện tử rất dễ bay hơi, lý tưởng nhất là bạn nên mở cả 2 vị thế Long và Short với cùng một cặp giao dịch. Sau khi đã xác định được xu hướng chính xác của thị trường thì bạn có thể tiến hành đóng một lệnh và giữ lệnh còn lại.

Mở 2 vị thế cho 2 cặp giao dịch khác nhau với cùng số lượng

Ở chiến lược này bạn cần mở vị thế Long cho 1 cặp giao dịch và mở vị thế Short cho 1 cặp giao dịch khác với cùng một khối lượng giao dịch.

Với vị thế Long, bạn nên chọn các đồng coin có khả năng sinh lời lâu dài. Đó có thể là những đồng coin phổ biến hơn, nổi tiếng hơn với vốn hóa thị trường lớn, chẳng hạn như Bitcoin và Ethereum.

Với vị thế Short, bạn nên chọn các đồng coin có thể giúp bạn nhanh chóng kiếm được lợi nhuận từ việc giảm giá, thường là các đồng coin vốn hóa nhỏ có xu hướng biến động nhiều và mạnh. Ví dụ là các loại memecoin như Dogecoin, Shiba,… Giá của chúng có thể tăng hay giảm chỉ bởi 1 tweet của Elon Musk.

6. Tổng kết

Hai vị thế Long và Short rất được các trader rất ưa chuộng để tận dụng cơ hội kiếm lời từ thị trường bất kể xu hướng giá như thế nào. Đôi khi, cả hai vị thế này được thiết lập đồng thời để giảm thiểu rủi ro cho trader. Tuy nhiên bạn hãy nhớ rằng không có phương pháp nào có thể đảm bảo lợi nhuận tuyệt đối mà không có rủi ro. Hãy tìm ra chiến lược phù hợp nhất với mình, luôn tuân thủ nó và đừng bao giờ đầu tư khoản tiền bạn không sẵn sàng để mất.

Hy vọng qua bài viết trên bạn đọc có thể hiểu rõ cách thức hoạt động và long/short là gì

Có lẽ bạn đã quá quen thuộc với các thuật ngữ IEO, ICO, IDO,… khi nhắc đến các hình thức gọi vốn của một dự án tiền điện tử. Tuy nhiên, đợt IPO rất thành công của Coinbase đã đánh dấu một bước ngoặt trong nhận thức của thị trường tài chính truyền thống về tiền điện tử và cách mà chúng hoạt động. Tờ The New York Times đã mô tả nó là “bữa tiệc ra mắt của tiền điện tử”.

1. IPO là gì?

IPO (viết tắt của Initial Public Offering) nghĩa là “Lần đầu tiên phát hành ra công chúng”. Đây là hoạt động của các doanh nghiệp lần đầu tiên mở bán công khai cổ phiếu, hay còn gọi là huy động vốn từ công chúng bằng việc niêm yết cổ phiếu lần đầu tiên trên sàn giao dịch chứng khoán.

Sau khi hoàn tất IPO, doanh nghiệp đó sẽ chính thức trở thành một công ty cổ phần với vốn góp từ đại chúng.

Thực chất, IPO không phải là một khái niệm mới trong thị trường tài chính truyền thống. Lịch sử đã ghi nhận Dutch East India là công ty đầu tiên thực hiện phát hành cổ phiếu công khai ra công chúng vào năm 1606.

Kể từ đó đến nay, IPO đã được các công ty trên toàn thế giới sử dụng một cách rộng rãi khi muốn gọi vốn từ cộng đồng. Mặc dù phải vượt qua những điều kiện ngặt nghèo, số lượng công ty thực hiện IPO không vì thế mà bị hạn chế, thậm chí còn có xu hướng bùng nổ, đặc biệt là với các công ty trong lĩnh vực công nghệ.

Tuy nhiên, với thị trường cryptocurrency, IPO vẫn còn là cánh cửa để ngỏ do bản chất phi tập trung của tiền điện tử. Dù thời gian qua có khá nhiều các dự án và công ty tuyên bố sẽ thực hiện IPO, nhưng chỉ cho tới ngày 14/04/2021 vừa qua, sàn giao dịch tiền điện tử nổi tiếng Coinbase mới “bắn phát súng đầu tiên” – chính thức chào bán cổ phiếu ra công chúng thông qua niêm yết trực tiếp trên Nasdaq.

2. So sánh IPO và ICO, IEO, IDO

3. Ưu nhược điểm khi thực hiện IPO

Ưu điểm của IPO

Gia tăng nguồn vốn

Lợi thế lớn nhất của các đợt chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng là gia tăng vốn. Trong năm 2020, số tiền thu được trung bình từ đợt IPO là $94,5 triệu và nhiều đợt chào bán mang lại hàng trăm triệu đô la. Các công ty có thể sử dụng nguồn vốn thu được này để tài trợ cho nghiên cứu và phát triển, thuê nhân viên mới, xây dựng các tòa nhà, giảm nợ, tài trợ vốn đầu tư, đầu tư công nghệ mới hoặc dự trữ ngân hàng để phòng ngừa bất kỳ rủi ro nào có thể xảy ra sau này. Số tiền được cung cấp bởi IPO có thể thay đổi quỹ đạo tăng trưởng của một công ty.

Nâng cao tính minh bạch của công ty

Phát hành cổ phiếu ra công chúng đòi hỏi các công ty phải công khai báo cáo tài chính và minh bạch hóa quá trình kiểm toán của mình. Điều này giúp các khách hàng tiềm năng có thể đánh giá và so sánh kết quả hoạt động của công ty dễ dàng và chính xác hơn.

Mang lại vị thế và uy tín cho công ty trên thương trường

Cổ phiếu được niêm yết thông qua IPO sẽ mang lại cho công ty uy tín rất lớn. Nhờ trải qua các điều kiện chặt chẽ để được chào bán cổ phiếu công khai, nó sẽ giúp gia tăng độ tin cậy của công chúng vào tình hình hoạt động và sự minh bạch của công ty, đồng thời nâng cao vị thế, đem lại cơ hội hợp tác với các đối tác tiềm năng.

Gia tăng giá trị tài sản ròng của công ty

Khi các doanh nghiệp vừa và nhỏ hoặc các công ty startup được IPO trên sàn giao dịch chứng khoán sẽ giúp họ gia tăng giá trị tài sản ròng. Đây cũng là bước khởi đầu cho các thương vụ sáp nhập hay mua lại các doanh nghiệp nhỏ có tiềm năng của các tập đoàn lớn.

Ví dụ: Tại Việt Nam, sát nhập thông qua con đường phát hành cổ phiếu hoán đổi được nhiều doanh nghiệp lựa chọn như SHB sát nhập với Habubank, Công ty CP Mía đường Thành Công – Tây Ninh (SBT) và Công ty CP Đường Biên Hòa (BHS),…

Nhược điểm của IPO

Báo cáo tài chính

Việc đưa một công ty ra công chúng cũng làm cho phần lớn thông tin và dữ liệu của công ty đó được công khai. Nó đòi hỏi công ty đó phải thiết lập kiểm soát tài chính chặt chẽ hơn, thực hiện các quy trình tài chính hàng quý và hàng năm, thuê một công ty kiểm toán, và hàng trăm nhiệm vụ khác.

Ngoài ra, việc phải công bố thông tin công khai trên các báo cáo tài chính, báo cáo thuế hàng năm có thể gây bất lợi cho công ty do tiết lộ quá nhiều thông tin về tình hình kinh doanh cho các đối thủ cạnh tranh.

Chi phí

Các đợt IPO thường rất tốn kém. Ngoài các chi phí định kỳ sau khi trở thành một công ty đại chúng, quy trình chuẩn bị IPO cũng khá đắt đỏ.

Theo một thống kê của Oxford Economics và dựa trên báo cáo đăng ký công khai của 315 công ty, tại Mỹ, các công ty phải chịu phí bảo lãnh phát hành bằng 4-7% tổng số tiền huy động được, khoảng $1,5 triệu – $2 triệu cho phí pháp lý, $1 triệu cho phí kiểm toán và $500,000 cho phí đăng ký và in ấn. Khoản chi phí này thậm chí sẽ cao hơn nếu một công ty chọn thuê cố vấn báo cáo tài chính hoặc các nhóm chuyên môn khác.

Mất kiểm soát trong quản lý doanh nghiệp

Các nhà đầu tư khi mua cổ phiếu của doanh nghiệp IPO bên cạnh quyền lợi về mặt lợi tức từ cổ phiếu thì họ còn có quyền biểu quyết trong hội đồng quản trị của công ty.

Điều này có thể gây ra sự mất kiểm soát nội bộ do các cổ đông mới này có quyền hạn nhất định trong các cuộc họp bỏ phiếu của hội đồng quản trị công ty.

4. Coinbase IPO có ý nghĩa gì với thị trường crypto?

Coinbase được biết đến là sàn giao dịch tiền điện tử lớn thứ hai tại Mỹ nói riêng và thế giới nói chung, chỉ sau Binance. Coinbase hiện đang sở hữu trên 56 triệu người dùng cá nhân, hơn 7 nghìn người dùng tổ chức và 115 nghìn đối tác tại hơn 100 nước trên toàn thế giới.

Sau khi công bố sẽ thực hiện IPO, doanh thu quý I năm 2021 của Coinbase đã tăng đột biến. Cụ thể:

• 56 triệu người dùng đã được xác minh. So với cuối năm 2020 tăng 13 triệu người và cuối năm 2019 tăng 24 triệu.
• Hơn 6,1 triệu người dùng có giao dịch hàng tháng. So với cuối năm 2020 đã tăng 3,3 triệu và cuối năm 2019 tăng trên 5 triệu.
• Thu nhập ròng quý I năm 2021 dao động từ $730 triệu – $800 triệu. Con số này trong năm 2020 là $322 triệu.

Ngày 14/4/2021, Coinbase chính thức phát hành cổ phiếu trên sàn chứng khoán Nasdaq. Sự kiện IPO của Coinbase đã thu hút sự quan tâm lớn của giới đầu tư tiền điện tử trên toàn thế giới. Giá mở cửa chính thức của cổ phiếu Coinbase chạm mức $381, dao động trong khoảng thấp nhất là $310 và cao nhất là $429.54 trong ngày đầu tiên.

Tại thời điểm cổ phiếu của Coinbase đạt mức cao nhất nói trên, công ty này được định giá tới $112 tỷ. Điều này đã đưa Coinbase vào danh sách những công ty giá trị nhất tại Mỹ và là công ty đầu tiên gắn liền với tiền điện tử được định giá cao như vậy.

Đợt IPO của Coinbase càng củng cố thêm niềm tin của các nhà đầu tư vào thị trường tiền điện tử: nó không còn là tài sản rủi ro cao, dễ bay hơi hoặc “một cái gì đó mà chính phủ có thể cấm vào ngày mai”. Ngoài ra, với việc niêm yết này, tiền điện tử đang dần khẳng định vị trí của mình trong hệ thống tài chính với sự chấp thuận của Chính phủ Mỹ.

5. Liệu các dự án khác có tiếp bước Coinbase?

Robinhood

Sau Coinbase, Robinhood – sàn giao dịch tiền điện tử, chứng khoán và quyền chọn miễn phí, đã huy động được gần $2 tỷ trong đợt IPO ngày 29/07 vừa qua, đạt mức định giá $32 tỷ. Cao hơn gần $12 tỷ so với vòng gọi vốn gần nhất vào năm ngoái nhưng thấp hơn đáng kể so với kỳ vọng trước đó của các nhà đầu tư và giới ngân hàng.

Giá niêm yết của đợt IPO này ở mức $38/cổ phiếu – mức thấp nhất trong khoảng giá mục tiêu $38 – $42 được đưa ra trước đó.

Theo Wall Street Journal, mức giá IPO của Robinhood phản ánh sự do dự của một bộ phận nhà đầu tư – những người phản đối định giá mục tiêu ban đầu là $35 tỷ của nền tảng này. Điều này cũng cho thấy sự thận trọng của Robinhood và các ngân hàng bảo lãnh nhằm có được phiên giao dịch đầu tiên thành công. Cổ phiếu Robinhood đã bắt đầu giao dịch trên sàn Nasdaq từ ngày 29/07 với mã HOOD.

Binance US

Trong Hội nghị Thượng đỉnh Blockchain REDeFiNE Tomorrow 2021 diễn ra vào ngày 23/07 vừa qua, Changpeng Zhao (CZ) – người sáng lập kiêm CEO của Binance, đã tiết lộ rằng Binance US đang lên kế hoạch để tiến hành IPO.

“Binance US đang xem xét lộ trình IPO. Hầu hết các cơ quan quản lý đều quen thuộc với một mô hình nhất định (có trụ sở chính, có cấu trúc doanh nghiệp). Chúng tôi đang cố gắng thiết lập những mô hình đó để giúp IPO diễn ra dễ dàng hơn.”

Tuy nhiên cũng theo CZ, Binance US chưa có kế hoạch cụ thể cho IPO ngay bây giờ. Hiện tại họ đang tập trung vào việc phát triển.

Nubank

Nubank là một ngân hàng tiền điện tử của Brazil cung cấp các khoản đầu tư vào quỹ Bitcoin ETF. Tháng 6 vừa qua, công ty Berkshire Hathaway Inc của tỷ phú Warren Buffett đã đầu tư $500 triệu vào ngân hàng kỹ thuật số có hơn 40 triệu khách hàng trên khắp châu Mỹ Latinh này.

Theo tờ Bloomberg, Nubank đang lên kế hoạch cho một IPO hơn $2 tỷ trên sàn giao dịch chứng khoán Nasdaq vào cuối năm nay.

Nguồn tin này cũng cho hay, Nubank có thể tìm kiếm mức định giá hơn $40 tỷ. Tuy nhiên, các chi tiết có thể thay đổi khi các cuộc thảo luận vẫn đang diễn ra. Ngân hàng này được định giá $10,4 tỷ sau khi gây quỹ tư nhân vào đầu năm 2019 và tăng lên $30 tỷ vào tháng 6 sau khoản đầu tư $500 triệu của Berkshire.

Với mức định giá hơn $40 tỷ, Nubank có thể trở thành tổ chức tài chính giá trị thứ hai ở Mỹ Latinh.

Kraken

Kraken là sàn giao dịch tiền điện tử lớn thứ tư thế giới – sau Binance, Coinbase và Huobi Global. Sau khi Coinbase tiến hành IPO ở Mỹ, Kraken đã tiết lộ rằng họ cũng có thể đi theo lộ trình đó vào cuối năm sau.

Kế hoạch IPO được đưa ra sau khi Giám đốc điều hành Jesse Powell trả lời một cuộc phỏng vấn với Fox Business News vào tháng 4 rằng Kraken đang “thực hiện tất cả các công việc chuẩn bị” để trở thành công ty đại chúng trong vòng 12 đến 18 tháng tới.

Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng không có gì đảm bảo họ sẽ thực sự chào bán cổ phiếu ra công chúng và nói thêm rằng công ty đang cân nhắc liệu có thể thực hiện IPO ở Hoa Kỳ hay không do sự thiếu hụt rõ ràng về quy định của đất nước trong lĩnh vực này.

6. Có nên đầu tư vào IPO không?

Sau phiên IPO bùng nổ trên thị trường chứng khoán, cổ phiếu của Coinbase đã đi vào quỹ đạo giảm. Hiện nó đang giao dịch ở mức $256.68/cổ phiếu và từng chạm mốc thấp nhất là $217.16/cổ phiếu (22/06/2021), thấp hơn cả giá tham chiếu Nasdaq đặt trước phiên giao dịch đầu tiên là $250.

Nguyên nhân của việc này được cho là các nhà đầu tư đang bán tháo cổ phiếu khi giá của Bitcoin có xu hướng biến động giảm kể từ khi Coinbase được niêm yết. Mặt khác, doanh thu của Coinbase khá nhạy cảm với diễn biến giá tiền điện tử, vì giá ảnh hưởng đến số lượng người dùng giao dịch hàng tháng trên nền tảng và tổng giá trị của các giao dịch.

Tương tự Coinbase, cổ phiếu HOOD của Robinhood sau khi chạm đỉnh $70.15/cổ phiếu vào ngày 04/08 đã liên tục giảm và hiện đang được giao dịch ở mức $47.12/cổ phiếu.

Chắc chắn chúng ta không thể phủ nhận tầm quan trọng của IPO. Tuy nhiên đầu tư vào các doanh nghiệp mới IPO là hành động hết sức mạo hiểm.

Theo ý kiến cá nhân của mình, bạn hãy cứ bình tĩnh và chờ đợi cổ phiếu mới lên sàn trong 1 – 2 năm đã rồi hẵng cân nhắc tới việc đầu tư cũng không muộn.

Điều quan trọng cần phải nhớ là giá cổ phiếu trong dài hạn sẽ phản ánh đúng giá trị thực của chúng. Vậy nên bạn hãy nghiên cứu thật kỹ và tự mình định giá doanh nghiệp đó trước khi đầu tư vào bất cứ cổ phiếu nào

7. Tổng kết

Santosh Rao, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu tại ngân hàng thương mại Manhattan Venture Partners – nhà đầu tư ban đầu vào Coinbase, cho biết lần ra mắt cổ phiếu của công ty này cung cấp một “khuôn mẫu cho các công ty khác làm theo”. Với những lợi thế mà IPO mang lại, chắc chắn trong tương lai sẽ còn rất nhiều dự án tiền điện tử tiếp bước Coinbase niêm yết cổ phiếu trên các sàn giao dịch chứng khoán.

Qua bài viết chắc hẳn bạn cùng đã hiểu được về IPO là gì rồi đúng không nào. Tuy nhiên trước khi vội vàng đầu tư vào bất cứ dự án IPO tiềm năng nào, hãy chắc chắn bạn hiểu rõ về bản thân IPO và dự án mà mình theo đuổi.

Swap token trên Uniswap 5 lần 7 lượt vẫn thất bại. Anh em chơi “hệ DeFi” làm thế nào để chiến thắng trong cuộc chiến Gas War? Cùng mình tìm hiểu qua bài viết sau.

1. Phí gas là gì?

Gas fee là phí phải trả cho network để một giao dịch được xử lý và thực hiện trên một nền tảng blockchain.

Tuỳ vào nền tảng blockchain khác nhau mà phí gas cũng được tính ở những đơn vị khác nhau. Chẳng hạn như Ethereum tính gas bằng với đơn vị GWEI và được trả bằng ETH, Solana tính bằng SOL, Binance Smart Chain và Binance Chain tính bằng BNB-BEP20 và BNB-BEP2, Polkadot tính bằng DOT,…

Anh em lưu ý giao dịch hay chuyển token ở blockchain nào thì dùng chính đồng coin gốc của blockchain đó trả phí để giao dịch được xác nhận.

Nếu anh em vẫn băn khoăn không biết nên dùng đồng nào để trả phí khi sử dụng blockchain nào, anh em có thể xem ở hình dưới đây:

Lưu ý:

• Father Token: chính là đồng coin anh em dùng làm gas fee tương ứng với các blockchain.
• Child Token: Là các chuẩn token được hỗ trợ trên các blockchain tương ứng.

2. Gas War là gì?

Mọi chuyện sẽ không sao cho đến khi có vấn đề xảy ra. Khi một nền tảng blockchain có quá nhiều giao dịch cần xử lý và nó đạt đến ngưỡng giới hạn giải quyết của nền tảng thì vấn đề bắt đầu lộ diện – sự tắc nghẽn mạng lưới. Các trình xác thực sẽ ưu tiên xử lý cho những giao dịch trả phí cao hơn những giao dịch còn lại và những giao dịch được trả phí gas thấp sẽ được đẩy ra sau.

Với tâm thế là người dùng, tất nhiên anh em luôn muốn giao dịch của mình được xử lý nhanh đúng không? Nên ai cũng sẵn sàng trả phí cao hơn để hoàn tất giao dịch nhanh nhất có thể khiến cho chi phí cho mỗi giao dịch càng lúc càng được đẩy lên cao. Đây được biết với tên gọi là Gas War.

Anh em có thể hình dung rõ ràng nhất về Gas War với blockchain Ethereum, đặc biệt là ở thời điểm ICO vào năm 2017 khi có lúc Gwei đã vượt 800 cho một giao dịch và trong “mùa hè DeFi” năm 2020 khi Gwei luôn dao động ở tầm 400 – 600 được đẩy lên cao nhất mọi thời đại. Một giao dịch có thể “ngốn” của anh em cả trăm đô nhưng tỷ lệ thất bại cũng rất cao

Cụ thể hơn, anh em có lẽ đã trải qua cảm nhận cuộc chiến gas war rõ nhất qua việc swap token trên các sàn DEX như Uniswap, Sushiswap,… hay các giao thức DeFi khác khi farming như Harvest Finance, Pickle,… thì cũng hiểu rõ dù có nâng gas phí cao thì cũng có khả năng fail đến hai ba lần, phí thì bị trừ nhưng giao dịch thì vẫn chưa xong.

1. Chiến thắng gas war bằng cách nào?

Trong cuộc chiến phí gas, anh em nào trả nhiều hơn thì đổi lại tốc độ xử lý giao dịch cũng nhanh hơn. Hiểu được những nút thắt mà anh em trader đang gặp phải, Coin98 Wallet với tính năng tối ưu gas fee sẽ hỗ trợ anh em giao dịch trong cuộc chiến gas war này.

Cả phiên bản extension và mobile app đều tích hợp thanh kéo gas fee. Đồng nghĩa là anh em có thể tuỳ chỉnh gas fee mong muốn cho giao dịch được thực hiện nhanh nhất với chi phí tối ưu nhất, tuỳ theo nhu cầu sử dụng của anh em.

Anh em có thể truy cập tại Etherscan để tham khảo gas fee và chỉnh gas cho phù hợp hoặc để chế độ mặc định trên app.

Sau khi cài đặt Coin98 Mobile Wallet hay Coin98 Extension Wallet, anh em có thể sử dụng chức năng tối ưu gas fee như sau:

Bước 1: Vào ví ETH ở giao diện chính

Bước 2:

• Nhập số lượng coin/ token muốn chuyển
• Địa chỉ người nhận
• Chọn kéo gas fee. Anh em nên tham khảo gas fee trước khi kéo chọn (nếu không gấp có thể chọn mức
• Gwei ở mức trung bình)
• Trượt Send để gửi coin

Các thao tác chuyển coin hay giao dịch trên Uniswap hoặc các DEX khác cũng thực hiện chỉnh gas tương tự như vậy.

Lưu ý:

• Với các giao dịch chuyển coin/ token sang địa chỉ ví khác hoặc sàn giao dịch, nếu anh em không cần gấp có thể điều chỉnh phí gas thấp lại hoặc ước lượng theo thời gian muốn nhận → phí chuyển sẽ rẻ hơn.
• Với anh em giao dịch trên các DEX muốn ưu tiên tốc độ và tỷ lệ giao dịch thành công cao, anh em có thể tham khảo GWEI và tinh chỉnh cho phù hợp hoặc kéo thanh gas Max để kịp “đua những con hàng ngon đang hot”.

So về độ tối ưu phí gas, Metamask hay Trust Wallet đều chưa thiết kế tính năng này nên đây là một điểm bất lợi cho anh em nếu sử dụng các ví tiền điện tử này khi phí gas tăng mạnh. Ngoài ra, Nếu anh em swap trực tiếp trên Metamask, anh em sẽ tốn thêm 0.875% phí dịch vụ tự động được tính trong mỗi lần báo giá.

4. Tổng kết

Với một người chơi hệ DeFi thì anh em chắc chắn không tránh khỏi các cuộc chiến gas war rồi

Phân tích dữ liệu On-chain là một trong những trường phái cung cấp các thông tin chính xác về lịch sử giao dịch trên chuỗi (on-chain) để mang lại cách tư duy mới cho các nhà đầu tư về cách định giá/ Cũng như cho biết những người chơi trên thị trường đang có những hành động gì mà phân tích kỹ thuật không thể làm được.

Trong bài viết này mình sẽ hướng dẫn các bạn cách đọc và phân tích dữ liệu on-chain dễ hiểu và dễ sử dụng nhất. Và tất cả các dữ liệu đều được công khai và miễn phí để tiện lợi cho các bạn khi sử dụng.

1. Dữ liệu On-chain là gì?

Dữ liệu On-chain bao gồm thông tin của tất cả các giao dịch đã xảy ra trên một mạng Blockchain nhất định. Thông qua đó, dữ liệu này sẽ công khai minh bạch các giao dịch cũng như những người chơi trên thị trường đang có những hành động gì, đang có động thái bán chốt lời hay mua thêm vào để tích lũy thêm số lượng coin nắm giữ.

Tất cả thông tin này sẽ được viết trên các khối (block) của một Blockchain. Dữ liệu có thể được phân loại rộng rãi thành ba loại riêng biệt:

• Dữ liệu giao dịch (địa chỉ gửi và nhận, số tiền đã chuyển, giá trị hay số tiền còn lại cho một địa chỉ ví nhất định).
• Dữ liệu khối (dữ liệu về thời gian, phí khai thác, phần thưởng).
• Mã hợp đồng thông minh.

Bất cứ ai thực hiện 1 hành động trên blockchain thì hành động đó sẽ được xác minh bởi các node, kèm với đó cũng sẽ được cập nhật vào mạng lưới Blockchain tổng.

Và các blockchain hiện đang là 1 mạng lưới phi tập trung, hoạt động dựa trên nhiều node như Bitcoin có hơn 11,000 node, ETH có hơn 8,000 node dữ liệu được chia sẻ rất rộng. Vì vậy không ai có thể thao túng, sửa đổi được nguồn dữ liệu này.

Phân tích dữ liệu on-chain là 1 trường phái phân tích khá mới và khác hoàn toàn phân tích kỹ thuật. Thông qua cách phân tích này chúng ta có thể xem xét được tình hình hiện tại và cả trong quá khứ từ đó có thể đưa ra các hành động phù hợp trong hiện tại và tương lai mà không cần đến chỉ báo kỹ thuật. Từ đó chúng ta có thể thấy dữ liệu on-chain là những dữ liệu trung thực và rõ ràng nhất.

Ví dụ: Dữ liệu trên Blockchain Bitcoin NGÀY 19 THÁNG 5 NĂM 2021 cho thấy có hơn 200,000 BTC (Một số lượng lớn bất thường – số BTC tăng đột biến) được nạp lên các sàn giao dịch tập trung.

Cho thấy khả năng cao là các nhà đầu tư nạp BTC lên sàn để chốt lời dần.

Phản ứng với điều này, giá BTC đã giảm từ $37,000 về mức $29,000.

=> Lượng nạp rút BTC ảnh hưởng trực tiếp đến giá BTC.

2. Tại sao cần phải phân tích dữ liệu On-chain?

Về cơ bản phân tích on-chain sẽ giúp chúng ta có được thông tin chính xác và khách quan vì công nghệ blockchain được xây dựng để hướng tới sự minh bạch trong thông tin. Đồng thời các thông tin trên blockchain rất khó để xâm nhập và sửa đổi nên chúng ta có thể tin cậy vào loại thông tin này.

Nhờ các thông tin này mà chúng ta sẽ theo dõi được những hành vi của các người chơi khác trên thị trường rằng họ có động thái gì với từng hành động giá tăng giảm cụ thể. Đặc biệt là các hoạt động của cá voi (whale) những người sở hữu nhiều nguồn lực về tài chính và thông tin để thao túng thị trường.

Do đó, theo dõi hành vi của cá voi bằng on-chain và hành động hợp lý có thể sẽ giúp các bạn trở thành “số ít” chiến thắng trong thị trường.

3. Nền tảng được dùng để phân tích on-chain

Hiện nay có khá nhiều nền tảng cung cấp các chỉ số on-chain cho các nhà đầu tư dễ dàng sử dụng như:

• Các trình duyệt Explorer của blockchain nền tảng đó. Ví dụ ETH – Etherscan, BSC – BscScan, SOL – Solscan,…

  CryptoQuant, Glassnode: cung cấp dữ liệu on-chain của Bitcoin, Ethereum, stablecoin và một số altcoin lớn,…

• Whalebot Alert: đây là bot trên telegram cảnh báo những biến động on-chain mạnh từ cá voi.
• Ngoài ra còn một số nền tảng khác như Dappradar, Dune Analytic, IntoTheBlock, Anyblock, Dapp.com, Elementus, Alethio,…

Mình thường dùng nền tảng Cryptoquant để theo dõi on-chain hàng ngày và sử dụng Glassnode để cập nhật on-chain hàng tuần. Bởi vì Glassnode mỗi tuần sẽ có bản cập nhật on-chain nên mình sẽ vào đó đọc và tham khảo nhận định của các chuyên gia.

Cryptoquant hay Glassnode đều được hình thành để giúp chúng ta có thể tổng hợp tình hình on-chain dễ dàng hơn khi chúng ta phải tự tìm kiếm và theo dõi chúng.

Tất nhiên mỗi nền tảng sẽ có cách thức phân tích và trình bày dữ liệu khác nhau dựa trên quá trình phân tích của họ.

4. Top 5 chỉ số on-chain quan trọng của BTC

CryptoQuant là nhà cung cấp giải pháp dữ liệu Blockchain có trụ sở tại Seoul, tập trung vào Bitcoin, Ethereum và stablecoin. Dữ liệu của nó, có sẵn thông qua API hoặc trực tiếp bằng Python, R và Excel, có thể được phân loại thành bốn tập con:

• Dữ liệu trên chuỗi
• Dữ liệu của các sàn giao dịch
• Dữ liệu khai thác
• Dữ liệu mạng

Trong CryptoQuant sẽ có nhiều danh mục, như exchange flow tức là các dòng tiền vào và ra tại các sàn giao dịch, bao gồm cả sàn spot và sàn phái sinh của 1 số sàn lớn như Binance, Okex, FTX, Coinbase,…

Còn Flow Indicator là những chỉ số được xây dựng trên các mô hình on-chain, dùng để báo hiệu các biến động giá bằng ánh đánh giá giá trị BTC và cho phép các nhà đầu tư tự tin hoạt động.

Market indicator bao gồm các chỉ số hầu hết liên quan nhiều đến dữ liệu thị trường, trong đó chúng ta có thể đánh giá được động thái của thị trường.

Đi sâu vào các danh mục như vậy thì mình chia sẻ với các bạn những chỉ số nổi bật mà mình thường dùng tại nền tảng này.

BTC all exchange netflow

BTC all exchange netflow – chỉ số tính tổng lượng BTC nạp lên sàn trừ cho lượng BTC được rút ra để cho thấy trong ngày hoặc tuần đó BTC được rút ròng hay nạp ròng.

Nếu được nạp ròng cho thấy áp lực Bán sẽ gia tăng đe dọa đến giá. Còn nếu được rút ròng cho thấy nhu cầu của các nhà đầu tư gia tăng và cũng làm giảm đi áp lực bán.

BTC all exchange reserve

Chỉ số BTC all exchange reserve: nguồn cung dự trữ BTC trên tất cả các sàn giao dịch.

• Nếu BTC liên tục được rút ròng thì nguồn cung sẽ giảm trên sàn => cho thấy BTC đang khan hiếm và đó là dấu hiệu tăng giá tiềm năng.
• Nếu BTC liên tục nạp ròng thì nguồn cung sẽ gia tăng trên các sàn giao dịch => cho thấy BTC dư thừa và đó là dấu hiệu giảm giá.

Stablecoin Supply Ratio

Stablecoin Supply Ratio là chỉ số được tình bằng công thức vốn hóa thị trường của BTC chia cho vốn hóa thị trường của tất cả các Stablecoin.

• Khi chỉ số này ở mức cao tức là nguồn cung Stablecoin thấp so với giá trị vốn hóa của BTC cho thấy áp lực mua thấp và tiềm ẩn khả năng giảm giá của BTC.
• Ngược lại khi chỉ số này thấp, tức là nguồn Stablecoin cao so với vốn hóa BTC và sẽ có áp lực mua tiềm năng từ lượng Stablecoin này, từ đó tiềm năng tăng giá cao.

Whale ratio

Whale ratio là chỉ số liên quan đến áp lực bán từ những địa chỉ ví cá voi. Đây là chỉ số được tính bằng tổng 10 giao dịch nạp Bitcoin lên sàn và chia cho tổng số lượng Bitcoin được nạp lên sàn.

Nếu chỉ số này càng tăng mạnh thì có thể thấy rằng lượng BTC được nạp lên sàn cao và đang cho thấy cá voi đang nạp BTC lên sàn, có khả năng sẽ gây áp lực bán giảm giá.

Miner Outflow

Miner Outflow là chỉ số liên quan đến các thợ đào BTC vì tổng lượng BTC được nắm giữ bởi các thợ đào cũng là 1 số lượng tương đối lớn.

Miner Outflow là lượng BTC được chuyển đi bởi những ví thợ đào. Những khả năng có thể xảy ra là họ chuyển lên sàn để bán hoặc bán OTC hoặc chuyển nội bộ giữa các ví với nhau. Vì vậy chúng ta chỉ nên quan sát nếu có lượng lớn BTC được chuyển đi liên tiếp thì khả năng đó là đợt bán xả hàng dần dần của thợ đào.

Thêm vào đó, bạn có thể tham khảo nhận định của các chuyên gia trên Cryptoquant bằng cách truy cập vào Quicktake và báo cáo On-chain hàng tuần của Glassnode để xem qua các nhận định.

Tuy nhiên các nhận định này đều chỉ để tham khảo, các bạn cần có cái nhìn khách quan để đánh giá thị trường và đưa ra quyết định tốt nhất.

Các quỹ lớn như Grayscale chúng ta cũng nên quan tâm và check thường xuyên ở website Coinglass để biết họ đang nắm giữ và bán hay mua vào các altcoin nào.

Ngoài ra bạn cũng có thể thường xuyên check mô hình mang tính khan hiếm của BTC Stock to flow để biết dự đoán giá có thể đi đến đâu bằng cách quan sát stock-to-flow dự kiến, có thể được tính toán khi chúng ta biết lịch khai thác gần đúng của việc khai thác Bitcoin trong tương lai.

5. 04 lưu ý khi phân tích dữ liệu on-chain

• Phân tích on-chain đối với những bạn mới sử dụng thì sẽ khá khó và cần kiên trì để nghiên cứu. Khi bạn sẽ tích lũy đầy đủ kiến thức và kinh nghiệm thì mới có những góc nhìn đa chiều để đánh giá và dự phòng được chính xác từ các thông tin thu thập được.
• Hiện tại trên thị trường có rất nhiều nền tảng cung cấp dữ liệu on-chain và sẽ có những bên cung cấp số liệu không chính xác. Vì vậy các bạn cần đánh giá và đối chiếu thông tin từ nhiều nguồn để đánh giá được chính xác nhất.
• Bạn không nên chỉ quan sát và tham khảo những dữ liệu on-chain từ các dự án. Các dự án có thể công bố dữ liệu không hoàn toàn chuẩn vì có thể họ muốn làm Marketing cho dự án nên chúng ta cần đối chiếu lại trên các Explorer của blockchain nền tảng Dapp đó.
• Việc phân tích on-chain chúng ta cần cập nhật thường xuyên vì thị trường thay đổi liên tục đặc biệt là thị trường Crypto này biến động lớn hơn các thị trường tài chính khác.

6. Tổng kết

Hãy nghiên cứu, luyện tập thường xuyên để tích luỹ cho mình thật nhiều kiến thức và kinh nghiệm để có thể phân tích và sử dụng nhuần nhuyễn các dữ liệu on-chain.

USDC là đồng stablecoin có vốn hóa đứng thứ hai trên thị trường. Trong bài viết này, chúng ta sẽ tìm hiểu USD Coin (USDC) là gì và những điểm nổi bật của dự án.

1. USD Coin (USDC) là gì?

USDC là đồng stablecoin thuộc loại Fiat-backed Stablecoin được ra mắt vào tháng 10/2018. Nói một cách dễ hiểu, USDC là stablecoin được thế chấp 100% bằng tiền pháp định (fiat) hoặc các tài sản tương đương khác.

USDC tồn tại để giải quyết hai vấn đề lớn mà các loại tiền điện tử đều gặp phải, đó là tính biến động cao và khả năng chuyển đổi giữa tiền tệ fiat và tiền điện tử.

Hiện nay, USDC là stablecoin có vốn hóa đứng thứ hai sau USDT.

2. USD Coin (USDC) hoạt động như thế nào?

USDC hoạt động theo cơ chế Mint & Burn, nó tồn tại như một IOU (I owe you) có thể được sử dụng để đổi một lượng đô la tương đương bên ngoài hệ sinh thái blockchain.

Người dùng mint USDC mới bằng cách gửi tiền tệ fiat vào các tổ chức tài chính được quản lý và cấp phép bởi Centre. Nếu người dùng muốn redeem USDC, họ có thể gửi USDC đến một địa chỉ được kiểm soát bởi các thành viên Centre, những người này sẽ burn USDC và chuyển số lượng fiat tương đương vào tài khoản ngân hàng của người dùng. Centre hiện có hai thành viên là Coinbase và Circle.

Bất cứ khi nào giá USDC bắt đầu giảm xuống dưới $1, các nhà giao dịch chênh lệch giá sẽ mua USDC với số lượng lớn. Sau khi mua một lượng lớn USDC, các nhà kinh doanh chênh lệch giá có thể redeem các token USDC thành tiền pháp định thông qua các tổ chức được quản lý và cấp phép bởi Centre.

3. Ưu & Nhược điểm của USD Coin (USDC)

Ưu điểm: Được hỗ trợ hoàn toàn bởi fiat và các loại tài sản có giá trị tương đương. Cơ chế giữ Peg của loại stablecoin này đơn giản, ổn định và dễ dàng hoạt động trong các điều kiện thị trường xấu.

Nhược điểm: Rủi ro lớn nhất của các fiat-collateralized stablecoin là ở khía cạnh “Decentralization”. Trong trường hợp của USDC, chúng yêu cầu các khoản dự trữ ngoài chuỗi. Ngân quỹ được quản lý bởi số ít những người giám sát, người dùng sẽ phải tin tưởng vào những người giám sát này hoạt động trung thực.

4. So sánh USDC vs USDT

Các điểm giống và khác nhau chính giữa USDC, USDT:

Sự giống nhau

USDC, USDT đểu là fiat-collateralized stablecoins. Chúng được hỗ trợ 100% bởi fiat và các tài sản tương đương dễ dàng đổi ra fiat khác. Ngoài ra, cơ chế và quản lý và giám sát của chúng là giống nhau.

Sự khác nhau

Điểm khác nhau đầu tiên là cơ quan phát hành và giám sát:

• USDC được phát hành bởi Circle.
• USDT được phát hành bởi Tether.

Sự khác biệt tiếp theo là cơ chế redeem khác nhau:

• USDT chỉ có thể được redeem bởi các tổ chức như: market maker, OTC desks, trading desks,…
• Trong khi USDC có thể được redeem bởi bất kỳ ai đã trải qua quy trình KYC và AML của Circle.

Tiếp theo là dự trữ của USDC & USDT, chúng được dự trữ bởi các loại tài sản khác nhau với tỷ lệ khác nhau:

• 100% USDC được dự trữ bằng tiền mặt và tín phiếu Kho bạc Mỹ.
• Trong trường hợp của USDT, 75.85% USDT được backed bởi tiền mặt và các tài sản tương đương tiền cũng như các giấy tờ thương mại, 24.15% còn lại là các khoản trái phiếu, khoản nợ có đảm bảo và các khoản đầu tư khác.

5. Ví lưu trữ và sàn giao dịch USDC

Lưu trữ USDC ở đâu?

USDC được sử dụng ở nhiều chuẩn token khác nhau. Các bạn có thể sử dụng các Wallet có hỗ trợ các tiêu chuẩn này để lưu trữ và sử dụng USDC.

Ngoài ra, bạn có thể lưu trữ USDC trên Coin98 Wallet. Với bản chất là ví không lưu ký (non-custody), Coin98 Wallet đảm bảo rằng tài sản sẽ hoàn toàn thuộc quyền kiểm soát của người dùng. Đồng thời, các bạn cũng có thể thực hiện mua bán các đồng coin khác bằng USDC trực tiếp ngay trên ví Coin98 với tốc độ nhanh chóng và phí gas được tối ưu nhất.

Mua USDC ở đâu?

Có nhiều cách khác nhau để mua USDC.

Cách dễ nhất là bạn có thể mua USDC trên thị trường thứ cấp, Binance là một trong những lựa chọn hàng đầu, sàn cũng có nhiều cặp giao dịch với USDC để các bạn lựa chọn.

Một phương pháp khác là truy cập các AMM và swap các token khác sang USDC.

6. Câu hỏi thường gặp về USDC

Ai tạo ra USDC?

USDC được quản lý và giám sát bởi Centre. Centre hiện nay có 2 thành viên là Circle và Coinbase.

USDC có an toàn và thật sự “stable” không?

Mỗi USDC bạn nắm giữ tương ứng với 1 đô la Mỹ trong tài khoản ngân hàng để đảm bảo rằng người sở hữu luôn có thể redeem bất cứ lúc nào với tỷ lệ 1: 1. Xem xét các báo cáo kiểm toán hàng tháng của USDC tại đây.

7. Tổng kết

Trên đây là những thông tin mới nhất về USD Coin và đồng USDC

USDT là gì? Tether là gì? Mua USDT ở đâu? Tìm hiểu tất tần tật các thông tin chi tiết về Tether và đồng stablecoin USDT ngay bài viết sau nhé!

Khi được hỏi Tether là gì, hay USDT là gì, thì rất nhiều anh em sẽ trả lời rằng Tether là USDT còn USDT là một Stablecoin. Đáng tiếc thay, câu trả lời như trên không thật sự chính xác. Điều đó khiến mình suy nghĩ, phải chăng có quá nhiều anh em khi mới tham gia vào thị trường tiền điện tử đã tiếp cận vấn đề một cách không chính xác dẫn đến hiện trạng như trên.

Chính điều đó đã khiến mình thực hiện bài viết ngày hôm nay với mục đích cung cấp những thông tin cơ bản, cần thiết và chi tiết nhất để lý giải một cách tường tận Tether (USDT) là gì.

1. USDT là gì?

USDT (hay Tether coin) là đồng tiền điện tử có giá trị được đảm bảo bằng USD theo tỷ lệ 1:1 do Tether Operation Limited phát hành vào năm 2014.

Tỷ lệ 1:1 có nghĩa là mỗi một USDT sẽ có giá trị tương ứng với 1 USD (đô la Mỹ), điều này giúp tăng tính thanh khoản và giảm thiểu tầm ảnh hưởng của sự biến động giá đến USDT trong thị trường Crypto.

Đồng USDT ban đầu được phát triển dựa trên công nghệ Blockchain của Bitcoin thông qua lớp giao thức Omni, đây là nền tảng giúp người dùng có thể chuyển đổi, lưu trữ, tạo ví và mua bán trao đổi USDT.

Hiện USDT là đồng Stablecoin phổ biến nhất trên thị trường Cryptocurrency với mức vốn hoá lên tới hơn 60 tỷ USD. Tuy đã xuất hiện nhiều đối thủ cạnh tranh trên thị trường Stablecoin như USDC, BUSD, DAI,… nhưng đây vẫn là đồng stablecoin chiếm thị phần lớn nhất (lên tới hơn 60%), bỏ xa vị trí số 2 là USDC với chỉ khoảng 20%.

2. USDT được dùng để làm gì?

Tương tự như các đồng coin/token khác, USDT được dùng để lưu trữ, giao dịch và trao đổi thành các đồng coin khác trong thị trường.

Đặc biệt hơn nữa, Tether tạo ra đồng USDT nhằm mục đích khắc phục hạn chế trong vấn đề về thanh toán của các loại tiền tệ hiện nay (cả tiền điện tử và tiền pháp định), cụ thể:

• Tiền pháp định: Tất cả các thông tin của người dùng trong quá trình giao dịch đều phải công khai, đặc biệt là khi giao dịch giữa các quốc gia, tốc độ giao dịch sẽ bị chậm và phát sinh thêm nhiều loại phí như: phí chuyển đổi ngoại tệ, phí chênh lệch, phí gửi,…
• Tiền điện tử: Không có tính ổn định, giá có thể bị biến động với độ lớn tùy thuộc vào tình hình thị trường và giá Bitcoin, phí giao dịch cao.

USDT giúp giải quyết hoàn hảo các vấn đề đó bằng cách:

• Neo giá trị của mình với USD theo tỷ lệ 1:1 ⇒ Đảm bảo tính ổn định.
• Được phát triển dựa trên công nghệ Blockchain ⇒ Việc chuyển tiền tệ giữa các quốc gia trở nên dễ dàng hơn, tiết kiệm chi phí cũng như đảm bảo tính bảo mật người dùng.

Ngoài ra, nhờ vào đặc tính ổn định của mình mà trong thời kỳ khủng hoảng của thị trường, khi Bitcoin và các động Altcoin khác đều bị ảnh hưởng và biến động mạnh, thì USDT được xem là một hầm trú ẩn an toàn để đảm bảo cho tài sản của người dùng không bị tổn thất nhiều.

3. Tổng quan về Tether

Tether là gì?

Tether là nền tảng cho phép các loại tiền tệ pháp định (Fiat) được sử dụng trên Blockchain, thông qua việc phát hành các Tether coin/token có giá trị tương đương. Nền tảng Tether được thành lập và phát triển bởi công ty Tether Limited có trụ sở tại Hong Kong vào năm 2014.

Tether Token (ký hiệu: ₮) là loại tiền điện tử có giá trị được đảm bảo 100% bằng các loại tiền tệ Fiat (tiền pháp định) theo tỷ lệ 1:1 do công ty Tether Operation Limited phát hành. Một Tether Token (₮) có giá trị bằng 1 đơn vị tiền tệ đảm bảo cho nó.

Ở thời điểm hiện tại, Tether đã phát hành ba đồng token được bảo chứng 100% bằng ba loại tiền tệ Fiat khác nhau là USD, EURO và CNH (Offshore Chinese Yuan). Với mã token lần lượt là USD₮, ERU₮ và CNH₮.

Tether (USDT) hoạt động như thế nào?

Trong whitepaper, Tether mô tả hoạt động của hệ thống khá đơn giản như sau:

Bước 1: Người dùng gửi tiền Fiat (USD) vào tài khoản ngân hàng của Tether Limited.

Bước 2: Tether sẽ tạo và ghi có vào tài khoản của người dùng 1 lượng Tether token (USDT) bằng với số tiền mà người dùng đã gửi.

Bước 3: Người dùng có thể tự do thực hiện giao dịch các Tether token: trực tiếp mua bán, trao đổi trên các sàn giao dịch,…

Bước 4: Khi không còn nhu cầu sử dụng, người dùng có thể chuyển đổi Tether token thành tiền Fiat thông qua nền tảng Tether.

Bước 5: Tether sẽ tiêu huỷ số Tether token đó và gửi tiền Fiat cho người dùng.

Như đã đề cập ở đầu bài, Tether phát hành các token có giá trị được bảo chứng 100% bằng các loại tiền Fiat với tỉ lệ 1:1 mà điển hình là USDT.

Điều này làm xuất hiện một câu hỏi nhỏ nhưng có tầm ảnh hưởng lớn đó là: Ai là người kiểm toán lượng tiền trong quỹ dự trữ của Tether để chắc chắn rằng 1 Tether (₮) luôn bằng 1 đơn vị tiền tệ Fiat?

Câu trả lời sẽ được tìm thấy ở những phần sau!

4. Tại sao chúng ta cần USDT mà không phải USD?

USDT có gì khác so với USD? Một cách hiểu đơn giản, USDT là một phiên bản USD trên Blockchain.

DeFi phát triển kéo theo nhu cầu về Stablecoin, mà đồng USD do chính phủ Mỹ phát hành lại không thể lưu thông trên Blockchain => Do đó Tether đã giải quyết vấn đề này bằng cách đưa USD lên Blockchain.

Bằng cách tạo ra một phiên bản Blockchain của USD là USDT thì giờ đây người dùng có thể tiếp cận với Stablecoin một cách dễ dàng hơn trong môi trường phi tập trung của Crypto.

5. Phân loại USDT trên các Blockchain

Sau nhiều năm hình thành và phát triển kể từ ngày đồng USDT đầu tiên được phát hành đến nay. Tether đã phát hành các phiên bản USDT trên nhiều nền tảng khác nhau bao gồm Tron, Ethereum, EOS, Liquid, Solana, Alrogand,…. Trong đó, 2 nền tảng được chú ý nhiều nhất là Ethereum và Tron.

USDT trên Ethereum

Nhận thấy yếu điểm về tốc độ giao dịch và phí của Bitcoin Blockchain. Vào tháng 09/2017, Tether đã quyết định phát hành USDT trên nền tảng của Ethereum theo tiêu chuẩn ERC20.

Hiện tại, giá trị của USDT trên nền tảng của Ethereum đạt hơn 2 tỷ đô. Anh em có thể kiểm tra số lượng USDT-ERC20 tại Contract: 0xdac17f958d2ee523a2206206994597c13d831ec7

Đối với USDT-ERC20, anh em có thể lưu trữ trên các ví hỗ trợ tiêu chuẩn này như Coin98 Wallet, MyEtherwallet, Mycrypto, Metamask, Ledger Nano S, Trezor,…

USDT trên Tron

Sau khi phát hành USDT trên Ethereum, Tether đã phát hành thêm USDT theo tiêu chuẩn TRC-20 của Tron vào ngày 16/04/2019.

USDT trên nền tảng khác

Một số phiên bản USDT khác có thể kể đến như:

• USDT – Omni: Phiên bản USDT đầu tiên, được phát hành vào ngày 06/10/2014 trên lớp Layer Omni của Bitcoin Blockchain.
• USDT – EOS: Được phát hành vào ngày 31/05/2019 trên nền tảng EOS.
• USDT – Liquid: Được phát hành vào ngày 29/07/2019 trên nền tảng Liquid.
• USDT – Solana: Được phát hành vào ngày 09/12/2020 trên nền tảng Solana.
• USDT – Alrogand: Được phát hành vào ngày 10/02/2020 trên nền tảng Alrogand.

6. Cách phân biệt địa chỉ ví USDT trên từng Blockchain

USDT được triển khai trên rất nhiều Blockchain khác nhau, bên cạnh đó, nơi để kiểm tra giao dịch USDT sẽ khác nhau trên mỗi Blockchain khác nhau, do đó anh em cần phải biết cách phân biệt Address trên từng Chain để tránh việc thất lạc cũng như xảy ra những sự việc đáng tiếc.

Khi thực hiện chuyển USDT từ sàn giao dịch đến các ví Non-Custodial, hoặc giữa các ví Non-custodial với nhau thì có một số điểm anh em cần lưu ý như sau:

• Địa chỉ gửi và nhận cần phải cùng Blockchain.
• Đặc biệt chú ý tới thao tác nạp rút trên các sàn giao dịch cần chú ý tới Blockchain đang dùng để gửi/nhận token.
• Khi thực hiện chuyển tiền cần chú ý kiểm tra lại địa chỉ nạp rút có chính xác không.

Dấu hiệu phân biệt địa chỉ ví của một số Blockchain hỗ trợ USDT phổ biến:

Lưu ý, các mạng lưới như Binance Smart Chain, Matic (Polygon), Heco, Fantom, Avalanche C-chain,… sử dụng máy ảo Ethereum nên sẽ có địa chỉ ví giống với ERC-20.

Do đó, nếu anh em gửi nhầm từ sàn giao dịch qua một trong các Blockchain này thì chỉ cần thêm mạng lưới tương ứng trong ví của mình và import Smart Contract của Token là Token sẽ hiện ở trên ví của anh em.

7. Những câu hỏi thường gặp về USDT

Ví USDT là gì?

Như mình có đề cập ở từng loại USDT bên trên, mỗi USDT trên mỗi Blockchain sẽ được lưu trữ trên địa chỉ ví của Blockchain đó.

Bên cạnh đó, ví USDT có thể được chia thành 3 loại sau:

• Ví nóng (hay Hot Wallet) là dạng ví lưu trữ USDT online, trong đó người dùng sẽ nắm giữ Private key để tự bảo mật tài sản của mình. Ví dụ: Coin98 Wallet, Trust Wallet, MetaMask,…
• Ví lạnh (hay Cold Wallet) là những ví vật lý có thể cầm được trên tay. Thông thường, ví lạnh phù hợp cho nhà đầu tư dài hạn, ít khi phải giao dịch, vì mỗi lần giao dịch là khá tốn công. Nhưng đổi lại, độ an toàn của ví lạnh là cực cao. Ví dụ: Ledger, Trezor,…
• Ví sàn là ví được tạo ra trên các sàn giao dịch và người dùng không trực tiếp cầm Private key. Ví dụ: sàn Binance, Remitano,…

Mua USDT ở đâu tại Việt Nam?

Tại Việt Nam, anh em có thể mua USDT trên Remitano, Aliniex, Vicuta…

Ngoài ra, anh em cũng có thể mua USDT bằng cách giao dịch OTC với những người thật sự uy tín! Một trong những thương nhân OTC đã được Coin98 xác minh kỹ càng về độ uy tín và an toàn là Oanh Phạm OTC.

Đào USDT như thế nào?

Tất cả các Tether Token, bao gồm cả USDT đều không thể đào được mà chỉ được phát hành bởi công ty Tether Operations Limited.

USDT có phải là một Altcoin không?

Tất cả các Tether Token, bao gồm cả USDT đều không phải là một loại Altcoin, mà chúng được gọi là Stablecoin.

Tốc độ chuyển USDT là bao lâu?

Tốc độ chuyển USDT sẽ phụ thuộc vào hai yếu tố, gồm:

• Tốc độ của nền tảng Blockchain mà USDT đó đang sử dụng.
• Số xác nhận giao dịch được quy định bởi sàn giao dịch.

Vì thế, tốc độ chuyển USDT sẽ không có con số cố định.

8. Tranh cãi xoay quanh giá trị của USDT

Những hoài nghi về Tether (USDT)

Tranh cãi lớn nhất về Tether cũng như USDT đó là ở việc Stablecoin này không thực sự được backed bởi USD. Và nếu điều này là sự thật thì rất nguy hiểm cho thị trường Crypto, khi đó thị trường Crypto sẽ chịu tổn thất nặng nề khi không thực sự có giá trị nào backed đằng sau sự tăng giá.

Ngoài ra, Tether còn có rất nhiều các tranh cãi khác như:

• Có quan hệ mật thiết với Bitfinex: Nhiều chức vụ trong công ty Tether và Bitfinex được đảm nhiệm bởi một người ở vị trí tương đồng. Cộng thêm các vấn đề về việc không được kiểm toán, thì rất có thể có nhiều giao dịch nội bộ không minh bạch được thực hiện giữa 2 công ty.
• Tranh cãi về $850M: Do có quan hệ mật thiết với Tether, trong vụ việc Bitfinex bị tổn thất 850 triệu USD và cáo buộc công ty đã rút từ Tether Treasury để bù đắp lại số tiền này (thông tin chi tiết về sự kiện anh em có thể tìm đọc tại đây).
• Vấn đề bảo mật: Tether trong quá khứ đã trải qua những lần tấn công của Hacker đánh cắp lượng USDT khỏi quỹ dự trữ.
• Không có kiểm toán chính thức: Uỷ ban giao dịch hàng hoá tương lai (CFTC) – Tether đã thuê Friedman LPP để làm đơn vị kiểm toán. Tuy thông tin về lượng tài sản backed USDT đã được xác nhận nhưng đây không phải là một cuộc kiểm toán chính thức.
• …

Vậy trong Treasury Fund của Tether thực sự có gì?

Sau khi New York District Attorney’s office quyết định đình chỉ hoạt động Tether và yêu cầu một khoản nộp phạt là 18.5 triệu USD vì có những hoạt động trái pháp luật. Thì Tether đã đưa ra bản Reserve Breakdown của họ.

Bản Reserve Breakdown chỉ ra hiện tại có những gì backed sau USDT và các Tether token khác. Như anh em thấy, thì có:

• 75.85% Tether token được backed bởi tiền và các tài sản tương đương tiền cũng như các giấy tờ thương mại.
• Khoảng 24.15% còn lại là các khoản trái phiếu, khoản nợ có đảm bảo và các khoản đầu tư khác.

Đáng lưu ý ở đây là chỉ có 2.9% là tiền mặt ở trong Treasury của Tether.

Và còn một điểm cần lưu ý bản Reserve Breakdown được Tether đưa ra chỉ vỏn vẹn 1 trang giấy và không có đơn vị kiểm toán nào kiểm duyệt.

Các rủi ro bên trong đồng USDT

Nếu thông tin Tether đưa ra bên trên là đúng thì vẫn tồn tại khá nhiều rủi ro đối với lượng USDT được lưu hành ở ngoài kia.

Có khoảng 24.15% là các khoản trái phiếu, khoản nợ có đảm bảo. Giả sử các tài sản này được đảm bảo có chất lượng tín dụng cao (rủi ro thấp), thì vẫn còn tới hơn 75% trong Fund của Tether là các tài sản rất khó để đánh giá giá trị.

Trong khoảng 75.85% tài sản trên thì có tới 24.2% là Fiduciary Deposits và 65.39% là Commercial Paper (anh em có thể hiểu đơn giản là công ty nào nợ Tether thì giữ những giấy tờ này).

Chúng ta không biết các công ty này là ai? Điểm tín dụng như thế nào? Cũng như không biết liệu thực sự có tồn tại các công ty này không? Do đó vẫn còn rất nhiều rủi ro về Tether cũng như USDT.

Điều đó sẽ dẫn đến có nhiều FUD về USDT sẽ tiếp tục diễn ra trong tương lai, tuy nhiên rủi ro này hiện tại đã được giảm bớt khi hiện tại USDT không còn giữ vị trí độc tôn trên thị trường Crypto.

Ngoài ra, với việc bang New York trong nhiều năm đã điều tra về Tether nhưng không có bằng chứng nào về việc không có đủ tài sản để backed Tether Token và in khống, thì anh em hiện tại có thể tạm thời yên tâm về các vấn đề của Tether.

Sẽ ra sao nếu USDT sụp đổ?

Tether USD (USDT) sẽ sụp đổ khi giá trị tài sản Treasury nhỏ hơn tổng cung hiện tại. Đồng thời, phải có một hiện tượng rút tiền hàng loạt diễn ra (bank run).

Giả sử vào một ngày đẹp trời, khi đó tổng cung của USDT là 80 tỷ mà giá trị Treasury của Tether chỉ có khoảng 70 tỷ (và bị phát hiện). Khi đó, nếu hiện tượng rút tiền hàng loạt diễn ra (người dùng lấy USDT để đổi lấy USD về) thì sẽ chỉ có 70 tỷ USDT là có giá $1, và 10 tỷ USDT còn lại sẽ không có giá trị gì.

⇒ Lúc này, hiện tượng de-peg của USDT sẽ diễn ra.

Thị trường lúc này dù đang trong trạng thái Bull run hay Bear market cũng sẽ thấy khá hoảng loạn do hiệu ứng tiêu cực của sự kiện de-peg một đồng Stablecoin vốn hoá lớn nhất thị trường.

Điều đầu tiên chúng ta sẽ thấy đó chính là mọi người sẽ swap USDT qua các đồng Stablecoin khác như DAI, USDC ⇒ Đẩy giá của những đồng này lên cao.

Nếu trong Uptrend, thì có thể chúng ta sẽ thấy động thái swap USDT qua các loại tài sản khác vì upside potential ⇒ Điều này có thể sẽ không ảnh hưởng tiêu cực lắm đối với thị trường.

Còn trong Downtrend, thì khả năng cao mọi người sẽ có động thái hoảng loạn ⇒ Theo đó swap tài sản của mình qua USDT để có thể redeem nhanh nhất có thể để tài sản của mình không nằm trong số 10 tỷ USDT không còn giá trị kia.

⇒ Điều này sẽ dẫn tới các hiện tượng thị trường Flash crash, sụt giảm nhanh chóng, các Lending Protocol thanh lý tài sản làm tình hình càng trở nên tồi tệ hơn.

Do đó khi rủi ro sụp đổ của USDT diễn ra thì sẽ là một kịch bản vô cùng xấu đối với thị trường Crypto.

9. Các số liệu cần biết về USDT

Có một số số liệu về USDT anh em cần theo dõi để nắm bắt được tình hình của thị trường hiện tại.

Tổng vốn hoá USDT

Do USDT chiếm phần lớn thị phần trong mảng Stablecoin (khoảng hơn 60%), nên theo dõi chỉ số vốn hoá USDT có thể đánh giá được một cách khá toàn diện động thái của thị trường thế nào.

Dựa theo dữ liệu lịch sử cho thấy, vốn hoá của USDT từ trước đến giờ vẫn theo xu hướng tăng dù trong những đợt điều chỉnh mạnh cũng như mùa đông Crypto trong giai đoạn 2018 – 2019, cho thấy thị trường từ trước đến giờ vẫn tiếp tục tăng trưởng.

Có một điểm anh em cần chú ý đó là số liệu về vốn hoá của USDT trong 2 đợt điều chỉnh mạnh của BTC vào năm 2018 và 2020 là rất khác nhau:

Có thể thấy vốn hoá USDT tăng liên tục đến tháng 7/2018 (khoảng 6 – 7 tháng khi BTC đạt đỉnh), đã có đợt giảm mạnh (từ khoảng 3.5 tỷ USD xuống chỉ còn 2 tỷ USD) giai đoạn này giá cả BTC đi ngang nhưng vốn hoá USDT giảm mạnh. Cho thấy nhiều nhà đầu tư không đủ kiên nhẫn đã rời khỏi thị trường.

Số liệu từ đợt điều chỉnh 2020 lại cho thấy rất khác.

Trong giai đoạn này dù BTC giảm rất mạnh do chịu ảnh hưởng bởi dịch Covid 19, tuy nhiên trong đợt này, vốn hoá USDT lại đi ngang, cho thấy nhiều nhà đầu tư không rời khỏi thị trường, và đó là cơ sở để BTC có đợt tăng trưởng mạnh sau đó về lại đỉnh trước dịch.

Trở lại năm 2021, anh em có thể thấy dù BTC điều chỉnh rất mạnh nhưng vốn hoá USDT vẫn tiếp tục tăng. Điều này cho thấy có thể nhiều nhà đầu tư không rời khỏi thị trường, thậm chí còn có thêm những dòng tiền mới đang chờ đợi cơ hội.

Số lượng USDT trên các sàn giao dịch

Một chỉ số nữa về USDT anh em cần theo dõi đó là lượng USDT inflow (đi vào) và outflow (đi ra) cũng như lượng USDT trên các sàn giao dịch.

Các chỉ số này anh em có thể theo dõi được tại Crypto Quant (tại đây) hoặc Glassnode (tại đây), thông thường anh em có thể theo dõi những chỉ số này và có những đánh giá như sau:

• Nếu lượng USDT trên các sàn giao dịch đang ở mức cao thì có thể đây là dấu hiệu có dòng tiền mới gia nhập thị trường, hoặc là các nhà đầu tư đã chốt lời và chờ đợi vùng giá tốt hơn để mua.
• Nếu lượng USDT trên các sàn giao dịch giảm mà giá đang có xu hướng tăng thì đây là dấu hiệu cho việc dòng tiền đẩy vào thị trường đang có dấu hiệu suy yếu. Và nếu giá có xu hướng đi ngang hoặc đi xuống thì có thể kết luận nhiều nhà đầu tư đang rời khỏi thị trường.
• Nếu lượng USDT inflow trên các sàn giao dịch tăng thì có thể có nhiều nhà đầu tư đang đổ vào thị trường Crypto, và ngược lại khi Outflow tăng thì có thể các nhà đầu tư đang chán nản và rời khỏi thị trường.

USDT trên các Blockchain khác nhau

Stablecoin là một mảnh ghép quan trọng trong các hệ sinh thái. USDT cũng là Stablecoin có vốn hoá lớn nhất, do đó việc theo dõi các chỉ số về USDT trên các Blockchain sẽ đánh giá được phần nào xu hướng của dòng tiền.

Tổng cung hiện tại của USDT là khoảng hơn 62 tỷ USD và được phân bổ trên các Blockchain như sau:

• Tron: 32 tỷ USD.
• Ethereum: 30 tỷ USD.
• Bitcoin: 1.34 tỷ USD.
• Solana: 190 triệu USD.
• EOS: 100 triệu USD.
• Algorand: 94 triệu USD.
• SLP: 6 triệu USD.
• Liquid: 37 triệu USD.

Việc USDT được hỗ trợ giao dịch trên một mạng lưới Blockchain cũng có thể là một tin tức để anh em có thể dự phóng hệ sinh thái đó sắp có sự tăng trưởng (do đã có cơ sở hạ tầng về Stablecoin khá vững chắc).

Hiện tại như anh em có thể thấy, USDT được issue trên Tron là cao nhất (do đây là mạng lưới chính được Tether sử dụng để phát hành Token của mình).

Ở vị trí thứ 2 đó là Ethereum, và tốc độ tăng trưởng USDT đang không ngừng tăng lên. Cùng với vị trí dẫn đầu và xu hướng chuyển dịch qua Layer 2 cũng như phí Gas trong thời gian gần đây của Ether là khá rẻ, thì rất có thể Ethereum cùng các nền tảng Layer 2 sẽ tiếp tục duy trì vị thế đứng đầu và Lead Trend sắp tới.

Các nền tảng khác như Solana, EOS, Alrogand,… thì các con số này là khá nhỏ không đáng kể. Hiện tại USDT trên Solana mới chỉ đạt 190 triệu USD.

Tuy nhiên, hiện nay với sự phát triển của rất nhiều nền tảng DeFi (các ứng dụng tài chính phi tập trung) thuộc mảnh ghép Stablecoin, hoặc với trường hợp như Binance Smart Chain phát triển BUSD là Stablecoin riêng, thì anh em cũng cần phải đánh giá thêm nhiều các yếu tố khác khi dự phóng sự tăng trưởng của hệ sinh thái dựa trên USDT.

Một số đối thủ của USDT hiện tại mình có thể kể đến như là USDC, BUSD, UST, DAI,…

Như vậy, như anh em có thể thấy hiện tại thị trường Stablecoin đã không như trước kia với một mình USDT ở vị trí độc tôn nữa, hiện nay đã có sự xuất hiện của rất nhiều đối thủ với tốc độ tăng trưởng vượt trội.

Và khi đầu tư vào một hệ cụ thể, anh em nên chú ý thêm một số chi tiết như: Stablecoin chính của hệ đó là gì, tốc độ tăng trưởng của chúng ra sao,… những chi tiết này có thể là chỉ báo rất tốt giúp anh em nhận ra dòng tiền đang dịch chuyển đi đâu.

Cụ thể việc tìm kiếm cơ hội đầu tư dựa trên các chỉ số về USDT trên Blockchain thì mình sẽ đề cập tại phần sau của bài viết.

Giá USDT trên thị trường Peer-to-Peer

Đây là yếu tố khá khó để quan sát, do anh em sẽ phải theo dõi giá cả trong thời gian dài để có thể đưa ra được nhận định chính xác, và không có nguồn nào mình thấy là chính xác hoàn toàn để theo dõi đối với chỉ số này.

Như mình hay theo dõi dữ liệu về các cặp tỷ giá USDT/VND, USDT/EUR, USDT/CNY, … trên Binance P2P hoặc Remitano.

Giá USDT trên thị trường P2P còn phản ánh được nhu cầu với thị trường Crypto. Nếu anh em chú ý thì giá USDT theo tỷ giá với VND cách đây khoảng 1 – 2 tháng đều được duy trì trên mức 24,000 VND/USDT, thậm chí có thời điểm giá còn lên tới trên 25,000 VND.

Tuy nhiên, hiện tại giá USDT mình theo dõi chỉ khoảng 23,700 VND, cho thấy có khá nhiều người đã rời khỏi thị trường trong cú điều chỉnh mạnh vừa rồi. Ngoài ra, anh em cũng cần phải theo dõi tỷ giá trên nhiều thị trường khác để có những đánh giá chính xác về dòng tiền.

Tìm hiểu thêm về các cú điều chỉnh mạnh của thị trường trong lịch sử khi Bitcoin sập và kéo theo sự sụp giảm của toàn thị trường Crypto ngay!

10. Tìm kiếm cơ hội đầu tư với USDT

Stablecoin là một mảnh ghép rất quan trọng trong bất cứ hệ sinh thái nào. Do việc hiện nay USDT chiếm phần vốn hoá lớn trên thị trường Stablecoin, nên việc theo dõi các số liệu về USDT có thể đánh giá được phần nào sự dịch chuyển của dòng tiền.

Một số số liệu anh em có thể theo dõi để dự phóng dòng tiền đó là:

• Vốn hoá của USDT.
• Tốc độ tăng trưởng vốn hoá.
• Khối lượng giao dịch USDT trên hệ sinh thái.

Các thông tin này anh em có thể tìm thấy ở mục Data của The Block tại đây.

Về vốn hoá USDT cũng như số lượng USDT được issue trên một hệ sinh thái trong Crypto thì anh em nên chú ý và cập nhật hàng ngày. Với việc USDT có tốc độ tăng trưởng nhanh trên hệ sinh thái đó sẽ là một dấu hiệu cho việc hệ đó sắp tăng trưởng mạnh trong tương lai.

Một Case Study anh em có thể thấy rất rõ đó là hệ sinh thái Solana (tuy Stablecoin chính trong hệ này là USDC).

Nếu anh em truy cập vào The Block để Tracking Data sẽ thấy lượng USDT đột ngột tăng mạnh vào ngày 16/03/2021.

Như anh em có thể thấy thì sau đó giá SOL đã có mức tăng vượt bậc sau khi lượng USDT trong hệ sinh thái tăng trưởng mạnh.

Đây là một chỉ báo khá hay để dự phóng được dòng tiền và tìm kiếm cơ hội đầu tư. Anh em hoàn toàn có thể sử dụng cách này để đánh giá về dự phóng đối với các hệ sinh thái khác, tuy nhiên, cần chú ý xem hệ đó sử dụng Stablecoin chính là gì để có được đánh giá chính xác hơn.

10. Tổng kết

Mình hy vọng bài viết có thể giúp anh em hiểu được Tether USDT là gì và cung cấp cho anh em những góc nhìn sâu hơn về USDT, những tranh cãi và các rủi ro tiềm ẩn cũng như các FUD có thể có về USDT trong tương lai.

Ngoài ra, qua bài viết mình còn giới thiệu đến với anh em một số cách để quan sát thị trường thông qua các chỉ số của USDT, cũng như cách sử dụng chúng để tìm kiếm các cơ hội đầu tư với USDT.

Quản trị là một trong những tính năng thú vị của crypto nói chung và DeFi nói riêng. Khi mới ra mắt, quản trị được xem như tiếng nói của sự phi tập trung. Nhưng sự thật có phải vậy?

1. Chức năng quản trị của Token là gì?

Quản trị là hành động người dùng được phép bỏ phiếu cho đề xuất của dự án. Khi đề xuất đạt ngưỡng chấp nhận sẽ được thực thi, và ngược lại. Thông thường, để bỏ phiếu hay tạo đề xuất, người dùng phải sở hữu token quản trị (Governance Token) của dự án.

Governance ra đời từ rất sớm, nhưng dần được phổ biến vào khoảng năm 2020, khi DeFi được “khơi mào” bởi sự kiện Yield Farming của Compound. Quản trị lúc bấy giờ mang ý nghĩa lớn với DeFi. Nó là tác nhân chính tạo ra sự phi tập trung, nghĩa là dự án không thể bị kiểm soát bởi đội ngũ dự án, mà còn là cộng đồng.

2. Vấn đề của quản trị (Governance)

Như đã nói, quản trị giúp dự án mang hơi hướng của người dùng. Việc bỏ phiếu làm chúng ta có trách nhiệm với dự án hơn chỉ đơn giản mua token, đợi giá lên cao rồi bán. Nhưng dần dần, quản trị bắt đầu sinh ra những điểm yếu:

Trường hợp Solend

Để dễ hình dung, chúng ta xét trường hợp gần đây là sự cố Solend chiếm quyền sử dụng ví.

Việc ví bị thanh lý trong vay mượn là chuyện bình thường. Nhưng chính vì ví này gây ảnh hưởng lớn đến không chỉ Solend, mà còn Solana và người dùng khác, nên Solend mới ra đề xuất SLND1 với nội dung là: Có nên tạm thời quản lý tài sản trong ví đến khi vị thế vay an toàn hơn không?

Sau đó, hơn 97% bỏ phiếu thông qua. Điều này cũng dễ hiểu, vì để đảm bảo an toàn cho các bên, Solend có vẻ nên làm thế.

Nhưng điều kì lạ là cũng chính cộng đồng là người chỉ trích hành động này. Họ cho rằng điều này là vô lý trong DeFi khi dự án có quyền “chạm” đến tài sản người dùng. Thậm chí CZ cũng ngạc nhiên về hành động này.

Có khả năng khác, là người dùng chỉ trích và người dùng bỏ phiếu cho SLND1 là hai tệp khác nhau. Và Solend cũng lắng nghe người dùng khi đưa ra đề xuất SLND2 với nội dung chính: vô hiệu hóa SLND1 và tìm giải pháp khác.

SLND2 cũng nhanh chóng được thông qua như SLND1. Nhưng điều kì lạ là có một ví chiếm phần lớn quyền bỏ phiếu đồng ý ở cả hai đề xuất.

Tổng kết, ta thấy có các vấn đề:

• Một ví đồng ý cả 2 đề xuất, dù cho có vẻ hơi trái ngược nhau. Ai có thể đồng ý với những quyết định của Solend? Liệu đây có phải ví của dự án?
• Dù biết Solend chiếm quyền ví là quyết định vì cộng đồng. Nhưng liệu quản trị của dự án có quyền hạn can thiệp vào tài sản của một người?
• Từ hai dữ kiện trên, nghĩa là không hẳn là có giới hạn về những đề có thể đề xuất. Vậy sẽ ra sao nếu một (hoặc nhóm) người có thể đề xuất bất kì thứ gì và đồng ý cho thực thi? Nếu đề xuất quá đáng thì dự án không thực thi thì có phải vi phạm quản trị?

Ở hạn chế cuối, không phải chưa từng xảy ra. Trước đây, khi LUNC (LUNA cũ) giảm hơn một triệu lần từ ATH, đã xảy ra trường hợp nhiều người mua LUNC để tạo đề xuất. Lúc bấy giờ, Terra Station tràn ngập spam đề xuất vô nghĩa.

Hay với Boba Network – nền tảng Layer 2 của Ethereum, cũng từng có đề xuất vô lý. Ở đề xuất 3 là một câu hỏi không liên quan đến sự phát triển của Boba, hay đề xuất 2 thì phát triển, nhưng là … kêu dự án pump giá BOBA.

Việc một ví có thể nắm nhiều quyền hạn quá dễ không chỉ khiến dự án gặp rắc rối ở các đợt bỏ phiếu vô nghĩa. Nếu đề xuất hay nhưng đi ngược lại quyền lợi của nhóm này, họ cũng sẵn sàng bỏ phiếu chống. Qua đó, ta thấy những bất cập về quản trị từ khâu kiểm duyệt đề xuất đến khâu bỏ phiếu.

Trường hợp Fei Protocol

Trước sự việc Solend vài ngày, một dự án cũng dính rắc rối về quản trị, đó là Fei Protocol.

Chuyện là Fei hợp nhất với Rari Capital vào tháng 12/2021. Nhưng trước đó, Rari Capital bị hack vào cuối tháng 4/2021. Dẫn đến Fei phải dùng tiền quỹ trả nợ. Dưới đây là đề xuất trả nợ:

TIP-112 đưa ra cách thức triển khai, đã được thông qua nhưng thực thi rất chậm.

Sau đó có đề xuất hủy bỏ TIP-112.

Thậm chí Fei cũng cho thấy không muốn hỗ trợ trả nợ bằng cách lấy tiền từ PCV:

Từ đó cho thấy, đề xuất thông qua vẫn có đề xuất khác phản đối, dù rằng nếu phản đối có thể bỏ phiếu cho đề xuất trước. Điều này đặt ra câu hỏi: liệu đề xuất có thật sự là mong muốn của cộng đồng? Hay phải đúng ý dự án mới được thông qua?

Trên đây có thể là những “hạt cát” trên “sa mạc” đề xuất của hàng nghìn dự án. Nhưng bấy nhiêu có lẽ cũng thấy được quản trị hiện tại chưa ổn.

3. Dự án thật sự cần Governance?

Governance giúp gì cho dự án?

Không phải lúc nào dự án cũng đi trên con đường suôn sẻ. Sẽ có lúc họ gặp khó khăn. Ví dụ như những dự án đang hoặc có dự định phát triển trên Terra, nhưng đột nhiên Terra gặp sự cố về UST.

Những dự án nếu gọi vốn từ USDT hoặc USDC thì ít thiệt hại hơn. Nhưng với các bên gọi vốn bằng UST và chưa triển khai, hiện tại phần tiền đó có lẽ không còn bao nhiêu.

Đó là lý do các dự án nên có khoảng phân bổ token cho Advisors – những người có kinh nghiệm đi trước để phát triển dự án. Họ có thể đóng góp ý tưởng phát triển, hoặc đưa ra lời khuyên khi dự án bế tắc.

Quản trị cũng có vai trò tương tự. Nhân sự quanh quẫn vài chục người trong team, dù có tài giỏi đến mấy, cũng chỉ nghĩ được đến một giới hạn. Do đó, khi cộng đồng được đóng góp ý tưởng, có thể đẩy giới hạn trên lên một mức đáng kể.

Nhưng đó là khi quyền quản trị đặt vào đúng người, và có năng lực. Hiện tại, để phát huy tối đa tính phi tập trung của DeFi, bất kì ai có token đều có thể bỏ phiếu. Những ai giàu hơn thì mua đủ số token cần thiết để tạo đề xuất. Tất cả chỉ cần có tiền là được.

Chính việc quá dễ để quản trị làm dự án khó phát triển, vì họ không thật sự quan tâm sứ mệnh, hay tầm nhìn của dự án. Cái đa phần người dùng muốn trong crypto là lợi nhuận. Nên họ cũng không quan tâm lắm đến đề xuất.

Vậy dự án có cần Governance không?

Theo mình là có, nhưng không phải theo cách hiện tại. Nếu DeFi có DeFi 2.0, có lẽ trong tương lai sẽ có Governance 2.0

Ở đó, quyền quản trị sẽ đặt ở những người thật sự muốn phát triển dự án. Những người này dĩ nhiên cũng vì lợi nhuận, nhưng họ không đơn thuần mua token một cách bị động. Họ sẽ suy nghĩ cách giải quyết vấn đề, tương tác nhiều với dự án trên mạng xã hội, hay xa hơn là lập kế hoạch ngắn/dài hạn cho dự án.

4. Phát triển dự án thế nào là đúng cách?

Rất khó để đưa ra câu trả lời đúng cho câu hỏi này. Tuy nhiên, dưới góc nhìn của mình, vẫn có thể phần nào tìm được cách giải quyết.

Ban đầu, đội ngũ nên toàn quyền quyết định dự án, hoặc có thể tham khảo ý kiến từ Advisors. Bởi vì lúc này, dự án còn non trẻ, nên không ai hiểu dự án bằng chính những người sáng lập. Việc phân quyền lúc này làm dự án bị “hòa tan” theo góc nhìn của hàng chục, hàng trăm người.

Sau đó, khi cảm thấy dự án đã đứng vững, có thể dần mở quyền quản trị cho cộng đồng. Nhưng cần có điều kiện khắc khe để lọc ra những người không thật sự vì dự án.

Vậy nếu không ai muốn tham gia quản trị, có nên thưởng token cho họ để “giáo dục” người dùng không? Trước đây, đã có vài trường hợp từng khuyến khích người dùng tham gia quản trị bằng cách thưởng token, Mirror Protocol với phiên bản V2 trên Terra là ví dụ.

Điều này giúp người dùng quen với việc quản trị hơn, nhưng đồng thời cũng gia tăng lượng bỏ phiếu vô nghĩa. Bởi vì không chỉ có “Yes” và “No”, vẫn còn lựa chọn thứ ba là phiếu trống, nghĩa là bỏ phiếu nhưng không có ý kiến.

Thực tế, không nhiều dự án làm cách này, nhưng người dùng vẫn tham gia bàn luận, bỏ phiếu về các đề xuất. Sau FUD về các nhà sáng lập, Sushi hiện đang trong tình trạng khó khăn, khi hiện không ai thật sự dẫn đầu. Nhưng trong diễn đàn, một số đề xuất từ tháng 5/2021, hoặc gần đây, có lượt bình luận tính bằng nghìn lượt.

Thậm chí ở đề xuất hợp pháp hóa Sushi, ngoài những bình luận tích cực, nhiều người có thiện chí giúp Sushi.

Sushi có được điều này là do network effect. Sushi từng là meme, và sau đó vực dậy và từng trở thành một trong những AMM chiếm thị phần lớn nhất crypto, chỉ sau Uniswap. Do đó, nếu muốn người dùng thật sự cống hiến, dự án phải xây được mạng lưới xã hội mạnh mẽ.

5. Tổng kết

Quản trị là công cụ hay, nó giúp đưa dự án đến nhiều người bằng cách cho mọi người thấy mình có phần trách nhiệm trong việc phát triển dự án. Nhưng với trạng thái hiện tại, quản trị dễ bị lạm dụng cho những hành vi không tốt. Do đó, có lẽ cần thời gian dài để thấy quản trị trở nên hữu ích.

Ngoài Arbitrum & Optimism, Boba network cũng là một nền tảng Optimistic Rollup nổi bật trên thị trường. Về mặt thiết kế, Boba network tương tự như Optimism. Tuy nhiên, thiết kế token economy xung quanh BOBA lại khác biệt. Trong bài viết này, chúng ta sẽ tìm hiểu những điểm khác biệt đó, xem xét những mặt hạn chế của chúng.

1. Tổng quan về Boba Network

Boba Network là một giải pháp mở rộng quy mô Ethereum ra mắt vào tháng 8 năm 2021, nhằm mục đích giảm phí giao dịch, tăng thông lượng và khả năng mở rộng của các hợp đồng thông minh trên Ethereum.

Boba Network được phát triển bởi chính Enya và OMG Foundation. Trong đó, Enya là một công ty cơ sở hạ tầng blockchain đóng vai trò là người đóng góp chính cho dự án OMG, là một trong những giải pháp Layer 2 sớm xuất hiện trên Ethereum.

Boba Network sử dụng Optimistic Rollups (ORs), được phát triển từ codebase của Optimism. Về cơ bản, cách hoạt động của Boba Network cũng giống như Optimism, các hạn chế của Optimism mắc phải thì Boba network cũng tương tự. Bạn có thể tham khảo bài viết dưới đây để hiểu thêm.

2. BOBA Tokenomics

BOBA token distribution

Nguồn cung BOBA lưu hành ban đầu rơi vào khoảng 160 triệu BOBA. Con số này bao gồm nguồn cung BOBA dùng để airdrop cho OMG holder (khoảng 140 triệu), cộng thêm 20 triệu BOBA dùng để cung cấp thanh khoản ban đầu cho BOBA token trên CEX & DEX.

Tổng nguồn cung BOBA là 500 triệu và được phân bổ như sau:

• Airdrop: Khoảng 140 triệu BOBA đã được phân phối cho OMG holder thông qua một đợt airdrop.
• Strategic investors: 50 triệu BOBA được phân phối cho các nhà đầu tư của dự án, khoản token này sẽ bị khóa 1 năm, sau đó sẽ được phân phối tuyến tính hàng quý trong ba năm tiếp theo, valuation của investors không được tiết lộ.
• Boba team: 100 triệu BOBA được phân phối cho team phát triển của Boba network, khoản token này sẽ bị khóa một năm, sau đó sẽ được phân phối tuyến tính hàng quý trong ba năm tiếp theo.
• Boba network treasury: 210 triệu BOBA còn lại sẽ được phân phối cho Boba treasury, số BOBA này sẽ được triển khai để phát triển hệ sinh thái Boba network. Một số trường hợp sử dụng của treasury bao gồm: khuyến khích thanh khoản, tiền thưởng lỗi, bug bounties, ecosystem grants và các chương trình khuyến khích khác nhau để hỗ trợ hệ sinh thái Boba phát triển.

BOBA token use cases

BOBA được thiết kế với ba trường hợp sử dụng chính chính bao gồm:

• Governance: Cộng đồng Boba Network có thể tham gia quản trị dự án thông qua Boba DAO.
• Staking rewards: Holder staking BOBA để có thể kiếm được một phần phí giao dịch trên mạng. Staking rewards được phân phối và điều chỉnh bởi cộng đồng Boba Network thông qua Boba DAO.
• Network growth: BOBA cũng được sử dụng để hỗ trợ cho Boba Network phát triển thông qua nhiều cơ chế và ưu đãi khác nhau.

1. vote-escrowed (ve) token model

Boba Network áp dụng ve model cho BOBA token. Boba Holder có thể stake & lock BOBA token tại Boba gateway để nhận được govBOBA. Tùy theo số lượng BOBA token stake và thời gian lock mà lượng govBOBA nhận được sẽ khác nhau.

Ví dụ:

• 1 BOBA bị khóa trong một năm = 1 govBOBA
• 1 BOBA bị khóa trong sáu tháng = 0.25 govBOBA
• 1 BOBA bị khóa trong ba tháng = 0.125 govBOBA

Với govBOBA, holder có quyền lợi:

• Tham gia quản trị giao thức, gửi đề xuất, bỏ phiếu và biểu quyết cho các đề xuất trên Boba DAO theo các hướng dẫn quản trị. Trong đó bao gồm các đề xuất về việc incentive trực tiếp hoặc gián tiếp cho các giao thức.
• Nhận emissions & revenue của giao thức (Staking rewards).

2. Boba network sử dụng BOBA làm gas fee trên Boba network

Proposal 4 đề xuất sử dụng BOBA token làm gas fee trên Boba network đã được thông qua trên Boba DAO. Hiện nay, Boba có thể được sử dụng để thanh toán gas fee trên Boba network.

Tuy nhiên, ETH vẫn là gas token mặc định, nhưng tất cả người dùng sẽ có tùy chọn thay đổi thành BOBA bằng cách truy cập Boba gateway đổi từ ETH sang BOBA, sử dụng BOBA làm gas fee sẽ được giảm 25%.

3. Tình hình hoạt động của Boba Network

Phía trên là những nét chính về Boba Network mà các bạn cần nắm bắt, phần này, chúng ta sẽ xem xét tổng quan tình hình hoạt động của Boba Network.

Tại thời điểm viết bài, TVL của Boba network rơi vào tầm 57 triệu đô, giảm hơn 96% khi so với đỉnh. Giá BOBA token cũng đã giảm hơn 96% khi so với giá cao nhất vào năm 2021, token của các native protocol trong hệ sinh thái Boba network cũng giảm hơn 99% và một vài dự án đã dừng hoạt động hẳn.

Nhìn chung, Boba Network ra mắt vào cuối năm 2021, thời điểm market sentiment đang tốt. Do đó, dù cách Boba Network sử dụng để bootstrapping network tương tự các hệ sinh thái Alt-L1 khác như: DeFi fork, meme coin & NFT,… nhưng kết quả thu được vẫn rất khả quan khi TVL của Boba Network bắt đầu tăng nhanh chóng và cán mốc 1 tỷ đô trong một thời gian ngắn sau khi một vài dự án DeFi ra mắt trên Boba mainnet.

Tuy nhiên, “quick money” đến nhanh thì rời đi cũng nhanh. Qua thời gian, khi yield từ các protocol được khai thác và giá giảm giảm dần theo thời gian. Yield cơ bản của Boba Network không còn duy trì ở mức đủ cao để hấp dẫn “quick money” ở lại, họ bắt đầu rời bỏ hệ sinh thái và di chuyển vốn sang các platform khác.

Hiện tại, mức độ hoạt động trên Boba đang rất thấp, bạn có thể check transaction trên Boba network tại đây. Với mức hoạt động như thế, revenue mà protocol kiếm được từ phí giao dịch gần như bằng không.

4. Những hạn chế của BOBA Token Economy

Token Economy là nền kinh tế xoay quanh các khái niệm về token, đề cao tính sở hữu & cộng tác giữa con người và xã hội. Sự xuất hiện của blockchain cho phép làn sóng này phát triển mạnh mẽ hơn vì mọi người có thể phát hành token một cách dễ dàng với chi phí rẻ trên một blockchain.

“Vote-escrowed token model” không tối ưu cho Boba Network

Hãy thử tưởng tượng khi Curve không emissions cho LPs, khi đó giao thức sẽ thu hút được bao nhiêu TVL? Vì vậy, Curve trong tình thế buộc phải emissions để bổ sung lợi nhuận cho LPs vì lợi nhuận thuần từ phí giao dịch không đủ hấp dẫn người dùng cung cấp thanh khoản. Ve model là giải pháp cho “tình thế” của Curve.

ve model không phải hoàn hảo, thực tế nó phù hợp cho các dự án cần emissions cao để hoạt động hiệu quả. Boba network trong một tình thế hoàn toàn khác. Về cơ bản, Boba Network hay các Optimistic Rollup khác không cần emissions cao để hoạt động tốt. Trường hợp tiêu biểu có thể thấy là Arbitrum và Optimism.

Lập luận đằng sau ve model là: “Boba network emissions cao dưới dạng incentive trực tiếp hoặc gián tiếp để thu hút nhiều dự án xây dựng trên Boba network từ đó gia tăng mức độ hoạt động on-chain và Boba Network có thể gián tiếp thu lại lợi nhuận từ một phần phí giao dịch và MEV phát sinh trên mạng”.

Ở góc độ cá nhân, mình thấy có hai điểm không chắc chắn trong lập luận trên, ý tưởng đằng sau “BOBA ve model” có thể hiểu là “pay to growth”, cách tiếp cận này không có gì sai. Tuy nhiên, điểm cần chú ý là sự “mặc định” việc “pay” sẽ khiến dự án “growth” thông qua việc thu lại được lợi nhuận từ một phần phí giao dịch trên Boba network. Rõ ràng, không có gì chắc chắn là lợi ích Boba Network thu lại sẽ bù đắp được chi phí mà giao thức bỏ ra.

Hai điểm không chắc chắn trong luận điểm trên:

• Lợi nhuận thu được chưa chắc đã lớn hơn chi phí bỏ ra, có thể khiến giao thức lỗ ròng và gây ra áp lực bán lên native token.
• Nếu Boba Network không còn triển khai incentive cho các bên liên quan, liệu các nhà phát triển và users có còn ở lại hệ sinh thái?

Mặt hạn chế của việc Boba Network emissions cao dưới dạng incentive trực tiếp hoặc gián tiếp sẽ gây ra áp lực bán lên BOBA token trên thị trường và khiến giá token sẽ có xu hướng giảm trong dài hạn.

Sushiswap là một trường hợp tiêu biểu tiếp cận theo hướng này mà chúng ta có thể thấy trong giai đoạn bull run 2020 – 2022 vừa qua, nó bắt đầu là một fork của Uniswap, để thu hút thanh khoản, Sushiswap đã sử dụng các chiến lược khai thác thanh khoản, họ emissions một khoản lớn SUSHI cho những người cung cấp thanh khoản.

TVL của Sushiswap tăng lên hàng tỷ đô chỉ trong một khoảng thời gian ngắn. Ở thời điểm đỉnh cao về khối lượng giao dịch và TVL, Sushiswap vẫn lỗ ròng hàng tuần do lượng emissions cao ra thị trường thứ cấp có giá trị lớn hơn nhiều số tiền mà họ kiếm được từ phí giao dịch. Hậu quả là giá SUSHI trên thị trường có xu hướng giảm theo thời gian. Khi lượng emissions giảm theo thời gian, TVL và phí giao dịch cũng giảm theo.

Tổng quan, ve model không phải tệ nhưng mình cho rằng nó không phải là model phù hợp nhất để áp dụng vào một Optimistic Rollup như Boba Network. Một thiết kế giúp phân quyền sequencer nên là khía cạnh mà các Optimistic Rollup như Boba Network nên tập trung vào.

Staking BOBA không rủi ro

Trong các blockchain PoS, hệ thống yêu cần người dùng staked token của họ để có quyền thực thi các giao dịch. Họ được hưởng block reward do nỗ lực tính toán và chi phí họ bỏ ra. Ngược lại trong trường hợp họ gian lận, token staked của họ trong hệ thống có thể bị slashing.

Trong các chiến lược liquidity farming, người cung cấp thanh khoản cho các AMM có thể chịu một khoản lỗ lớn từ ảnh hưởng cho market sentmentiment và khoản lỗ do Impermanent Loss (IL). Phí giao dịch thường không đủ để bù đắp được khoản lỗ tiềm năm đó. Vì thế, các dự án AMM thường triển khai chiến lược khai thác thanh khoản, trong đó, người cung cấp thanh khoản được hưởng lợi nhuận từ liquidity farming reward.

Qua hai ví dụ ở trên, chúng ta có thể thấy staking trong hệ thống đòi hỏi người dùng chịu một rủi ro nào đó để đổi lấy phần thưởng tiềm năng. Trong các hệ thống PoS, giao thức “pay native token” để đổi lấy bảo mật mạng cao hơn. Trong các chương trình khai thác thanh khoản của AMM, giao thức “pay native token” để đổi lấy thanh khoản tốt hơn cho giao thức.

Ngược lại, cơ chế khóa & staking token trong Boba Network không có chức năng cụ thể trong hệ sinh thái, tác động chủ yếu là làm giảm nguồn cung BOBA trôi nổi trên thị trường, mang lại sự ổn định về giá cho BOBA token. Về cơ bản, giao thức đang trả tiền để BOBA holder không bán token của họ ra ngoại thị trường thứ cấp.

Hãy xem xét “5% fixed APY” mà giao thức đang trả cho staker đến từ nguồn nào. Theo như Boba Network trình bày, nó đến từ hai nguồn:

• Revenue của Boba Network đến từ một phần phí giao dịch mà người dùng trả.
• Emissions từ giao thức.

Với mức độ hoạt động trên Boba network tại thời điểm này, revenue của Boba Network đến từ phí giao dịch gần như không đáng kể. “5% fixed APY” mà giao thức trả cho staker đến từ Emissions.

Mặc dù hiện nay, chỉ có 5.3 triệu BOBA staked (3.3% Circulating supply) nên lượng Emissions không tạo nhiều áp lực bán lên native token nhưng điều gì sẽ xảy ra khi số lượng token staking lên 50 – 100 triệu BOBA?

Phức tạp trong hệ thống khi trả phí giao dịch bằng BOBA

Việc Boba Network cho phép sử dụng BOBA làm phí giao dịch trong mạng mang lại những lợi ích nhất định:

• Thêm tiện ích và tạo demand mua cho BOBA.
• Gia tăng sự lựa chọn của người dùng trên Boba Network trong việc lựa chọn gas token (ETH hoặc BOBA).

Tuy nhiên, điều này làm cho hệ thống trở nên phức tạp hơn vì phải bổ sung thêm một vài component. Trong các thiết kế của Optimism rollup, phí giao dịch hoàn toàn có được thanh toán bằng ETH, vì phí settle state root và phí call data lên Ethereum phải trả gas fee bằng ETH.

Để thêm lựa chọn BOBA token làm gas fee trên Boba network, họ đã thêm một hợp động vào thiết kế hệ thống để quy đổi phí người dùng phải trả bằng ETH ra BOBA token thông qua tỷ giá BOBA/ETH được cung cấp bởi oracle.

Hệ thống này gây ra thêm những phức tạp không đáng có cho hệ thống, khi giao thức trả ETH cho Ethereum và nhận về BOBA từ phí giao dịch người dùng trả, do mức độ hoạt động trên Boba Network hiện nay rất thấp, khoản gas fee mà Boba Network ứng trước có vẻ không bao nhiêu.

Nếu mức độ hoạt động của Boba Network đạt tới mức độ mà mức phí ETH thanh toán mỗi ngày cho Ethereum là hàng trăm nghìn đô thì đó là một rắc rối thật sự vì hàng ngày giao thức sẽ chi tiêu rất nhiều ETH cho phí giao dịch, liệu giao thức có đủ ETH để dự trữ ETH để trợ cấp cho người dùng.

Nếu giao thức lựa chọn giao dịch BOBA ra ETH thì vấn đề lại liên quan đến thanh khoản của BOBA? Sự phức tạp này lớn lên theo quy mô của Boba network, mức độ hoạt động on-chain trên Boba Network càng cao thì áp lực bán BOBA trên thị trường càng lớn.

Trường hợp tương tự là Chainlink (LINK), khi data providers trả phí bằng ETH để cập nhật giá lên on-chain và nhận lại khoản thanh toán bằng LINK token. Mặc dù Chainlink là một trong các dự án đứng đầu về Oracle và TVL secured bởi Chainlink lớn dần trong năm 2021 nhưng giá LINK lại có xu hướng sideway trong giai đoạn đó.

5. Tổng kết

Về mặc công nghệ và sản phẩm đã ra mắt trên mainnet, Boba network không khác nhiều với Optimism. Tuy nhiên, Boba network đang chú trọng vào việc tăng cường các trường hợp sử dụng xung quanh BOBA mà quên đi những giá trị cốt lõi tạo nên giá trị cho một optimistic rollup platform.

Trong bài viết hôm nay, bạn hãy cùng XGems tìm hiểu về ví Phantom – một ví Solana khá nổi tiếng dành cho hệ sinh thái Solana.

Thị trường tiền điện tử đã trải qua những thay đổi to lớn kể từ lần đầu tiên ra mắt vào năm 2009. Một trong những thay đổi mà chúng ta có thể nhận thấy rõ ràng nhất là sự xuất hiện của tài chính phi tập trung (DeFi). DeFi cho phép các nhà đầu tư thực hiện các giao dịch mà không cần trung gian hoặc bên thứ ba. Nhưng để làm được điều đó, họ cần một công cụ để lưu trữ tài sản và tương tác với các ứng dụng phi tập trung an toàn.

Trong vài năm gần đây, nhiều ví tiền điện tử đã xuất hiện nhằm đáp ứng nhu cầu đó của người dùng. Hầu hết các ví này là ví non-custodial, không bị giám sát, cho phép người dùng mua và lưu trữ tài sản trong ví mà không cần ngân hàng quản lý.

Trong bài viết hôm nay, bạn hãy cùng XGems tìm hiểu về ví Phantom – một ví Solana khá nổi tiếng dành cho hệ sinh thái Solana.

1. Ví Phantom là gì?

Phantom là một ví tiền điện tử non-custodial (không lưu trữ thông tin người dùng) được sử dụng chủ yếu trên blockchain Solana dành cho DeFi và NFT. Với Phantom, người dùng có thể lưu trữ, gửi, nhận, stake và swap token trên Solana một cách an toàn và dễ dàng.

Giống như các ví tiền điện tử phổ biến khác, Phantom có thể được thêm vào các trình duyệt dưới dạng tiện ích mở rộng.

Bên cạnh mục đích lưu trữ, mua và stake, người dùng cũng sử dụng ví Phantom để mua NFT trên Solana.

Hiện tại, ví không hỗ trợ token ERC-20, nhưng các nhà phát triển đang làm việc để cập nhật tính năng đó.

2. Ưu nhược điểm của ví Phantom

Ưu điểm

• Phantom tương thích với một số trình duyệt phổ biến bao gồm Chrome, Firefox, Edge và Brave với giao diện trực quan và thân thiện.
• Mức phí giao dịch cực thấp, gần như bằng không.
• Phantom tích hợp DEX trực tiếp trong ví để giúp người dùng giảm bớt thao tác và phí giao dịch, cũng như dễ dàng hoán đổi (swap) token một cách đơn giản.
• Phantom hỗ trợ Web3 giúp người dùng dễ dàng truy cập các Dapp trên nền tảng Solana.
• Hỗ trợ liên kết các ví phần cứng như Ledger để tăng cường bảo mật.
• Hỗ trợ gửi/nhận và lưu trữ các NFT.
• Cung cấp tính năng staking SOL trực tiếp trên ví cho phép người dùng gia tăng thu nhập thụ động.
• Phantom là ví non-custodial, điều này có nghĩa là người dùng có toàn quyền kiểm soát tài sản của mình bằng private key hoặc passphrase mà không phải chịu sự quản lý của bất kỳ bên thứ 3 nào.
• Phantom đã được kiểm toán bởi các công ty kiểm toán hàng đầu.

Nhược điểm

• Ví tương đối mới không được thử nghiệm như một số sản phẩm cạnh tranh khác.
• Ứng dụng dành cho thiết bị di động vẫn đang được phát triển nên hiện tại Phantom chỉ có sẵn ở dạng tiện ích mở rộng trình duyệt.
• Phantom bị giới hạn trong hệ sinh thái Solana, chỉ có thể nhận/gửi SOL và các SPL token. Điều đó có nghĩa là Phantom không hỗ trợ cho các đồng coin khác như Ethereum, Bitcoin,…

3. Hướng dẫn cài đặt và tạo ví Phantom

Cài đặt ví Phantom cho trình duyệt

Bước 1: Truy cập website tại đây và chọn trình duyệt bạn đang sử dụng.

Ví dụ ở đây mình chọn Chrome nhé.

Bước 2: Chọn “Thêm vào Chrome” => “Add Extension” để cài đặt tiện ích cho trình duyệt.

Sau khi cài đặt, giao diện của Phantom Wallet sẽ như sau:

Tạo mới ví Phantom

Bước 1: Chọn “Create New Wallet” để tạo ví mới.

Bước 2: Sao chép cụm secret recovery phrase bao gồm 12 từ khóa => Chọn “OK, I saved it somewhere” để tiếp tục.

Lưu ý: Bạn nên ghi lại secret recovery phrase ra giấy và cất giữ nó ở nơi an toàn. Điều này đặc biệt quan trọng vì bất kỳ ai có được cụm từ khoá đều có thể truy cập vào tài sản của bạn. Ngoài ra cụm từ này cũng sẽ được dùng để khôi phục ví trong trường hợp bạn bị mất quyền truy cập.

Bước 3: Tạo mật khẩu và tích vào ô “I agree to the Terms of Service” và chọn “Save”.

Bước 4: Chọn “Finish” để hoàn tất quá trình tạo ví.

Khôi phục ví Phantom

Bước 1: Chọn “Use Secret Recovery Phrase” để khôi phục ví Phantom đã có.

Bước 2: Điền cụm secret recovery phrase bao gồm 12 từ khóa => Chọn “Import Secret Recovery Phrase” để tiếp tục.

Bước 3: Tạo mật khẩu mới và tích vào ô “I agree to the Terms of Service” => Chọn “Save”.

Bước 4: Chọn “Finish” để hoàn tất quá trình khôi phục ví.

4. Hướng dẫn sử dụng ví Phantom

Nhận token

Chọn “Receive” => “Send from wallet/exchange” và sao chép địa chỉ ví hoặc quét QR Code để nhận token.

Ngoài ra bạn có thể nạp token bằng cách đăng nhập sàn FTX.

Gửi token

Bước 1: Để gửi token trong ví Phantom Wallet bạn bấm vào “Send”. Chọn mã token cần gửi đi.

Ví dụ ở đây mình chọn SOL nhé

Bước 2: Dán địa chỉ ví nhận token ở ô đầu tiên, tiếp đến là số lượng token cần gửi => “Next”.

Bước 3: Xem lại địa chỉ nhận và số lượng token gửi đi cũng như phí giao dịch => Bấm “Send” để hoàn tất.

Swap token

Bước 1: Chọn biểu tượng mũi tên 2 chiều như ảnh.

Bước 2: Chọn cặp token muốn swap. Điền số lượng token và bấm “Review Order” để xác nhận.

Lưu ý: Bạn có thể điều chỉnh trượt giá (Slippage Tolerance) lại từ 0.1-1% để tiết kiệm phí giao dịch.

Nhận NFT

Bước 1: Để nhận NFT trên ví Phantom, bạn chọn vào biểu tượng hình vuông như ảnh => Chọn tiếp dấu “…” và nhấn vào “Receive Collectible”.

Bước 2: Copy địa chỉ ví để nhận NFT.

5. Tổng kết

Với giao diện đẹp mắt và dễ sử dụng, Phantom là lựa chọn ví non-custodial phù hợp với cả người dùng mới và lâu năm. Ngoài ra, với việc Phantom Wallet vẫn đang bổ sung các biện pháp cải tiến và mở rộng tính năng, có lẽ chỉ còn là vấn đề thời gian trước khi Phantom trở thành sự lựa chọn hàng đầu của người dùng trong hệ sinh thái Solana đang phát triển.

Gần đây Bored Ape Yacht Club đang gây bão trên thị trường Crypto với Ape Coin. Cùng mình tìm hiểu về Bored Ape Yacht Club và đội ngũ Yuga Labs đằng sau đã xây dựng thành công dự án này trong bài viết hôm nay!

Nếu anh em là những người hâm mộ của các bộ sưu tập NFT, chắc hẳn sẽ không lạ lẫm gì với những chú khỉ NFT rất hot trên cộng đồng Ethereum và được sử dụng làm ảnh đại diện của rất nhiều người nổi tiếng. Vậy ai là người đứng sau những bộ sưu tập này, họ có gì đặc biệt, bộ sưu tập này có gì mà hot đến vậy?

1. Sơ lược về Yuga Labs

Yuga Labs là nhóm đội ngũ đứng sau tạo nên dự án NFT đình đám Bored Ape Yacht Club. Đơn vị phát triển NFT này được cho là lớn nhất thị trường hiện nay, đã có nhiều nguồn tin cho rằng phía dự án đang đàm phán với a16z về một khoản đầu tư định giá công ty lên tới 5 tỉ đô.

2. Các sản phẩm của Yuga Labs

Bored Ape Yacht Club

Bored Ape Yacht Club là bộ sưu tập gồm 10,000 NFT hình khỉ/vượn (ape), mỗi chú khỉ sẽ có đặc điểm khác nhau về màu da, tóc, áo, phụ kiện,… và tất nhiên không thể có hai NFT giống hệt nhau. Nếu anh em là một người chơi DeFi, chắc hẳn đã nghe đến từ “ape in” nhiều lần, rất nhiều nhà đầu tư crypto nước ngoài thường gọi mình và những nhà đầu từ khác là “ape”.

Bộ sưu tập này chỉ những chú “ape” đầu tư ở thị trường crypto sau đó trở nên giàu có khi thị trường tăng mạnh, khi đã trở nên giàu có các chú khỉ bắt đầu cảm thấy nhàm chán, vì vậy bộ sưu tập đã có tên Bored Ape Yacht Club.

Ngay từ khi ra mắt, bộ sưu tập đã trở thành một trong những bộ sưu tập NFT hot nhất mọi thời đại với tổng khối lượng giao dịch lên tới 458k ETH, đứng thứ 3 trong danh sách các bộ sưu tập NFT được mua bán nhiều nhất. Giá thấp nhất để sở hữu một Bored Ape NFT hiện tại đã lên tới 88.88 ETH (khoảng 266 ngàn đô).

Không phải tự dưng giá của BAYC lại cao như vậy. Đã có rất nhiều người nổi tiếng lên tiếng xác nhận mình sở hữu bộ NFT độc đáo này, trong đó không thiếu những cái tên đình đám như rapper Eminem, siêu sao bóng rổ Steph Curry, siêu sao bóng đá Neymar hay thậm chí brand thể thao Adidas,…

Mutant Ape Yacht Club

MAYC là phiên bản tiếp theo được nâng cấp từ Bored Ape Yacht Club. Ban đầu, để có một Mutant Ape, anh em phải sở hữu trước một Bored Ape, sau đó kết hợp với Mutant Serum (Huyết thanh đột biến) để tạo thành một đột biến của Bored Ape. Mỗi Bored Ape sẽ được tặng một huyết thanh, anh em cũng có thể mua huyết thanh tại Bored Ape Chemistry Club trên OpenSea.

Bộ sưu tập này sau khi ra mắt cũng hot không kém phiên bản gốc, tổng khối lượng giao dịch đứng thứ 5 toàn thị trường (308,230 ETH ~ hơn 1 tỉ đô), giá thấp nhất để sở hữu một “chú khỉ đột biến” cũng lên tới 17.1 ETH. Và tất nhiên MAYC cũng được sở hữu bởi những người nổi tiếng.

Bored Ape Kennel Club

Một bộ sưu tập nữa đến từ Yuga Labs, chủ sở hữu BAYC NFT có 1 tuần để claim những chú chó trong bộ sưu tập này một cách free. Sau đó 6 tuần, khi giao dịch trên thị trường thứ cấp, người dùng sẽ phải trả 2.5% phí bản quyền, số tiền này được sử dụng để donate cho các quỹ từ thiện bảo vệ động vật.

Cũng như các bộ sưu tập khác đến từ Yuga Labs, những chú chó NFT này cũng rất hot với tổng khối lượng giao dịch đạt 239 triệu đô, giá sàn vào khoảng 5.8 ETH.

Ape Coin (APE)

Ngày 17 tháng 3 vừa rồi, BAYC đã thông báo sẽ launch token mang tên APE (Ape Coin). APE là token ERC-20, tổng cung là 1 tỉ token.

Token APE được phía dự án công bố sẽ được sử dụng là đồng tiền của ApeCoin DAO, ngoài ra, token này cũng có thể được sử dụng làm đồng tiền thanh toán trong hệ sinh thái Bored Ape Yacht Club, cũng như được có quyền tiếp cận các sản phẩm mới trong tương lai (một vài blockchain P2E game chưa được phát hành,…)

Một điểm đáng chú ý nữa của Ape Coin là những holders NFT của hệ sinh thái BAYC (BAYC, MAYC, BAKC) sẽ được airdrop tổng cộng 150 triệu APE token (15% tổng cung), hiện APE đang có giá 11 đô tại thời điểm viết bài. Ngay khi ra mắt, token của BAYC đã cho thấy độ hot đáng nể khi vừa ra vẫn đã được listing trên các sàn lớn nhất hiện tại như Binance, Coinbase, FTX, Huobi, OKX,…

OTHERSIDE Metaverse

Tiếp tục xây dựng các sản phẩm xoay quanh hệ sinh thái, sản phẩm mới nhất của Yuga Labs là một dự án trò chơi nhập vai trực tuyến nhiều người chơi (MMORPG). Với mục đích xây dựng một metaverse thực sự, người chơi trong game có thể sở hữu một thế giới riêng, sử dụng các NFT để tương tác với hàng ngàn người chơi khác nhau trong trò chơi.

Tất nhiên, những holders của các bộ sưu tập BAYC và MAYC sẽ nhận được airdrop NFT của trò chơi. Với những người muốn sở hữu NFT mới này sẽ phải vượt qua một đợt KYC, sau đó tham gia đấu giá với giá min được ghi nhận 305 APE, hiện giá sàn trên OpenSea ở mức 2.95 ETH.

Hiện tại trò chơi vẫn đang trong quá trình phát triển, tuy nhiên, với tiết lộ về công nghệ trò chơi áp dụng có thể đạt 10,000+ người chơi cùng tương tác tại một địa điểm, và rất nhiều công cụ giúp tăng tương tác giữa người chơi trong thế giới Otherside, đây sẽ là một game đáng mong đợi.

3. Điều gì làm BAYC hay Yuga Labs trở nên thành công?

Công bằng mà nói, thành công của Yuga Labs chủ yếu đến từ thành công vang dội của bộ sưu tập BAYC. Vậy tổng kết lại, điều gì đã làm bộ sưu tập NFT những chú khỉ crypto nói riêng hay Yuga Labs nói chung lại thành công như vậy? Theo mình có một vài yếu tố sau:

Tính chất nghệ thuật của bộ sưu tập

Đây là yếu tố chủ quan, mỗi người sẽ có một quan điểm khác nhau. Về phía mình cảm nhận thấy đây là một bộ sưu tập với hình tượng liên quan trực tiếp tới crypto, hình vẽ đơn giản nhưng sáng tạo, ra mắt vào đúng thời điểm thị trường bullrun cũng làm cho bộ sưu tập được chú ý hơn.

Được rất nhiều người nổi tiếng đón nhận

Khi một người có sức ảnh hưởng bỏ ra hàng trăm ngàn hay hàng triệu đô để sở hữu một NFT, chắc chắn sẽ gây ra tiếng vang lớn và làm cho nhiều khác cũng muốn sở hữu NFT đó.

Rất nhiều người nổi tiếng đã sử dụng bộ sưu tập này để làm ảnh đại diện cho trang Twitter của mình. Điều này vừa làm tăng độ hype cho BAYC, vừa thể hiện được cá tính riêng của bản thân.

Tính đa dụng của các NFT từ BAYC

Rất nhiều NFT hiện nay được sử dụng để phục vụ các game P2E, là điều kiện để tham gia các game đó. Nhưng với BAYC, holders của NFT này nhận được rất nhiều lợi ích từ trước tới nay như:

• Bộ sưu tập BAKC.
• Huyết thanh kĩ thuật số cho MAYC.
• Airdrop các vật phẩm thực tế thuộc BAYC brand như áo hoodie, mũ,…
• Tham gia game dành riêng cho NFT holders.
• Mới nhận là airdrop token APE.

Cộng đồng xung quanh bộ sưu tập NFT

Yuga Labs đã tổ chức các cuộc meet-up của cộng đồng BAYC tại New York, California, Hong Kong và UK. Đặc biệt nhất là Festival kéo dài 1 tuần được tổ chức tại New York vào tháng 11 năm ngoái với sự tham gia của nhiều nghệ sĩ nổi tiếng (Chris Rock, Aziz Ansari và The Strokes).

Về phương diện cộng đồng trên mạng xã hội, không khó để nhận ra cộng đồng BAYC với những chiếc avatar đặc trưng, đây có thể chỉ là ảnh JPG nhưng dù sao cũng mang lại sức lan tỏa.

→ Hold NFT BAYC đem lại cho holders nhiều lợi ích, BAYC như trở thành một chiếc vé để tham gia cộng đồng chứ không chỉ là một NFT. Yuga Labs đã xây dựng thành công một hệ sinh thái xung quanh BAYC và tạo nên một NFT brand đình đám trong cộng đồng.

4. Tổng kết

Trên đây là những điểm thú vị từ Yuga Labs vài một vài bài học kinh nghiệm từ nhà sáng tạo NFT hàng đầu thị trường.

Các sản phẩm được tạo ra từ Yuga Labs đều mang những tiếng vang lớn và đều có giá trị cao, vừa qua Yuga Labs cũng thông báo mua lại 2 bộ sưu tập đình đám là Crypto Punks và Meebits từ Larva Labs với mức giá không được tiết lộ. Liệu Yuga Labs sẽ mang 2 sản phẩm này vào hệ sinh thái BAYC đã có của mình như nào? Cùng mình chờ đón trong tương lai nhé.

Trong bài viết này, chúng ta sẽ tìm hiểu về lãi suất cố định (FIR – Fixed Interest Rate) trong thị trường Cryptocurrency (Crypto). Xem xét tổng quan mô hình hoạt động của các dự án lãi suất cố định trong thị trường, các vấn đề tồn động và cơ hội đầu tư tiềm năng.

1. Lãi suất cố định trong Crypto là gì?

Trong tài chính truyền thống, lãi suất cố định (Fixed Interest Rate – FIR) được định nghĩa là một tỷ lệ không thay đổi được tính trên một khoản nợ phải trả trong một khoảng thời gian cụ thể, cho phép người vay và cho vay dự đoán chính xác số tiền họ cần phải thanh toán hoặc nhận được trong tương lai.

Khi đã được ấn định và ký kết giữa hai bên liên quan là người vay và người cho vay thì lãi suất cố định sẽ không thay đổi và không bị ảnh hưởng bởi các thị trường lãi suất khác.

Ví dụ đơn giản về lãi suất cố định (Fixed Interest Rate) trong thị trường tài chính truyền thống: Duy thế chấp chiếc điện thoại IPhone 13 Pro Max cho Kỳ và vay số tiền 15 triệu đồng trong 1 năm với mức lãi suất cố định là 1%/tháng.

Về cơ bản, khái niệm lãi suất cố định (Fixed Interest Rate) hoặc thu nhập cố định (Fixed Income) trong thị trường Crypto không quá khác biệt với khái niệm lãi suất cố định trong thị trường tài chính truyền thống. Nó cũng đề cập tới là mức lãi suất cố định, không thay đổi trong suốt thời gian vay hoặc cho vay.

Về mặt cơ chế hoạt động, chúng dự án trên nguyên tắc chung là chuyển giao rủi ro:

• Nếu người dùng nào đó trong thị trường cryptocurrency muốn có được lãi suất cố định hoặc thu nhập cố định không bị ảnh hưởng bởi biến động thị trường thì một tác nhân khác phải đảm bảo trả một khoản lãi suất cố định.
• Nói cách khác, bên đối tác này sẽ là bên hấp thụ trực tiếp sự biến động từ thị trường lãi suất.

Như vậy, số lãi suất Duy phải đóng cho Kỳ mỗi tháng bằng 15,000,0001% = 150,000 VND/tháng. Lãi suất vay cả năm Duy phải trả cho Kỳ bằng 150,00012 = 1,800,000 VND/ năm. Sau một năm, Duy sẽ trả vốn cho Kỳ và để nhận lại điện thoại của mình.

Nếu sắp xếp các giao thức cung cấp lãi suất cố định trong thị trường Crypto theo khả năng tương tác thì chúng ta có thể phân loại chúng thành hai nhóm riêng biệt:

1. Nhóm các giao thức lãi suất cố định (Fixed Interest Rate Protocols) có thể hình thành thị trường lãi suất (Interest Rate Market) độc lập.
2. Nhóm các giao thức lãi suất cố định được xây dựng dựa trên các nguồn yield (source yield) từ các giao thức khác.

2. Cơ chế hoạt động của các giao thức lãi suất cố định trong Crypto

Fixed Interest Rate Protocols có thể hình thành thị trường lãi suất độc lập

Các giao thức lãi suất cố định thuộc nhóm này có thể hoạt động độc lập, tức là bản thân mô hình hoạt động của giao thức có thể đứng một hình, hoạt động độc lập mà không cần phụ thuộc các giao thức bên ngoài, nhưng điều này không có nghĩa là chúng không thể tương tác với các giao thức và source yield khác.

Điều mình muốn nhấn mạnh ở đây chính là khả năng hoạt động độc lập mà giao thức có.

Trong nhóm các giao thức lãi suất cố định có thể hình thành thị trường lãi suất độc lập thì có hai cách tiếp cận mà các dự án thường dùng là sử dụng model peer-to-peer lending (P2P lending) hoặc zero coupon bonds.

1. Peer-to-peer lending (P2P lending)

Peer-to-peer lending (P2P lending) là mô hình cho vay và đi vay xuất hiện rất sớm trong thị trường Crypto. Trong đó, người vay và người đi vay sẽ tương tác thông qua một thị trường lãi suất được xây dựng theo dạng order book.

Các khoản lãi suất và các điều khoản vay (interest rate, khoảng thời gian, collateral,…) sẽ được tùy chỉnh theo nhu cầu của người dùng và đưa lên order book dưới dạng Invest Order (người cho vay) hoặc Borrow Order (người đi vay). Việc này tương tự như việc chúng ta đặt các lệnh buy order và sell order trên các sàn giao dịch.

Mặc dù mô hình P2P lending giúp các dự án cho vay và người dùng được hưởng hai lợi ích là các khoản vay & cho vay có được ngày đáo hạn chính xác với lãi suất cố định, nhưng bù lại, một hạn chế lớn của mô hình này là hiệu quả khớp lệnh cực kỳ thấp khi thị trường còn non trẻ, thiếu thanh khoản ban đầu.

Vì vậy qua thời gian phát triển, thị trường crypto đã loại bỏ mô hình này và các dự án lending dần chuyển sang một mô hình hoạt động hiệu quả hơn, trong bối cảnh hiện tại là peer-to-pool model, với tiêu biểu là sự phát triển của Compound và Aave. Do đó, trong bài viết này, mình cũng sẽ không đào sâu vào mô hình hoạt động P2P lending.

2. Zero-coupon bonds

Ngoài P2P Lending, một model khác được vận dụng để cung cấp lãi suất cố định cho người vay và người đi vay là zero-coupon bonds model.

Ví dụ đơn giản giúp bạn hiểu hơn về cách hoạt động tổng quan của các giao thức lãi suất cố định sử dụng model zero coupon bonds:

Vĩ đang có một công việc, vào đầu tháng, sếp của Vĩ đưa cho Vĩ một coupon để Vĩ có thể đổi lấy tiền lương của mình vào cuối tháng. Trên thực tế, điều này có nghĩa là Vĩ cần phải đợi đến cuối tháng để nhận lương bằng tiền mặt, trong thời gian 1 tháng đó, Vĩ bị mắc kẹt với một Coupon mà Vĩ không thể sử dụng cho bất kỳ việc gì khác.

Trong các giao thức lãi suất cố định sử dụng model zero-coupon bonds thì:

• Người cho vay (lenders) sẽ mua trái phiếu với mức chiết khấu nhỏ, tương đương với khoản tiền gửi có lãi suất cố định và người cho vay có thể nhận lại tiền gửi và lãi suất theo mệnh giá đã được chốt khi mua trái phiếu vào ngày đáo hạn.
• Người đi vay có thể sử dụng tài sản chấp để phát hành trái phiếu và bán chúng thành crypto assets khác (thường là DAI hoặc USDC) với mức chiết khấu. Người đi vay phải hoàn trả tài sản sau khi đáo hạn để lấy lại tài sản thế chấp, nếu họ không làm điều đó, họ sẽ mất tài sản thế chấp.

Sự khác biệt chính giữa các dự án lãi suất cố định sử dụng model zero coupon bonds là cơ chế thanh khoản các bond assets, cơ chế thanh lý và cơ chế chuyển giao thanh khoản khi bond hết hạn, những chi tiết này chúng ta sẽ bàn luận sâu hơn ở những phần sau.

Bây giờ, nếu Vĩ đang thiếu tiền mặt, Vĩ có thể đến gặp một người bạn và nhờ họ mua Coupon của mình với một khoản chiết khấu nhỏ. Ví dụ, nếu lương của bạn trị giá $1,000, Vĩ có thể đề nghị bán nó với giá $950. Bạn của Vĩ có tiền mặt và chấp nhận mua coupon của Vĩ, vì anh ấy biết chỉ cần đợi một tháng để nhận lương của Vĩ và lãi ròng $50.

Tình huống này là đôi bên cùng có lợi, vì Vĩ đã nhận được lương trước thời hạn một tháng, với một khoản cắt giảm nhỏ, trong khi bạn của Vĩ sẽ có một khoản lãi cố định sau khi redeem coupon.

Fixed Interest Rate Protocols được xây dựng dựa trên các nguồn yield từ các giao thức khác

Như tên gọi của đề mục, nhóm giao thức lãi suất cố định thứ hai đề cấp tới các giao thức được xây dựng trên các nguồn yield hiện có trên thị trường như deposit interest từ Compound, Aave, Yearn, yield từ liquidity farming của các protocol,…

Với cách tiếp cận này có hai phương pháp nổi bật là phân chia vốn & lãi (split principal & yield) và các sản phẩm có cấu trúc (Structured Product).

Split Principal & yield

Với cách tiếp cận là phân chia vốn & lãi (Split Principal & yield), nó tương tự việc người cho vay và đi vay cùng gộp tiền lại với nhau rồi gửi vào một giao thức bên thứ ba để kiếm yield. Sau khi đáo hạn, tổng tiền thu được sẽ được phân chia ra thành hai phần là phần vốn (principal) và phần lãi (yield), chúng sẽ được phân phối lại cho người cho vay và đi vay theo thoả thuận ban đầu.

Một ví dụ đơn giản giúp bạn hiểu hơn về cách hoạt động của các giao thức tiếp cận theo hướng phân chia vốn và lãi (Split principal & yield):

Kỳ muốn bán tiền lãi mà anh ấy sẽ kiếm được khi deposit 10,000 USDC vào Aave sau một năm. Kỳ đến gặp Vĩ với một lời đề nghị: “Anh có $10,000, anh sẽ deposit hết vào Aave và bán tiền lãi có thể thu được từ khoản tiền gửi kia cho em với giá $400. Nếu tiền lãi thu được từ Aave lớn hơn $400 thì em lời”.

Sau khi nghiên cứu kỹ lưỡng, Kỳ và Vĩ quyết định thỏa thuận với nhau, theo đó, Kỳ đầu tư 9,600 USDC và Vĩ đầu tư 400 USDC, vốn cả 2 gộp lại là 10,000 USDC. Sau đó, tổng số vốn 10,000 USDC sẽ được deposit vào Aave. Sau một năm, theo lời thỏa thuận trước đó giữa 2 người, khoản tiền vốn 10,000 USDC sẽ thuộc về Kỳ, khoản lãi suất sinh từ khoản tiền gửi sẽ thuộc về Vĩ.

Có thể thấy trong thỏa thuận này, Kỳ đã kiếm được khoản lãi suất tiền gửi cố định là 400 USDC với số vốn bỏ ra ban đầu là 9,600 USDC.

Structured Product

Cách tiếp cận thứ hai mình có nhắc đến ở trên là sản phẩm có cấu trúc (Structured Product). Cách hoạt động chung của các giao thức tiếp cận theo hướng này (dành cho lãi suất cố định) là tiền gửi của người dùng sẽ được chia ra thành các chiến lược đầu tư khác nhau để kiếm yield từ các giao thức trên thị trường.

Lợi nhuận từ các chiến lược sẽ được tổng hợp lại và phân chia lại cho các nhóm người dùng khác nhau dựa trên mức độ rủi ro mà người dùng gánh chịu. Thông thường, lợi tức sẽ được chia thành hai pool:

• Một pool nhận lãi suất cố định (APR thấp hơn).
• Pool còn lại nhận phần thặng dư (lãi suất thả nổi – trừ lãi suất cố định trả cho những nhà đầu tư lựa chọn rủi ro thấp).

3. Bối cảnh chung về các dự án lãi suất cố định trên thị trường Crypto

Trong thị trường cryptocurrency hiện tại, có khá nhiều FIR protocol, cách hoạt động của các protocol này có thể khác nhau đôi chút nhưng chúng có một điểm chung là chúng đều cung cấp cho người dùng cuối một khoảng thu nhập cố định từ một khoảng tiền đầu tư cố định ban đầu, theo góc nhìn cá nhân của mình, chung quy lại sẽ có 3 cách tiếp cận chính, lần lượt lượt là:

• Sử dụng model Zero-coupon bonds.
• Sử dụng model Split Principal & yield.
• Sử dụng model Structured Product.

Các dự án sử dụng Zero-coupon bonds model

1. Yield Protocol

Yield Protocol là một trong những dự án về nổi bật trong nhóm này, dự án được đầu tư bởi những Ventures hàng đầu trong không gian tiền điện tử là Paradigm, Framework Ventures, DeFi Alliance, Variant và đến nay dự án vẫn chưa ra token.

Yield là một hệ thống cho vay phi tập trung cung cấp thị trường cho vay với lãi suất cố định bằng cách sử dụng cơ chế Zero-coupon bonds (fytoken – Fixed Yield Token). Sau ngày đáo hạn, fytoken có thể redeem ra token gốc với tỷ lệ 1: 1, trong V2 thì Yield Protocol hỗ trợ DAI với USDC.

Cơ chế cho vay và đi vay của Yield Protocol hoạt động như sau:

• Fixed-rate borrowing: Người đi vay sẽ deposit tài sản thế chấp vào Yield Protocol để mint fytoken và sau đó bán fytoken ra token gốc trên AMM của Yield Protocol.

• Hiện tại, fytoken đang được hỗ trợ là USDC và DAI, tài sản thế chấp được chấp nhận trên Yield Protocol thì khá đa dạng, bao gồm ETH, wstETH, DAI, USDC, wBTC, UNI, ENS, LINK, yvUSDC.
• Vì fytoken sẽ được quy đổi ra token gốc với tỷ lệ 1:1 nên sẽ chẳng ai muốn mua nó với giá bằng giá tài sản gốc nên theo lý thuyết fytoken sẽ được giao dịch với giá chiết khấu

• Fixed-rate lending: Người cho vay sẽ mua zero-coupon bonds (fytoken) với mức chiết khấu và redeem ra token gốc sau ngày đáo hạn, nhận một khoản lãi cố định.

Ví dụ: Người dùng sử dụng 950 DAI mua 1000 fyDAI-31-5-2022 vào ngày 2/1/2021, 5 tháng sau, vào ngày 31/5/2022, trái phiếu đó hết hạn và người dùng có thể redeem 1000 fyDAI thành 1000 DAI, so với khoản đầu tư ban đầu là 950 DAI, người dùng đã hưởng được mức lãi suất cố định là 50 DAI sau 5 tháng đầu tư.

Ngoài ra, vì giá trị của trái phiếu không phiếu giảm giá sẽ thay đổi theo thời gian, Yield Protocol đã phát triển một AMM mới có tên là YieldSpace.

YieldSpace là một đường cong tùy chỉnh với biến số t để phù hợp cho việc thanh khoản cho cặp token fytoken/token. Trong đó, t là một biến số thời gian:

• t càng lớn có nghĩa là thời gian đáo hạn càng lâu.
• Khi ngày hết hạn đang đến gần, t tiến dần về 0.

Đây là công thức tổng quan của YieldSpace:

Với đường cong của YieldSpace, nó cho phép người dùng giao dịch trái phiếu fytoken theo lãi suất thị trường trước ngày đáo hạn. Khi gần đến ngày đáo hạn, giá fytoken/token sẽ tiến gần về 1 và nhà đầu tư có thể redeem fytoken ra token gốc theo tỷ lệ 1:1.

Tính chất độc đáo của đường cong YieldSpace khiến nó trở thành lựa chọn hợp lý để thanh khoản cho fytoken, đồng thời cải thiện hiệu quả sử dụng đáng kể khi so sánh với các đường cong khác. Vì vậy, YieldSpace trở thành tiêu chuẩn trong việc thanh khoản cho trái phiếu bằng AMM và được sử dụng trong các giao thức liên quan.

2. Notional Finance

Về tổng quan, Notional Finance có cách hoạt động tương đối giống với Yield protocol, nhưng điểm khác nhau cơ bản nằm ở underlying assets trong protocol. Notional Finance sử dụng underlying assets là cToken (LP token khi người dùng deposit token vào Compound).

Thiết kế này cho phép nguồn vốn trong Notional Finance được lưu trữ trong các pool thanh khoản có khả năng sinh lãi theo thời gian (yield từ Compound), làm tăng hiệu quả sử dụng vốn cho các nhà cung cấp thanh khoản.

Không giống như Yield Protocol, Notional Finance hỗ trợ vay khá nhiều loại tài sản. Vì vậy có nhiều nhóm thanh khoản tồn tại trong giao thức cùng một lúc, nhưng điểm cộng là nếu bạn muốn trở thành nhà cung cấp thanh khoản trong Notional Finance, bạn chỉ cần cung cấp underlying asset vào hệ thống và hệ thống sẽ tự động phân bổ thanh khoản cho từng nhóm thanh khoản thông qua quản trị.

Khi cung cấp thanh khoản trên Notional, bạn sẽ nhận nTokens (LP token), nTokens có thể tự động được làm tài sản thế chấp trên Notional Finance giúp giảm LTV ratio của tài khoản, một tỷ lệ LTV thấp hơn sẽ giảm rủi ro thanh lý và tăng độ an toàn cho danh mục đầu tư của bạn, hoặc có thể giúp bạn leverage thêm khoản vay của mình.

Tương tự với Yield Protocol, Notional Finance vẫn sử dụng mô hình AMM để thanh khoản cho các tài sản fCash. Không có nhiều tài liệu về đường cong mà Notional sử dụng, nhưng tổng quan lại đường cong mà Notional sử dụng cũng là một đường cong tùy chỉnh cung cấp những điểm nổi bật mà Yieldspace cung cấp.

Để làm được điều này, National Finance sử dụng 3 tham số để thỏa mãn ba nhu cầu trên:

• Tham số Anchor: Tham số này kiểm soát tâm của đường giá. Tỷ giá hối đoái (fCash trên mỗi cặp token) sẽ trở nên nhỏ hơn theo thời gian và cuối cùng hội tụ về 1.

• Tham số Scalar: Tham số này cho biết độ nhạy của giá. Scalar càng nhỏ, đường cong càng dốc và giá càng biến động. Khi ngày hết hạn đến gần, đường cong có xu hướng bị làm phẳng, làm cho thanh khoản tập trung vào trung tâm giá được xác định bởi tham số Anchor.

• Tham số điều chỉnh Swap fee: Để giảm tác động của phí giao dịch lên lãi suất hàng năm của các loại tài sản, phí giao dịch có tính năng giảm tuyến tính về 0 theo thời gian khi ngày đáo hạn càng đến gần.

3. HiFi Finance

HiFi Finance trước đây là Mainframe, một dự án ra đời từ năm 2017, dự án đã huy động được hơn 28,000 ETH, tương đương $17.5M trong 2 vòng private sale vào mùa hè năm 2018. Khi đó, ​​Mainframe tập trung phát triển Mainframe OS, một hệ điều hành như một cổng thông tin vào thế giới Web3, cho phép người dùng cài đặt và sử dụng các ứng dụng phi tập trung (dApps) trên máy tính riêng của họ.

Với làn sóng phát triển của DeFi, dự án đã quyết định chuyển đổi hướng phát triển tập trung vào mảng Lending, cụ thể, dự án phát triển một giao thức cho vay lãi suất cố định dựa trên mô hình zero-coupon bonds. Với một bộ sản phẩm và tầm nhìn khác, dự án đã quyết định đổi tên thành HIFi Finance.

Về mặt cách hoạt động, HIFI Finance cũng tương tự như Yield protocol. Đầu năm 2022, HIFI FInance cũng đã cung cấp một roadmap mới, trong đó:

• Về mặt sản phẩm, HIFI sẽ tập trung phát triển mảng cho vay lãi suất cố định tập trung vào NFT – thế chấp NFT để làm tài sản thế chấp để đi vay với lãi suất cố định.
• Về mặt tokenomics, native token của dự án là MFT sẽ được thiết kế lại để quản trị giao thức và tích lũy giá trị khi người dùng sử dụng sản phẩm của họ.

Bạn có thể tìm hiểu chi tiết về roadmap của HIFI Finance trên website chính của dự án Hifi Finance tại đây.

Dưới đây là một số điểm nổi bật của các dự án fixed rate trong phân khúc Zero-Coupon bonds:

Các dự án sử dụng split principal & yield model

1. Element Finance

Khi người dùng deposit token vào Element Finance, tất cả các khoản tiền gửi sẽ được gửi vào các Yearn Vault tương ứng. Các khoản tiền đã ký gửi sẽ được phân tách thành principal tokens (PT) và yield tokens (YT).

PT & YT token trên Element Finance sẽ được tạo thanh khoản trên hai đường cong tùy chỉnh (chúng ta sẽ bàn kỹ hơn ở phần tiếp theo), người dùng có thể thêm thanh khoản hoặc có thể giao dịch PT & YT token thông qua các Pool này.

Ví dụ: Kỳ Deposit 100 ETH vào ETH Vault của Element với kỳ hạn là 6 tháng, lúc này, Element Finance sẽ phát hành ra ePyvETH & eYyvETH (viết tắt của cụm từ Element Principal Yearn Valut ETH) token cho người dùng. Sau đó, số tiền 100E này sẽ được deposit vào ETH Vault tương ứng trên Yearn với APY là 24%.

Nếu người dùng không làm gì hết, chỉ đơn giản là hold ePyvETH & eYyvETH token thì sau khi đáo hạn 6 tháng, người dùng có thể redeem lại token gốc và phần lãi suất thả nổi từ Yearn Vault.

Theo mô hình hoạt động của Element Finance, chúng có thể tạo ra hai thị trường:

• Một thị trường lãi suất cố định (giao dịch PT).
• Một thị trường lãi suất dài hạn trong tương lai (giao dịch YT).

Người dùng có thể tương tác với Element Finance để kiếm được một khoản thu nhập cố định bằng cách mua tài sản ở “Fixed Rates” thông qua Element dAPP. PT tương đương với trái phiếu không lãi suất, có thể redeem lại underlying asset sau khi đến ngày đáo hạn.

Như trong hình, nếu bạn mua 1 WBTC Principal token, bạn sẽ nhận được 1.0046 WBTC khi đáo hạn vào 30/4/2022, con số này tương đương APR 2.15%. Khi tới ngày đáo hạn, bạn chỉ cần redeem WBTC Principal token ra underlying assets là WBTC là xong.

Một cách tiếp cận khác để có được thu nhập cố định từ Element Finance là bán trực tiếp YT mới mint sau khi gửi tiền vào Element Finance, nhận lãi trước trong tương lai để đạt được thu nhập cố định.

YT đại diện cho lãi suất trong tương lai, có thể được đổi lấy lãi suất thực tế phát sinh trong khoảng thời gian này sau khi đến ngày đáo hạn. Nếu bạn Bullish hơn về lãi suất thị trường có thể mang lại trong tương lai thì bạn có thể mua trực tiếp YT từ Yield Pools trên Element App. Ngoài việc mua YT trực tiếp, một cách khác là gửi tiền vào Element trước, bán PT mới mint rồi dùng số tiền đó để mua YT, tối đa hóa số lượng YT có trong tay.

Bởi vì Element Finance phân tách underlying asset thành PT & YT. Do các đặc điểm khác nhau, Element Finance thiết kế hai pool thanh khoản cho 2 loại tài sản này:

• Principal token pool: PT tương đương với trái phiếu không phiếu giảm giá, chúng cho phép người giữ chúng quyền redeem lại underlying asset tương ứng khi thời gian đáo hạn tới. Do đó, Element Finance chọn sử dụng mô hình đường cong của YieldSpace để thanh khoản cho PT token trên Element.
• Yield token pool: Các YT cho phép các nhà đầu tư đổi các khoản lãi tích lũy của họ sau khi hết hạn. Tuy nhiên, lợi nhuận trong tương lai không chắc chắn và giá cả có thể biến động gay gắt do cung và cầu thị trường. Do đó, Element chọn đường cong tiêu chuẩn của Uniswap V2 để thanh khoản cho YT token.

2. Pendle Finance

Pendle Finance có cách hoạt động tương tự với Element Finance, người dùng gửi underlying assets (Single asset hoặc LP token) vào Pendle để mint Ownership Token (OT) và Yield Token (YT).

OT đại diện cho quyền sở hữu đối với tài sản cơ bản và YT đại diện cho quyền đối với lợi tức trong tương lai. Sau khi mint, chủ sở hữu OT & YT có thể linh hoạt trong cách họ chọn sử dụng chúng. Một số trường hợp sử dụng của Pendle Finance:

• Gửi tiền để kiếm thu nhập cố định: Nếu bạn muốn có một khoản tiền gửi có lãi suất cố định trên Pendle Finance, trước tiên bạn phải triển khai vốn vào giao thức, mint OT và YT, bán YT và mua lại OT. Đợi đến hết ngày đáo hạn và dùng OT để redeem Underlying asset tương ứng.
• Long Future Interest: Các nhà đầu tư lạc quan về lãi suất thả nổi của thị trường có thể mua YT để hưởng lãi suất. Họ có thể thu được lợi nhuận từ chiến lược này nếu chi phí mua hàng thấp hơn lãi tích lũy của YT. Tương tự như Element, họ cũng có thể gửi tiền, bán OT để mua YT để tối đa hóa số YT nắm giữ (leveraged interest rate).
• Thu nhập cố định cho LP Tokens: Pendle Finance cũng hỗ trợ LP token của Sushiswap làm tài sản cơ bản để mã hóa thu nhập trong tương lai do phí giao dịch & phần thưởng LP tạo ra.

3. Swivel Finance

Swivel Finance có cách hoạt động tương tự các Element và Pendle khi chúng cũng tách tài sản deposit vào Swivel thành:

• Phần vốn gốc zcTokens (Zero-coupon tokens) đại diện cho khoản tiền gửi ban đầu của người dùng và có thể được redeem 1-1 cho underlying asset khi đáo hạn.
• Phần tiền lãi nTokens (Notional tokens) đại diện cho lợi tức được tạo ra bởi khoản tiền gửi của người dùng (lợi tức thả nổi).

Đặc điểm khác biệt nhất của Swivel so với các giao thức trong cùng phân khúc là trong khi các giao thức khác đã cố gắng sử dụng AMM để cung cấp tính thanh khoản cho PT & YT, Swivel sử dụng off-chain order book làm mô hình giao dịch.

Ngoài Element Finance, Pendle Finance, Swivel Finance chúng ta còn có một số dự án nổi bật trong phân khúc này như: Sense Protocol, Tempus, APwine, Horizon Finance. Dưới đây là một số điểm nổi bật của các dự án fixed rate trong phân khúc Split principal & Yield:

Các dự án sử dụng structured product model

1. 88mph

88mph cũng là một giao thức lãi suất cố định bằng cách sử dụng mô hình trái phiếu với sản phẩm có cấu trúc nhưng cách triển khai của 88mph tương đối khác với các giao thức khác.

Khi người dùng gửi token vào 88mph, tiền gửi sẽ được deposit vào Compound để tích lũy lãi suất suất thả nổi từ Compound. Để xác định lãi suất cố định cung cấp cho người gửi tiền. 88mph sử dụng đường trung bình động theo cấp số nhân (EMA) của APY lãi suất thả nổi Compound trong khoảng thời gian là một tháng. Lãi suất cố định cung cấp cho người dùng sẽ bằng 75% EMA tại khoảng thời gian đó.

Tìm hiểu thêm: Giao dịch hiệu quả với EMA như thế nào?

Để giảm thiểu rủi ro mất khả năng thanh toán, 88mph cung cấp trái phiếu lãi suất thả nổi hấp thụ biến động của thị trường lãi suất. Trái phiếu có lãi suất thả nổi đóng vai trò như một công cụ hỗ trợ để đảm bảo lãi suất bằng cách thanh toán cho người cho vay nếu lãi suất thu được tại thời điểm đáo hạn thấp hơn 75% tại thời điểm ký kết.

Cơ chế này cho phép người mua trái phiếu kiếm được lợi nhuận nếu đường EMA của lãi suất thả nổi duy trì trên 75% vì lãi suất cố định 88mph đưa ra bằng 75% lãi suất thả nổi ban đầu.

2. BarnBridge

BarnBridge là một sản phẩm có cấu trúc. Tiền gửi từ người dùng sẽ được gửi đến các DeFi Protocol khác nhau để thu thấy lãi suất thả nổi, source yield sẽ được lựa chọn dựa trên mức độ rủi ro khác nhau của từng chiến lược do quy trình quản trị quyết định.

Tiền lãi thu được sẽ được phân phối lại người dùng dựa trên mức độ rủi ro (quy tắc phân phối lợi nhuận là khác nhau) mà người dùng gánh chịu, thường sẽ có 2 pool chính là Junior Pool và Senior Bond.

Các nhà cung cấp vốn cho Junior Pool sẽ nhận được một LP token dưới dạng ERC20 token để đại diện cho cổ phần đầu tư của họ. Junior không có thời gian đáo hạn và nhận thu nhập thả nổi.

Các nhà cung cấp vốn cho Senior Pool sẽ nhận được LP token dưới dạng ERC721 token để đại diện cho cổ phần của họ trong pool. Người dùng tham gia Senior Pool sẽ có thu nhập cố định, không thể redeem lãi trước hạn nhưng NFT có thể chuyển nhượng được.

Vì tiền lãi kiếm được từ các underlying protocol là lãi suất thả nổi, nó có thể đột ngột trở xuống mức rất thấp, để đảm bảo mức thu nhập cố định của Senior Pool, một phần thanh khoản của Junior Pool sẽ bị khóa để đảm bảo rằng những người nắm giữ Senior Bond có thể redeem số tiền gốc cộng với lãi suất cố định khi đáo hạn.

1. Gro Protocol

Sản phẩm PWRD stablecoin và Vault của Gro Protocol là một sản phẩm có cấu trúc. Cách hoạt động của PWRD stablecoin và Gro Vault cung tương tự như các dự án trong cùng phân khúc:

• Stablecoin deposit từ người dùng sẽ được tổng hợp và Deposit vào các DeFi protocol khác nhau, các chiến lược sẽ rất đa dạng như:

• Cung cấp thanh thanh khoản cho các AMM, one-side staking.
• Deposit vào các lending protocol.
• Deposit vào các yield optimizer.
• Các chiến lược đầu tư phức tạp khác,….

• Phân tích lợi nhuận và rủi ro của các hoạt động đầu tư đó.
• Phân tách, kết hợp những lợi ích và rủi ro thành các Tranche khác nhau để phù hợp với nhu cầu đầu tư trên thị trường.

Với PWRD stablecoin và Gro Vault là nhóm sản phẩm tập trung vào thị trường Stablecoin, trong đó:

• GRO Vault sẽ có APY cao hơn và nhận float yield từ các khoản thu nhập từ các chiến lược đầu tư của Gro Protocol và cover rủi ro cho PWRD, rủi ro mà GRO Vault đôi mặt chủ yếu về smart contract và stablecoin peg.
• PWRD sẽ APY thấp hơn và tương đối ổn định. Rủi ro PWRD sẽ được hấp thụ trước bởi GRO Vaults.

Ngoài 88mph, BarnBridge, Gro Protocol thì trên thị trường hiện tại còn có khá nhiều dự án cung cấp cho người dùng thu nhập cố định bằng cách vận dụng các sản phẩm có cấu trúc như IDLE, Saffron Finance, Tranche Finance,… Dưới đây là một số điểm nổi bật của các dự án fixed rate trong phân khúc Structured Product:

4. Các vấn đề tồn động và cơ hội đầu tư tiềm năng với FIR Protocol

AMM vs Order Book? Đâu là giải pháp phù hợp?

Các dự án cung cấp lãi suất cố định cho người dùng bằng cách sử dụng model Zero-coupon bonds và Split Principal & Yield có cách hoạt động chung là đều phân tách các underlying asset thành các Zero-coupon bonds token và yield token. Sau đó, giao thức sẽ sử dụng một cách nào đó để thanh khoản chúng một cách hiệu quả.

Như mình có trình bày trong bài viết, đa phần các dự án FIR lựa chọn AMM model làm hình thức thanh khoản chính cho các asset trên. Điều này không khẳng định AMM model tốt hơn hẳn order book model, cả hai đều có những ưu và hạn chế riêng.

Đối với order book model:

• Chúng giúp nâng cao hiệu quả thị trường bằng cách cho phép các nhà tạo lập thị trường (Market Maker) hình thành các thị trường lãi suất chuyên nghiệp thanh khoản cho các bond assets một cách dễ dàng.
• Người dùng được hưởng hai lợi ích là các khoản vay & cho vay có được ngày đáo hạn chính xác với lãi suất cố định, nhưng bù lại, một hạn chế lớn của mô hình này là hiệu quả khớp lệnh cực kỳ thấp khi thị trường thiếu thanh khoản.

Đối với AMM model:

• Chúng là giải pháp thanh khoản hàng đầu cho các long-tail assets.
• Thay vì phụ thuộc vào các market maker chuyên nghiệp, các model AMM cho phép người dùng tự tạo dựng các thị trường lãi suất dễ dàng bằng cách khuyến khích người dùng bổ sung thanh khoản cho các pool Zero-coupon bonds token/underlying pool, PT/underlying pool, YT/underlying pool.
• Điểm hạn chế là hiệu quả sử dụng vốn của các model AMM nói chung không cao.

Ngoài những ưu và hạn chế sẵn có của hai model, một yếu tố khách quan khác ảnh hưởng tới quyết định trên là do những hạn chế về mặt cơ sở hạ tầng của Ethereum ở thời điểm hiện tại. Mặc dù về mặc lý thuyết, order book model có thể chứng minh hiệu quả trên các giải pháp ngoài chuỗi, nhưng ở thời điểm hiện tại nó không quá khả thi đối với Ethereum L1.

Do đó, đa phần các giao thức đã chọn phương án là thiết kế các đường cong AMM tùy chỉnh để thanh khoản cho các Zero-coupon bonds token và yield token. Bên cạnh đó, ​​Zero-coupon bonds token và yield token tồn tại những đặc điểm riêng biệt nên cũng cần các đường cong có tính chất khác nhau để tăng hiệu quả sử dụng vốn (capital efficiency) và hiệu quả sử dụng.

Ví dụ: Zero-coupon bonds token mang đặc điểm của một trái phiếu không lãi suất cho phép holder có thể redeem 1:1 với underlying asset tương ứng khi đáo hạn. Vì vậy một đường thanh khoản cho các bond assets cũng phải đáp ứng một số yêu cầu tiên quyết như:

• Đường cong tự động điều chỉnh giá khi đến ngày đáo hạn để giữ lãi suất phù hợp với lãi suất thị trường.
• Khi ngày đáo hạn đến gần, đường cong trở nên phẳng hơn, làm cho giá ít nhạy cảm hơn với những thay đổi ngược lại.
• Phí giao dịch của AMM không được tính theo tỷ lệ phần trăm cố định. Các khoản phí sẽ trở nên thấp hơn khi đến ngày hết hạn.

Đây cũng là lý do vì sau YieldSpace trở thành một chuẩn mực áp dụng cho việc thanh khoản các bond asset token trong nhóm dự án sử dụng zero-coupon bonds model và split principal & yield model.

Nhưng điều đó không có nghĩa là AMM model cho FIR Protocol đang hoàn hảo, thực tế, vẫn còn khá nhiều hạn chế ở thời điểm hiện tại, như vấn đề về sự thiếu và phân mảnh thanh khoản và các incentive model thích hợp để khuyến khích người dùng bổ sung thanh khoản.

Tình trạng thiếu và phân mảnh thanh khoản

Đa phần các FIR protocol sử dụng zero-coupon và split principal & yield không không cần các market maker chuyên nghiệp để duy trì các thị trường lãi suất vì chúng được cân bằng và duy trì bởi các đường cong của AMM.

Tuy các đường cong tùy chỉnh như YieldSpace của Yield protocol hay Notional AMM đã tăng khả năng sử dụng vốn lên đáng kể, nhưng do thiết kế của các FIR protocol sử dụng zero-coupon bond và split principal & yield model khiến giao thức tạo ra nhiều pool thanh khoản với thời hạn khác nhau, làm cho thanh khoản phân mảnh, điều này đặc biệt nghiêm trọng trong đối với các FIR protocol sử dụng split principal & yield model.

Ngoài ra, phần lớn các FIR protocol đang trong tình trạng thiếu các incentive thích hợp để khuyến khích người dùng bổ sung thanh khoản cho các thị trường lãi suất riêng biệt của giao thức. Nhìn chung tình trạng này khiến cho các thị trường lãi suất riêng biệt rơi vào tình trạng thiếu thanh khoản.

Mặc dù, một số giao thức như Notional Finance và Sense protocol có một số thiết kế để giải quyết tình trạng này như:

• Sense protocol là một FIR protocol sử dụng split principal & yield model, nhưng thay vì sử dụng 2 pool riêng biệt để thanh khoản cho PT & YT token thì Sense protocol lại sử dụng mô hình 1 pool thanh khoản cho PT token, YT token được thanh khoản bằng cách sử dụng Flash borrow và thanh khoản gián tiếp qua PT/underlying asset pool. Thiết kế này khiến thanh khoản tập trung hơn, một pool PT token thay vì kiến trúc 2 pool như các FIR protocol cùng phân khúc, nhưng bù lại chi phí giao dịch tăng cao hơn (gas fee Ethereum).
• Notional tăng hiệu quả sử dụng vốn của các nhà cung cấp thanh khoản trong giao thức bằng cách cho phép LP token có thể làm collateral, điều này làm giảm LTV, giúp người dùng có thể hạn chế rủi ro thanh lý khi thị trường biến động mạnh hoặc có thể vay nhiều hơn với cùng một lượng tài sản thế chấp ban đầu.
• Ngoài ra, Notional Finance tăng hiệu quả thị trường bằng cách điều hướng thanh khoản được cung cấp từ người dùng cho các thị trường lãi suất có thời gian đáo hạn khác nhau trong giao thức thông qua Notional DAO, giúp thanh khoản được phân bố đồng đều giữa các thị trường lãi suất.

Ngoài giải pháp đến từ các cải tiến của giao thức. Còn một giải pháp nữa là các Supply-side aggregators được xây dựng trên FIR ​​primitives protocol, chúng có thể:

• Tự động hoá quá trình split underlying asset của người dùng deposit vào FIR protocol khác nhau và add thanh khoản để kiếm và tối đa hoá reward nhận được từ các FIR protocol.
• Tự động điều phối nguồn vốn khi các pool thanh khoản đáo hạn để tự động kiếm yield liên tục.
• Tích lũy quyền biểu quyết trong các FIR protocol khác nhau và trở thành flywheel cho FIR ​​primitives protocol thông qua các thiết kế tokenomic sáng tạo như trường hợp của Convex và Curve.

Hiệu quả sử dụng vốn thấp cho nhà đầu cơ và người dùng cung cấp thanh khoản

Thị trường cryptocurrency hiện tại tồn tại nhiều source yield có thể cung cấp cho người dùng cơ hội farming với APR giao động từ vài chục phần trăm tới vài trăm phần trăm. Mặc dù APR của những source yield đó không quá ổn định với rủi ro cũng khá cao nhưng APR mà chúng cung cấp gấp nhiều lần APR được cung cấp bởi các FIR protocols.

Ở thời điểm hiện tại, trong một thị trường được thúc đẩy chính bởi sự đầu cơ, thì rất khó để khuyến khích người dùng DeFi triển khai vốn của mình trong các FIR protocol để kiếm 1 – 5% APR. Vì rõ ràng cách triển khai vốn này không phải hiệu quả nhất cho người dùng trong bối cảnh thị trường hiện tại – nơi đa số người dùng quan tâm tới số tiền họ kiếm được hơn là rủi ro mà họ phải gánh chịu.

Sự phức tạp của các FIR ​​primitives protocol

Đa phần cách sử dụng của các giao thức lãi suất cố định (FIR, Fixed Interest Rate) sử dụng zero-coupon bonds và split principal & yield tương đối phức tạp với những người dùng mới. Vì vậy, để sử dụng các giao thức trên một cách hiệu quả, bắt buộc người dùng phải tìm hiểu tương đối kỹ về cách hoạt động của giao thức. Đây là một rào cản không nhỏ trong việc thu hút người dùng mới của các giao thức.

Thị hiếu của người dùng crypto có thể thay đổi theo thời gian nhưng sẽ có thứ sẽ không đổi là qua thời gian đó là đa số người dùng sẽ thích “sự đơn giản và tiện dụng”. Đặt trường hợp FIR protocol phát triển mạnh trong tương lai thì các giao thức mang trải nghiệm đơn giản và tiện lợi khi sử dụng sẽ là điểm cộng lớn.

Vấn đề trên có thể được giải quyết bằng các demand-side aggregators được xây dựng trên FIR ​​primitives protocol. Hãy tưởng tượng, chỉ với một cú click chuột, người dùng có thể truy cập hết tất cả thị trường lãi suất mà các ​​​​primitives protocol đang cung cấp cho người dùng của mình. Người dùng chỉ cần lựa chọn thị trường lãi suất phù hợp nhất với điều kiện của mình.

Rủi ro bảo mật của các FIR protocol tiếp cận theo hướng Structured Product

Tổng quan, các FIR protocol tiếp cận theo hướng structure product thực chất là các yield aggregator. Chúng phân bổ dòng tiền của người dùng vào các giao thức và các strategy khác nhau để thu lấy float yield. Sau đó phân bổ lại cho depositors theo các nguyên tắc dựa trên rủi ro.

Tuy nhiên, các người dùng phải cân nhắc rủi ro của các FIR protocol tiếp cận theo hướng này. Nếu bất kỳ underlying protocol nào bị exploit, người dùng có thể mất một phần hoặc toàn bộ số tiền của họ. Rủi ro này càng tăng cao bởi vì các FIR protocol tiếp cận theo hướng structure product như 88mph hoặc Gro protocol có xu hướng tận dụng nhiều underlying protocol.

Ví dụ thực tế, Vào thứ Tư ngày 27 tháng 10, Cream Finance đã bị exploited và tổn thất khoảng $130M. Gro Protocol có 2 strategy có phân bổ vốn vào Cream Finance, tại thời điểm bị tấn công, tổng trị giá của hai strategy là $9.24M. Sự kiện exploited khiến giao thức bị lỗ một khoảng tiền lên tới hàng triệu $. Theo thoả luận ban đầu, rủi ro của PWRD sẽ được cover bởi Gro Vaults trước nên dẫn tới việc giá trị của Gro Vault bị giảm 21.97%. Mặc dù sau đó, Gro protocol đã nhận được một khoảng đền bù bởi Cream Finance khiến cho tổn thất thực tế đã hạ xuống mức rất thấp nhưng điều này dẫn tới một vấn đề khác…

Nếu tổn thất quá lớn và giao thức mất khả năng chi trả thì người dùng sẽ như thế nào?

Ở góc nhìn này, cá nhân mình thấy sự cần thiết của một cơ chế quản lý rủi ro giúp các FIR protocol tiếp cận theo hướng structure product như 88mph hoặc Gro protocol phòng tránh các trường hợp xảy ra sự cố khiến giao thức mất khả năng chi trả trong tạm thời.

Trong thực tế, một vài Lending protocol như Maker DAO và Aave có các cơ chế quản lý rủi ro cho các trường hợp tương tự ở trên. MKR holder của Maker DAO sẽ là người hỗ trợ cuối cùng trong trường hợp giao thức mất khả năng thanh toán. Trong thực tế, nó đã được sử dụng như một backstop trong vào tháng 3 năm 2020. Khi thị trường crash mạnh và giao thức bị nợ, lúc này, MKR holder sẽ chấp nhận rủi ro rằng họ sẽ bị pha loãng nếu Maker bị vỡ nợ. Để bù lại rủi ro mà họ gánh chịu, MKR holder được hưởng một phần phí từ hệ thống của Maker.

5. Tương lai phát triển của dự án lãi suất cố định trong Crypto

Về cơ bản, vay và cho vay là hai yếu tố cơ bản cho sự phát triển của DeFi. Ở thời điểm hiện tại, các lending protocol như Aave, Maker, Anchor, Compound là các thị trường chính để cho vay và đi vay trên thị trường.

Các giao thức này cung cấp các chức năng vay và cho vay bằng cách cho phép người dùng tiếp thúc với một pool tài sản chung (P2P, Peer to Pool), theo cách permissionless và phi tập trung. Tuy nhiên, thiếu sót của model hoạt động peer to pool chính là: tỷ giá biến động (float interest rate).

Trong thực tế, không phải không có giao thức cung cấp các thị trường lãi suất cố định mà ngược lại, đã có khá nhiều dự án FIR trên thị trường nhưng điều mình muốn nói ở đây là thị phần của chúng vẫn còn rất nhỏ khi so sánh với thị phần của các giao thức cho vay theo hình thức Peer to Pool.

Nhìn vào số liệu TVL của 4 giao thức dưới đây, bạn sẽ thấy sự tương quan rõ rệt:

• 2 FIR protocol hàng đầu thị trường hiện tại là Notional Finance và Element FInance có TVL lần lượt là $481M và $117M.
• 2 giao thức cho vay / đi vay Peer to Pool protocol hàng đầu thị trường hiện tại là Maker DAO và Aave có TVL lần lượt là $17.22B và $13.47B.

Trong khi hình thức vay lãi suất cố định là hình thức vay phổ biến nhất trên các thị trường truyền thống. Trong Whitepaper của Notional Finance cũng có đề cập vấn đề này “Năm 2018, có 15.3 nghìn tỷ đô la dư nợ trên các thị trường nợ doanh nghiệp và nợ thế chấp của Hoa Kỳ. 88% khoản nợ đó là theo lãi suất cố định”. Có thể thấy, hầu hết các thị trường nợ trong tài chính truyền thống được thúc đẩy bởi các khoản vay lãi suất cố định.

Trở lại với thị trường lending hiện tại trong DeFi được thúc đẩy chính bởi các khoản vay lãi suất thả nổi có độ biến động cao. Lấy lãi suất vay USDT Aave trong 6 tháng gần đây của Aave làm ví dụ. Lãi suất dao động mạnh và nhanh, ngay lập tức tăng từ 20.2% lên 44.4% trong 2 ngày 30 – 31/10/2021.

Mức độ không chắc chắn và dao động của lãi suất thả nổi trong thị trường DeFi không có lợi cho việc lập kế hoạch tài chính dài hạn và đầu tư có đòn bẩy, gián tiếp cản trở sự phát triển của DeFi đến quy mô thị trường lớn hơn. Ngược lại, lãi suất cố định cho phép người vay và đi vay có quyền kiểm soát nhiều hơn đối với danh mục đầu tư của họ, giúp các cá nhân và nhà đầu tư có thể áp dụng các sản phẩm tài chính đa dạng hơn và phức tạp hơn.

Tóm lại, dưới góc nhìn cá nhân của mình, thị trường cho vay lãi suất cố định có thể sẽ phát triển lớn mạnh, trở thành một mảnh ghép quan trọng trong DeFi, là nền tảng để một nhóm dự án mới tận dụng và xây dựng nên những sector mới.

6. Tổng kết

Mình sẽ chốt lại bài viết này bằng cách trả lời 3 câu hỏi ngắn gọn: Why? When? What?;

Thị trường vay và cho vay lãi suất cố định quan trọng với sự phát triển của DeFi, nhưng tại sao cho đến thời điểm bây giờ nhóm FIR protocol vẫn chưa phát triển mạnh?

⇒ Thị trường đang bị thúc đẩy phần lớn bởi các hoạt động đầu cơ, đa số người dùng quan tâm tới số tiền họ kiếm được hơn là số tiền mà họ sẽ mất. Đúng sản phẩm nhưng thời điểm chưa đúng, vấn đề là thời gian!

Khi nào nhóm FIR protocol và thị trường cho vay và đi vay với lãi suất cố định bùng nổ?

⇒ Dưới góc nhìn cá nhân, mình cho là chúng sẽ phát triển mạnh trong vòng 5 năm nữa. Chi tiết hơn, Khi nhiều người dùng và các tổ chức tham gia vào thị trường DeFi, nhu cầu về lãi suất cố định sẽ tiếp tục tăng.

Nếu thị trường lãi suất cố định phát triển mạnh thì đầu tư cái gì để kiếm lợi nhuận lớn từ chúng?

⇒ Khi nhu cầu về lãi suất cố định tăng mạnh, các FIR protocol cung cấp một giao thức lãi suất cố định sẽ trở thành primitive protocol tiếp theo của DeFi. Dưới góc độ của retail investor, các gooddeal dễ dàng nhận thấy là đầu tư vào native token của các FIR protocol và aggregator protocol xây dựng trên chúng.

Phía trên là góc nhìn của mình về thị trường lãi suất cố định và các dự án liên quan.

Mục tiêu cao nhất của DeFi chính là hiệu quả sử dụng vốn, có nghĩa là dòng tiền phải liên tục di chuyển giúp tạo ra lợi nhuận lớn nhất cho nhà đầu tư.

Nếu muốn trở thành người chiến thắng, anh em trước hết phải hiểu được những “mảnh ghép lợi nhuận” nào tạo nên DeFi. Đâu là mảnh ghép quan trọng nhất mà nếu như có việc gì đó ảnh hưởng đến chúng sẽ kéo theo các mảnh ghép khác sụp đổ. Khi đã có sẵn một bản phác về DeFi ở trong đầu chúng ta sẽ dễ dàng hơn trong việc tìm kiếm cơ hội và lường trước rủi ro, từ đó trở thành người chiến thắng trong thị trường này.

Qua bài lược dịch từ Multicoin Capital về DeFi Stack (tham khảo bài viết gốc tại đây), mình sẽ cùng anh em kéo xuống chiếc mặt nạ DeFi để xem bên trong có gì và tìm hiểu về cách để quản lý cũng như giảm thiểu tối đa rủi ro trong DeFi.

Cùng bắt đầu nhé!

1. Tổng quan về DeFi

Từ đầu năm đến nay, chỉ tính riêng TVL của DeFi trên Ethereum đã đạt gần 15 tỷ đô, tăng hơn 20 lần so với năm ngoái.

80% của tốc độ tăng trưởng đáng kinh ngạc này đến từ các nền tảng lending (Compound, Aave, Cream, MakerDAO, dForce) và các trading platform (Uniswap, dYdX, Kyber, Curve, 0x) với thứ vũ khí có tên gọi là liquidity mining.

Liquidity mining là công cụ để thúc đẩy hiệu ứng mạng lưới của protocol. Người dùng có thể nhận về lượng yield hấp dẫn chỉ đơn giản thông qua việc cung cấp thanh khoản cho các AMM (Uniswap, Curve, SushiSwap), cho vay tài sản trên các thị trường tiền tệ (Aave, Compound, Cream) hoặc đưa token vào các trình tối ưu lợi nhuận như (Yearn Finance, Idle Finance, APY.Finance).

Nhưng điều tuyệt vời chưa dừng lại ở đó, nhờ có “khả năng kết hợp” (composability), một bài toán lợi nhuận mới được đặt ra trong không gian DeFi. Khả năng kết hợp có nghĩa là các thành phần trong DeFi như những mảnh ghép lego và có thể xếp chồng lên nhau.

Giúp các nhà phát triển không phải xây dựng lại từ đầu mà có thể sử dụng các mảnh ghép đã có sẵn và phát triển lên trên chúng. Kết quả của việc này chính là sản phẩm có thể được đưa ra thị trường nhanh hơn, giúp sản phẩm tốt hơn và nhiều người muốn sử dụng hơn.

Một ví dụ về việc tối ưu hiệu quả sử dụng vốn: Anh em dùng ETH làm tài sản thế chấp và vay Dai, đưa số Dai đó vào Tornado.cash để tăng tính bảo mật và swap DAI lấy USDC trên Curve, cuối cùng sử dụng USDC để đặt cược trên Polymarket.

Khả năng kết hợp mang lại những lợi ích to lớn nhưng đi kèm với chúng là những rủi ro. Nếu như có một lớp (layer) ở phía dưới gặp sự cố sẽ kéo theo toàn bộ các layer phía trên bị ảnh hưởng. Vì vậy khi anh em hiểu được DeFi được cấu thành từ những layer nào và biết đánh giá xem từng layer có hoạt động tốt không, anh em sẽ tìm thấy rất nhiều cơ hội giúp tối đa lợi nhuận và tối thiểu rủi ro cho bản thân.

Phía dưới mình chia DeFi Stack thành 6 layer khác nhau:

2. Giải mã từng layer cấu thành nên DeFi

Level 1: Tiền tệ

Level 1 trong DeFi Stack là tiền tệ. Đơn giản bởi vì cần phải dùng tiền để tạo ra tiền, đó chính là thứ anh em đưa vào lúc đầu và cũng là thứ anh em nhận về lúc sau.

Tiền tệ ở đây có thể kể đến như: DAI, ETH, các token bên trong các thị trường tiền tệ (cToken, aToken), stablecoin (USDT, USDC, WBTC, renBTC, tBTC) và các LP token được sử dụng làm tài sản thế chấp trên các DeFi protocol.

Mỗi loại token có rủi ro khác nhau. Ví dụ rủi ro chính của DAI là khi hệ thống Maker sập và DAI mất giá trị, Tether (USDT) thì rủi ro liên quan đến pháp lý đối với tài khoản ngân hàng của Tether,… Tuy mỗi token có một rủi ro khác nhau nhưng chúng đều là viên gạch đầu tiên ở đáy kim tự tháp, nếu có bất kỳ bug hoặc thất bại trong smart contract thì cả hệ thống sẽ sụp đổ theo bất kể code có tốt đến mức nào.

Level 2: Layer giao dịch

Đưa tiền lên chưa đủ, chúng ta còn phải thực hiện được giao dịch nữa. Điều mà thường được coi là hiển nhiên này chính là level 2 trong DeFi Stack.

Khi DeFi ngày càng phát triển, hệ thống của chúng ngày càng phức tạp hơn. Không chỉ dừng lại ở việc ở gửi giao dịch và nhận về token, các DeFi protocol hiện đại còn phải thực hiện nhiều giao dịch để giải quyết các vấn đề khác nhau như: tìm kiếm và lưu trữ số dư của tài sản thế chấp, tính toán tỷ lệ thế chấp, xử lý dữ liệu giá của oracle, thực hiện việc thanh lý, phân phối phần thưởng staking, tính toán đòn bẩy,…

Các hoạt động này đều cần một lượng lớn phí gas và do đó yêu cầu các giải pháp Layer 1 hoặc Layer 2 phù hợp để đáp ứng nhu cầu giao dịch trên DeFi. Phí gas trên Ethereum nhiều lúc lên hơn $100/giao dịch, minh họa rõ ràng cho vấn đề hiện tại của Ethereum. Nếu người dùng hoặc các bot không thể giao dịch thì mọi thứ đi theo sẽ không thể thực hiện và DeFi sẽ sụp đổ.

Các giải pháp giải quyết vấn đề của Ethereum có thể kể đến các dự án layer 1 như Solana (với khả năng thực hiện 50,000 giao dịch trên giây và gần như không tốn phí giao dịch) hoặc các dự án layer 2 khác như Matic, Skale, Optimism được xây dựng trên nền Ethereum.

Level 3: Oracle cung cấp dữ liệu giá (Price Oracles)

Được phát triển trên layer giao dịch, price orcales là nền tảng tiếp theo của hạ tầng DeFi. Tính bảo mật và các dữ liệu thị trường chính xác là điều tiên quyết để các DeFi protocol hoạt động.

Các oracle tập trung (centralized oracle) chỉ lấy dữ liệu từ một phía tiềm ẩn rủi ro ảnh hưởng đến toàn bộ hệ thống (Sự cố oracle gần đây của Compound khiến giá DAI tăng 30%, thanh lý một lượng lớn giá trị tài sản).

Để hiểu thêm về oracle cũng như các dự án oracle tiềm năng, anh em có thể đọc bài viết sau.

Nếu một dự án oracle hàng đầu như Chailink gặp sự cố khiến đưa dữ liệu giá sai, các khoản vay trên Aave, tài sản tổng hợp trên Synthetix có thể bị thanh lý và các Dex dựa vào oracle như DODO cũng sẽ tạo ra thiệt hại lớn cho người dùng. Cả một hệ thống được kết nối với nhau có thể “vỡ nợ” chỉ trong vài giây.

Level 1,2 và 3 là cơ sở hạ tầng cốt lõi của DeFi. Trên chúng là các hệ thống tài chính phức tạp hơn được kết nối với nhau và có tính tương tác cao (Các cơ sở tài chính).

Level 4: Cơ sở DeFi (DeFi Primitives)

DeFi primitives bao gồm:

• Lending protocol: Compound, Aave, Cream.
• Dex AMM: Curve, Uniswap, Balancer, DODO, Bancor, SushiSwap.
• Dex order-book: 0x, Loopring, Serum.
• Phái sinh: Perpetual Protocol, Opyn, Synthetix, dYdX, BarnBridge.
• Platform quản lý tài sản: dHedge, Melon.

Mỗi một nhánh đều có thể được sử dụng độc lập hoặc tương tác với các nhánh khác nhau trên các layer khác nhau của DeFi Stack.

Ví dụ:

• cToken (layer 1) được sử dụng làm tài sản thế chấp trên Curve (layer4).
• Vay trên Aave và deposit vào Uniswap hoặc ngược lại deposit tài sản vào Uniswap và sử dụng LP token làm tài sản thế chấp trên Aave.

Một vài ví dụ khác về việc các primitive đang tận dụng từ các mảnh ghép level 1 – 3.

• DAI được sử dụng trọng tất cả các hợp đồng mở (open interest) trên Augur và là token thế chấp cho nhiều pool trên Curve.
• Aave dựa vào oracle của Chainlink để phát hành và thanh lý các khoản nợ trên Aave.
• Các lending protocol và các protocol phái sinh (Perpetual Protocol, Compound, Aave) cần các keeper để thực hiện thanh lý các vị thế. (Ví dụ: sự sụp đổ của MakerDAO vào ngày 12 tháng ba 2020 khiến gần như tất cả các vị thế đều bị thanh lý).

Level 5: Protocol tổng hợp (Protocol Aggregators)

Các protocol này được xây trên các primitive nhằm tổng hợp cung và cầu từ thị trường.

Ví dụ:

• Tổng hợp nguồn cung: Yearn Finance, Idle Finance, APY Finance, Rari Capital.
• Tổng hợp nguồn cầu: 1inch, Matcha, Paraswap.
• Tổng hợp của trình tổng hợp (Aggregator of aggregators): yAxis.
• Các đột phá mới: Swivel Finance, Benchmark.

Các trình tổng hợp liên tục gây bão thời gian gần đây vì chúng giúp tối đa lợi nhuận (hoặc tiết kiệm chi phí). Tuy nhiên vì được phát triển ở một trong những lớp trên cùng nên anh em phải cân nhắc rủi ro khi sử dụng các protocol này. Nếu bất kỳ một layer nào phía dưới xảy ra vấn đề, khả năng cao anh em sẽ thiệt hại thậm chí mất trắng tài sản.

Ví dụ: Các protocol tổng hợp yield như Yearn sẽ tìm kiếm các nơi có yield tốt nhất và đưa tài sản của anh em vào, nếu nơi đó xảy ra vấn đề sẽ dẫn đến thiệt hại cho tài sản của anh em. Tuy nhiên ở mặt tích cực khác các trình tổng hợp Dex tương đối an toàn, như 1Inch hoạt động như một người môi giới, protocol không giữ tài sản mà chỉ thực hiện việc giao dịch tài sản cho anh em.

Level 6: Ví và Front End

Ví (wallets) và front end chính là bộ mặt và được xây ở tầng cao nhất của DeFi

Ví dụ:

• Relayer (Cung cấp front end cho một protocol riêng): Tokenlon, Dharma, PoolTogether.
• Ví (Wallets): Coin98 Wallet, Metamask, imToken, Exodus, Trust Wallet.
• DeFi-Native Front ends (đơn giản hóa trải nghiệm trên nhiều DeFi primitive): DeFi Saver, Zapper, Zerion, Instadapp.

Wallet và Front end không cạnh tranh về phương diện kỹ thuật công nghệ hay tài chính, chúng cạnh tranh ở thiết kế, trải nghiệm người dùng,..

3. Tổng kết

Ở phần trên mình đã cung cấp cho anh em sơ đồ cấu thành nên DeFi, sự liên quan cũng như các dự án nổi bật trong từng layer. Hi vọng từ sơ đồ này, anh em đã có cái nhìn khái quát về DeFi từ đó tìm cho bản thân một phương hướng đánh giá dự án hợp lý.

Ở phần tiếp theo mình sẽ chỉ cho anh em những rủi ro đang tồn tại trong DeFi cũng như cách quản lý và hạn chế những rủi ro đó. Từ đó giúp tối đa lợi nhuận và tối thiểu rủi ro cho bản thân.

Zk Rollup là gì? Điểm khác biệt giữa Zk Rollup so với các Layer 2 khác là gì? Có những dự án Zk Rollup nào trong thị trường hiện nay? Tìm hiểu tại bài viết sau nhé!!!

Rollup là giải pháp Layer 2 được cộng đồng đánh giá rất cao, trong đó có hai model chính là Optimistic và Zk Rollup. Trong các bài viết trước, mình đã chia sẻ khá nhiều về Optimistic Rollup và các dự án nổi bật trong đó. Anh em có thể tham khảo lại tại đây.

Trong bài viết hôm nay, mình sẽ chia sẻ với mọi người tổng quan về Zk Rollup, ưu điểm, hạn chế của nó và một số dự án Zk Rollup nổi bật.

1. Zk Rollup là gì?

Zk Rollup là một giáp mở rộng cho Ethereum layer 1 bằng cách sử dụng công nghệ zero knowledge proof (bằng chứng không kiến thức).

Zk Rollup cho phép tổng hợp một số lượng lớn các giao dịch vào một khối Rollup và tạo ra bằng chứng ngắn gọn cho khối off-chain. Sau đó, hợp đồng thông minh trên Ethereum layer 1 chỉ cần xác minh Proof (bằng chứng) đó mà không cần thực hiện lại các giao dịch. Điều này có thể giúp tiết kiệm nhiều gas fee vì xác minh Proof (bằng chứng) rẻ hơn nhiều so với việc thực hiện lại tính toán.

2. Tại sao Zk rollup được đánh giá cao hơn các giải pháp Layer 2 khác?

Theo quan điểm của Vitalik, về cơ bản có 5 chiến lược mở rộng quy mô cho Ethereum:

• Nhiều chuỗi riêng biệt (Cách Polkadot, Cosmos đang làm).
• Khối siêu lớn.
• Các cải tiến gia tăng hiệu suất hoạt động nhưng không thay đổi mô hình bảo mật.
• Layer 2 (channels, plasma, rollup).
• Sharding.

Trong phân khúc Layer 2, có thể nói rằng Rollup đang là giải pháp hàng đầu. Rollup được phân làm hai loại chính là Optimistic Rollup và Zk Rollup. Tổng quan mà nói, tất cả các ưu điểm của Optimistic Rollup cung cấp được thì trong tương lai Zk Rollup cũng có thể cung cấp được.

Điểm chính để khiến Zk Rollup được đánh giá cao hơn Optimistic Rollup là do thời gian hoàn thiện (quá trình xác minh – xác nhận tính hợp lệ của giao dịch) của Zk Rollup là nhanh nhất.

Optimistic Rollup được bảo mật thông qua fraud proof (bằng chứng gian lận), cách tiếp cận này khiến chúng mắc phải một “challenge game”. Trong khi các ZK Rollup được bảo mật thông qua toán học (chứng minh cho người khác biết rằng bạn biết câu trả lời mà không cần nói cho người kia biết câu trả lời), bạn sẽ thấy rõ sự khác nhau giữa chúng thông qua ví dụ đơn giản dưới đây:

Zk Rollup và Optimistic Rollup vào một quán Bar người lớn, quán Bar này chỉ có người trên 18 tuổi mới được vào. Bảo vệ hỏi: “Tôi có thể xem CMND của bạn được không?”.

• ZK Rollup nói: “Tôi có thể chứng minh với bạn rằng tôi trên 18 tuổi, nhưng tôi sẽ không cho bạn xem CMND của tôi”.
• Optimistic Rollup nói: “Nếu không ai có thể chứng minh tôi chưa đủ 18 tuổi trong 7 ngày, điều đó có nghĩa là tôi trên 18 tuổi”.

Ở góc độ người dùng retail, “Challenge game” được biểu hiện thông qua thời gian chờ rút tiền trên các platform như Optimism hay Arbitrum. Nếu giảm thời gian chờ rút tiền xuống thì người dùng sẽ trải nghiệm sử dụng tốt hơn, bù lại bảo mật sẽ kém lại vì chi phí tấn công mạng sẽ ít hơn.

Các giải pháp Zk Rollup không mắc phải điều này, qua thời gian, khi công nghệ zero knowledge proof phát triển lên thì Zk Rollup chỉ ngày càng tốt hơn, quá trình xác minh – xác nhận tính hợp lệ của khối Rollup sẽ chỉnh nhanh và rẻ hơn.

Chính vì vậy mà Zk Rollup được công nhận là giải pháp mở rộng quy mô hàng đầu cho Ethereum trong trung và dài hạn (thực tế công nghệ Zk Rollup vẫn còn nhiều hạn chế ở thời điểm hiện nay, chúng ta sẽ tìm các hạn chế đó ở những phần sau).

“Trong trung và dài hạn, ZK rollups sẽ thành công trong tất cả các trường hợp sử dụng khi công nghệ ZK-SNARK được cải thiện” – Vitalik Buterin.

3. Sự khác nhau cơ bản giữa các dự án Zk Rollup

Trên thị trường hiện tại có rất nhiều dự án làm về Zk Rollup, mỗi cách tiếp cận khác nhau có các ưu và hạn chế riêng, việc am hiểu những ưu và hạn chế đó sẽ giúp chúng ta có nhiều góc nhìn khách quan hơn, hỗ trợ quá trình phân tích & đánh giá tiềm năng của các dự án đó để tìm kiếm cơ hội đầu tư tốt.

Theo cá nhân mình, chúng ta có thể phân loại các dự án Zk Rollup dựa trên 2 yếu tố:

• Cách Data được lưu trữ (on-chain hay off-chain).
• Zero-knowledge proof scheme được sử dụng.

Việc lựa chọn lưu trữ data on-chain hoặc off-chain (hay còn gọi là validium) mang lại các ưu và hạn chế riêng, không có lựa chọn nào là tối ưu trong mọi trường hợp, nó là một sự trade-off giữa tính phân quyền (decentralized) & tốc độ xử lý, chi phí hoạt động, tùy theo định hướng phát triển của dự án mà họ sẽ đưa ra các lựa chọn phù hợp.

Điểm thứ hai cần chú ý là công nghệ Zero-knowledge proof được sử dụng, tương tự trường hợp trên, không có giải pháp nào tốt nhất trong mọi trường hợp, nó là sự cân bằng giữa kích thước bằng chứng (proof size) và các giả định bảo mật (security assumptions). Các bạn có thể thấy sự liên hệ giữa chúng thông qua hình ảnh dưới đây.

4. Hạn chế chung của các dự án Zk Rollup ở thời điểm hiện tại

Cá nhân mình nhận thấy có 2 hạn chế đáng chú ý của các dự án Zk Rollup, điểm đầu tiên là hạn chế chung của Rollup, điểm còn lại là hạn chế riêng của Zk Rollup.

Đầu tiên là vấn đề về phí giao dịch, đa phần các Rollup platform có phí giao dịch đắt hơn các EVM Sidechain của Ethereum. Điều này là do mỗi khối rollup cuối cùng đều phải đăng lên Ethereum, điều này liên kết phí của họ với phí Ethereum (Zk Rollup tiết kiệm phí hơn vì họ chỉ đăng Proof), vì vậy mỗi Rollup platform chỉ có thể mở rộng Ethereum theo một tỷ lệ nhất định.

Tiếp theo, ở thời điểm hiện tại, zk-Rollup không thân thiện với nhà phát triển, các kịch bản ứng dụng và chức năng khá hạn chế:

• Các ứng dụng của Zk Rollup hiện chỉ giới hạn trong các khoản thanh toán đơn giản và giao dịch.

  Ngoài ra, Zk Rollup hiện tại không hỗ trợ khả năng tổng hợp, các ứng dụng Zk Rollup khác nhau không thể tương tác với nhau trong cùng một Layer 2.

• Nếu bạn muốn phát triển DApps trong Zk-Rollup, bạn cần viết tất cả logic hợp đồng thông minh của mình bằng một ngôn ngữ đặc biệt, điều này không chỉ phức tạp về cú pháp của ngôn ngữ được yêu cầu (vì là một ngôn ngữ mới), mà còn đòi hỏi kiến ​​thức chuyên môn cực kỳ cao trong lĩnh vực zero knowledge proof.

5. Các dự án Zk Rollup nổi bật trên thị trường

Dưới đây là một số dự án Zk Rollup nổi bật trên thị trường;

StarkEX & StarkNET của Starkware

Starkware (hay còn gọi là Starkware Industries) là công ty được thành lập vào tháng 1 năm 2018 bởi Eli Ben Sasson – Đồng sáng lập của STARK & ZCash. StarkWare giúp cải thiện khả năng mở rộng và quyền riêng tư của các blockchain bằng cách sử dụng công nghệ STARK để triển khai và xác minh zero knowledge proof.

Sản phẩm đầu tiên mà StarkWare cho ra mắt là StarkEX, có thể xem nó là một Specific L2, các ứng dụng của StarkEX chỉ hạn chế ở việc giao dịch & thanh toán đơn giản như: AMM, Spot Trading, Payments, NFT minting & trading. StarkEX cho phép các Dapp triển khai ở 3 chế độ như sau:

• Chế độ ZK Rollup: Data được lưu giữa on-chain.
• Chế độ Validium: Data được lưu giữ off-chain.
• Chế độ Volition: Kết hợp chúng với nhau.

StarkNET là phiên bản Zk Rollup General & Permissionless của StarkEX, nó được dự đoán là sẽ được ra mắt đầy đủ trong Q1 – Q2/2022. Nó hoạt động như một General L2 khác trên Ethereum, cho phép bất kỳ Dapp nào xây dựng trên nó mà không ảnh hưởng đến khả năng tổng hợp và bảo mật.

StarkEX & StarkNET có ngôn ngữ lập trình và máy ảo thực thi riêng, chúng không tương thích EVM của Ethereum. Vì vậy, các nhà phát triển muốn xây dựng Dapp trên StarkNET trong tương lai thì họ sẽ cần học một ngôn ngữ lập trình mới đó là Cairo, native smart contract language cho StarkEX & StarkNET.

zkSync (v1), zkPorter (v2), ZkEVM (v3) của Matter Labs

Nói đến Zk Rollup, ngoài Starkware thì một công ty khác cũng nổi tiếng không kém đó là Matter Labs. Sản phẩm Zk Rollup mà Matter Labs cung cấp sử dụng PLONK để triển khai và xác minh zero knowledge proof.

Phiên bản đầu tiên có tên zkSync (v1), phiên bản thứ hai có tên là ZkPorter (v2). Sự khác biệt chính giữa chúng là việc data được lưu trữ on-chain hay off-chain. Về cơ bản:

• Nếu bạn muốn an toàn, hãy sử dụng phiên bản V1.
• Nếu bạn muốn rẻ hơn (nhưng kém an toàn hơn), hãy sử dụng V2.

Mục đích sử dụng chung của hai phiên bản cũng chỉ phục vụ các khoản thanh toán (payment), nó không đa dạng như StarkEX.

Đồng thời, Matter Labs cũng đang làm việc để cho ra mắt một phiên bản Zk Rollup tương thích với EVM (ZkEVM), dự đoán ra mắt hoàn toàn vào Q1/2021. Native smart contract language trên phiên bản này là Zinc và phiên bản này cũng có một máy áo thực thi riêng, nó sẽ có nhiều tương tích với EVM.

Loopring

Loopring được ra mắt vào cuối năm 2019, nó sử dụng một tập hợp các thuật toán được gọi là SNARK để triển khai và xác thực các zero knowledge proof.

Loopring đã trải qua một số phiên bản nâng cấp, phiên bản đầu tiên chỉ hỗ trợ giao dịch DEX (orderbook). Sau đó ở phiên bản thứ hai, Loopring hỗ trợ thanh toán & chuyển khoản. Trong phiên bản thứ ba, Loopring hỗ trợ AMM Swaps. Phiên bản thứ 4 được ra mắt vào 9/2021, hỗ trợ mining, chuyển và giao dịch NFTs.

Đồng thời, Loopring cũng đang làm việc để cho ra mắt một phiên bản Zk Rollup tương thích với EVM (ZkEVM), nhưng phiên bản đầu tiên có thể sẽ mất tầm một năm nữa để ra mắt.

6. Hướng phát triển chung của các dự án Zk Rollup

Một thesis đơn giản về hướng phát triển của Zk Rollup “về lâu dài, bất cứ điều gì blockchain L1 làm được, một Zk Rollup có thể làm điều đó tốt hơn đáng kể”.

Theo hướng suy nghĩ này, mình nghĩ các giải pháp Zk Rollup muốn là người chiến thắng cuối cùng phải duy trì tất cả các đặc tính nổi bật của L1, trong trường hợp này là Ethereum như:

• Cho phép xây dựng các ứng dụng tùy ý → general purpose smart contract platform.
• Permissionless, secure và dĩ nhiên là có chi phí thấp hơn so với chuỗi cơ sở (Ethereum).

Vì vậy, mình thấy StarkNET & ZkEVM có thể là các cách tiếp cận đầy hứa hẹn. ZkEVM sẽ có lợi thế lớn hơn khi nó vẫn duy trì được dev experience tương tự trên Ethereum L1.

Đối với zkEVM, các ý tưởng thiết kế hiện tại thực sự thuộc hai loại:

• Các Zk Rollup platform có ngôn ngữ và máy ảo riêng như StarkNET của Starkware, ZkEVM của Matter Labs, Polygon ZkEVM của Polygon sẽ tiếp cận theo hướng sử dụng trình biên dịch để dịch ngôn ngữ native của họ thành ngôn ngữ có thể được thực thi trong máy ảo ZkEVM. Giải pháp này có hạn chế là không đạt được 100% khả năng tương thích.
• Hướng tiếp cận khác là ZkEVM tương thích hoàn toàn mà không cần bất kỳ bản dịch nào, solidity code có thể thực thi trực tiếp. Cách tiếp cận này tối ưu hơn nhưng cũng khó để triển khai hơn.

7. Tổng kết

Phía trên là một số suy nghĩ của mình về ưu & hạn chế và hướng phát chung của các dự án Zk Rollup

Cốt lõi của nhóm dự án Lending Pool là các Liquidity Pool Asset (LPs). Vậy cơ hội có thể kiếm lợi nhuận được từ nhóm dự án này là gì? Trong bài viết này mình sẽ chia sẻ với mọi người tổng quan về nhóm dự án Lending & Borrowing và một số cơ hội có thể kiếm lợi nhuận được từ nhóm dự án này.

1. Lending & Borrowing

Khái niệm cơ bản

Lending & Borrowing có thể được hiểu theo nghĩa đen là cho vay và đi vay, trong đó:

• Lenders (Depositors) cho vay để nhận lãi suất từ khoản tiền gửi của họ.
• Borrowers (Loan takers) sẽ đi vay và trả lãi suất cho khoản tiền họ vay

Quá trình phát triển

Từ năm 2017 cho đến nay, Lending & Borrowing trong Crypto đã trải qua:

P2P Lending & Borrowing

• Bằng cách sử dụng các Smart Contract, người đi vay và người cho vay có thể ký hợp đồng cho vay và đi vay mà không cần thông qua trung gian. Thay vào đó, các Smart Contract tự thực hiện và cho phép giao dịch không tin cậy.
• Các khoản cho vay P2P yêu cầu tài sản thế chấp (vay thế chấp), thường là Crypto Assets (một số loại có thanh khoản cao). Số tiền tối đa mà người dùng có thể vay, được xác định bằng số lượng tài sản thế chấp được cung cấp, thường giao động từ 50 – 75% giá trị số Crypto Assets được thế chấp.
• Đến 2018 – 2019, Concept Lending Pool bắt đầu xuất hiện và trở thành mô hình được sử dụng rộng rãi nhất hiện nay.

Lending Pool

• Cốt lõi của nhóm dự án Lending Pool là các Liquidity Pool Asset (LPs). Người cho vay (Lender) sẽ chuyển các Crypto Assets được hỗ trợ vào pool thanh khoản, đổi lại, họ sẽ nhận được lãi suất.
• Người đi vay (Borrowers) sẽ đi Deposit Crypto Assets khác vào Pool thanh khoản để làm tài sản thế chấp và vay Token mà họ muốn từ Pool thanh khoản và sẽ trả lãi suất. Lãi suất sẽ được tính tự động theo công thức có sẵn và phụ thuộc vào cung cầu của từng loại tài sản trong Pool.

2. Lending Pool trong DeFi là gì?

Trong phạm vi bài viết này chúng ta chỉ tìm hiểu về nhóm dự án Lending Pool với tính năng cơ bản nhất là cho vay, đi vay và lãi suất.

Lending Pool trên Ethereum

Các Lending Pool đầu tiên ra đời trên Ethereum, và đây cũng là nơi đưa nhóm dự án này lên một tầm cao mới, Concept cơ bản nhất của nhóm Lending Pool là cho vay, đi vay và lãi suất.

• Lenders (Depositors) deposit các Crypto Assets vào Pool để nhận lãi suất thả nổi.
• Borrowers (loan takers) thế chấp Crypto Asset vào Pool để vay một khoản tiền và trả lãi suất dựa trên số tiền họ vay.
• Interests (lãi suất) được tính toán từ công thức xác định trước, phụ thuộc vào nhu cần cho vay và đi vay của loại tài sản đó trong Pool tương ứng.

Nhóm dự án về Lending Pool trên Ethereum phát triển đa dạng, cả chiều ngang lẫn chiều dọc nhưng có thể chia làm 2 loại sau:

• Nhóm dự án Primitives Lending Pool: Một số thành phần của các dự án thuộc nhóm này thường được tích hợp sâu ở cấp độ giao thức với các dự án khác, có thể nói các Primitives Lending Pool là nền tảng để xây dựng lên các sản phẩm khác. Nhóm này thường chiếm hơn 95% TVL của tất cả các Lending Pool Platform trên Ethereum. Ví dụ, DAI từ Maker, cToken từ Compound, aToken từ Aave. Các Primitives Lending Pool đáng chú ý bao gồm: Compound, Aave, Maker.
• Nhóm Long Tail Lending Pool: Có thể hiểu là nhóm dự án nhắm vào các thị trường ngách, chúng thường tập trung phát triển để giải quyết một điểm “stuck” nào đó trên thị trường hiện tại. Các Long Tail Lending Pool đáng chú ý bao gồm: Cream Finance, Ruler protocol, Unit Protocol, Euler XYZ (Not Live), Maple Finance (Not Live), Basis Lending (Not Live).

Ví dụ: Cream Finance cho phép vay và cho vay các Token của các dự án ít phổ biến và kém thanh khoản hơn. Ngoài ra, Cream còn bổ sung rất nhiều tính năng cho Platform của mình để gia tăng hiệu quả sử dụng vốn lên (Iron Bank, Swapping,…).

Lending Pool trên Layer 2 & Other Chains

Có 2 Lý do mình sắp xếp theo kiểu “Ethereum và phần còn lại”:

• Hầu hết các Layer 2 & Other chains còn đang dừng lại ở giai đoạn phát triển cơ sở hạ tầng, Smart Contract. Dự án chưa sẵn sàng để xây dựng protocol & Dapp Layer trên đó.
• Số dự án về lending trên các nền tảng rất hạn chế. Nếu có thì cũng chỉ là những dự án Lending Pool có Concept đơn giản nhất (cho vay, đi vay và lãi suất). Thậm chí, một số nền tảng vẫn chưa có dự án Lending Pool nào.

Dưới đây là “hai người chơi” nổi bật bên ngoài hệ sinh thái Ethereum:

• Binance Smart Chain: Lending Pool nổi bật nhất trên BSC là Venus, nó kết hợp tính năng giữa Maker và Compound. Điểm nổi bật nhất về Venus có thể là TVL (TVL $9B) nhưng nó vẫn dừng lại ở một Lending Platform có TVL cao, chưa thể xem nó thành Primitives Lending Pool, bởi vì các thành phần của nó chưa được ứng dụng sâu vào các Protocol khác.
• Kava: Kava Platform và Hard Protocol là 2 Lending pool trên hệ sinh thái Kava. Trong khi Kava Platform hoạt động tương tự như Maker để tạo ra một Decentralized Stablecoin có tên là USDX thì Hard Protocol hoạt động tương tự như Compound cho phép người dùng có thể Lending & Borrowing một số Crypto Assets khác nhau.

3. Cơ hội đầu tư với Lending Pool

Theo ý kiến cá nhân, mình nghĩ có 2 cơ hội để đầu tư ở Lending Pool:

• Trên Layer 2 & Other Chains, có thể đầu tư vào các dự án Lending Pool có Concept đơn giản (cho vay, đi vay và Lãi suất).
• Trên Ethereum, cơ hội đầu tư sẽ khó tìm kiếm hơn nhiều, đòi hỏi bạn phải các tìm được các Lending Pool có lợi thế so sánh (USP) độc đáo giải quyết một điểm “stuck” nào đó của thị trường, điều này không dễ kể cả với những người có kinh nghiệm trong thị trường Crypto.

4. Tổng kết

Dưới đây là một số điểm chính của bài viết:

• Lending & Borrowing là một mảnh ghép quan trọng trong DeFi.
• Hiện giờ, Lending Pool đang là mô hình Lending & Borrowing được sử dụng rộng rãi và phổ biến nhất.
• Lending Pool trên Ethereum phát triển mạnh mẽ nhất, theo cả chiều ngang và chiều dọc.
• Cơ hội đầu tư tốt ở nhóm dự án này là đầu tư vào các Lending Pool trên Layer 2 & Other Chains.

Một điều mà chúng ta thường thấy khi tham gia vào cuộc tranh luận blockchain nào tốt nhất, đỉnh nhất đó là việc so sánh các con số như số giao dịch trên giây, chi phí giao dịch,… Sau đó sẽ bàn về hệ sinh thái, dòng tiền trong DeFi lớn như thế nào, các mảnh ghép đã hoàn thiện chưa, hoạt động mua bán NFT có sôi nổi không,… Tuy nhiên, chúng ta lại bỏ qua một yếu tố vô cùng quan trọng, đó là Blockchain Developer, các nhà lập trình, xây dựng dự án Blockchain.

Điều này dễ hiểu bởi phần lớn chúng ta tham gia vào thị trường Crypto lại không phải là developer (dev) mà là user, nhưng việc một Layer-1 blockchain thu hút được dev sẽ quyết định sự sống còn của chính nó. Đó cũng là một phần lý do mà Ethereum dù phí gas cao và tốc độ chậm nhưng lại vẫn giữ vị thế độc tôn trong thị trường crypto, và tại sao các Layer-1 mới nổi lại không đạt đến tiềm năng mà nhiều người mong đợi.

Vậy trong bài viết này, mình sẽ cố gắng đưa ra các yếu tố để thu hút và giữ chân các Blockchain Developer, từ đó anh em có thể dự phóng được tiềm năng của các blockchain một cách chính xác hơn

Disclaimer: Mình viết bài này dưới góc nhìn của một researcher, không phải là một developer. Bản thân mình không có kinh nghiệm coding Web2.0 hay Web3.0, mình thu thập thông tin từ các nguồn như bài nghiên cứu, bài báo, kênh twitter,…

2. Tổng quan về cộng đồng Blockchain Developer Web 3.0

Một mục tiêu của blockchain mà chúng ta thường nghe thấy là Mass Adoption, đó là khi blockchain được sử dụng rộng rãi bởi người dùng và doanh nghiệp. Tuy nhiên, chúng ta cũng cần tập trung vào Developer Adoption, do số lượng Web 3.0 dev hiện nay còn rất ít so với Web 2.0 dev.

Vào năm 2018, số lượng Web 3.0 developers là 105,000 (chi tiết tại đây), dù đã tăng rất nhanh trong vòng 2 năm trở lại đây nhưng khi so với tổng 18 triệu Web 2.0 dev trên toàn thế giới thì con số này còn rất bé

Sự phát triển và phổ cập của công nghệ blockchain cũng được thể hiện ở nhu cầu tuyển dụng Blockchain Developer:

• Blockchain nằm ở đầu danh sách khi nói đến 10 kỹ năng cứng hàng đầu vào năm 2020 dựa trên Báo cáo của Blockchain Academy. Cũng theo báo cáo này, công việc tiềm năng nhất năm 2020 là Blockchain Developer, tăng gấp 33 lần.
• Nhu cầu toàn cầu đối với các nhà phát triển blockchain tăng lên 300% – 500% hàng năm trên Glassdoor.

• Các công ty lớn nhất đang tuyển dụng là IBM, Microsoft, Visa, CoinBase, Circle, và ConsenSys.
• Hoa Kỳ là quốc gia hàng đầu khi nói đến số lượng công việc liên quan đến blockchain, tiếp theo là Vương quốc Anh, Pháp và Đức.

2. Các yếu tố thu hút Blockchain Developer

Là một người dùng, chúng ta có thể chuyển giữa các dự án rất là nhanh và với chi phí thấp. Đó có thể là do một dự án khác có APR farming tốt hơn, UI/UX tốt hơn, … Tuy nhiên, với một Blockchain Developer, họ sẽ dành rất nhiều thời gian, công sức và nguồn lực tài chính cho chỉ một dự án, do đó việc lựa chọn một blockchain Layer-1 để xây sản phẩm của mình là tối quan trọng.

Môi trường lập trình thân thiện

Hiện nay, một vài blockchain thế hệ 3.0 đã chạy trên WebAssembly (Wasm). Wasm có các lợi thế sau so với EVM:

• Wasm hỗ trợ nhiều ngôn ngữ lập trình hơn so với EVM. Wasm hỗ trợ các ngôn ngữ lập trình quen thuộc như Rust, C++, Typescript, Haxe,… còn EVM hỗ trợ ít ngôn ngữ hơn, bao gồm Solidity, Vyber,… ⇒ Dev 2.0 sẽ có thể nhanh chóng viết Smart Contract và không phải học các ngôn ngữ mới.
• Wasm là chuẩn cho các trình duyệt web và được phát triển bởi các công ty lớn như Mozilla, Chrome, … ⇒ Các công cụ (tooling) hỗ trợ dev nhiều hơn so với EVM và Wasm vẫn được tiếp tục phát triển bởi lượng dev đông đảo (cả Web 2.0 và 3.0) cũng như doanh nghiệp.
• Wasm có hiệu suất cao, còn EVM không hỗ trợ được các dãy số nhị phân nhỏ hơn 256-bit.

“Nhưng không có gì là ngu ngốc khi bắt đầu nghĩ xem điều tiếp theo là gì [sau EVM]và đối với tôi điều đó là sử dụng WebAssembly như các hợp đồng thông minh” – Gavin Wood, Founder của Polkadot nói.

Ngoài ra, một vài blockchain mới có ngôn ngữ lập trình smart contract riêng, ví dụ như Cardano có Plutus. Tuy nhiên, do hiệu ứng mạng lưới và độ nổi tiếng của Cardano (chủ yếu là nhờ founders rất có tiếng trong cộng đồng crypto) nên dev vẫn tích cực xây dựng trên nền tảng này. Ngoài ra lợi thế của ngôn ngữ này là độ bảo mật cao, giảm thiểu rủi ro.

Điều này có thể không đúng với các blockchain mới, ít có tiếng hơn nhưng lại có ngôn ngữ lập trình mới, do nó sẽ tạo ra rào cản rất lớn cho Blockchain Developer kể cả khi nó có công nghệ tốt hơn như chi phí thấp, tốc độ giao dịch cao,… (như Kadena có ngôn ngữ Pact).

⇒ Trong trường hợp này chúng ta nên quan sát cách dự án thu hút được blockchain developer thông qua hai cách dưới đây.

Hỗ trợ về tài chính

Tương tự như Web 2.0, để có thể lên ý tưởng, lập đội ngũ, xây dựng dự án và marketing thì cần nguồn lực tài chính lớn. Điều này có thể có từ việc đi gọi vốn từ các quỹ lớn như Coinbase Ventures, a16z, Pantera,…

Tuy nhiên, với các dự án nhỏ lẻ hơn, nguồn vốn sẽ đến từ các hackathons và bản thân tổ chức quản lý blockchain đó, ví dụ Solana Foundation, Algorand Foundation,…

Thông thường, với một blockchain ở giai đoạn đầu thì họ sẽ mở hackathon nhỏ để dần dần thu hút các dev trước (khoảng vài trăm nghìn đô). Điều này sẽ giúp họ xây dựng các mảnh ghép đầu tiên như AMM, Stablecoin,…

Chúng ta sẽ thấy các hackathon này trên gitcoin, một nền tảng để tài trợ cho những developer đang tìm kiếm công việc mã nguồn mở. Trái với các hackathon tự tổ chức, chúng ta có thể thấy được rõ các dự án đang được xây dựng trên hackathon là gì, có bao nhiêu người tham gia,… từ đó nắm bắt được hiệu quả cũng như chiến lược tương lai của dự án.

Case Study: Casper Network là một blockchain Layer-1 tương thích Wasm mới được mainnet vào tháng 3/2021 và Hackathon đầu tiên của họ là trên Gitcoin vừa kết thúc vào 11/10. Chúng ta có thể thấy các prizes chủ yếu là cho DeFi và NFT, cho thấy họ đã sẵn sàng xây dựng một hệ sinh thái. Kết thúc hackathon thì có tổng cộng 1300 dev tham gia, gấp nhiều lần so với mục tiêu 500 của Casper.

Còn với một blockchain đã hoàn thiện đầy đủ về cơ sở hạ tầng, có mảnh ghép DeFi layer 2 làm trung tâm thanh khoản,… thì họ sẽ mở các hackathon lớn hơn với giải thưởng lớn lên đến hàng triệu đô. Các giám khảo, speakers,… cũng sẽ nổi tiếng và có kinh nghiệm hơn để có thể đem lại giá trị nhiều nhất cho Blockchain Developer cũng như tạo tiếng tăm cho dự án thắng cuộc.

Về các quỹ hỗ trợ, bản thân tổ chức đứng sau blockchain sẽ thành lập một quỹ riêng để tài trợ cho các dự án muốn xây dựng trên nền tảng của mình. Hoặc như trong thời gian vừa qua, các hệ sinh thái rất tích cực triển khai Incentive Program, ví dụ như Fantom, Agorand với quỹ DeFi Fund,… để khuyến khích blockchain developer xây dựng dự án của mình ở trên hệ sinh thái đó, với các kết quả rất tích cực.

Để hiểu hơn về incentive programs và kết quả chúng đem lại, anh em có thể tham khảo video sau:

Cộng đồng mạnh để hỗ trợ Blockchain Developer

Không thể phủ nhận rằng dù một blockchain có hỗ trợ dev về mặt ngôn ngữ lập trình, tutorials,… thì dự án Web 3.0 vẫn còn rất mới với đại đa số dev (đặc biệt là dev từ Web 2.0 muốn thử sang Web 3.0).

Ngoài ra cũng có nhiều khía cạnh mới liên quan đến Web 3.0 như tokenomics, tech stack,… Do đó một cộng đồng Blockchain Developer mạnh sẽ giúp dev mới trả lời các câu hỏi về lập trình, hay giúp kết nối các dev có cùng ý tưởng và thành lập team cùng nhau.

Thông thường các dự án sẽ mở group chat cho Blockchain Developer trên Discord hoặc Telegram, anh em nào nghiên cứu sâu có thể vào để xem mức độ hoạt động của Blockchain Developer hay các kế hoạch trong tương lai.

Ngoài ra, để có thể xây dựng một dự án thành công thì founder sẽ cần có một đội ngũ gồm các thành viên thuộc các mảng như UI/UX, marketing, community building,… Một cộng đồng tốt cũng sẽ rất là có ích với dự án trong việc kết nối nhân sự hay thậm chí là thực hiện những công việc này cho họ.

Cuối cùng, các tổ chức đứng sau blockchain cũng cần chuẩn bị chu đáo các khóa học, webinars để có thể giúp dev làm quen nhanh chóng với cách lập trình Web 3.0 cũng như các buổi talkshow, sự kiện networking,… để tích cực xây dựng cộng đồng và thu hút dev.

3. Case Study về tầm quan trọng của Blockchain Developer

Near Protocol

NEAR Protocol là một blockchain hoạt động theo cơ chế Proof of Stake và Sharded (phân đoạn). Trong thời gian vừa qua, Near tập trung xây dựng cơ sở hạ tầng (như Aurora, Rainbow Bridge,…) rồi mới bắt đầu xây dựng các dự án về DeFi, NFT, GameFi,…

Qua phân tích dưới đây, chúng ta có thể thấy rõ Near rất tập trung vào developer experience (trải nghiệm của developer) với những con số rất tích cực:

1. Môi trường lập trình thân thiện

Smart Contract của Near được xây dựng trên WebAssembly, điều này sẽ đem lại sự quen thuộc cho các nhà lập trình Web 2.0. Near cũng cung cấp các công cụ sau cho dev:

• JavaScript SDK (Software Development Kit).
• Rust SDK: Ngôn ngữ lập trình có độ bảo mật cao hơn, thường được dùng cho các dự án tài chính.
• Command Line Interface: Bộ công cụ dòng lệnh đầy đủ cho dev.
• AssemblyScript Contract SDK.
• Gitpod cho Near: Near sử dụng Gitpod để tạo trải nghiệm tích hợp nhanh, không mất thời gian cho các dev.

Đây không chỉ là điểm nổi bật duy nhất của Near, bởi Near còn có các giải pháp mở rộng Layer-2 như Aurora và Octopus Network.

Octopus Network là một mạng lưới chạy application-specific blockchains hay appchains (các blockchain riêng biệt được tạo ra với mục đích riêng biệt thay vì các blockchain thường, đa năng như Solana, Ethereum,…).

Các appchain này được viết bởi Substrate (framework để xây dựng parachain trên Polkadot), và trong tương lai Octopus Network cũng sẽ hỗ trợ Cosmos SDK (dùng để xây dựng blockchain kết nối IBC trong hệ sinh thái Cosmos).

⇒ Có thể thấy, Near hỗ trợ tất cả các ngôn ngữ lập trình smart contract và appchain phổ biến hiện tại, bao gồm Rust, AssemblyScript, Solidity, Vyper, và Substrate. Hiện nay khó có blockchain Layer-1 nào khác có sự linh hoạt được như Near về khía cạnh này.

2. Tiềm lực tài chính mạnh

Near đã trải qua 3 vòng gọi vốn từ các quỹ đầu tư lớn như a16z, Coinbase Ventures,… Near hiện đang dùng số tiền này rất tốt trong việc cung cấp funding cho các dự án và tổ chức hackathons.

Trong 6 tháng đầu năm 2021, Near Grant Program (chương trình cấp vốn của Near) đã trao tổng cộng 1 triệu đô la Mỹ cho các dự án tiềm năng mà muốn xây trên Near. Một số dự án được cấp vốn bởi Near Foundation gần đây có thể được kể đến như Emiswap, Panther, Trisolaris,…

Sau khi đã hoàn thành cơ bản cơ sở vật chất, Near bắt đầu mở hackathon lớn có tên là MetaBUIDL với tổng giá trị giải thưởng là 1 triệu đô. Near cũng mời rất nhiều diễn giả, ban giám khảo từ các công ty công nghệ lớn, dự án crypto tiềm năng,… từ đó thu hút rất nhiều sự chú ý từ cộng đồng crypto nói chung và Blockchain Developer nói riêng.

Kết thúc hackathon, có 7 dự án đạt giải, với dự án đạt giải đặc biệt Roke.to sẽ chính thức chạy vào 14 tháng 10.

Một hackathon khác mà Near hiện cũng đang tham dự là Swiss Blockchain Hackathon cùng với các blockchain khác như Streamr, Casper, Algorand,…

Near cũng đã công bố Incentive Programs trị giá 800 triệu đô, với 350 triệu đô cùng với Proximity. Kèm với đó là thông báo các dự án có tên tuổi sẽ được xây dựng lên Near và Aurora như Dodo, KyberDMM, Curve,…

⇒ Điều này cho thấy Near đã chính thức bắt đầu xây dựng hệ sinh thái của riêng mình với mục tiêu là mass adoption.

3. Cộng đồng đa dạng

Một trong những điểm độc đáo nhất của Near là Guilds. Đây là các cộng đồng với mục tiêu, sở thích khác nhau như Legal Guild (làm về luật), Art Guild (về nghệ thuật, NFT), Flying Rhinos Guild (làm về content và giúp các dự án marketing), … với tổng số lượng đã lên tới hơn 100, với 7 guilds mới được thành lập trong tháng qua. Các guild này có vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ dự án về các mảng như luật, marketing, dev support,…

Đáng chú ý nhất trong thời gian vừa rồi là sự xuất hiện của Sankore 2.0. S2 sẽ giúp các blockchain developer sử dụng Near Protocol để xây dựng, phát triển Web 3.0 và phổ cập kiến thức về lĩnh vực mới này ở châu Phi. Hiện tại S2 đã kết nối được với Bithub.Africa, hứa hẹn sẽ xây dựng cộng đồng Blockchain Developer lớn mạnh ở châu lục đầy tiềm năng này.

Moonbeam vs Astar Network

Với việc Polkadot đã chính thức mở auction parachains, mình sẽ phân tích hai smart contract platforms là Moonbeam và Astar về các khía cạnh Blockchain Developer và đưa ra một vài nhận xét cá nhân.

1. Môi trường lập trình

Moonbeam là một EVM-compatible parachain trên Polkadot. Do đó Moonbeam sử dụng ngôn ngữ lập trình tương tự như Ethereum như Solidity, Vyper,… Ngoài ra Moonbeam cũng tích hợp các công cụ quen thuộc như ví Metamask, Remix, Waffle,…

Astar Network đặt mục tiêu là một dApp Hub Layer của Polkadot, do đó nó hỗ trợ cả Ethereum Virtual Machine và WebAssembly, điều này sẽ giúp Astar thu hút được dự án ở các blockchain khác cũng như dev từ Web 2.0 chuyển sang. Astar cũng sẽ hỗ trợ các giải pháp scaling Layer-2 như ZK Rollups và Optimistic, dự kiến vào Q1 2022.

⇒ Có thể thấy rằng Astar Network dù hỗ trợ EVM nhưng không chuyên sâu như Moonbeam, do đó mình nhận định rằng các dự án đã được xây trên Ethereum sẽ dịch chuyển sang Moonbeam là chính, còn Astar Network đa năng hơn nên sẽ phù hợp cho các dự án mới mà dev muốn tận dụng WebAssembly vì sự quen thuộc và linh hoạt hơn của nó. Điều này cũng lý giải tại sao số dự án hợp tác với Moonbeam lại nhiều hơn Astar.

2. Hỗ trợ tài chính

Cả hai platform đều cung cấp grant cho các dự án cũng như nhiều hình thức hỗ trợ khác.

Moonbeam cung cấp funding dưới hình thức token Glimmer (GLMR) và các công cụ dev cho các dự án về cơ sở hạ tầng và dự án nằm trong hệ sinh thái thuộc mảng DeFi, NFT,… Ngoài ra, Moonbeam cũng hỗ trợ về networking (kết nối với các dự án khác, nhà đầu tư,…) và end-to-end support (hỗ trợ từ đầu đến cuối, bao gồm việc xây dựng dự án, marketing,…)

Shiden Network trên Kusama đã thông báo dành ra 6% tổng số token (tương ứng với gần 30 triệu đô) để thu hút dự án xây dựng trên hệ sinh thái của họ, bao gồm các hoạt động như funding trực tiếp, tổ chức hackathons, các sự kiện cho dev,… Do đó, chúng ta hoàn toàn có thể trông đợi một quỹ tương tự như vậy cho hệ sinh thái của Astar một khi Astar thắng parachain slot.

Ngoài ra Microsoft Japan cũng chính thức bắt tay với Stake Technologies (tổ chức xây dựng Astar/Shiden) trong việc mở rộng hệ sinh thái thông qua các hoạt động marketing và hỗ trợ về cơ sở hạ tầng.

Một điểm độc đáo của Astar là dApp staking. Những blockchain developer xây dựng dự án trên Astar/Shiden sẽ nhận được token thưởng dựa trên hoạt động trên chuỗi và số lượng token được stake ở dự án đó, điều này sẽ thu hút dev xây dựng dự án ở trên Astar/Shiden. Họ cũng đã thiết kế một flywheel để đảm bảo các bên tham gia hệ sinh thái được hưởng lợi và tránh bị lạm phát giá token.

Flywheel: 10% token được released mỗi năm ⇒ 50% trong số này được chuyển cho dev và dApp stakers ⇒ Càng có nhiều dự án thì số lượng token được stake càng nhiều ⇒ Giảm nguồn cung lưu hành và tăng giá token ⇒ Phần thưởng cho dev tăng và khuyến khích họ xây dựng dự án ⇒ Vòng lặp tiếp tục.

⇒ Do đó hiện tại mình đánh giá Astar đang mạnh hơn về mặt thu hút dev qua funding và cơ chế dApp staking, tuy nhiên hiệu quả thật sự thì chúng ta vẫn cần phải đánh giá sau khi Astar và Moonbeam đã chạy.

3. Cộng đồng

Hiện tại sự hỗ trợ Blockchain Developer chủ yếu đến từ chính hai foundation là Moonbeam và Astar thông qua các chương trình như Builders Programs, Substrate Builders Program,… nhưng họ chưa xây dựng các tổ chức độc lập khác như cách Near đã làm.

Tuy nhiên, điều này có thể là vì cả hai dự án đều chưa chính thức chạy nên họ đang tập trung nhiều hơn vào việc xây dựng dự án và tech, sau khi đã lên Polkadot thì chúng ta sẽ thấy các động thái xây dựng cộng đồng rõ hơn từ phía Moonbeam và Astar.

4. Chiến thuật đầu tư

Hiểu được những kiến thức này, chúng ta có thể biết blockchain đang ở giai đoạn nào, họ đang tích cực xây dựng cơ sở hạ tầng trước hay đã bắt đầu thu hút Blockchain Developer và xây dựng hệ sinh thái của riêng mình, từ đó chúng ta sẽ có điểm vào hợp lý và giảm thiểu rủi ro nhất có thể.

Chiến thuật này sẽ áp dụng chủ yếu với các smart contract platform, không phải với dApp hoặc application-specifc blockchain.

Mình lấy ví dụ là Solana.

Vào cuối năm 2020 Solana đã hoàn thành cơ bản về mặt cơ sở hạ tầng, có được những công nghệ đột phá với tốc độ giao dịch cao và chi phí rẻ nhất thị trường. Họ cũng tích hợp các dự án về cơ sở hạ tầng như Chainlink, Arweave, Akash,… Tuy nhiên về mặt hệ sinh thái thì chúng ta lại chưa thấy có gì nhiều, các mảnh ghép về DeFi như AMM, Lending,… gần như chưa có.

⇒ Chúng ta không biết được rằng Solana dù với công nghệ cao như vậy, nó có thể thu hút các blockchain developer xây dựng dự án không, có hệ sinh thái chất lượng không, do đó vào thời điểm này chúng ta nên quan sát thêm.

Tuy nhiên, đầu năm 2021 Solana bắt đầu tích cực mở hackathon và xây dựng cộng đồng. Solana đã tổ chức 2 hackathon, thu hút hàng trăm dự án và hàng nghìn người từ khắp nơi trên thế giới góp sức để xây dựng hệ sinh thái. Các dự án thắng cuộc đều đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái như Saber, Sunny, Mango,…

Từ đó, chúng ta sẽ có thể nhận định được ý định của Solana trong việc xây dựng hệ sinh thái của mình và có chiến thuật đầu tư phù hợp.

Anh em có thể kết hợp với phân tích dòng tiền vĩ mô và vi mô để có được bức tranh tổng quan nhất (ví dụ nhiều dự án nhưng dòng tiền có đổ về không, hay dòng tiền đổ về mảng nào) qua video sau:

Vậy so sánh với Near, chúng ta cũng có thể thấy Near đang ở giai đoạn tương tự như Solana vào năm 2020.

Near đã hoàn thành cơ sở hạ tầng như Aurora (mainnet 12/5), Rainbow Bridge, Flux (Oracle),… và bắt đầu xây dựng hệ sinh thái riêng cho mình (thông qua mở hackathon, tích cực hỗ trợ grant cho các dự án và incentive programs trị giá 800 triệu đô).

⇒ Mình tin rằng đây là một hệ sinh thái anh em nên để mắt tới trong Q4/2021 và 2022.

Disclaimer: Tất cả những thông tin trên bài viết chỉ nhằm mục đích chia sẻ những trải nghiệm trên thị trường và không được coi là lời khuyên đầu tư. Đầu tư Crypto là một hình thức đầu tư mạo hiểm và chỉ nên tham gia với số vốn có thể mất.

5. Tổng kết

Một dự án blockchain có thành công được không một phần là nhờ công nghệ tốt hơn, nhưng phần lớn sẽ phụ thuộc vào khả năng thu hút dev xây dựng dự án trên nó, do đó chúng ta cần phải theo dõi kỹ các động thái của tổ chức cũng như hoạt động cho Blockchain Developer để đưa ra quyết định đầu tư chính xác nhất.

Layer 2 là giải pháp mở rộng cho Ethereum có tốc độ tăng trưởng cực kỳ ấn tượng trong thời gian qua. Vậy Layer 2 là gì và làm thế nào để tìm kiếm cơ hội ở mảng Layer 2?

1. Layer 2 là gì?

Layer 2 (hay còn gọi là L2) là tên gọi chung cho các giải pháp giải quyết vấn đề về tính mở rộng của Ethereum. Đặc điểm của Layer 2 là được xây dựng trên Layer 1 và được kế thừa tính bảo mật từ Ethereum. Chúng có khả năng xử lý nhiều giao dịch hơn, giảm chi phí và có tốc độ xác nhận giao dịch nhanh hơn Layer 1.

Yếu tố kế thừa tính bảo mật từ Layer 1 Ethereum chính là sự khác biệt lớn nhất giữa layer 2 và các giải pháp mở rộng Ethereum khác.

2. Vì sao layer 2 quan trọng?

Mặc dù ngoài Layer 2 vẫn còn nhiều giải pháp giúp giải quyết vấn đề về tính mở rộng của Ethereum như các layer 1 khác (Solana, Binance Smart Chain), hay các sidechain như Polygon. Ta phải công nhận một điều là Ethereum vẫn là blockchain:

• Có nhiều tính đột phá nhất: Hầu hết các dự án với model mới và hiệu quả hơn đều xuất hiện trên Ethereum, điển hình gần đây nhất là Olympus DAO, Uniswap v3, và trước đó là các mảnh ghép khác của DeFI như Aggregator, lãi suất cố định (Fixed rate). Tất cả những dự án đó đều trở thành quy chuẩn để dự án ở các chain khác copy và điều này chứng tỏ rằng, số lượng và chất lượng nhà phát triển (Developers) trên Ethereum vẫn vượt xa các chain khác.

• Ngoại trừ Bitcoin, Etherum vẫn là chain có độ bảo mật và decentralized nhất: Để giải thích sâu hơn thì anh em có thể tham khảo cách blockchain hoạt động. Nhưng để tóm gọn thì mỗi một blockchain sẽ có một số lượng validators để thực hiện cơ chế đồng thuận và đưa giao dịch lên chuỗi. Tuy có một vài chain như Solana có cơ chế xác minh giao dịch khác nhưng nhìn chung càng nhiều validators thì tính độ bảo mật càng cao, mà Ethereum là blockchain có số lượng validators cao nhất.

Ví dụ: Nếu như anh em gửi tiền ở Polygon, BSC vì số lượng validators thấp, nếu như phần đông validators đồng thuận là không cho anh em rút tiền thì anh em không thể rút tiền. Ngược lại với Ethereum vì có số lượng Validators lớn nên tỷ lệ giao dịch không được thông qua là hầu như không có (Tất nhiên giao dịch đó phải hợp lệ rồi).

Mục đích cao nhất của blockchain là tính Decentralized, nơi quyền lực thuộc về tay người dùng và không phải phụ thuộc vào bên thứ ba. Đó là lý do các giải pháp layer 2 được chú trọng vì chúng được thừa hưởng tính bảo mật của Layer 1 Ethereum. Kể cả có nhiều blockchain khác đang rất thành công như BSC hay Solana thì Ethereum vẫn chưa bao giờ hết hấp dẫn với rất nhiều người vì họ hướng tới một lý tưởng xa hơn đó là một thế giới phi tập trung.

⇒ Tựu chung lại Ethereum vẫn đang nắm giữ vị thế đi đầu của mình, do đó các giải pháp giúp giải quyết các vấn đề của Ethereum vẫn là một nhánh nhận được nhiều sự chú ý và có tiềm năng tăng trưởng lớn.

3. Các loại hình Layer 2

Tuy cùng có chung mục đích giải quyết những hạn chế trên mạng lưới Ethereum, nhưng bản thân layer 2 lại là một lĩnh vực rất rộng với nhiều giải pháp khác nhau. Các giải pháp được cho là tốt nhất hiện tại bao gồm: State Channel, Plasma và giải pháp hot được bàn luận trong thời gian qua Rollups, trong Rollups lại tiếp tục được chia thành hai loại Optimistic RollUps và Zk RollUps

Dưới đây là bảng so sánh về ưu nhược điểm của các giải pháp layer 2, anh em có thể xem chi tiết cách hoạt động của chúng trong bài các giải pháp mở rộng Ethereum.

4. Một vài lưu ý về các giải pháp layer 2

Vì sao các sidechain như Polygon lại không được coi là Layer 2?

Như mình đã nói ở trên, điểm khác biệt lớn nhất giữa layer 2 với các giải pháp mở rộng khác là được kế thừa tính bảo mật từ Ethereum. Chúng sử dụng cơ chế đồng thuận của Ethereum và được validators của Ethereum xác minh giao dịch, trong khi đó các sidechain có cơ chế đồng thuận riêng với số lượng validators riêng. Do đó Sidechain không bảo mật bằng layer 2.

Đâu là giải pháp layer 2 tốt nhất?

Nếu chỉ xét ở mặt kỹ thuật, Zk Rollups là giải pháp mở rộng tiềm năng nhất. Tuy nhiên các giải pháp này còn ở trong giai đoạn đầu và rất phức tạp để phát triển, để đánh giá giải pháp layer 2 nào tốt nhằm theo dõi và tìm kiếm cơ hội thì ta cần để ý nhiều yếu tố khác và mình sẽ trình bày ở phần sau.

Plasma về lý thuyết cũng thuộc layer 2, nhưng ở thực tế vì các vấn đề trong thiết kế khiến tính bảo mật bị ảnh hưởng khi rút tài sản về Layer 1.

5. Tiềm năng của layer 2

Về tiềm năng tăng trưởng

Hiện tại số tài sản mà Ethereum đang sở hữu là $170 tỷ đô.

Nếu ta xét top 10 layer 2 đứng đầu hiện tại về TVL, thì ngoại trừ Arbitrum với 2.67B TVL thì các layer 2 còn lại đều chưa đạt 1 tỷ đô. Giả sử như Ethereum không tăng trưởng và một layer 2 có thể thu hút được 10% TVL từ Ethereum thì đó cũng là một con số rất cao.

Một tiềm năng vượt trội

2 lớn hơn 1 và điều này tương tự với thiết kế của blockchain. Có hai khái niệm được thảo luận gần đây về cách phát triển của blockchain bao gồm: Modular blockchain và Monolithic blockchain.

Mình sẽ gửi đến anh em bài phân tích về chủ đề hot này trong thời gian tới, trước đó ta có thể hiểu đơn giản là:

• Monolithic blockchain: Phát triển mọi thứ trên một blockchain tương tự cách mà Solana đang làm hiện nay.
• Modular blockchain: Chia sẻ công việc cho nhiều chain tương tự cách mà nhiều layer 2 đang phát triển trên layer 1 Ethereum hiện nay, hoặc như cách mà nhiều chain được phát triển sử dụng hạ tầng của Cosmos.

Do đó nếu xét về tiềm năng, trong tương lai các Modular blockchain có thể được mở rộng gấp nhiều lần các monolithic blockchain (100 blockchain 10K TPS lớn hơn 1 blockchain 50K TPS).

⇒ Để tổng kết lại các blockchain layer 2 không chỉ có sẵn thị trường tiềm năng ở thời điểm hiện tại, mà còn có khả năng tăng trưởng hơn nhiều trong tương lai.

6. Hạn chế của Layer 2

Dù Layer 2 có một tiềm năng tăng trưởng lớn, nhưng ở thời điểm hiện tại chúng có rất nhiều hạn chế và cần phải được khắc phục để layer 2 có thể dễ dàng hơn trong việc tiếp cận người dùng.

Những hạn chế lớn nhất có thể kể đến bao gồm:

• Chi phí cao: Cho dù phí trên layer 2 đã dễ thở hơn nhiều so với Layer 1 nhưng chúng vẫn còn quá cao ở thời điểm hiện tại. Chưa kể đến chi phí để đưa tài sản từ layer 1 đến layer 2 cũng là rất cao.

• Còn quá mới: Hầu hết các layer 2 đều chỉ mới xuất hiện trong vài tháng trở lại đây, do đó những dự án phát triển trên các layer 2 còn hạn chế và chưa có nhiều đột phá.
• Trải nghiệm phát triển sản phẩm: Mặc dù layer 2 như Optimisitc RollUps tương thích EVM, nhưng điều này không có nghĩa là các Dev có thể phát triển dễ dàng trên layer 2 như ở trên layer 1. Các Dev vẫn phải hiệu chỉnh sản phẩm và điều này cũng ảnh hưởng phần nào tới việc phát triển layer 2.
• Thanh khoản bị phân mảnh: Việc có nhiều layer 2 tương tự với việc làm phân mảnh thanh khoản trong khi chưa có nhiều giải pháp về Cross-chain bridge ra mắt. Điều này là một vấn đề lớn vì tính thanh khoản có thể được coi là huyết mạch của bất kỳ thị trường giao dịch nào.

Tuy nhiên để nhận xét một cách khách quan, các hạn chế trên đều đang được chú trọng giải quyết, và có nhiều gương mặt nổi bật đang nhận được nhiều nhận xét tích cực từ cộng đồng mà chúng ta sẽ cùng tìm hiểu ở phần sau.

7. Các Layer 2 nổi bật ở thời điểm hiện tại

Như mình đã nói ở trên, để đánh giá một layer 2 tốt thì yếu tố công nghệ chỉ chiếm một phần. Cho dù một chain có công nghệ tốt đến mấy nhưng nếu như không có dự án phát triển trên đó thì cũng bằng không. Do đó để xét các layer 2 nổi bật ở thời điểm hiện tại, mình sẽ lựa chọn các layer 2 có hệ sinh thái phát triển nhất và có nhận được nhiều sự chú ý từ cộng đồng.

Các Layer 2 nổi bật nhất hiện nay:

Arbitrum

Arbitrum là layer 2 sử dụng công nghệ Optimistic RollUps, Arbitrum là giải pháp layer 2 đầu tiên tương thích EVM ra mainnet, với việc mở whitelist cho bất kỳ dự án nào có nhu cầu ra mắt trên Arbitrum đã giúp hệ sinh thái mở rộng rất nhanh. Hiện tại Arbitrum đang là layer 2 đứng đầu về TVL, số lượng dự án phát triển, bên cạnh đó các dự án hàng đầu như: Uniswap, Sushiswap, Curve,… cũng đã có mặt trên Arbitrum.

Optimism

Tương tự Arbitrum, Optimism cũng là Layer 2 sử dụng công nghệ Optimistic RollUps. Optimism từng là layer 2 nhận được nhiều sự chú ý nhất khi tin tức về việc ra mainnet đã được nhắc từ lâu, các dự án đứng đầu như Uniswap, Synthetix cũng đã nói về việc sử dụng giải pháp của Optimism. Tuy nhiên sau đó Optimism đã trì hoãn trong một khoảng thời gian dài và bị Arbitrum vượt qua.

Hiện tại dù đã ra mainnet nhưng Optimism vẫn gặp hạn chế vì giới hạn số lượng dự án phát triển trên Optimism. Tuy nhiên Optimism đang có kế hoạch cho phép các dự án được tự do phát triển trên Optimism, hứa hẹn sẽ là cú hích lớn cho hệ sinh thái.

Boba Network

Là một cái tên mới xuất hiện gần đây, nhưng Boba Network đã cho thấy sự bài bản trong việc phát triển và thu hút người dùng mới đến hệ sinh thái. Boba Network cũng sử dụng giải pháp Optimisitc Rollups giúp việc triển khai các dự án mới thuận tiện và nhanh hơn. Các mảnh ghép đầu tiên của hệ như Oolong Swap, SenpaiSwap, Swapperchan,… đang có một tốc độ tăng trưởng rất ấn tượng.

ZkSync

Khác với các layer 2 nổi bật khác, ZkSync sử dụng giải pháp ZkRollups. Vì công nghệ này vẫn còn rất mới nên hiện tại ZkSync chưa hoàn toàn tương thích EVM và việc chuyển giao các dự án từ Etherum lên ZkSync vẫn chưa thực hiện được. Tuy nhiên ở mặt khác, các dự án được phát triển từ đầu trên ZkSync đều rất thành công vì cung cấp một trải nghiệm cực tốt cho người dùng từ tốc độ giao dịch, rút tài sản cho đến chi phí gần như bằng không,… Một vài cái tên tiêu biểu có thể kể đến như dYdX, ImmutableX, DeversiFi.

ZkSync đã có lộ trình để hỗ trợ tương thích EVM trong tương lai và mình khá kỳ vọng với giải pháp đang dẫn đầu mảng ZkRollups này.

8. Cơ hội đầu tư trong mảng Layer 2

Layer 2 có một tiềm năng tăng trưởng lớn và đang phát triển nhanh, do đó ở vị thế nhà đầu tư việc chuẩn bị để không bỏ lỡ những cơ hội trong thời gian tới là rất quan trọng.

Theo nhận định của mình có những cách đầu tư vào mảng Layer 2 như sau:

• Đầu tư vào layer 2: Về bản chất Layer 2 cũng tương tự 1 chain riêng vậy, do đó để đánh giá chúng có tiềm năng hay không ta hãy nhìn vào hệ sinh thái và tốc độ phát triển của hệ sinh thái trên layer 2 đó. Layer 2 nào đầy đủ mảnh ghép thì sẽ dễ thu hút dòng tiền hơn, điều này gần như tương đồng với các blockchain Layer 1.

• Đầu tư vào bridge: Tương tự việc Cross-chain bridge cần thiết cho layer 1, cầu nối giúp chuyển giao tài sản qua lại giữa các layer 2 cũng sẽ giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Đặc biệt với thanh khoản mỏng và rào cản để đưa tài sản lên các Layer 2 còn khá cao, bridge sẽ là một công cụ tất yếu nếu layer 2 phát triển trong tương lai. Một vài dự án về mảng Cross-chain bridge có thể kể tới như: Coin98 wallet, Hop Protocol, Connext, deBridge,…
• Các dự án được phát triển trực tiếp trên Layer 2: Giống với việc Pancake Swap là AMM lớn nhất Binance Smart Chain, Quickswap là AMM lớn nhất Polygon,… các dự án được phát triển trực tiếp trên một chain thường nhận được sự ủng hộ của nhiều bên và thuận lợi hơn trong quá trình phát triển và thu hút người dùng. Do đó các dự án được phát triển trực tiếp trên layer 2 cũng là một nhánh tiềm năng để ta tìm kiếm cơ hội đầu tư.

9. Dự phóng về Layer 2

Dưới đây là một vài dự phóng của mình về tương lai của Layer 2:

• Trong tương lai, Layer 1 Ethereum sẽ hoạt động như một lớp bảo mật, còn hầu hết mọi hoạt động của người dùng sẽ diễn ra trên Layer 2.
• Sidechain vẫn sẽ có chỗ đứng vì chi phí thấp hơn nhiều so với Layer 2, và có nhiều mảng không yêu cầu quá cao về tính bảo mật như gaming.
• Khả năng cao các Layer 2 sẽ ra token, nguyên nhân đơn giản là nếu một Layer 2 không ra mắt token thì sẽ rất dễ bị Layer 2 có token vượt qua. Nếu như có hai hệ sinh thái tương đương nhau về các thông số thì anh em sẽ lựa chọn tham gia hệ có phần thưởng token hay chọn hệ không có gì?

10. Tổng kết

Layer 2 là một nhánh tiềm năng với những thông số tăng trưởng thực tế ấn tượng và bản thân chúng ta vẫn còn ở giai đoạn sớm để chuẩn bị cho việc tìm kiếm những cơ hội đầu tư.

Trong quá trình tìm hiểu mình nhận thấy có khá nhiều ý kiến bảo thủ rằng giải pháp mở rộng này tốt hơn giải pháp mở rộng khác. Nhưng với vị thế là một nhà đầu tư mình thường đánh giá theo số liệu tăng trưởng thực tế hơn chỉ là yếu tố công nghệ đằng sau.

Liệu tương lai sẽ phát triển như thế nào? Giải pháp Layer 2 nào sẽ dành chiến thắng? Ethereum sẽ chiếm hầu hết thị phần hay bị một blockchain khác vượt qua? Hiện tại rất khó để có thể trả lời chắc chắn cho câu hỏi này, nhưng mình tin với những anh em thực sự quan tâm và dành thời gian tìm hiểu thì dù trường hợp nào xảy ra thì chúng ta cũng có thể vượt qua và chiến thắng.

Hy vọng bài viết trên đã giúp anh em hiểu hơn về layer 2

DeFi Options Vaults (DOVs) – một giải pháp mang lại nhiều lợi ích cho sự phát triển của DeFi đặc biệt với sản phẩm Options. Cụ thể ra sao, anh em hãy cùng mình tìm hiểu ngay dưới đây

Như anh em có thể thấy hiện nay, khi các DeFi Protocol ngày càng phát triển cả về chiều rộng lẫn chiều sâu thì sự ra đời của các sản phẩm phức tạp là một điều tất yếu.

Do đó trong bài viết này, mình sẽ giới thiệu đến với anh em một trong những sản phẩm đó – DeFi Options Vaults (DOVs), là những Protocol được xây dựng để quản lý và tối ưu thanh khoản cho các nền tảng Options trên thị trường DeFi.

1. DeFi Options Vaults (DOVs) là gì?

Bối cảnh

Hợp đồng quyền chọn (Options) là một sản phẩm khá phức tạp ngay cả đối với thị trường tài chính truyền thống nơi có lịch sử phát triển lâu đời. Do đó, khi áp dụng mô hình Options truyền thống vào thị trường DeFi đã xảy ra khá nhiều vấn đề có thể kể đến như:

• Phân mảnh thanh khoản.
• Thanh khoản được sử dụng không tối ưu.
• Tốn kém quá nhiều chi phí để duy trì vị thế (đối với Traders).
• Thường gây ra những tổn thất nặng nề cho Options Writer (Liquidity Providers hay Market Makers) do tính chất “một chiều” của thị trường.

Ngay ở trên các sàn CEX, chúng ta cũng thấy rất ít sàn có sản phẩm liên quan tới Options do các hạn chế về nhu cầu cũng như thiết kế sản phẩm.

Theo dữ liệu mình thu thập được từ The Block, Open Interest đối với Options hiện tại chỉ đến chủ yếu từ sàn Deribit.

⇒ Sản phẩm Options rất khó để triển khai trên cả các sàn giao dịch tập trung lẫn trên DeFi. Đặc biệt là đối với DeFi khi thanh khoản ở trên thị trường này rất “mỏng”.

Do đó khi triển khai các DeFi Options Protocol chúng ta sẽ cần phải có những cách tiếp cận mới như Everlasting Options hoặc xây dựng một hệ sinh thái các sản phẩm xung quanh để bổ trợ như mô hình hoạt động của Opyn.

DeFi Options Vaults là gì?

Theo bối cảnh kể trên thì anh em có thể hiểu DeFi Options Vaults (DOVs) chính là các sản phẩm được xây dựng xung quanh Options Protocol chính để giải quyết các vấn đề mà DeFi Options gặp phải như mình đã đề cập bên trên.

Các DOVs sẽ tập trung giải quyết các vấn đề liên quan đến thanh khoản và hiệu quả sử dụng vốn cho các Options Writer (hay Liquidity Providers) trên các nền tảng Options như Opyn hay PsyOptions.

Kết quả là các Options Writers sẽ nhận được mức Yield cao hơn đồng thời hạn chế được tổn thất. Một cách hiểu đơn giản DOVs sẽ hoạt động như Yearn Finance ở mảng tối ưu Yield dựa trên các chiến lược đầu tư, nhưng sẽ hoạt động dựa trên các Options Protocol.

Mô hình hoạt động cơ bản của DOVs như sau:

• Đầu tiên Users sẽ gửi tài sản của mình vào trong Vaults của dự án.
• Sau đó Vault sẽ sử dụng tài sản đó để cung cấp thanh khoản (hay Write Options) trên các Options Protocol theo các chiến lược khác nhau.
• Ngoài ra, các Vaults này cũng sẽ được thiết kế để chọn các mức giá Strike và thời gian đáo hạn sao cho tối ưu nhất.
• Lượng Yield mà Vault thu được (chủ yếu là từ phí Options) sẽ được sử dụng để tái đầu tư giúp cho Users có lợi nhuận tối ưu nhất.

2. Bài toán mà DOVs đặt ra và giải quyết?

Tại sao các Options Protocol lại cần DOVs?

Như anh em đã biết, Hegic là một trong những dự án Options ra đời từ khá sớm. Tuy nhiên với việc thiết kế sản phẩm không hợp lý đi kèm không tích hợp các DOVs đã khiến cho nền tảng này hiện nay không còn là cái tên đáng chú ý nữa.

Thật vậy, TVL của Hegic đã sụt giảm hơn 10 lần từ mốc khoảng $150M xuống chỉ còn khoảng $14M tại thời điểm mình viết bài.

Ngoài ra với việc không có DOVs thì các Options Writers trên Hegic cũng đã chịu tổn thất nặng nề khi việc kiểm soát vị thế là khá khó khăn (điều này đã được mình đề cập trong bài viết về Everlasting Options).

Bên cạnh đó như anh em có thể thấy thị phần của Hegic đã giảm đi rất nhiều và gần như chiếm tỷ lệ không đáng kể tại thời điểm hiện tại. Và thị phần hiện nay đã được chiếm chủ yếu bởi Opyn và Ribbon (một sản phẩm DOVs được xây dựng trên Opyn).

Như anh em có thể thấy ở biểu đồ trên thì TVL của Ribbon và Opyn khá tương đồng với nhau ⇒ Khá nhiều thanh khoản của Opyn được quản lý thông qua Ribbon. Điều này cho thấy được tầm quan trọng của DOVs đối với một Options Protocol.

Áp dụng cách tiếp cận tương tự như hệ sinh thái của Opyn, PsyOptions – một nền tảng Options trên hệ sinh thái Solana đã có những sản phẩm DOVs được xây dựng xung quanh protocol chính như Friktion, Tap Finance và Katana.

Những lợi ích mà DOVs mang lại

Đầu tiên, DOVs mang lại một lượng “Organic Yield” rất lớn cho users. “Organic Yield” ở đây anh em có thể hiểu là lượng Yield được sinh ra từ các hoạt động tạo ra doanh thu của nền tảng chứ không phải từ việc lạm phát Native Token.

Một vài ví dụ cho ra mức Organic Yield khá cao lên tới 2 con số trên thị trường DeFi hiện nay mình có thể kể đến như Uniswap v3 với thanh khoản tập trung, Lending Pool của các nền tảng Leveraged Farming (do mức Utilization thường khá cao) hoặc chính như DOVs là một ví dụ.

Sản phẩm DOVs của Ribbon có được mức APY khá cao mà không cần sử dụng tới lạm phát token. Tuy nhiên đây chỉ là mức APY được tính toán dự phóng dựa trên các dữ liệu lịch sử, trên thực tế DOVs vẫn có những rủi ro nhất định gây ra thua lỗ cho anh em (mình sẽ giải thích kỹ ở phần sau của bài viết).

Thứ hai, DOVs sẽ là cơ hội để sản phẩm Options được phát triển rộng rãi hơn với các đồng Coin hay Token khác ngoài BTC và ETH.

Hiện tại, ở trên các sàn CEX (nổi bật là Deribit) chỉ cung cấp sản phẩm Options đối với BTC và ETH. Điều này là khá khiêm tốn so với nhu cầu của thị trường khi các đồng khác như AVAX, LUNA, SOL,… đều có đủ khả năng về nhu cầu cũng như thanh khoản để thiết kế sản phẩm Options.

⇒ Với concept Decentralized và quản lý thanh khoản hiệu quả hơn của DOVs thì việc có những sản phẩm Options cho các Altcoin khác sẽ khả thi hơn ⇒ Cơ hội để phát triển chiều sâu cho các sản phẩm DeFi.

Và cuối cùng, như mình đã đề cập ở trên, DOVs là mảnh ghép để khắc phục các điểm yếu hiện tại của các Options Protocol trên thị trường.

Các chiến lược thường được DOVs sử dụng

Hiện tại hầu hết các DOVs đều chỉ áp dụng 2 chiến lược chính đó là Covered Call và Put Selling.

1. Covered Call

Chiến lược này sẽ kết hợp giữa việc nắm giữ tài sản và bán Call Option. Các thông số như giá Strike và Expiry Date sẽ được Vaults lựa chọn tự động để tối ưu lợi nhuận. Phí (Premium) thu được từ việc bán Call Option sẽ được tái đầu tư ở trong Vault.

Mục tiêu của chiến lược này sẽ là làm cách nào đó để chọn được mức giá Strike và Expiry Date sao cho Option khi đáo hạn không có giá trị gì, cho phép Vault thu được phí (Premium) đồng thời duy trì sự tiếp cận với tiềm năng tăng giá của tài sản đang nắm giữ.

Tóm lại, chiến lược này sẽ có:

• Mục tiêu: Kiếm Yield từ việc bán Call Options.
• Điều kiện lý tưởng: Thị trường sideway, đi xuống (nhưng không quá mạnh gây ảnh hưởng tới tài sản nắm giữ) hoặc chỉ tăng nhẹ khiến lợi nhuận từ việc thực hiện Option không bù đắp được Premium.
• Rủi ro: Options khi đáo hạn trong trạng thái ITM (In-the-money), khi đó Vault vẫn thu được Premium, nhưng tổn thất sẽ được ghi nhận bởi việc phải thanh toán phần tiền lãi cho người mua Options.

1. Selling Put

Chiến lược này thì đơn giản hơn Covered Call chỉ đơn giản là bán các Put Options, tuy nhiên điểm giá trị mà DOVs mang lại đó chính là việc lựa chọn mức giá Strike và Expiry Date nào để tối ưu được lợi nhuận.

Tóm lại, chiến lược này sẽ có:

• Mục tiêu: Kiếm Yield từ việc bán Put Options.
• Điều kiện lý tưởng: Thị trường sideway, tăng trưởng hoặc giảm nhẹ. Khi đó Options sẽ ở trạng thái OTM (Out-of-the-money) và Vault sẽ kiếm được Yield từ Premium.
• Rủi ro: Khi giá giảm mạnh thì Put Options sẽ ở trạng thái ITM (In-the-money) khi đó Vault sẽ chịu tổn thất do sẽ phải thanh toán phần lời cho những người mua Put Options.

Ngoài ra, các Vaults Managers có thể kết hợp thêm việc kiếm Yield từ việc gửi tài sản vào các nền tảng Yield Optimizer như Yearn Finance để nhận lại Interest bearing token (ibTKNs). Rồi sử dụng ibTKNs làm tài sản thế chấp để Write Options.

⇒ Như vậy sẽ nhận được cả Yield từ IbTKNs vừa nhận được Yield từ Options Premium.

Hiện tại đây là 2 chiến lược chính được áp dụng trong DOVs. Do đó Performance của các Vaults sẽ phụ thuộc rất nhiều vào việc lựa chọn mức giá Strike và Expiry date của người quản lý.

3. Một số DOVs Protocol hiện tại

Những cái tên nổi bật

Trên thị trường hiện nay có khá nhiều các DOVs Protocol, mình sẽ đề cập tới một vài cái tên nổi bật như sau:

• Ribbon Finance: Một trong những DOVs Protocol đầu tiên trên thị trường và được xây dựng trên nền tảng Opyn.
• Thetanuts Finance: Nền tảng DOVs Multichain, ngoài các sản phẩm DOVs liên quan tới BTC hay ETH Options thì Thetanuts còn phát triển sản phẩm của mình trên các Altcoin khác như LUNA, ALGO,…
• StakeDAO: Cũng là một DOVs được xây dựng trên nền tảng của Opyn, tuy nhiên sản phẩm của StakeDAO có một vài cải tiến khi kết hợp Yield từ Options Premium với một vài chiến lược để có thêm thu nhập từ Trading Fees và Liquidity Mining.
• Friktion Finance, Katana Finance, Tap Finance: DOVs trên hệ sinh thái Solana.
• Opium.Finance: Protocol cung cấp tính năng trade Options lẫn DOVs.
• Arrow Markets: Protocol cung cấp tính năng trade Options và DOVs với chiến lược Bull & bear Spread.

Nếu xét trên hệ sinh thái thì hiện tại, Ethereum và L2s của Ethereum vẫn là nơi tập trung những cái tên nổi bật trong mảng DOVs như Ribbon Finance, StakeDAO hay Dopex (Arbitrum).

Tiếp đến có thể kể đến hệ sinh thái Solana – một hệ sinh thái với rất nhiều các sản phẩm Derivatives với Tap Finance, Katana, Friktion Finance,…

Ngoài ra, trên thị trường vẫn còn khá nhiều cái tên DOVs khác hoạt động Multichain như Thetanuts Finance, Opium,…

Một vài con số đáng chú ý

Trong phần này mình sẽ đề cập tới một vài số liệu của những DOVs nổi bật trên thị trường (số liệu được mình cập nhật từ DefiLlama và trên website của dự án).

Như anh em có thể thấy, hiện nay Ribbon vẫn là Protocol đứng đầu trên thị trường với $262M TVL trong DOVs của mình. Ethereum vẫn là hệ sinh thái tiên phong trong sản phẩm DOVs do TVL của các Multichain protocol như StakeDAO hay Thetanuts thì TVL trên Ethereum vẫn chiếm phần lớn.

Tuy nhiên, nếu chúng ta nhìn sang hệ sinh thái Solana thì có thể thấy một sự phát triển rất nhanh của các DOVs. Friktion và Katana Finance dù mới chỉ ra mắt sản phẩm trong thời gian ngắn (so với Ribbon) nhưng đã đạt được con số TVL khá ấn tương. Bên cạnh đó, các tài sản trong vaults cũng rất đa dạng ⇒ Users có nhiều sự lựa chọn.

Nếu xét đến APY “dự phóng” của các vaults trong DOVs thì phần lớn sẽ ổn định trong khoảng 10% – 40%, chỉ có một vài tài sản đặc biệt có mức APY “dự phóng” tại một số thời điểm lên tới 3 con số.

Một điểm anh em cần lưu ý đó là mức APY này chỉ là “dự phóng” dựa trên các dữ liệu quá khứ về Performance của Vaults. Mức lợi suất anh em nhận được thực tế hoàn toàn có thể cao hoặc thấp hơn như thế. Ngoài ra, còn số APY “dự phóng” này có thể thay đổi theo thời gian.

Mình sẽ lấy một ví dụ đó là vault T-AVAX-C của Ribbon Finance, vault này sử dụng chiến lược Covered Call với mức APY dự phóng là 42.51%, triển khai vào ngày 17/12/2021.

Mức Yield hiện tại tính theo USD của vault này đang là -0.59%, mức Yield (tính theo USD) ATH đạt được là 16.12%

Nếu tính theo AVAX thì mức Yield đạt được tính đến thời điểm hiện tại là 2.01% và vẫn đang tiếp tục xu hướng tăng.

⇒ Vault này có Performance âm (tính theo USD) do sự giảm giá của AVAX, các chiến lược Covered Call vẫn đang kiếm về Yield khá tốt do giá tài sản giảm.

Tóm lại, tuy có lượng “Organic Yield” cao lên tới hai hoặc thậm chí ba chữ số nhưng điều này không có nghĩa là anh em sẽ chắc chắn có lãi khi deposit tài sản của mình vào trong vaults.

⇒ Yield trong DOVs khá biến động đòi hỏi anh em cần phải hiểu rõ lợi nhuận và rủi ro trước khi sử dụng sản phẩm này.

4. Điều kiện cần và đủ cho sự phát triển của DOVs

Hiện tại như anh em có thể thấy, sản phẩm DOVs dù cho mức “Organic Yield” khá cao tuy nhiên vẫn tồn tại ở đó khá nhiều rủi ro khi các chiến lược trong Vault hoàn toàn có thể gây ra thua lỗ đi kèm với lượng APY không ổn định.

Bên cạnh đó, các chiến lược DOVs vẫn còn đang khá đơn giản, chưa đủ phức tạp để bảo vệ rủi ro cho các nhà đầu tư. Theo như mình biết thì ngoài các chiến lược như Covered Call hay Put Selling thì còn khá nhiều các chiến lược phức tạp khác về Options có thể kể đến như:

• Bear Put Spread/Bull Call Spread.
• Secured Put.
• Protective Collar.
• Long Straddle.
• Long Call Butterfly Spread.

Các chiến lược này anh em có thể tìm hiểu kỹ hơn tại đây, hoặc mình sẽ có một bài viết trong tương lai để đi sâu vào giải thích các chiến lược Options kể trên. Ngoài ra, các DOVs hoàn toàn có thể kết hợp với các sản phẩm về Futures để thiết kế sản phẩm cũng như có thêm nguồn Yield từ Funding Payment.

Một yếu tố khác phải nhắc đến đó chính là nhu cầu và nhận thức với sản phẩm Options của thị trường phải gia tăng do đây là nguồn Yield chính cho các DOVs. Một vài chỉ số/yếu tố anh em có thể theo dõi để đánh giá điểm này:

• TVL của các Options Protocol, đặc biệt là những Protocol như Opyn hay PsyOptions,…
• Khối lượng giao dịch Options.
• Việc ra mắt token đi cùng với Liquidity Mining của hàng loạt các DOVs hay Options Protocol.
• Các Trading Competition mà các Options Protocol triển khai (như cách DYDX hoặc Perpetual thực hiện khi thu hút người dùng sử dụng sản phẩm).

5. Chúng ta có cơ hội đầu tư gì với sản phẩm này?

Và câu hỏi hỏi cuối cùng đặt ra sau khi chúng ta tìm hiểu DOVs đó chính là “Đâu là các cơ hội đầu tư?”. Với sản phẩm này thì hiện tại mình thấy có 3 cách tiếp cận chính:

• Trở thành người dùng.
• Đầu tư Token dự án.
• Săn Retroactive.

Với việc trở thành người dùng của dự án, anh em sẽ trực tiếp nhận được lợi suất từ những chiến lược trong Vaults của các DOVs.

Như mình đề cập ở phía trên, mức Yield nhận được có thể lên tới vài chục thậm chí cả trăm phần trăm như vault SBR trong nền tảng Friktion như hình dưới.

Đó mới chỉ là “Organic Yield” mà chưa tính đến việc khi dự án ra mắt token kết hợp thêm “Synthetic Yield” (từ Liquidity Mining) thì mức APY cho ra sẽ còn cao hơn nữa.

Cách tiếp cận thứ 2 đó là đầu tư và token của dự án. Đối với cách này thì yêu cầu anh em cần phải có khá nhiều kỹ năng research, so sánh đánh giá cũng như xác định giá trị một cách tương đối để có được mức lợi nhuận mong muốn.

Và cách tiếp cận cuối cùng cũng là săn retroactive. Như anh em có thể thấy, có khá nhiều các DOVs (đặc biệt trên hệ Solana) đều chưa ra mắt token, do đó đây có thể là cơ hội cho anh em săn retroactive.

Tuy nhiên, theo kinh nghiệm cá nhân của mình thì Retroactive ở trên Solana thường không “khủng” như trên Ethereum hoặc L2s của Ethereum. Do đó khi săn Retroactive sản phẩm DOVs trên Solana thì anh em cũng cần lưu ý tìm hiểu kỹ về việc chọn Vaults, quản trị vốn cũng như phải trở thành “real user”.

Và ngoài ra, với sự nổi lên của L2s của Ethereum như hiện nay thì rất có thể trong thời gian tới sẽ có thêm các DOVs khác được phát triển trên L2s và đây hoàn toàn có thể mang đến cơ hội “skin in the game” cho anh em.

6. Tổng kết

Tóm lại, DOVs là một sản phẩm rất mới và rất phức tạp cả trên thị trường tài chính truyền thống lẫn DeFi. DOVs mang lại nguồn “Organic Yield” rất cao lên tới hai thậm chí ba con số cho người dùng mà không cần phải triển khai các chương trình Liquidity Mining.

DOVs cũng là một trong những nhân tố rất quan trọng trong việc phát triển sản phẩm Options trên thị trường DeFi.

Bên cạnh các yếu tố hấp dẫn kể trên thì sản phẩm này cũng có khá nhiều các rủi ro đi cùng với các chiến lược trong DOVs hiện nay là chưa có chiều sâu. Điều này sẽ thúc đẩy các giải pháp và chiến lược hiệu quả và mang lại lợi nhuận cao hơn

Các cơ hội đầu tư với DOVs có thể kể tới như trở thành người dùng của nền tảng để kiếm Yield từ các chiến lược trong vaults, đâu tư token dự án hay săn retroactive với việc trở thành early adopter.

Mình hy vọng, bài viết đã cung cấp cho anh em những thông tin hữu ích phục vụ trong việc tìm hiểu thị trường cũng như tiếp cận với DeFi Options Vaults

Nới lỏng và thắt chặt định lượng là hoạt động của các ngân hàng trung ương nhằm điều tiết thị trường tài chính tiền tệ. Tại sao chúng ta cần phải quan tâm tới điều này trong quá trình đầu tư? Cùng tìm hiểu ngay dưới đây.

1. Chính sách tiền tệ là gì?

Chính sách tiền tệ là một trong những công cụ của nhà nước để điều tiết hoạt động của nền kinh tế, đảm bảo cho nền kinh tế có được sự tăng trưởng bền vững. Cụ thể, đây là một công cụ giúp nhà nước, thông qua các ngân hàng trung ương, tăng hoặc giảm lượng cung tiền ra thị trường.

Tuỳ vào mục tiêu kinh tế khác nhau như giảm lạm phát, tăng cầu hàng hoá, giảm thất nghiệp… mà nhà nước sẽ có các biện pháp với những công cụ cụ thể với chính sách tiền tệ để đạt được mục đích.

Có rất nhiều công cụ được các ngân hàng trung ương sử dụng để thực hiện chính sách tiền tệ bao gồm lãi suất, tỷ lệ dự trữ bắt buộc, nghiệp vụ thị trường mở, hạn mức tín dụng…

Tuy nhiên trong quá trình quan sát và đầu tư với crypto hiện nay thì chúng ta chỉ cần chú ý tới 2 công cụ chính là lãi suất và nghiệp vụ thị trường mở. Chúng có thể được hiểu một cách đơn giản như sau:

• Lãi suất: Khi lãi suất tăng việc vay vốn sẽ bị hạn chế đi từ đó làm giảm cung tiền và ngược lại.
• Nghiệp vụ thị trường mở: Là việc các ngân hàng trung ương mua bán chứng khoán trên thị trường. Hoạt động này ảnh hưởng trực tiếp tới lượng dự trữ của các ngân hàng thương mại, từ đó điều chỉnh lượng cung tiền.

2. Chính sách nới lỏng và thắt chặt tiền tệ

Đây là hai thuật ngữ chỉ nói về phương thức của ngân hàng trung ương khi họ thực hiện chính sách tiền tệ, theo đó:

• Nới lỏng định lượng : Là các hoạt động nhằm tăng cung tiền trên thị trường.
• Thắt chặt định lượng: Và ngược lại, là các hoạt động nhằm giảm cung tiền trên thị trường

Nới lỏng định lượng (Quantitative Easing, viết tắt là QE) hay còn gọi là nới lỏng tiền tệ, bao gồm nhiều các hoạt động khác nhau nhưng sẽ có 2 hoạt động chính gồm:

• Mua chứng khoán (thường sẽ là trái phiếu): Để nhằm đưa tiền ra ngoài thị trường. Bên cạnh đó, khi ngân hàng trung ương mua vào trái phiếu sẽ làm giảm lợi suất của tài sản này. Từ đó, làm giảm mức độ hấp dẫn của trái phiếu và hướng dòng tiền tới các hoạt động với lợi suất cao hơn (kinh doanh, cổ phiếu…).
• Giảm lãi suất: Thúc đẩy nhu cầu vay vốn sản xuất kinh doanh, tiêu dùng do lãi suất thấp ⇒ Gia tăng tổng cầu giúp kinh tế tăng trưởng.

Ngược lại với nới lỏng định lượng, thắt chặt định lượng (Quantitative Tightening, viết tắt là QT) hay còn gọi là thắt chặt tiền tệ, bao gồm các hoạt động:

• Bán các loại chứng khoán hoặc nắm giữ đến thời gian đáo hạn: Khi ngân hàng trung ương bán trái phiếu sẽ thu lại tiền từ bên ngoài thị trường về, đồng thời làm giảm giá trái phiếu và tăng lợi suất (yield) lên, kích thích nhu cầu sở hữu tài sản này. Từ đó giảm lượng cung tiền trên thị trường.
• Tăng lãi suất: Tăng lãi suất sẽ khiến chi phí vốn vay cao hơn khiến các doanh nghiệp phải e dè trong việc vay nợ từ đó làm giảm nguồn cung tiền trên thị trường

3. Ảnh hưởng của các chính sách nới lỏng và thắt chặt tiền tệ

Đối với nền kinh tế

Chính sách tiền tệ ảnh hưởng tới nhiều mặt của nền kinh tế có thể kể tới như:

• Giảm tỷ lệ thất nghiệp: Chính sách tiền tệ nới lỏng sẽ giúp gia tăng nhu cầu trong nền kinh tế từ đó các doanh nghiệp sẽ đẩy mạnh sản xuất và cần nhiều nhân lực hơn. Kết quả tác động tới tỷ lệ thất nghiệp.

  Kiểm soát lạm phát: Chính sách tiền tệ thắt chặt là một công cụ giúp chính phủ giảm giá cả hàng hoá khi lạm phát tăng quá mạnh.

• Đảm bảo tốc độ tăng trưởng GDP: Việc đưa ra các chính sách tiền tệ phù hợp sẽ đảm bảo tăng trưởng
• GDP của quốc gia.
• …

Dù áp dụng chính sách tiền tệ nới lỏng hay chính sách tiền tệ thắt chặt thì ngân hàng trung ương cũng sẽ hướng tới ít nhất một trong các mục tiêu kể trên. Thông thường, việc đạt tất cả các mục tiêu cùng một lúc sẽ khó khả thi do đó các chính phủ thường sẽ hy sinh một vài yếu tố để đảm bảo thực hiện được mục tiêu đề ra trong những giai đoạn nhất định.

Đối với thị trường tài chính

Do gây tác động trực tiếp tới lượng cung tiền nên chính sách tiền tệ có ảnh hưởng rất lớn lên thị trường tài chính đặc biệt là giá cả các loại tài sản khác nhau. Bên cạnh đó, chính sách tiền tệ của ngân hàng trung ương còn có chức năng điều phối dòng tiền trong lưu thông.

Trong năm 2022, Cục Dự trữ Liên Bang Mỹ (FED) đã đưa ra kế hoạch nâng lãi suất với mục tiêu 2.5% – 3% để nhằm kiểm soát tình trạng lạm phát tăng cao kỷ lục tại quốc gia này

Thị trường cổ phiếu Mỹ (dựa trên chỉ số S&P500) theo đó đã có sự giảm điểm và chưa thể quay trở lại được đỉnh cũ kể từ khi tin tức về thắt chặt định lượng (QT) được FED đưa ra vào tháng 1/2022.

Thị trường trái phiếu dưới tác động của QT trong năm 2022 cũng bị bán tháo, lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm đã tăng mạnh kể từ tháng 1/2022.

Tóm lại, khi nguồn cung tiền trên thị trường ít đi do sự thay đổi quan điểm chính sách từ QE sang QT thì dù ít hay nhiều cũng sẽ ảnh hưởng tiêu cực tới giá cả của các loại tài sản tài chính (cổ phiếu, trái phiếu, bất động sản, hàng hoá,…).

Tuy nhiên cũng có những giai đoạn thị trường cổ phiếu không chịu tác động quá tiêu cực từ chính sách tăng lãi suất của FED. Điển hình như đợt tăng lãi suất từ năm 1993 – 1995 (từ 3% lên 6%), thị trường chứng khoán Mỹ khi đó không giảm quá mạnh mà duy trì xu hướng đi ngang rồi bật tăng sau đó. Hay trong giai đoạn 2004 – 2006, khi FED tăng lãi suất thì thị trường chứng khoán lại xuất hiện xu hướng tăng nhẹ trong suốt khoảng thời gian này.

Do đó, khi quan sát ảnh hưởng tác động của chính sách tiền tệ lên thị trường tài chính, chúng ta cần phải có được góc nhìn khách quan để dự báo được chính xác xu hướng dòng tiền.

4. Lịch sử các sự kiện chính sách tiền tệ có ảnh hưởng lớn trên toàn cầu

Trong lịch sử, đã có rất nhiều thời điểm các chính sách tiền tệ gây ảnh hưởng lớn tới nhiều nền kinh tế trên toàn toàn cầu, một vài ví dụ có thể kể tới:

• Giai đoạn Đại suy thoái năm 1929 – 1939: Việc cấp tín dụng lỏng lẻo tại Mỹ dẫn đến tình trạng vay nợ để đầu cơ chứng khoán. Và khi xảy ra tình trạng vỡ bong bóng, thị trường sụt giảm mạnh gây nên tình trạng hỗn loạn, nợ nần và phá sản hàng loạt.
• Sự kiện khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997: Bắt nguồn từ chính sách tiền tệ của Thái Lan khi quốc gia này xoá bỏ tỷ giá hối đoái cố định với đồng USD. Dẫn đến việc đồng Baht Thái mất giá trị và tạo hiệu ứng dây chuyền lên nhiều thị trường tài chính khắp khu vực châu Á.
• Khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2007 – 2008: Xuất phát từ sự đổ vỡ bong bóng nhà đất tại Mỹ. Kéo theo một loạt sự kiện nợ tín dụng gia tăng, hệ thống tài chính sụp đổ và đã lan rộng ra quy mô toàn cầu.
• Chính sách tiền tệ thắt chặt của FED trong năm 2022: Được Ngân hàng Trung ương Mỹ đưa ra trong bối cảnh lạm phát gia tăng kỷ lục dưới tác động của cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine cùng với nhu cầu gia tăng thời kỳ hậu Covid.

5. Những điểm cần chú ý về chính sách tiền tệ khi đầu tư Crypto

Chính sách tiền tệ từ các ngân hàng trung ương có xu hướng tác động rõ rệt tới thị trường crypto kể từ năm 2020 trở lại đây (trong thời điểm bùng phát dịch Covid-19 hồi tháng 03/2020).

Mối quan hệ giữa thị trường crypto và chính sách tiền tệ ngày càng trở nên chặt chẽ hơn khi thị trường có sự tham gia của nhiều nhà đầu tư tổ chức, ngân hàng,… đến từ thị trường tài chính truyền thống.

Do đó, khi ngân hàng trung ương đưa ra kế hoạch về chính sách tiền tệ nới lỏng thì đó sẽ là một môi trường tốt cho sự tăng trưởng của crypto. Và ngược lại, chính sách tiền tệ thắt chặt sẽ phần nào ảnh hưởng tiêu cực tới thị trường.

Tuy vậy, cũng có một vài điểm cần lưu ý khi áp dụng phân tích chính sách tiền trong đầu tư crypto:

• Thường các chính sách tiền tệ có thể dự đoán được trước dựa trên các biến số kinh tế như thất nghiệp, lạm phát và tăng trưởng GDP ⇒ Nên dự phóng để có được kế hoạch đầu tư trong dài hạn.
• Bên cạnh đó, các chính sách tiền tệ cũng sẽ có những lộ trình thực thi trong một khoảng thời gian dài nên các tác động đối với thị trường sẽ không phải trong một khoảng thời gian ngắn ⇒ Việc đầu cơ theo tin tức hay đi ngược xu hướng sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro.
• Các chính sách tiền tệ thắt chặt không phải lúc nào cũng gây tác động tiêu cực tới giá cả của một lớp tài sản. Do vậy, cần phải có đánh giá khách quan về những tác động có thể có để đưa ra được hành động phù hợp

6. Tổng kết

Chính sách tiền tệ của các ngân hàng trung ương là một chỉ báo và thông tin quan trọng đặc biệt trong quá trình đầu tư tài chính. Thông thường, các chính sách tiền tệ nới lỏng hay thắt chặt sẽ được họ đưa ra một lộ trình trong dài hạn do đó đây sẽ là cơ sở để chúng ta thiết kế được kế hoạch đầu tư hiệu quả.

Đặc biệt trong bối cảnh crypto đang nhận được sự quan tâm của nhiều nhà đầu tư trên các lĩnh vực khác nhau do vậy xác định và dự phóng được các ảnh hưởng từ các ngân hàng trung ương đến thị trường sẽ cải thiện hiện suất đầu tư rất nhiều

Chainlink là dự án Oracle phổ biến nhất hiện nay với hơn 1348 đối tác. Được mệnh danh là “ông vua của Oracle”, mọi nước đi của Chainlink luôn nhận được sự chú ý của cộng đồng crypto

Chainlink mới đây đã ra mắt cộng đồng rất nhiều thông tin update giá trị, trong đó nổi bật là Chainlink Staking, roadmap mới và chi tiết về yield dành cho cộng đồng… Đây được xem như là cuộc cách mạng với Chainlink và sẽ mở ra một nền kinh tế mới mang tên Chainlink Economics 2.0.

Cùng tìm hiểu về Chainlink Staking và những thông tin liên quan tới tương lai của LINK token trong bài viết hôm nay

1. Chainlink Staking là gì?

Chainlink Staking là cơ chế mang lại một lớp bảo mật cho nền kinh tế tiền điện tử của Chainlink, trong đó các phần thưởng và hình phạt được sử dụng để khuyến khích sự vận hành chính xác của mạng lưới.

Nhiệm vụ chính của Chainlink Staking được dự án đề cập là cung cấp cho những người bên tham gia vào hệ sinh thái như người vận hành node, thành viên của cộng đồng… khả năng tăng cường an ninh, mang lại sự đảm bảo cho người dùng sử dụng dịch vụ oracle nhờ vào việc sử dụng staked LINK.

Staking LINK cũng sẽ nâng cao tỉ lệ các node nhận được các job và kiếm được các khoản phí trong mạng lưới Chainlink. Ngoài giới thiệu về Chainlink, phía dự án cũng nêu rõ mục đích và mục tiêu dài hạn của Chainlink Staking.

2. Mục tiêu dài hạn của Chainlink Staking

Chainlink Staking được xây dựng để thực hiện 4 mục tiêu dài hạn, đây cũng chính là những nguyên tắc chủ đạo của sự phát triển trong tương lai và cũng là nòng cốt để xác định sự thành công của việc staking.

Tăng cường bảo mật và đảm bảo các dịch vụ của Chainlink cho người dùng

Đây chính là 2 mục đích chính ban đầu của cơ chế Chainlink Staking. Chainlink sẽ cho phép khoá token LINK như một hình thức bảo đảm cung cấp dịch vụ tiêu chuẩn so với hiệu suất mạng chung. Nếu một mạng lưới oracle không đáp ứng được các nghĩa vụ được nêu trong các thoả thuận mức độ dịch vụ on-chain (Service Level Agreement), một phần số LINK đã được stake sẽ bị cắt giảm và phân bổ lại cho người dùng bị ảnh hưởng.

Chainlink Staking cũng giới thiệu cơ chế thưởng phạt để các Chainlink node luôn luôn tạo ra các báo cáo oracle chính xác và gửi đi một cách kịp thời. Staking sẽ đóng vai trò bổ trợ cho lớp bảo mật đã gồm rất nhiều các biện pháp bảo vệ mạng lưới khác của Chainlink (sự phi tập trung, mật mã, incentive ngầm…).

→ Sự tăng cường bảo mật oracle mang lại từ cơ chế staking sẽ là chìa khoá giúp mở rộng nền kinh tế của hợp đồng thông minh trên multi-chain.

Cho phép cộng đồng tham gia vào Chainlink Network

Mục tiêu tiếp theo của cơ chế staking là giúp nhiều thành viên trong cộng đồng có thể tham gia trực tiếp vào mạng lưới Chainlink bằng cách cho phép họ stake LINK token để hỗ trợ ổn định hiệu suất của oracle. Quan trọng hơn, nếu staker phát hiện một dịch vụ oracle không đáp ứng được tiêu chuẩn hiệu suất đã đề ra, họ có thể đưa ra cảnh báo và sẽ nhận được phần thưởng cho những cảnh báo hợp lệ và kịp thời.

Những thành viên của hệ sinh thái có thể stake LINK trong một staking pool riêng biệt. Thêm nữa, người vận hành node có thể tạo hoặc sử dụng hệ thống uỷ quyền, giúp các thành viên trong cộng đồng có thêm phương án bổ sung để stake LINK.

→ Giám sát và cảnh báo từ cộng đồng đóng một vai trò quan trọng trong việc phi tập trung hoá mạng lưới Chainlink hơn nữa.

Tạo ra phần thưởng ổn định trong dài hạn

Mục tiêu tiếp theo của việc staking là tạo và phân bổ phần thưởng cho các staker. Khi mức độ phổ biến của mạng lưới gia tăng và ngày càng nhiều phí giao dịch được tạo ra từ các protocol, các staker cũng sẽ nhận được nhiều phần thưởng staking hơn.

Native token emissions: Lượng phát thải từ nguồn cung của LINK token sẽ được sử dụng để làm mức thưởng ban cho staker. Trong tương lai phần này sẽ giảm dần do nguồn rewards cho người dùng ngày một nhiều và sẽ được chuyển thẳng cho các staker.

Phí dịch vụ của người dùng: Càng nhiều người dùng trả tiền để sử dụng dịch vụ oracle của Chainlink, LINK staker sẽ nhận được càng nhiều phần thưởng nhờ việc giúp tăng bảo mật dịch vụ.

Partner Growth Program (PGP): Các protocol và DAO đã liên kết với Chainlink sẽ cung cấp các chương trình incentive để thúc đẩy sự phát triển và khuyến khích sự tham gia của người dùng. Danh sách các protocol tham gia chương trình chưa được công bố, các dự án hưởng lợi từ bảo mật của Chainlink được cho là sẽ tham gia vào Partner Growth Program.

Ngoài ra, Chainlink cũng đang phát triển cơ chế loss protection, cơ chế này sẽ đem lại phần phí dịch vụ bổ sung từ các nhà tài trợ sử dụng dịch vụ oracle Chainlink muốn tìm kiếm sự bảo vệ cho các mạng oracle không tuân theo SLA của họ.

→ Nhu cầu đảm bảo bảo mật càng lớn thì số lượng phần thưởng dành cho staker càng tăng. Chainlink sẽ kết hợp với các bên đối tác để tăng incentive cho người dùng.

Trao quyền cho người vận hành node tiếp cận các công việc có giá trị cao

Mục tiêu cuối cùng của Chainlink Staking là thiết lập một quy trình tự động cho cách lựa chọn các node để tham gia vào Decentralized Oracle Networks (DONs).

Khi các node của Chainlink đều ngang bằng về độ tin cậy và bảo mật cơ sở hạ tầng (được phản ánh qua các chỉ số về thời gian phản hồi & độ chính xác), sự khác biệt để xác định một node trong DON là số lượng LINK mà mỗi node sẵn sàng stake để hỗ trợ các dịch vụ oracle của họ.

Dần dần, điều này sẽ làm cho staking trở thành cơ chế cho phép cho người vận hành node có nhiều cơ hội tiếp cận với các job có giá trị cao hơn, thu được nhiều phí hơn trong mạng lưới Chainlink.

Việc sử dụng cơ chế chọn node theo danh tiếng và LINK staked sẽ đảm bảo sự an toàn hơn nữa cho nền kinh tế điện tử cho người dùng cuối của các dịch vụ oracle Chainlink, người dùng cuối cũng sẽ có nhiều thông tin về hiệu suất và các chương trình incentives của người vận hành node.

3. Lộ trình triển khai của Chainlink Staking

Chainlink Staking sẽ được phát triển dần dần theo thời gian, ở giai đoạn triển khai ban đầu chỉ tập trung vào việc tạo ra một nền tảng staking an toàn và đơn giản, có thể thu thập được feedback trước khi mở rộng phạm vi và thêm nhiều tính năng phức tạp khác cho cơ chế staking.

Quá trình phát triển này cũng sẽ tương tự như trường hợp của Chainlink Price Feeds trước đó. Ban đầu, chỉ có duy nhất một Price Feed của ETH/USD trên Ethereum được vận hành bởi 3 oracle nodes, tới thời điểm hiện tại, đã có gần một nghìn Price Feed được vận hành bởi hơn 50 node hàng đầu trên 12 blockchain và Layer 2 khác nhau.

Theo cách tiếp cận này, Chainlink Staking sẽ có 3 giai đoạn phát triển, với phiên bản đầu tiên là v0.1 sẽ được ra mắt ngay trong năm nay.

Dưới đây là roadmap dự kiến của Chainlink Staking, roadmap này không cố định và có thể thay đổi dựa theo phản hồi từ cộng đồng, và dữ liệu thu thập từ quá trình triển khai sản phẩm.

Trong đó:

• Phiên bản v0.1: Phiên bản này sẽ giới thiệu quy trình hoạt động tự động theo danh tiếng và hệ thống cảnh báo của staker. Ngoài ra còn một số tính năng như Theo dõi, đánh giá danh tiếng node; Partner Growth Program; ETH/USD Price Feed…
• Phiên bản v1: Sau khi phiên bản trước hoạt động trơn tru, phiên bản v1 sẽ được ra mắt với các chức năng mới như cắt giảm phần LINK stake để tăng tính bảo mật cho mạng lưới, kết hợp với việc sử dụng phí dịch vụ từ người dùng làm phần thưởng cho staker. Ngoài ra, còn một số tính năng như Uỷ thác node; mở rộng với nhiều Price Feed hơn…
• Phiên bản v2: Phiên bản cuối cùng là v2, đây sẽ là phiên bản với tính năng loss protection, giúp bảo vệ những nhà tài trợ của Chainlink xử lí khi có một mạng oracle không đáp ứng được SLA

4. Các tính năng quan trọng trong Chainlink Staking

Hệ thống theo dõi danh tiếng và cảnh báo

Phiên bản v0.1 tập trung vào việc hoạt động với hệ thống cảnh báo và danh tiếng của node. Đây chính là những điều kiện cơ sở để phát triển các tính năng khác trong tương lai. Các hệ thống này sẽ được sử dụng để theo dõi hiệu suất của ETH/USD Price Feed trên Ethereum.

LINK staker sẽ là những người theo dõi Price Feed, đưa ra cảnh báo và sẽ được nhận thưởng nếu họ phát hiện kịp thời oracle network đó không đáp ứng các điều kiện trong thoả thuận SLA.

Một khi cảnh báo được đưa ra, sẽ có một hợp đồng thông minh được dùng để phân xử, kiểm chứng xem các điều kiện SLA có bị vi phạm hay không. Nếu cảnh báo của staker là hợp lệ, kết quả đó sẽ được đưa vào hệ thống danh tiếng (reputation system) để cập nhật điểm danh tiếng cá nhân. Staker cũng nhận phần thưởng sau đó.

Ở các phiên bản sau này, hệ thống theo dõi danh tiếng sẽ được mở rộng và có nhiều chỉ số khác để đánh giá hiệu suất của người vận hành node.

Số lượng tham gia staking

Ở phiên bản v0.1, staking pool sẽ bị giới hạn kích thước pool, người vận hành node, thành viên cộng đồng, sẽ được phân chia tỉ lệ phân bổ riêng biệt. Pool ban đầu dự kiến sẽ có giới hạn 25 triệu LINK, sau đó vài tháng sẽ được nâng lên thành 75 triệu LINK. Các pool sẽ được mở rộng hơn nữa khi có thêm các Price Feed và dịch vụ oracle được hỗ trợ.

Để phân bổ đều ra cộng đồng, Chainlink sẽ áp dụng một cơ chế riêng, đảm bảo sự tham gia của đủ thành phần các thành viên trong cộng đồng. Cơ chế này cũng sẽ ưu tiên những người nắm giữ token trong dài hạn, tham gia tích cực vào dịch vụ Chainlink Data Feed.

Nếu người dùng stake ngay khi phiên bản v0.1 ra mắt, số LINK stake của họ sẽ bị khoá ít nhất cho tới khi phiên bản v1 ra mắt, sau đó họ sẽ được chọn các khoảng thời gian stake tuỳ ý.

Phần thưởng tham gia staking

Với phiên bản đầu tiên, mức lãi suất staking dự kiến của native token LINK sẽ ở mức 5% APR và được trả trực tiếp tới các staker. Tới phiên bản v1, APR sẽ thay đổi dựa trên phí thu được từ người dùng mạng lưới và thời gian staking, stake trong quãng thời gian dài hơn sẽ nhận được nhiều phần thưởng hơn.

Một điểm quan trọng nữa, những staker ở phiên bản v0.1 cũng sẽ được quyền tham gia nhận incentive từ chương trình Partner Growth Program. Điều này giúp LINK staker nhận được cả những phần thưởng từ các dự án đối tác của Chainlink.

Ở phiên bản v1, dự án sẽ trao một phần phí giao dịch của người dùng mạng lưới cho các staker, đồng thời bảo mật mạng lưới sẽ được nâng cấp bởi cơ chế thưởng phạt trên số token LINK đã stake.

5. Ảnh hưởng của Chainlink Staking

Có thể thấy cuộc chiến tranh giành thị phần của các blockchain L1 rất khốc liệt, Ethereum là người dẫn đầu nhưng cũng đang gặp không ít sự kiện chao đảo. Trong khi đó, Chainlink hoàn toàn độc quyền trong lĩnh vực Oracle, Chainlink áp đảo hoàn toàn các dự án oracle khác từ số lượng đối tác, tới tổng giá trị tài sản được bảo đảm bởi các oracle (Total Value Secured).

Theo dữ liệu từ Chainlink Market, trong khoảng một tháng vừa qua, các node operator của Chainlink đã nhận được tổng phần thưởng là 1.2 triệu LINK, lấy mức giá $6 hiện tại, tổng giá trị tiền thưởng sẽ đạt mức 7.2 triệu USD.

Với giá trị này, Chainlink đem lại cho node operator phần thưởng tương đương với doanh thu của các protocol lớn hàng đầu trên thị trường. Về sau, số lượng LINK đã stake cũng sẽ là một trong những yếu tố quan trọng để xác định và chọn các node được tham gia DONs.

Một trong những tác động lớn của Chainlink Staking là cho phép các holder và supporter cùng tham gia vào hệ sinh thái. LINK holder có thể stake token để nhận được thưởng. Thậm chí không cần phải chạy node riêng, holder cũng có thể chọn các node uy tín có hiệu suất cao để uỷ thác LINK. Sau đó node đó sở hữu nhiều staked LINK, càng nhận được nhiều job, cả người vận hành node và holder/staker sẽ càng nhận được nhiều phần thưởng hơn.

Với mạng lưới, Chainlink Staking giúp mạng lưới oracle có thêm một lớp bảo mật, đảm bảo các oracle luôn vận hành với hiệu suất tốt nhất. Ngoài ra, cơ chế mới này còn khuyến khích cả người dùng và các đối tác của Chainlink tham gia Chainlink Staking, tăng mức độ phủ sóng của cả mạng lưới và token LINK.

→ Với những công dụng trên, Chainlink muốn thêm giá trị cho token LINK qua các cơ chế mới trong dài hạn, đồng thời phủ định hoàn toàn những người cho rằng token LINK của họ không có use case thực sự.

6. Tổng kết

Chainlink Staking sẽ cần khoảng 1-2 năm nữa để có thể thực hiện hết roadmap này. Tuy nhiên, đây là một sự khởi đầu đầy hứa hẹn, cơ chế staking mới của Chainlink cũng đã nhận được sự ủng hộ từ phía cộng đồng.

DeFi 2.0 là phiên bản nâng cấp của DeFi, giúp khắc phục những điểm yếu và tối ưu những lợi thế của DeFi hiện tại. Tuy DeFi 2.0 có nhiều giải pháp nhưng ở thời điểm hiện tại nhánh Capital Efficiency là nhánh đang nhận được nhiều sự chú ý nhất. Trong bài DeFi 2.0 Stack đầu tiên, mình sẽ liệt kê và phân loại các dự án đang làm về nhánh Capital Efficiency, để anh em có thể có một cái nhìn tổng quan hơn và nắm được các vấn đề mà chúng đang giải quyết.

1. Capital Efficiency là gì?

Capital Efficiency (hay hiệu quả sử dụng vốn) là tỷ lệ giữa số vốn nhận lại so với số vốn sử dụng, anh em càng nhận lại được nhiều so với số vốn mình bỏ ra thì khoản đầu tư có tính Capital Efficiency càng cao. Với cá nhân mình, vốn trong Crypto là những thứ mà ta cần tiêu tốn tài sản để sở hữu, điều này bao gồm cả token và NFT.

Như mình đã từng đề cập ở bài DeFi 2.0 là gì, tính Capital Efficiency của DeFi vẫn còn nhiều hạn chế và là nhánh đang nhận được rất nhiều sự quan tâm gần đây. Ở phần dưới ta sẽ cùng liệt kê và phân loại các dự án đang làm về nhánh Capital Efficiency này.

2. Tổng quan về các dự án Capital Efficiency

Tuy bản chất các dự án đều nhắm tới việc tối ưu hiệu quả sử dụng vốn nhưng có rất nhiều đối tượng và cách tiếp cận khác nhau. Mình sẽ cùng anh em liệt kê và phân loại các dự án để ta có thể dễ dàng xác định các dự án DeFi 2.0 trong quá trình tìm kiếm cơ hội đầu tư.

Unlock Collateral Assets (Mở khóa tài sản thế chấp)

Lending là một mảnh ghép quan trọng của DeFi và đang chiếm thị phần lớn trong tổng số TVL của cả thị trường. Chỉ xét riêng Ethereum con số này đã đạt hơn 32%.

Mà để vay trong DeFi thì cần có tài sản thế chấp nhưng hiện tại số lượng được sử dụng để làm tài sản thế chấp còn hạn chế (anh em có thể tham khảo bài viết phân tích Lending để hiểu thêm về mảng Lending trong DeFi). Do đó việc mở khóa các tài sản thế chấp là một thị trường tiềm năng trị giá hàng tỷ đô.

Việc chấp nhận các loại tài sản thế chấp mới không chỉ giúp tối ưu hiệu quả sử dụng vốn, mà còn là tiền đề cho nhiều mô hình mới phát triển, giúp tạo ra mức lợi nhuận cao hơn. Bên dưới là các dự án giúp mở khóa tài sản thế chấp.

1. Abracadabra Money

Một Lending Protocol có cơ chế hoạt động rất giống với Maker DAO, hoạt động như một ngân hàng trung ương với việc dùng tài sản thế chấp để vay hay mint MIM – Stablecoin của nền tảng.

Điểm đặc biệt của Abracadabra là hỗ trợ các ibtokens (interest-bearing tokens) mà hiện tại thị trường chưa hỗ trợ. Từ đó mở ra một thị trường mới và giúp người dùng tạo thêm yield.

2. Inverse Finance

Một bộ sản phẩm bao gồm: DCA vault, giúp người dùng tối ưu và nhận được yield token mà mình mong muốn và Anchor, một phiên bản kết hợp của Maker và Compound.

Anchor có thể coi là một bản nâng cấp hơn vì sản phẩm cho phép người dùng mint ra DOLA (stablecoin của hệ) và có thể sử dụng DOLA làm tài sản thế chấp để vay tài sản trong chính protocol. Điều này giúp tạo ra nhiều chiến thuật mới giúp tối ưu hơn hiệu quả sử dụng vốn của người dùng.

3. Alchemix

Dự án giúp người dùng gửi các loại tài sản để phát hành ra các Synthetic token (DAI > alDAI, ETH > alETH). Số tài sản được deposit sẽ được luân chuyển để tạo ra lợi nhuận và tự động trả nợ cho người dùng.

Ở phiên bản nâng cấp sắp tới, Alchemix đã thông báo về kế hoạch hỗ trợ nhiều loại tài sản hơn, bên cạnh đó là việc tích hợp với các dự án yield aggregator giúp mở rộng tính năng của mình lên trên các nền tảng đó

Protocol Own Liquidity (Protocol sở hữu thanh khoản)

Chắc nhiều anh em không xa lạ gì với việc farm, các dự án khi mới ra mắt thường có chương trình Liquidity Mining để thu hút người dùng đến sử dụng sản phẩm.

Tuy nhiên đây như là một con dao hai lưỡi, chương trình Liquidity Mining với incentive có thể thu hút được người dùng và TVL trong ngắn hạn, nhưng gần như tất cả đều đi đến một cái kết: APY giảm ⇒ Farmer xả token ⇒ Dòng tiền chuyển đi.

Đó là lý do ta thấy có nhiều dự án có TVL rất cao lúc đầu nhưng sao đó nhanh chóng giảm mạnh.

Hiện tại đã có nhiều dự án nhận ra vấn đề này và phát triển sản phẩm cho phép bản thân dự án làm chủ thanh khoản. Từ đó tạo ra một nguồn thanh khoản lành mạnh và ổn định phục vụ mục đích phát triển lâu dài của dự án.

Danh sách các dự án đã và đang phát triển theo mô hình Protocol Own Liquidity:

1. Olympus DAO

Đây là protocol phát triển một loại tiền tệ được bảo đảm bởi ngân quỹ (Treasury), gọi là OHM. Điều khiến Olympus DAO đặc biệt là dự án đã đưa ra phương án giải quyết hạn chế của Liquidity Mining, giúp dự án phát triển mà không cần quá nhiều Incentive và giữ được nguồn thanh khoản lành mạnh cho protocol.

2. Wonderland

Bản fork của Olympus DAO hoạt động trên nền tảng Avalanche. Protocol phát triển một loại tiền tệ được bảo đảm bởi ngân quỹ (Treasury), gọi là TIME. Tài sản đảm bảo của TIME rất đa dạng, có thể là stablecoin (MIM) hoặc LP token (TIME- AVAX LP).

3. Fei Protocol

Dự án về mảng Decentralized Stablecoin, Fei là dự án đầu tiên phát triển mô hình Protocol Controlled Value (PCV), nói cách khác dự án sở hữu hoàn toàn TVL. Mô hình này khá tương đồng với Olympus DAO giúp tạo ra một nguồn thanh khoản lành mạnh và ổn định hơn.

4. KlimaDAO

Dự án có model tương tự như Olympus DAO, nhưng treasury của dự án được backed bởi “Carbon Credit”. Tuy nghe hơi viễn vông, nhưng với việc áp dụng model đã được kiểm chứng thành công của Olympus, và treasury có tài sản là Carbon Credit thật sự, những người tham gia từ sớm đã tạo được một khoản lợi nhuận rất cao cho mình.

5. Temple DAO

Dự án có model tương tự như Olympus DAO và có thêm vài điểm khác biệt trong thiết kế. Một vài đặc điểm bảo gồm sẽ có một mức giá trần cho token và các tính năng để ổn định giá token $TEMPLE.

LP Management (Quản lý thanh khoản)

Việc sở hữu thanh khoản lành mạnh ổn định là một chuyện, việc sử dụng chúng hiệu quả hay không là một chuyện khác. Đã có nhiều dự án phát triển nhằm tăng độ hiệu quả của nguồn thanh khoản trong protocol, giúp mang lại lợi nhuận lớn hơn cho những bên tham gia. Phía dưới là các dự án đang phát triển trong mảng LP management.

1. Uniswap V3

Bản cập nhật mới nhất của Uniswap, với model AMM sử dụng Bonding Curve truyền thống, thanh khoản được trải dài từ 0 đến vô cực. Điều này giúp anh em có thể swap ở bất cứ giá nào với bất kì khối lượng nào.

Tuy nhiên thực tế giá token thường chạy trong 1 khoảng và dẫn đến việc nguồn vốn không được tận dụng hiệu quả. Uniswap V3 giúp giải quyết hạn chế này, phiên bản này giúp người dùng cung cấp thanh khoản tập trung ở một khoảng giá. Từ đó nguồn thanh khoản có thể được tối ưu gấp hàng chục, thậm chí hàng trăm lần.

2. Convex Finance

Nền tảng được xây dựng để làm tăng thêm phần thưởng cho người dùng stake hoặc cung cấp thanh khoản cho CRV. Convex giải quyết bài toán của Curve khi người dùng phải stake CRV trong một thời gian dài và nguồn vốn chưa được tối ưu, từ đó giúp người dùng được hưởng mức yield cao mà không cần phải chịu thời gian stake lâu.

3. Popsicle Finance

Dự án tổng hợp yield đa nền tảng, giúp các nhà cung cấp thanh khoản tổng hợp và cung cấp thanh khoản ở nhiều nơi khác nhau. Từ đó tối ưu được nguồn yield cho người tham gia. Dự án khá tương đồng với Tokemak khi thanh khoản sẽ được luân chuyển liên tục để tạo ra yield cho người dùng.

4. Rari Capital

Giao thức tổng hợp Yield và Yield Farming với các chiến lược được kiểm soát bởi cộng đồng, giúp người dùng kiếm lợi nhuận từ tài sản cố định tùy theo khẩu vị rủi ro khác nhau. Nguyên nhân cho sự tăng trưởng dự án là Rari Capital đã hỗ trợ sOHM của Olympus DAO, từ đó tạo ra một thị trường mới cho số lượng người nắm giữ sOHM ngày càng nhiều.

5. Tokemak

Dự án làm về mảng cung cấp thanh khoản. Cụ thể, Tokemak sẽ hoạt động như một pool, nơi ai cũng có thể deposit tài sản, số thanh khoản đó sẽ được di chuyển hợp lý thông qua việc quản trị.

6. Visor

Dự án giúp tối ưu hiệu quả của việc cung cấp thanh khoản trên Uniswap v3, người dùng sẽ không cần phải liên tục quản lý vị thế của mình một cách thủ công để có lợi nhuận cao nữa. Visor sẽ tự động điều chỉnh một cách hợp lý để tối ưu hiệu quả của việc cung cấp thanh khoản.

7. Pollen

Một nền tảng Asset Management giúp quản lý tài sản trong pool một cách hiệu quả. Pollen được quản lý bởi cộng đồng và cho phép người dùng lựa chọn các pools khác nhau tùy theo nhu cầu.

Interest Swap (Hoán đổi lãi suất)

Một loại tài sản khác mà anh em ít chú ý là “lãi suất”, với tốc độ phát triển vượt bậc của Crypto, giờ đây lãi suất cũng có thể được tokenize và giao dịch, từ đó tạo ra một thị trường mới giúp tối ưu lợi nhuận cho người dùng hơn.

Một vài dự án đang làm về mảng nhận được ít sự chú ý này:

1. Pendle Finance

Dự án giúp người dùng tokenize lợi nhuận tương lai, token đó có thể được bán để đảm bảo mức lợi nhuận cố định trong tương lai.

2. TimeSwap

Dự án về mảng lending/borrowing được lấy cảm hứng từ model AMM. Thay vì deposit tài sản vào các pool như trong money market (Aave, Compound), tổng tài sản vay/cho vay cũng như lãi suất sẽ thay đổi theo mô hình bonding curve . Điều này tương tự việc giá token sẽ tăng khi số lượng chúng ít đi và ngược lại trong model AMM truyền thống vậy.

3. 88mph

Dự án về lãi suất cố định (fixed-rate yield) giúp người dùng có thể vay, cho vay với lãi suất được xác định trước. Ở phiên bản mới, 88mph đã ra mắt thêm tính năng Yield Tokens, giúp người dùng đầu cơ được nhiều loại lãi suất khác nhau

DeFi x Interactive NFT

Đã có nhiều dự án DeFi bắt đầu ứng dụng Interactive NFT theo nhiều cách khác nhau, mở ra nhiều tiềm năng mới giúp thu hút giá trị cho dự án và giúp tăng hiệu quả sử dụng vốn cho người dùng.

Một vài dự án DeFi có kế hoạch phát triển khá rõ ràng sử dụng NFT:

1. Alpaca Finance

Dự án về mảng lending và leverage yield farming trên Binance Smart Chain. Lý do mình cho dự án vào danh sách là vì dự án đã ra mắt NFT và có kế hoạch khá rõ ràng để biến số NFT đó thành Interactive NFT trong thời gian tới. Đồng thời dự án cũng có kế hoạch để tận dụng số TVL khủng của mình.

2. Pods Finance

Một dự án về mảng options vừa ra mắt vào ngày 11/10. Dự án đã airdrop NFT cho những early contributors, và số NFT đó sẽ thành Interactive NFT trong tương lai. Người sở hữu những NFT này sẽ có vai trò quan trọng trong việc phát triển và được hưởng những quyền lợi từ protocol.

3. Nhận định và dự phóng về Capital Efficiency

Các dự án nhận được nhiều sự chú ý nhất đều là những dự án cung cấp cho thị trường một điều gì đó mới, hiệu quả hơn. Và hiện tại vẫn còn nhiều nhánh đang ở trong giai đoạn phát triển ban đầu và còn nhiều cơ hội.

Olympus DAO với sự thành công của mình là khởi nguồn cho từ khóa DeFi 2.0. Sẽ không quá ngạc nhiên nếu ta thấy các dự án fork từ Olympus DAO mọc lên như nấm trong thời gian này. Sẽ có nhiều dự án fork tăng cực kỳ mạnh mẽ nhất là ở những blockchain chưa có “Olympus DAO”, nhưng anh em phải lưu ý rằng cơ hội đi đôi với RỦI RO.

Nhìn vào danh sách trên, ta có thể thấy phần lớn các dự án DeFi 2.0 đều tập trung vào việc tối ưu nguồn thanh khoản hiện nay, từ đó tăng hiệu quả sử dụng vốn của người dùng.

Tuy số lượng dự án làm về nhánh này ngày càng nhiều, nhưng mỗi sản phẩm lại có mức độ hiệu quả khác nhau, phương thức hoạt động khác nhau và yêu cầu người dùng cũng như nhà đầu tư phải thực sự hiểu về dự án.

4. Tổng kết

Phía trên là danh sách tổng hợp và phân loại những dự án làm về DeFi 2.0 từ XGems, hy vọng đã giúp anh em phần nào trong việc có một bức tranh tổng quan về xu hướng nổi bật hiện nay của DeFi.

Tiền tệ nói riêng và tiền pháp định nói chung là một phần không thể thiếu của nền kinh tế truyền thống. Vậy còn trong thế giới crypto thì sao? Tiền pháp định (Fiat) có vai trò gì, liệu có mối liên quan gì giữa tiền pháp định và tiền điện tử? Cùng tìm hiểu trong bài viết hôm nay.

1. Tiền pháp định (Fiat) là gì?

Tiền pháp định (Fiat money) hay còn gọi là tiền định danh, là loại tiền tệ được chính phủ của một quốc gia ban hành và công nhận hợp pháp. Tiền pháp định không có giá trị nội tại nào mà được xác định nhờ quyền lực của chính phủ.

Giá trị của tiền pháp định bắt nguồn từ mối quan hệ giữa cung & cầu và sự ổn định của chính phủ phát hành. Ngày nay, tiền pháp định được sử dụng hằng ngày để giao thương, mua bán trao đổi hàng hóa, dịch vụ, đầu tư và tiết kiệm trong nội bộ của quốc gia phát hành. Với nhiều lợi ích mang lại, tiền pháp định đã thay thế hoàn toàn chế độ bản vị vàng và hệ thống tiền hàng hóa.

2. Một số loại tiền Fiat của các nước

Do đặc tính cơ bản do các chính phủ các nước ban hành, vì vậy, ở mỗi quốc gia sẽ có quy định và phân loại riêng về tiền pháp định của mình:

• Tiền pháp định tại Việt Nam: Việt Nam Đồng (VND) là đồng tiền pháp định của Việt Nam. Hiện tiền giấy và tiền polymer được sử dụng song song làm phương tiện thanh toán không hạn chế trên toàn lãnh thổ.
• Tiền pháp định tại Mỹ: U.S. dollar (USD) là đồng tiền pháp định của Mỹ. Đồng USD được phát hành song song dưới 2 dạng là tiền xu và tiền giấy.
• Tiền pháp định tại Anh: Bảng Anh (GBP) là đồng tiền pháp định của của Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland cùng các lãnh thổ hải ngoại, thuộc địa. Đồng tiền này cũng được phát hành song song dưới 2 dạng là tiền xu và tiền giấy.

Một số đồng tiền pháp định nổi tiếng khác: Euro (đồng tiền chung Châu Âu), Nhân dân tệ (Trung Quốc), Franc (Thụy Sĩ), Yên (Nhật)…

3. Tiền Fiat có thể được sử dụng ở đâu?

Hiện nay, hệ thống tiền pháp định đã được chấp nhận và đưa vào sử dụng rộng rãi trên toàn thế giới, có thể được sử dụng để nhằm mục đích mua bán hầu hết mọi loại hàng hóa và dịch vụ.

Hầu hết các quốc gia trên thế giới đều có hệ thống tiền pháp định riêng. Một chủ thể cũng có thể chuyển đổi giữa các loại tiền pháp định khác nhau khi đi nghỉ, đi du lịch hoặc gửi tiền trên khắp thế giới.

4. Lịch sử phát triển của tiền Fiat

Theo các nhà sử học, tiền pháp định đã ra đời từ khá lâu. Trong đó xác định được Trung Quốc là nơi đầu tiên xuất hiện tiền pháp định, vào thế kỷ 11. Thời điểm đó, Trung Quốc xuất hiện vấn đề thiếu hụt tiền xu để giao dịch hàng hóa, mọi người phải sử dụng những tờ giấy có ghi chú mệnh giá và được quản lý bởi chính phủ (triều đình tại thời điểm đó) để thay thế.

Sau đó, dưới triều đại nhà Nguyên của Hốt Tất Liệt, một hệ thống tiền giấy đã chính thức được thiết lập (Sáo).

Sau này, loại tiền đó dần dần lan rộng sang các quốc gia khác. Vào thế kỷ 17, tiền pháp định được áp dụng bởi Tây Ban Nha, Thụy Điển và Hà Lan. Ở thế kỷ 18 và 19, New France ở Canada, các thuộc địa Mỹ, và chính phủ liên bang MỹHoa Kỳ cũng đã thử nghiệm sử dụng tiền pháp định.

Đến năm 1972, dưới thời Tổng thống Nixon, Mỹ (Hoa Kỳ) đã bỏ hoàn toàn bản vị vàng (chế độ bản vị vàng cho phép chuyển đổi tiền giấy thành vàng) và chuyển sang hệ thống tiền fiat. Đây cũng chính là cú huých cho việc sử dụng tiền pháp định trong nền kinh tế – tài chính toàn cầu. Tiền fiat bắt đầu chiếm ưu thế trong thế kỷ 20.

5. Cách hoạt động của tiền Fiat

Bản chất tiền pháp định không bị phụ thuộc vào các loại hàng hóa, giá trị của nó dựa trên mối quan hệ tin cậy giữa các chủ thể là những người phát hành, người sở hữu và người chấp nhận sử dụng chúng. Nếu niềm tin vào giá trị của đồng tiền bị mất đi thì cầu cũng mất đi, dẫn đến giá trị bị giảm sút.

Tiền tệ là thước đo giá trị của hàng hóa, cũng là sự kết tinh giá trị (GDP) trong đồng tiền của quốc gia đó. Nghĩa là giá trị của đồng tiền đại diện cho năng lực sản xuất của một quốc gia. Khi năng lực sản xuất của một quốc gia tăng lên thì giá trị trao đổi của đồng tiền pháp định nước đó tăng theo và ngược lại.

Chính phủ là đơn vị độc quyền được in tiền fiat, do đó, chính phủ có quyền kiểm soát hệ thống tiền tệ và đưa ra các chính sách tiền tệ (nới lỏng, thắt chặt) hoặc áp dụng các công cụ liên quan khi các sự kiện tài chính lớn và khủng hoảng xảy ra nhằm đảm bảo sự ổn định tài chính của quốc gia đó.

Chính sách tiền tệ là quá trình quản lý cung tiền của Ngân hàng Trung ương (NHTW) hướng tới mức lãi suất mong muốn từ đó ổn định và tăng trưởng kinh tế. Chính sách tiền tệ có thể chia làm 2 loại: chính sách nới lỏng và chính sách thu hẹp.

• Chính sách nới lỏng tiền tệ: Là chính sách NHTW mua trái phiếu chính phủ hoặc các chứng khoán khác trong thị trường, giảm lãi suất, hạ tỷ lệ dự trữ bắt buộc → Tăng cung tiền & phát triển kinh tế.
• Chính sách thắt chặt tiền tệ: Ngược lại với chính sách nới lỏng, với chính sách thắt chặt tiền tệ NHTW sẽ bán trái phiếu chính phủ hoặc các loại chứng khoán khác, tăng lãi suất, tăng tỷ lệ dự trữ bắt buộc → Giảm cung tiền, kiềm chế lạm phát và bong bóng.

Nếu một quốc gia đưa ra những quyết định sai lầm về các chính sách tiền tệ, tiền pháp định của nước đó có nguy cơ mất giá trị do lạm phát hoặc thậm chí trở nên vô giá trị trong trường hợp siêu lạm phát. Nếu mọi người mất niềm tin vào tiền tệ của một quốc gia, tiền sẽ không còn giữ được giá trị.

Điển hình cho việc này là những sự kiện xảy ra tại Zimbabwe (2000 – 2009), Bolivia (1984 – 1985), Hungary (1945 – 1946)…

6. Đặc điểm của tiền Fiat

Ưu điểm

Không phải ngẫu nhiên mà tiền pháp định được sử dụng để thay thế chế độ bản vị vàng. Tiền pháp định có những ưu điểm sau:

• Tính linh hoạt: Tiền fiat cho chính phủ và ngân hàng trung ương khả năng linh hoạt để giải quyết các vấn đề liên quan tới cuộc khủng hoảng kinh tế. Phát hành tiền fiat cũng là một khoản thu nhập cho chính phủ.
• Chi phí sản xuất: Việc tạo ra tiền fiat có chi phí phải chăng hơn so với tiền dựa trên hàng hóa.
• Loại bỏ tính khan hiếm: Bởi vì tiền pháp định không phải là nguồn tài nguyên khan hiếm hay cố định như vàng, kim cương nên các ngân hàng trung ương có thể kiểm soát nguồn cung của nó từ đó quản lý các biến số kinh tế khác.
• Tính thuận tiện: Tiền fiat không phụ thuộc vào dự trữ hàng hóa. Cũng không đòi hỏi phải có kho lưu trữ, bảo vệ, giám sát và các yêu cầu tốn kém khác.
• Tính toàn cầu: Tiền fiat được sử dụng ở các quốc gia trên thế giới, giúp nó trở thành loại tiền được chấp nhận cho thương mại quốc tế.

Nhược điểm

Tuy vậy, tiền pháp định cũng không phải là không có nhược điểm:

• Không có giá trị nội tại: Tiền fiat không có giá trị nội tại. Nghĩa là chính phủ tạo ra tiền chỉ từ uy tín của mình, điều này có thể dẫn đến đồng tiền thiếu tính ổn định, lạm phát và làm sụp đổ hệ thống kinh tế.
• Rủi ro lạm phát: Chính phủ toàn quyền kiểm soát cung cầu, vì vậy, nếu chính phủ gia tăng lượng cung một cách quá đà, sẽ dẫn đến tình trạng lạm phát gia tăng và cuộc khủng hoảng kinh tế.

Lịch sử đã chứng kiến sự sụp đổ của nền kinh tế trên nhiều quốc gia bởi việc in thêm tiền trong bối cảnh lạm phát, người dân mất niềm tin vào sự ổn định của chính phủ. Đây cũng là cơ sở của những lo ngại về những hệ lụy có thể xảy ra trong tương lai.

7. Tiền fiat và crypto

Để dễ hình dung, cùng tìm hiểu và so sánh điểm giống và khác nhau giữa tiền pháp định và Bitcoin – đồng tiền điện tử đầu tiên được một quốc gia công nhận là tiền tệ hợp pháp (El Salvador, Venezuela)

Giống nhau: Cả 2 đều được không được đảm bảo bởi bất kì loại hàng hóa nào. Ngoài ra, chúng đều ra đời nhằm mục đích phát triển nền kinh tế tài chính toàn cầu.

Khác nhau:

Một số các điểm khác nhau đáng chú ý là tiền pháp định được quản lý một cách tập trung bởi chính phủ, tổng cung có thể là vô giới hạn. Còn tiền điện tử (cryptocurrency) vận hành một cách phi tập trung, với nguồn cung đa phần là giới hạn (BTC), tất cả các thông tin giao dịch được ghi lại và quản lý trên sổ cái phi tập trung, được gọi là blockchain.

Là một dạng tiền kỹ thuật số, tiền điện tử không có đặc điểm vật lý và không biên giới, khiến chúng ít gặp phải hạn chế vật lý khi giao dịch trên toàn thế giới. Việc truy vết giao dịch của tiền điện tử cũng là khó khăn hơn, các hoạt động liên quan đều dưới hình thức ẩn danh.

8. Làm sao để dùng tiền fiat mua crypto?

Hiện tại, người dùng có thể tiến hành các giao dịch mua bán crypto bằng tiền pháp định thông qua các nền tảng giao dịch ngang hàng P2P hay những sàn giao dịch hàng đầu thế giới để đảm bảo tính an toàn (Binance, Remitano…). Ngoài ra còn một vài phương pháp khác như sử dụng thẻ Visa hay giao dịch OTC.

Lưu ý: Đầu tư, mua bán tài sản số (coin, token) hiện chưa được pháp luật công nhận & bảo vệ ở một số quốc gia. Người dùng nên xem xét kỹ quy định của quốc gia sở tại để tránh các vướng mắc pháp lý.

9. Mối quan hệ giữa crypto và tiền fiat?

Có thể thấy tiền fiat được chính phủ và ngân hàng trung ương phát hành ra và kiểm soát, loại tiền này gắn chặt với niềm tin và quyền lực của chính phủ. Do đó, sự tồn tại của chính phủ sẽ luôn song hành với các loại tiền pháp định. Chính phủ đảm bảo tính ổn định của tiền fiat, thêm nữa, loại tiền này đã xuất hiện từ lâu và được chấp nhận rộng rãi trên toàn thế giới. Vì vậy loại tiền này sẽ khó có thể bị thay thế hoàn toàn.

Trên thực tế, ở thời điểm hiện tại crypto đang song song tồn tại với tiền pháp định, bổ sung lẫn nhau trong quá trình lưu thông. Người dùng thường mua crypto để đầu cơ hoặc đầu tư lấy lợi, sau đó đổi từ crypto sang tiền pháp định để mua sắm hàng hóa.

Hiện nay, nhiều người vẫn thường coi crypto là một kênh đầu tư hơn là một dạng tiền tệ mới. Cũng chính vì thế, ở thời điểm này rất khó để tiền pháp định bị thay thế hoàn toàn. Tuy vậy, câu chuyện trong tương lai có thể hoàn toàn khác. Lịch sử cho thấy tính dễ bị tổn thương của tiền pháp định, trong khi đó, crypto mới xuất hiện trong khoảng một thập kỉ trở lại đây, còn một chặng đường rất dài để vượt qua.

Tương lai là không thể nói trước, rất có khả năng Bitcoin hay các đồng tiền điện tử khác sẽ không thể thay thế hệ thống tiền pháp định, tuy nhiên, sẽ mở ra một hệ thống tài chính mới đầy tiềm năng. Một vài quốc gia cũng đã nhìn thấy ưu và nhược điểm của 2 loại tiền này để nghiên cứu một loại hình mới – tiền điện tử pháp định.

10. Tiền điện tử pháp định (CBDC) là gì?

Tiền điện tử pháp định của ngân hàng trung ương (Central Bank Digital Currency – CBDC) là tiền pháp định (fiat money) dưới dạng kỹ thuật số, được phát hành, kiểm soát và bảo đảm bởi ngân hàng trung ương của một quốc gia hay vùng lãnh thổ có chủ quyền.

CBDC ra đời nhằm mục tiêu số hóa tiền mặt; cung cấp một phương thức khả thi để kiểm soát nền kinh tế số; nâng cao hiệu quả điều hành chính sách tiền tệ và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tiền điện tử pháp định có giá trị trao đổi ngang bằng 1-1 với tiền giấy pháp định thông thường.

Công nghệ để tạo ra CBDC cũng khác nhau tùy thuộc vào quốc gia phát hành nó. Một số quốc gia sẽ triển khai CBDC dựa trên công nghệ blockchain, hay công nghệ DLT (Distributed ledger technology) sổ cái phân tán…Tới thời điểm hiện tại, CBDC mới đang trong quá trình thử nghiệm ở một vài quốc gia và chưa được chính thức đưa vào sử dụng.

CBDC và Stablecoin

Về cơ bản thì CBDC và stablecoin có tính chất khá tương đồng, nhất là với các fiat-backed stablecoin như USDC, USDT. Chúng đều là dạng tiền điện tử được gán giá trị với tỉ lệ 1-1 với tiền fiat thông thường.

Điểm khác biệt lớn nhất là USDC hay USDT được phát hành và quản lý bởi một tổ chức (Tether Limited, Circle), còn CBDC được chính phủ phát hành dưới dạng tiền pháp định và nhận được sự bảo trợ về pháp lý từ chính phủ. Ngoài ra, USDC hay USDT đã đi vào hoạt động và được sử dụng rộng rãi trong DeFi.

CBDC và crypto (BTC, ETH…)

Tiền điện tử pháp định được lấy ý tưởng từ các đồng tiền điện tử, vì vậy sẽ có một vài điểm giống và khác xét theo các phương diện sau:

• Về tính đảm bảo: Tiền điện tử pháp định do chính phủ phát hành và đảm bảo quyền sở hữu, giá trị và sự lưu hành… bằng những chế định pháp lý cụ thể. Đây là đặc điểm mà crypto chưa có cho tới thời điểm này.
• Về bảo mật: Tiền điện tử pháp định tương tự như crypto, tức là sử dụng lưu trữ dữ liệu phi tập trung trên nền tảng của blockchain, mã hóa theo chuỗi và các giao dịch được ghi chép liên tục, không thể sửa chữa.
• Về tính ẩn danh: CBDC kế thừa tính ẩn danh của hai bên tham gia giao dịch. Tuy nhiên, chính phủ của một quốc gia sẽ nắm quyền quản lý thông qua ngân hàng trung ương, nghĩa là chính phủ có quyền truy cập, nắm rõ thông tin chính danh của những giao dịch này → Giảm tính phi tập trung nhưng có thể điều chỉnh những hành vi phạm pháp như rửa tiền, sử dụng tiền giả…
• Về thanh toán: tiền điện tử pháp định hay crypto đều có thể thanh toán không bị giới hạn bởi thời gian và không gian, có thể thực hiện việc chuyển tiền trong và ngoài nước một cách nhanh chóng, khắc phục vấn đề việc chuyển tiền truyền thống ra nước ngoài cần phải qua nhiều thủ tục và thời gian.

Một vài CBDC đang được phát triển trên thế giới

1. Đồng e-Euro

Đồng e-Euro sẽ được phát hành bởi Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) và các ngân hàng quốc gia trong khu vực. Đồng e-Euro sẽ không thay thế hoàn toàn tiền mặt, mà tồn tại song song với hệ thống tiền mặt.

Theo ECB, quá trình thử nghiệm e-Euro đã bắt đầu từ T7/2021, dự kiến kéo dài đến cuối năm 2023. Sau đó, các nước trong khối sẽ cùng họp bàn và xem xét lưu thông đồng tiền này vào năm 2025.

Kế hoạch phát hành đồng e-Euro là một bước tiến quan trọng của Liên minh châu Âu. Châu Âu cũng có tham vọng rất lớn về việc phổ biến e-Euro ra toàn cầu, họ kỳ vọng đồng tiền này sẽ hỗ trợ số hóa nền kinh tế châu Âu và khuyến khích sự đổi mới trong thanh toán bán lẻ.

2. Đồng e-CNY

Tại Trung Quốc, vào T8/2019, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (People’s Bank of China – PBOC) đã công bố tại China Finance 40 Forum chuẩn bị phát hành đồng tiền kỹ thuật số riêng, tiến tới việc trở thành quốc gia phát hành đồng tiền kỹ thuật số riêng đầu tiên trên thế giới.

Trung Quốc đã thử nghiệm e-CNY ở nhiều địa phương khác nhau để xác định tính ổn định và độ tin cậy của đường truyền và hệ thống. Thời gian tới Trung Quốc sẽ tiếp tục thử nghiệm e-CNY liên kết với các quốc gia khác như Thái Lan và các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE).

Bằng việc phát hành đồng tiền điện tử pháp định của riêng mình, PBOC tham vọng sử dụng đồng tiền này để toàn cầu hóa đồng Nhân dân tệ. Ngoài ra, việc phát hành CBDC còn hướng đến mục tiêu tăng cường hiệu quả cho chính sách tiền tệ trong bức tranh toàn cảnh về kinh tế số của Trung Quốc.

3. CBDC của Nhật Bản

Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đã bắt đầu thử nghiệm CBDC kể từ T4/2021. Trong giai đoạn 3 tháng đầu, BOJ dự định thiết lập một hệ thống trên internet để thử nghiệm các chức năng cơ bản của CBDC, trong đó có phát hành và rút tiền từ các tổ chức tài chính, và chuyển tiền giữa các tổ chức này.

Trong giai đoạn 2, BOJ sẽ nghiên cứu các cách thức phòng ngừa các mối đe dọa tới sự ổn định của hệ thống tài chính của việc chuyển tiền từ tài khoản tiết kiệm ngân hàng sang CBDC.

Giai đoạn cuối cùng có sự tham gia của các cơ sở kinh doanh tư nhân và người tiêu dùng, nhằm kiểm tra tính khả thi và độ an toàn của đồng tiền kỹ thuật số với tư cách là phương tiện thanh toán song song với tiền mặt.

→ Việc nghiên cứu và phát triển tiền điện tử là rất quan trọng, các quốc gia lớn trên thế giới đang dành rất nhiều thời gian và công sức để phát triển CBDC. Việc nghiên cứu và phát triển tuy tốn kém và kéo dài, tuy nhiên có thể đem lại rất nhiều thế mạnh cho đồng tiền của quốc gia đó.

11. Tổng kết

Tiền pháp định có lịch sử lâu đời và đã có chỗ đứng tuyệt đối, tồn tại song hành cùng chính phủ các quốc gia. Thời điểm hiện tại tiền pháp định và crypto đang hỗ trợ lẫn nhau. Việc crypto thay thế tiền pháp định sẽ không xảy ra trong tương lai gần, các quốc gia lớn trên thế giới đang nghiên cứu để kết hợp 2 loại tiền này.

Có thể trong tương lai, khi các nước hoàn tất việc thử nghiệm tiền điện tử pháp định, sẽ có những thay đổi lớn trong bối cảnh tiền tệ thế giới, điều đó cũng thể hiện thị trường tiền điện tử ngày càng được quan tâm và công nhận.

Trong thị trường crypto, yếu tố an toàn được đặt lên hàng đầu. Làm thế nào để bảo vệ tài sản trong ví được an toàn nhất? Có rất nhiều cách, trong đó cách hữu dụng và đơn giản nhất là sử dụng một chiếc ví cứng? Cùng tìm hiểu ví cứng là gì, tại sao nên sử dụng ví cứng trong bài viết hôm nay.

1. Ví cứng là gì?

Ví cứng (hay còn gọi là ví lạnh) là các thiết bị vật lý có kích thước tương đối nhỏ, được sử dụng với mục đích là lưu trữ các loại khoá cá nhân một cách an toàn trong điều kiện ngoại tuyến, không cần sử dụng internet liên tục.

Việc tách biệt khỏi mạng internet và chỉ kết nối khi người dùng thực hiện giao dịch chuyển tiền giúp đảm bảo tài sản của người dùng an toàn trước các rủi ro về hack, exploit…

Hiện nay, ví cứng được biết đến là giải pháp bảo vệ tiền mã hoá tuyệt đối nhất. Khi sử dụng ví cứng, người dùng có thể hoàn toàn không cần lo lắng về việc tài khoản bị tấn công, việc duy nhất cần chú ý là đảo bảo không tiết lộ private key và passphrase.

2. Cách hoạt động của ví cứng

Các loại ví này thường có hình dạng giống với USB, có thể được cắm vào máy tính để xác minh giao dịch. Đầu tiên, người dùng cần kết nối ví với một vài bước:

• Tiến hành truy cập trang web chính thức của ví.
• Tải xuống ứng dụng và thiết lập ví mới.
• Sau khi thiết lập mã PIN và xác nhận recovery phrase gồm 24 ký tự, người dùng đã hoàn thành thiết lập và có thể sử dụng ví.

Các bước trên có thể thay đổi hoặc khác nhau trên từng loại ví cụ thể. Khi sử dụng, thao tác thực hiện giao dịch cũng rất đơn giản:

• Khi người dùng tạo giao dịch, yêu cầu giao dịch sẽ được gửi tới ví cứng.
• Người dùng xác nhận giao dịch sau khi đã kiểm tra kĩ số lượng và địa chỉ được hiển thị trong ví cứng.
• Sau đó giao dịch được gửi lên blockchain.

3. Ưu điểm và nhược điểm của ví cứng

Ưu điểm

Nếu người dùng muốn lưu trữ coin/token trong khoảng thời gian dài hạn, ví cứng sẽ luôn là sự lựa chọn hoàn hảo nhất. Ví cứng có một vài ưu điểm nổi bật sau:

• Tính bảo mật: Mức độ bảo mật của các loại ví cứng nhìn chung cao hơn hẳn so với các loại ví khác, do các loại private key của ví sẽ được lưu trữ trong điều kiện không kết nối với Internet.

• Tính an toàn: Ngay cả khi người dùng mất ví cứng, người khác cũng sẽ cần nhập đúng mã PIN để mở khoá ví, chỉ với vài lần nhập không chính xác, ví sẽ bị khoá. Người dùng mất ví cũng có thể dễ dàng khôi phục lại với cụm từ khôi phục (recovery phrase).
• Tính di động: Ví cứng được thiết kế nhỏ gọn, dễ dàng bảo quản, cất trữ hoặc thậm chí mang theo bên mình mọi lúc mọi nơi.
• Tính ẩn danh: Khi sử dụng các loại ví lạnh, người dùng sẽ không bao giờ phải thực hiện các thủ tục xác minh danh tính.
• Tính sở hữu tài sản: Lưu trữ tài sản ở ví lạnh nghĩa là người dùng đang thực sự sở hữu tài sản đó mà không phải uỷ thác cho các bên khác, đúng nghĩa theo câu nói “Your key – Your coin”.
• Tính độc lập: Các loại ví cứng không bị phụ thuộc vào ứng dụng hoặc dịch vụ của bất kì bên thứ ba nào khác.
• Tính tương thích: Ví cứng hiện đã tương thích với hầu hết tất cả các hệ điều hành có sẵn.

Nhược điểm

Song hành với các ưu điểm trên, ví cứng cũng có một vài nhược điểm người dùng cần quan tâm

• Chi phí: Không giống như các loại ví khác thường là miễn phí sử dụng, người dùng muốn sử dụng các loại ví lạnh cần bỏ ra một khoản phí, giá giao động từ 50 – 200 USD.
• Thao tác khá phức tạp: Với một vài loại ví có nhiều tính năng nâng cao, người dùng thường phải mất một khoảng thời gian để nghiên cứu và làm quen trước khi sử dụng.
• Dễ hỏng hóc: Do là một loại ví vật lý, ví cứng lại có kích thước khá nhỏ nên nếu không cẩn thận có thể dễ dàng bị vỡ, hư hỏng hoặc đánh rơi.
• Bất tiện khi giao dịch: Khi muốn thực hiện giao dịch gửi tài sản crypto từ ví cứng, người dùng sẽ cần kết nối ví với internet qua phần mềm mà hãng ví đó cung cấp. Các thao tác cũng như thời gian xử lí chắc chắn sẽ nhiều và lâu hơn so với các loại ví thông thường khác.

Khả năng lưu trữ có giới hạn: Các loại ví cứng thường chỉ hỗ trợ các loại coin/token nổi bật và số lượng các blockchain hỗ trợ cũng ít hơn so với các loại ví khác.

4. Ví lạnh và ví nóng

Ví lạnh là tên gọi của các loại ví crypto không kết nối với Internet nói chung, trong đó, ví cứng là loại ví lạnh nổi bật và thông dụng nhất. Do đó, dần dần người dùng có xu hướng sử dụng cụm từ “ví cứng” thay cho “ví lạnh”.

Bên cạnh đó, ví nóng là các phần mềm ví luôn kết nối với internet, thường là các loại ví của sàn giao dịch, các ứng dụng ví trên PC, điện thoại…

2 loại ví này có đặc điểm và ưu nhược điểm khác nhau, người dùng cần nắm rõ các đặc tính này để sử dụng theo từng trường hợp.

Giống nhau

Điểm cơ bản nhất của 2 loại ví này là đều sử dụng để lưu trữ tài sản crypto. Thêm nữa, cả 2 loại ví đều có khả năng nhận và gửi crypto.

Khác nhau

Nhìn chung các loại ví lạnh thường được sử dụng cho mục đích lưu trữ lâu dài và mang tính an toàn. Các loại ví nóng thì ngược lại, sử dụng với các mục đích cần sự thuận tiện, nhanh chóng như giao dịch, tương tác với các Dapp…

5. 4 điều cần chú ý khi sử dụng ví cứng

Sau khi đã rõ khi nào nên sử dụng ví cứng và những ưu nhược điểm của ví cứng, vậy làm thế nào để chọn được ví cứng ứng ý với giá thành hợp lý nhất? Cùng điểm qua một vài điều cần chú ý khi sử dụng ví cứng.

Chọn nhà sản xuất có danh tiếng và uy tín

Ví cứng sẽ là nơi lưu trữ số lượng lớn tài sản của bản thân người dùng, không ai muốn sử dụng sản phẩm của những công ty không có chuyên môn hoặc có nhiều tai tiếng. Tốt nhất nên chọn những công ty đã có uy tín nhiều năm hoạt động trên thị trường, sản phẩm đã được kiểm chứng về chất lượng.

Ngoài ra, khi mua ví cứng, người dùng cũng nên tới các cửa hàng chính thức của các công ty sản xuất để mua sản phẩm chính hãng. Chỉ nên mua ví mới hoàn toàn, còn nguyên seal, và tuyệt đối không sử dụng recovery cũ trên ví (nếu có).

Giữ mã khôi phục ví an toàn

Mã khôi phục là chìa khoá đến với tài sản của người dùng, mã này cũng được sử dụng trong trường hợp người dùng muốn khôi phục lại một chiếc ví mới. Mã khôi phục cực kỳ quan trọng và luôn cần được bảo mật tuyệt đối.

Chọn ví theo nhu cầu sử dụng

Mỗi loại ví có những tính năng và hướng tới nhóm người dùng khác nhau. Có những loại ví có thể kết nối qua USB và cả bluetooth, giúp người dùng dễ dàng thực hiện giao dịch hơn.

Khi muốn sử dụng ví cứng, người dùng nên cân nhắc ví đó hỗ trợ những coin/token nào, thao tác sử dụng có dễ tiếp cận không, giao diện có thân thiện với người dùng không…

Kiểm tra kĩ thông tin trước khi xác nhận giao dịch

Thao tác gửi nhận trên các loại ví cứng sẽ phức tạp hơn so với các loại ví khác, vì vậy hãy luôn kiểm tra nhiều lần và đảm bảo thông tin ví, blockchain là chính xác. Đừng ỷ lại vào bảo mật của ví cứng mà trở nên chủ quan.

6. Các loại ví cứng nổi bật hiện nay

Cùng với sự ra tăng của các vụ hack/exploit, nhu cầu sử dụng ví cứng của người dùng crypto cũng ngày càng gia tăng. Dựa theo bảng thông tin dưới đây, có thể thấy 2 loại ví đang được người dùng ưa chuộng nhất là Ledger và Trezor. Trong đó, Ledger có 2 sản phẩm chính là Ledger Nano X và Ledger Nano S, sản phẩm chủ đạo của Trezor là Trezor One.

Ví cứng Ledger Nano X được cho là thiết bị cao cấp, an toàn nhất ở thời điểm hiện tại để bảo vệ tiền điện tử của bạn.

• Ledger Nano X có thể sử dụng tiện lợi với điện thoại iPhone do có kết nối Bluetooth, quản lý tiền điện tử mọi lúc mọi nơi, chuyển tiền dễ dàng.
• Lưu cùng lúc 100 loại coin và hơn 5.500 loại tài sản điện tử khác nhau.
• Quản lý và gửi NFT trực tiếp ngay trên Ledger Live.
• Màn hình hiển thị to sắc nét cùng 2 nút bấm.
• Có bảo mật với mã PIN.

Hiện đây đang là dòng sản phẩm nổi bật nhất của Ledger, điểm trừ duy nhất so với các loại ví khác là giá thành đắt hơn.

Ledger Nano S

Nếu Nano X là phiên bản hoàn thiện nhất của Ledger thì Nano S mới là sản phẩm phổ biến nhất. Nano S có một vài đặc điểm sau:

• Lưu trữ 3 – 6 loại coin cùng lúc và hỗ trợ hơn 5.500 loại khác nhau.
• Kết nối với máy tính qua cáp USB đi kèm và với điện thoại Android qua phụ kiện đầu chuyển.
• Kích thước nhỏ, nhẹ hơn Nano X.
• Có bảo mật với mã PIN.
• Giá thành phải chăng.

Một vài điểm khác biệt giữa Nano S và Nano X:

Trezor One

Trezor là ví cứng được phát hành vào năm 2013 bởi công ty SatoshiLabs, có trụ sở tại Cộng Hòa Séc, cũng là một trong những dòng ví cứng lâu đời nhất thế giới. Trezor One là một trong những dòng sản phẩm nổi bật nhất của hãng với các điểm đáng chú ý:

• Hỗ trợ 1000+ loại coin và token: BTC, ETH, BNB, AXS… Tất cả quản lý thông qua Trezor Suite phiên bản web và máy tính.
• Trezor One hỗ trợ kết nối ví Ronin để quản lý token AXS, SLP của game Axie Infinity
• Màn hình điện tử lớn, hiển thị thông tin giao dịch, cùng 2 nút bấm vật lý giúp người dùng thao tác gửi nhận.
• Kết nối với máy tính qua cổng USB đi kèm hoặc kết nối với điện thoại Android qua đầu chuyển OTG.
• Trezor One có mức giá tầm trung.

8. Tổng kết

Ví cứng là một công cụ hữu hiệu để bảo vệ tài sản của người dùng. Tuy vậy, người dùng cũng cần phải hiểu rõ mục đích sử dụng của mình từ đó chọn được loại ví phù hợp nhất cho bản thân.

Mainnet của một dự án rất quan trọng vì nó cung cấp giá trị rõ ràng về một cryptocurrency trong việc thực hiện thực tế

1. Mainnet là gì?

Mainnet (mạng chính) là một phiên bản Blockchain chính thức sau khi các nhà phát triển đã triển khai thành công mạng thử nghiệm (testnet). Một dự án phát hành Mainnet tức là nó đã có Blockchain riêng và đồng coin của dự án không phụ thuộc vào Blockchain nào khác như Bitcoin, Ethereum hay Solana.

Các dự án Mainnet thành công đều có nền tảng ví riêng, có thể giao dịch gửi/nhận token. Bất cứ ai cũng có thể phát hành một token mới dựa trên Blockchain riêng này.

Ngoài ra, các giao thức được xây dựng trên blockchain nền tảng thứ ba và họ chính thức sao lưu dữ liệu trên Mainnet của Blockchain nền tảng đó, cũng có thể gọi là Mainnet.

Ví dụ: ChainLink thực hiện Mainnet trên nền tảng của Ethereum. Tức là sau khi mainnet, dữ liệu của giao thức ChainLink sẽ được ghi lại trên chuỗi khối của Ethereum.

Mainnet trong tiền điện tử là sản phẩm cuối cùng trong các dự án blockchain giúp bạn có thể gửi và nhận các loại tiền kỹ thuật số. Các mạng chính luôn trải qua những thay đổi bất cứ khi nào các nhóm dự án quyết định cần cập nhật hoặc sửa đổi. Hơn nữa, các lần ra mắt mainnet dựa trên tiền điện tử sẽ phải bao gồm một hệ thống ví.

2. Các thuật ngữ liên quan đến Mainnet

Testnet và Network là 2 khái niệm có liên quan chặt chẽ đến mainnet. Bạn chỉ thực sự hiểu rõ mainnet là gì khi nắm được hai định nghĩa trên.

Testnet

Trong cryptocurrency, testnet có thể hiểu là một blockchain thay thế, một bản sao chính xác của blockchain gốc (mainnet). Testnet được sử dụng chủ yếu cho mục đích thử nghiệm các tính năng mới mà không lo lắng về việc có thể gây nguy hại cho mainnet.

Các thay đổi được thực hiện đối với mainnet sẽ không thể hoàn nguyên được nữa. Đây là lý do tại sao testnet được các nhà phát triển tích cực sử dụng để giới thiệu các tính năng mới, thử nghiệm các giao thức khác nhau và bất kỳ thay đổi lớn nào về chức năng trước khi cuối cùng đưa chúng lên mainnet.

Thông thường đối với các dự án startup, testnet thường được thực hiện trước khi ra mắt mainnet. Để đảm bảo mọi thứ chạy hoàn hảo thì bước thử nghiệm này rất quan trọng. Vì nếu testnet không thành công thì dự án không thể phát hành mainnet được.

Network

Các dự án có blockchain riêng với các đồng coin hoạt động trên một nền tảng blockchain sẽ bao gồm rất nhiều block dữ liệu để lưu lại toàn bộ các giao dịch trên nền tảng. Tất cả các block này sẽ được kết nối với nhau tạo thành một chuỗi thống nhất gọi là mạng lưới hay network.

Network này cho phép truy xuất lại mọi giao dịch từ khi hình thành cho đến giao dịch mới nhất. Đồng thời trên network cũng ghi nhận số dư tài khoản của các ví cho đến thời điểm hiện tại.

3. Mainnet ảnh hưởng đến giá coin trong crypto

Như các bạn đã biết, giá trị của một đồng coin/token thường được quyết định bởi rất nhiều yếu tố khác nhau:

Yếu tố cung – cầu:

• Quy luật cầu – giá càng cao, cầu càng giảm.
• Quy luật cung – mức giá càng cao, người bán sẽ cung cấp càng nhiều hàng hóa kinh tế hơn.
• Điểm bình ổn – cùng với nhau, quy luật cung và cầu quyết định mức giá thị trường và khối lượng một mặt hàng hóa cụ thể.

Tiện ích

Tiện ích của một đồng coin chính là khả năng giải quyết vấn đề, càng giải quyết được nhiều vấn đề, nó sẽ càng được mua nhiều hơn. Bởi vì một loại tiền điện tử hữu ích tức là nó cũng có giá trị.

Tâm lý thị trường

Tin tức thị trường tích cực hoặc tiêu cực cũng có thể là một nhân tố quyết định giá tiền điện tử tăng hay giảm. Lý do của việc này là, tùy thuộc vào tin tức thị trường, cảm nhận về giá trị của loại coin đó có thể thay đổi.

Để hiểu rõ hơn ảnh hưởng của nó bạn xét ví dụ dưới đây.

Ví dụ về Bitcoin

Trong hành trình lịch sử phát triển của đồng Bitcoin, từ những ngày đầu, chúng cũng không nhận được những giá trị tương xứng. Nhưng rồi, mọi chuyện dần trở nên tốt và cải thiện hơn khi cho ra đời mạng lưới chính thức – Mainnet. Họ có riêng Blockchain cho mình để quản lý, độc lập và không cần phụ thuộc vào bất kỳ nền tảng nào khác. Hoàn thiện hơn, nâng cao hơn về khả năng xử lý khi gặp sự cố. Đó là những gì mà Bitcoin đặt ra để có thể đạt được giá trị cao hơn trong tương lai.

Và sự thật đã chứng minh bước đi này là hoàn toàn đúng đắn. Nó mang đến giá trị lớn vô cùng, tạo bước nhảy vọt về giá của Bitcoin ở thời điểm đó. Nhưng quan trọng hơn hết là tạo được niềm tin đối với các nhà đầu tư. Và chỉ có như vậy mới có thể tồn tại dù rằng Bitcoin cũng phải trải qua nhiều lần trượt giá thảm hại.

Qua đó, có thể thấy không phải dự án nào sau khi tiến hành Mainnet đều khiến giá trị đồng coin tăng vọt vì nó còn bao gồm nhiều yếu tố khác hình thành. Tuy vậy, Mainnet vẫn là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự thành công của dự án. Cùng tìm hiểu tầm quan trọng của mainnet qua phần sau.

5. Tầm quan trọng của Mainnet

Không ngẫu nhiên mà mọi dự án coin đều luôn hướng đến mục tiêu phát hành bản mainnet. Khi mainnet ra đời, nó sẽ mang lại cho dự án nhiều lợi thế mới.

Bằng chứng phát triển cho dự án

Mainnet là một bằng chứng mà có thể kiểm chứng được công khai rằng dự án đã phát triển một blockchain hoạt động độc lập, nơi các giao dịch thực tế có thể diễn ra. Việc sở hữu một mainnet là một dấu hiệu cho thấy dự án đang thực sự hoạt động và đang trong tiến trình kỹ thuật, đóng vai trò là một bằng chứng hoạt động cho thấy dự án đang thực hiện tốt tầm nhìn của họ.

Ngoài ra, một mainnet trực tiếp sẽ có thể thử nghiệm các chức năng của blockchain, người dùng có thể tham gia vào mạng bất kỳ lúc nào và nếu có trục trặc xảy ra thì đều ảnh hưởng đến hoạt động bên trong của blockchain. Do đó, việc khởi chạy mainnet cần một lượng tài nguyên và phát triển đáng kể về mặt kỹ thuật để đảm bảo mạng hoạt động bình thường.

Tạo dựng uy tín cho dự án

Một dự án đang sở hữu một Blockchain riêng luôn sở hữu nhiều lợi thế hơn so với những dự án đang phải dựa vào một chuỗi khối Blockchain khác. Chẳng hạn như TRON ban đầu cũng khởi chạy trên Ethereum nhưng sau đó đã tìm cách tạo dựng một mainnet riêng. Hay BAND ban đầu cũng khởi chạy trên Cosmos nhưng sau đó đã tìm cách tạo dựng một mainnet riêng.

Mainnet giống như một giao thức hoàn thiện cho phép thực hiện mọi giao dịch, liên kết người dùng với nhau thông qua đồng coin gốc của chính Blockchain đó. Khi tham gia vào mạng lưới chính thức này, bạn có thể lựa chọn để trở thành một nút mạng thông qua việc tải phần mềm dành riêng cho giao thức đó.

Phần lớn Blockchain đều xây dựng trên mã nguồn mở, không tính phí, khuyến khích mọi đối tượng tham gia. Phần lớn mã cơ bản của một Blockchain điều hiển thị ở dạng công khai, cho phép toán cộng đồng theo dõi quản lý.

5. Các dự án Mainnet thành công

Bitcoin

Nâng cấp liên tục và rà soát chức năng mainnet là điều bắt buộc nếu một cryptocurrency dự án là để thưởng thức thành công rộng rãi trong điều kiện giá cả tăng cao. Bitcoin là một dự án đã đạt được thành công to lớn trong lĩnh vực này, một phần là do các nâng cấp của Mainnet.

Việc nâng cấp mainnet đã giúp đẩy giá tiền điện tử từ dưới mốc $7,000 lên là $9.500 trong tuần tiếp theo.

VeChain

Dự án VeChain tìm cách đảm bảo tích hợp liền mạch giữa Internet of Things và blockchain. Nó đang trong cuộc đua để xây dựng một hệ sinh thái phân tán và không tin cậy cho luồng thông tin minh bạch. Mainnet của VeChain đã phát hành vào ngày 30/06/2018. Sau khi ra mắt testnet vào ngày 1/5/2018.

Ontology

Ontology là một dự án blockchain đầy tham vọng nhằm tìm cách làm cho các blockchain có thể tiếp cận được với các doanh nghiệp và người tiêu dùng. Mạng hiện đang xây dựng một hệ thống có thể xác minh. Theo đó khách hàng và doanh nghiệp cũng sẽ tương tác với dữ liệu mà không phải đối mặt với những thách thức của Sharding, Oracles và Lightning.

Ethereum Mainnet

Ethereum Mainnet cung cấp nền tảng để giúp các nhà phát triển xây dựng các ứng dụng phi tập trung. Bằng cách sử dụng nền tảng này, các nhà phát triển có thể tạo ra các dApp khác nhau.

Trên thực tế, nó sẽ đẩy nhanh việc áp dụng blockchain. Hiện tại, có rất nhiều ứng dụng phi tập trung hoạt động dựa trên Ethereum và đó là một trong những mạng chính hàng đầu trên thị trường.

6. Có nên đầu tư vào dự án không có mainnet?

Sự ra mắt của Mainnet là một trong nhiều yếu tố ảnh hưởng đến giá trị của tài sản kỹ thuật số. Mainnet có thể làm tăng giá trị của một tài sản vì nó thể hiện là nhóm dự án đã thực hiện thành công lộ trình phát triển.

Nhưng không hẳn bất cứ dự án nào sau khi ra mắt của mainnet đều sẽ thành công. Để tiếp tục thúc đẩy dự án tiến lên, việc nâng cấp liên tục và tích hợp mạng chính là rất quan trọng.

Vì thế, không có câu trả lời nào chính xác cho câu hỏi có nên đầu tư vào các dự án này hay không. Điều đầu tiên cần xem xét là Whitepaper của dự án. Trong bản whitepaper này, phần RoadMap (lộ trình phát triển) sẽ được phân bổ để thử nghiệm Testnet và phát hành Mainnet, nếu dự án thử nghiệm.

Testnet thành công rồi phát hành Mainnet thì giá của đồng coin này dĩ nhiên sẽ tăng trưởng mạnh mẽ. Đặc biệt, bạn cần phải có niềm tin ở đội ngũ phát triển để dự đoán tiềm năng trong tương lại của đồng coin và đưa ra quyết định đúng đắn nhất.

Vì giá của một đồng coin được quyết định bởi rất nhiều yếu tố mà Mainnet chỉ là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến giá trị. Để đầu tư vào bất kì dự án nào, bạn cần nghiên cứu, tìm hiểu thật kĩ về dự án. Không nên chỉ dựa vào việc Mainnet mà quyết định đầu tư nhé!

7. Tổng kết

Mainnet trong tiền điện tử cung cấp một cách đáng tin cậy và hiệu quả để đánh giá mức độ thành công của bất kỳ dự án blockchain mới nổi nào. Các tính năng như vậy hoạt động như một bằng chứng cho thấy một dự án blockchain đang được triển khai và nhóm của nhà phát triển đang làm việc để làm cho nó hiệu quả và tốt hơn. Mainnet cũng ảnh hưởng đến giá của tiền điện tử cả trong ngắn hạn và dài hạn.

“Làm thế nào để kiếm tiền từ thị trường với vốn 0 đồng?” chắc hẳn là điều rất nhiều bạn mới bước chân vào thị trường tiền điện tử quan tâm và đang tìm hiểu. Sau đây mình sẽ hướng dẫn các bạn một cách săn tiền thưởng một cách hiệu quả từ Bounty

1. Bounty là gì?

Bounty dịch sát nghĩa là săn tiền thưởng, thuật ngữ này bắt nguồn vào thế kỷ 19. Đổi lại Chính phủ Hoa Kỳ sẽ trao thưởng cho người hoàn thành nhiệm vụ bắt sống hoặc giết chết tội phạm bị truy nã. Tội phạm càng khó bắt thì tiền thưởng càng cao. Người làm công việc này được gọi là Bounty Hunter (thợ săn tiền thưởng).

Bounty trong crypto là việc dự án yêu cầu người dùng thực hiện một vài nhiệm vụ đơn giản để nhận được airdrop token miễn phí vào ví (wallet).

Bounty là một chiến lược tiếp thị được các công ty khởi nghiệp sử dụng trong các chiến dịch phát hành ICO của họ. Qua đó, dự án phân bổ một tỷ lệ nhất định trong nguồn cung cho người dùng để thúc đẩy dự án phát triển. Thông thường, điều này liên quan đến việc share thông tin về dự án, tạo một bài đăng trên Twitter và tag một vài người bạn hoặc tham gia vào một nhóm Telegram.

2. Sự khác biệt giữa Airdrop và Bounty

Airdrop và Bounty đều là chiến thuật tiếp thị sử dụng việc phân phối miễn phí các token cho người dùng. Tuy nhiên Airdrop và Bounty có một số điểm khác biệt như sau:

Sự khác biệt đầu tiên giữa Airdrop và Bounty ở các nhiệm vụ bạn phải hoàn thành trước khi nhận được phần thưởng. Các nhiệm vụ liên quan đến Bounty thường khó khăn và phức tạp hơn Airdrop.

• Với Bounty, bạn sẽ cần một số kỹ năng nhất định để hoàn thành các nhiệm vụ mà dự án yêu cầu. Bounty yêu cầu bạn phải làm nhiều nhiệm vụ với độ khó cao.
• Airdrop yêu cầu bạn phải hoàn thành các nhiệm vụ nhỏ không yêu cầu bất kỳ kỹ năng cụ thể nào. Một số dự án airdrop token của họ cho người dùng mà không có bất kỳ yêu cầu nào. Airdrop đã tạo ra một cuộc cách mạng trong việc xây dựng cộng đồng xét theo phương diện nhanh gọn lẹ.

Trong một số trường hợp, sau khi hoàn thành một nhiệm vụ liên quan đến Bounty, bạn cần một bằng chứng xác thực. Với airdrop, bạn không cần phải làm những việc như vậy.

3. Có những loại bounty nào?

Thông thường, các chương trình Bounty nhắm mục tiêu đến cộng đồng tiền điện tử và thường bao gồm các hoạt động sau:

• Chèn dự án vào chữ ký trên diễn đàn BitcoinTalk.
• Viết bài giới thiệu dự án trên Medium.
• Đăng video giới thiệu dự án lên kênh Youtube.
• Dịch nội dung ra nhiều ngôn ngữ khác.
• Chia sẻ dự án trên Twitter & Facebook.
• Referral – Giới thiệu bạn bè đăng ký qua Link.
• Bug Bounty – Tìm kiếm lỗi & lỗ hổng bảo mật.

Chèn dự án vào chữ ký trên diễn đàn BitcoinTalk

Thông thường, chương trình này được mở cho các thành viên của diễn đàn Bitcointalk. Bạn chỉ cần Chèn dự án vào chữ ký chính thức của mình trên diễn đàn này.

Khi bạn đăng thông báo về một chủ đề mà dự án Bounty yêu cầu, chữ ký sẽ hiển thị. Thông thường, một chữ ký được đăng trên diễn đàn Bitcointalk và bạn phải tạo một số bài đăng quảng cáo ở đó.

Số token bạn nhận được tùy thuộc vào thứ hạng của bạn trên diễn đàn này. Lưu ý chỉ những thành viên có xếp hạng Thành viên Jr trở lên mới có thể tham gia vào các sự kiện như vậy.

Bạn có thể đang ký tài khoản Bitcointalk tại đây và hoạt động nhiều trên diễn đàn để tăng cấp bậc nhé!

Viết bài giới thiệu dự án

Nếu bạn muốn tham gia vào dự án này, bạn sẽ phải viết một bài đăng trên blog hoặc tạo một video có liên quan đến dự án này. Để làm điều này thành công, bạn sẽ phải đọc kĩ whitelist và tìm hiểu chi tiết của dự án.

Ví dụ: Helios Protocol – một dự án mã nguồn mở hướng tới cộng đồng đã cung cấp tiền thưởng lên tới 10,000H. Để nhận được phần thưởng, bạn phải viết một bài blog đánh giá, nhận xét tốt về Helios Protocol.

Dịch nội dung ra nhiều ngôn ngữ khác

Dự án sẽ tặng token khi bạn dịch trang web, whitelist hoặc một số nội dung khác sang nhiều ngôn ngữ khác nhau.

Ví dụ: Texochat là một ứng dụng trò chuyện dựa trên blockchain. Vào tháng 7 năm 2019, trên BitcoinTalk công ty đã công bố khoản tiền thưởng $400 bằng TXO cho thành viên dịch whitelist của dự án.

Chia sẻ dự án trên Twitter & Facebook

Để hoàn thành nhiệm vụ này, bạn cần phải có một số tài khoản trên các trang mạng xã hội khác nhau. Dự án sẽ yêu cầu bạn chia sẻ bài viết của họ đến nhiều người hơn, tag bạn bè, người thân hoặc bình luận (nhận xét) tốt về dự án.

Một số dự án sử dụng hình thức trao tiền thưởng này sẽ dùng TwitterAudit để kiểm tra tài khoản của bạn để tìm người dùng giả mạo và loại bỏ các tài khoản này.

Bug Bounty – Tìm kiếm lỗi & lỗ hổng bảo mật

Nếu bạn hiểu biết về công nghệ và có kỹ năng tốt, có thể kiếm tiền từ mô hình này. Để nhận được phần thưởng, bạn phải tìm ra lỗi hoặc lỗ hổng của dự án. Số tiền bạn nhận được sẽ tùy thuộc vào dự án và tương đương với lỗ hổng bạn phát hiện ra.

4. Làm sao để kiếm tiền từ Bounty?

Để có thể kiếm tiền từ Bounty một cách hiệu quả, bạn cần thực hiện theo 4 bước sau:

Chuẩn bị trước khi làm Bounty

Ví

Hầu hết ví của sàn giao dịch sẽ không nhận được các Token từ bounty vì thế bạn phải chọn ví lưu trữ phù hợp với nền tảng Blockchain của dự án:

• Binance Smart Chain (BEP20)
• Ethereum (ERC20)
• Tron (TRC20)
• Solana (SOL)

Hiện tại có rất nhiều ví lưu trữ sử dụng được nhiều nền tảng Blockchain khác nhau (gọi là ví Multi-Chain):

• Coin98 Wallet
• MetaMask
• MyEtherWallet
• Exodus
• Mist
• Parity
• imToken

Sau khi nhận token bạn có thể bán trên các sàn tập trung hoặc phi tập trung có niêm yết token đó hoặc hold chờ token tăng giá thì đều được.

Email

Bạn cần có Email để làm nhiệm vụ Airdrop & nhận thông báo từ dự án. Họ sẽ gửi cho bạn rất nhiều thông tin về dự án và đôi khi là quảng cáo và spam. Vì thế bạn nên tạo một Email riêng, chuyên dùng để làm Bounty.

Tài khoản mạng xã hội

Bạn cần có một số tài khoản mạng xã hội thông dụng như:

• Facebook
• Twitter
• Instagram
• Linkedin
• Telegram
• Reddit
• Discord

Tìm kèo Bounty

Đối với Bounty, bạn có thể dễ dàng tìm thấy các dự án Bounty là Bitcointalk. Nếu đã biết về dự án, bạn có thể tìm thấy chúng trên trang web của các dự án.

Ngoài ra, bạn có thể theo dõi một số trang web sau để tìm kiếm Bounty:

• CoinMarketCap Airdrop
• Airdrop Alert
• Airdrops.io
• AirdropBob
• AirdropKing

Đánh giá dự án

Để xác định một dự án có tốt hay không bạn cần:

• Nghiên cứu tiềm năng phát triển
• Xem xét khả năng lên sàn của dự án

Bắt đầu làm Bounty

Tuỳ theo dự án sẽ có những cách làm và nhận Bounty khác nhau. Bạn cần đọc và làm theo đúng các hướng dẫn từ dự án để nhận Bounty nhé!

5. Bounty có lừa đảo không?

Đã có rất nhiều trường hợp không được nhận token hoặc token không có giá trị mặc dù đã bỏ rất nhiều thời gian và công sức. Những trường hợp đó đa phần là do đã làm nhầm dự án rác, scam,… dẫn đến các Token mà bạn nhận được không thể dùng để giao dịch. Vì thế, bạn phải chọn lọc kĩ các dự án uy tín đáng để tham gia.

6. 5 tip làm Bounty hiệu quả cho người mới

• Không nên làm quá nhiều dự án cùng một lúc.
• Hạn chế tham gia vào các Bounty tốn quá nhiều thời gian
• Chú ý đến hình thức thanh toán của Bounty (hình thức nhận token)
• Xem thông tin và xác nhận nhiệm vụ cần làm để dự đoán xem dự án này có triển vọng hay không
• Tìm hiểu kĩ về: dự án, đội ngũ (Team), đối tác, đánh giá website và cộng đồng.

7. Tổng kết

Như vậy, với những thông tin trên bạn đã hiểu được Bounty là gì rồi đúng không nào?

Hiện nay có rất nhiều hình thức tấn công người dùng trong thị trường crypto. Việc trang bị kiến thức và sử dụng các công cụ phòng tránh là điều cực kì cần thiết. Phishing attack là một cách tấn công được hacker sử dụng khá thường xuyên, còn anti-phishing code là công cụ giúp người dùng chống lại các vụ tấn công theo cách này.

1. Anti-phishing code là gì?

Anti-phising code (mã chống lừa đảo) là tính năng bảo mật do các sàn giao dịch cung cấp, cho phép người dùng thêm một lớp bảo mật vào tài khoản của mình, chống lại các hình thức giả mạo sàn giao dịch. Tính năng này chủ yếu được dùng để phòng chống email phishing.

Khi người dùng kích hoạt mã chống lừa đảo, hệ thống sẽ sử dụng mã này trong tất cả email chính chủ từ các sàn giao dịch gửi tới người dùng. Từ đó sẽ giúp cho người dùng phân biệt các email thật và email lừa đảo, giúp người dùng ngăn chặn các thủ đoạn phishing attack.

Những email giả mạo thường rất giống với email thật, rất khó phân biệt và chỉ khác ở một vài chi tiết nhỏ làm cho người dùng nhầm lẫn và trở thành nạn nhân của cuộc tấn công. Để ngụy trang giống thật nhất, kể xấu thường nhắm tới các yếu tố:

• Địa chỉ email người gửi.
• Sử dụng hình ảnh thương hiệu, logo, giao diện giống bản gốc.
• Sử dụng các đường link chứa ký tự dễ nhầm lẫn.
• Sử dụng kĩ thuật giả mạo đường link để lừa người dùng (text trong email là một link, nhưng thực tế khi click lại là một link khác).

Một ví dụ điển hình đã xuất hiện là kẻ xấu giả mạo tên miền phụ của sàn Binance. Binance có email với tên miền Binance.com, hacker tạo tên miền phụ mạo danh email Binance Support là xyz@support.binance.com để gửi email, lừa đảo người dùng.

Để hiểu về cách thiết lập Anti-phishing code, bạn cần phải hiểu về bản chất của phishing attack. Vậy phishing attack là gì? Phishing attack có gì nguy hiểm?

2. Phishing attack là gì?

Phishing attack, hay còn gọi là tấn công giả mạo, là hình thức tấn công mà kẻ xấu lợi dụng, giả mạo thành các đơn vị uy tín để lừa đảo người dùng cung cấp thông tin cá nhân hoặc chuyển tiền cho chúng.

Các hacker thường sẽ giả mạo thành ngân hàng, trang web giao dịch trực tuyến, sàn giao dịch, các công ty thẻ tín dụng để lừa người dùng chia sẻ các thông tin nhạy cảm như: tài khoản & mật khẩu đăng nhập, mật khẩu giao dịch, thẻ tín dụng và các thông tin quý giá khác.

Phishing attack là một trong những mối đe dọa an ninh mạng lớn nhất trên thế giới. Trong crypto, có 3 hình thức tấn công phổ biến:

• Email Phishing: Giả mạo email từ những người & tổ chức uy tín.
• URL redirection & URL Phishing: Giả mạo tên miền, website. Thường là các trang đăng nhập để lấy cắp thông tin.
• Voice Phishing: Lừa đảo qua hình thức hộp thoại tự động hoặc SMS

Nếu bị lừa bởi các vụ phishing attack, người dùng sẽ nhập thông tin quan trọng như tài khoản, mật khẩu, passphrase… và gửi đi cho hacker, như vậy khả năng cao là mất tiền. Hậu quả từ các vụ phishing attack để lại là rất lớn, có thể là toàn bộ tài sản, vì vậy hãy trang bị kiến thức để bảo vệ tài sản của bản thân.

3. Tại sao nên sử dụng Anti-phishing code?

Rất nhiều người quá tự tin vào 2FA (bảo mật 2 lớp với các công cụ Google Authentication) nên chủ quan với các hình thức tấn công an ninh mạng khác. Nên nhớ, trong thị trường crypto cẩn thận là không bao giờ thừa.

Như đã nói ở trên, kẻ xấu có thể sử dụng rất nhiều mánh khóe với tỉ lệ giống email thật tới 99%, chỉ cần một giây lơ là người dùng có thể mất tài sản.

Sàn giao dịch càng lớn thì các cuộc tấn công giả mạo xuất hiện càng nhiều. Hậu quả của phishing attack rất lớn, các sàn giao dịch cũng không thể hỗ trợ người dùng lấy lại tài sản khi phishing attack diễn ra, hãy tự có trách nhiệm với túi tiền của mình.

Các thao tác để thiết lập anti-phishing code trên những sàn giao dịch cũng không quá phức tạp, hãy dành ra một vài phút để khởi tạo lớp bảo mật này.

4. Hướng dẫn tạo mã anti-phishing code trên các sàn crypto

Hiện nay, đã có một vài sàn giao dịch chú ý tới việc hỗ trợ người dùng với anti-phishing code.

Binance

Để cài đặt mã chống lừa đảo trên Binance, người dùng thao tác theo các bước sau:

Bước 1: Tại trang chủ binance.com/en, chọn My Account → Security.

Bước 2: Tại phần Security, chọn Anti-phishing code.

Bước 3: Chọn Create Anti-phishing code.

Bước 4: Nhập Anti-phishing code gồm 4 – 20 kí tự theo ý muốn, sau đó chọn Submit.

Bước 5: Nhập mã xác nhận được gửi về điện thoại/email, người dùng cũng có thể lựa chọn sử dụng mã Google Authenticator nếu đã thiết lập. Sau đó chọn Submit.

Bước 6: Sau khi đã thiết lập thành công, màn hình sẽ hiển thị như sau. Từ lúc thiết lập trở đi, các email chính thức từ Binance sẽ kèm theo dòng mã được chọn bởi người dùng này.

Binance khuyến khích người dùng thường xuyên thay đổi Anti-phishing code để đảm bảo tối ưu bảo mật tài khoản.

Các bước thay đổi mã chống lừa đảo:

Bước 1: Tại trang chủ Binance, chọn Security → Advanced Security, sau đó chọn Change ở mục Anti-phishing code.

Bước 2: Chọn Change Anti-phishing code, nhập mã mong muốn, xong đó chọn Confirm.

Bước 3: Nhập mã xác nhận được gửi về điện thoại/email, người dùng cũng có thể lựa chọn sử dụng mã Google Authenticator nếu đã thiết lập. Sau đó chọn Submit. Như vậy là đã hoàn thành bước thay đổi mã chống lừa đảo.

Crypto.com

Để setup Anti-phishing code trên Crypto.com, người dùng cần thao tác theo các bước sau:

Bước 1: Đăng nhập vào tài khoản Crypto.com theo địa chỉ https://crypto.com/exchange. Sau đó ở mục My Account, chọn Security.

Bước 2: Trước khi tạo mã chống lừa đảo, người dùng phải thiết lập xác thực dùng hai yếu tố. Tích vào ô 2-Factor Authentication, sau đó sử dụng các ứng dụng 2FA như Google Authenticator, Authy… để quét mã QR.

Sau đó nhập mã xác thực 6 chữ số từ Google Authenticator để xác nhận.

Bước 3: Ở mục Security, chọn Anti-phishing → Create code.

Bước 4: Nhập mã anti-phishing code mong muốn, sau đó tiếp tục nhập mã xác thực 2 yếu tố, sau đó click Confirm Anti-phishing code để hoàn thành.

Sau khi thiết lập thành công, các email chính thức từ Crypto.com sẽ kèm theo dòng mã được chọn bởi người dùng.

Nếu muốn thay đổi mã để đảm bảo an toàn, chỉ cần chọn Settings → Security → Anti-phishing như các bước trước, sau đó chọn Manage Code → Change để đổi mã.

Gate.io

Để setup Anti-phishing code trên Gate.io, người dùng cần thao tác theo các bước sau:

Bước 1: Tại trang chủ www.gate.io, chọn My Account → Security Verification.

Bước 2: Tại phần Password Management, chọn Setup ở mục Anti-phishing code.

Bước 3: Nhập code theo ý muốn và nhập mật khẩu rút tiền khi đăng ký tài khoản Gate. Chọn OK.

Bước 4: Như vậy là đã hoàn thành tạo mã chống lừa đảo. Sau khi thiết lập thành công, các email chính thức từ Gate.io sẽ kèm theo dòng mã được chọn bởi người dùng.

Nếu muốn thay đổi mã này chỉ cần chọn Change, sau đó nhập mã mới và mật khẩu rút tiền.

5. Tổng kết

Anti-phishing code là một công cụ hữu hiệu giúp người dùng phòng chống các vụ lừa đảo, giả mạo hình ảnh, email của các sàn giao dịch lớn. Đừng ngần ngại bỏ ra một vài phút để đảm bảo an ninh của tài khoản được tốt hơn.

Ngoài các stablecoins thuộc fiat-backed và crypto-backed, còn có thêm 1 loại stablecoin khác đó là Algorithmic Stablecoins.

1. Bối cảnh

Stablecoin là một thành phần cực kỳ quan trọng trong crypto nói chung và DeFi nói riêng. Trong năm 2020, thị trường stablecoin đã có bước tiến phát triển lớn, nhu cầu sử dụng stablecoin ngày càng nhiều. Điều đó được thể hiện rõ qua biểu đồ tổng cung của stablecoin dưới đây.

Các stablecoin có sự phát triển vượt bậc là các stablecoin thuộc fiat-backed và crypto-backed. Ngoài ra, Stablecoin còn có thêm 1 loại stablecoin khác đó là Algorithmic Stablecoin (stablecoin thuật toán).

2. Algorithmic Stablecoin là gì?

Algorithmic Stablecoin là stablecoin có sự ổn định dựa trên cơ chế co giãn cung cầu (elastic supply) nhờ sử dụng thuật toán gọi là Rebase.

Khi nhắc đến Algorithmic stablecoin cần chú ý đến quy tắc rebase (rules):

• Thời gian Rebase: Thường thì mỗi dự án sẽ có thời gian khác nhau, với tên gọi khác nhau.
• Mức giá trigger Rebase: Thường thì dự án cần phải có 1 khoảng giá để làm điều kiện trigger rebase tăng hay giảm. Ví dụ: AMPL có mức giá +-5%.
• Mức giá đó được lấy từ nguồn oracles nào? Thường thì dự án sử dụng TWAP của Uniswap.
• Mức tăng/giảm cung tối đa.

3. Phân loại Algorithmic Stablecoin

Mình tạm chia Algorithmic Stablecoin thành 3 loại là single-token model, multiple-token model và hybrid model.

Single-Token Model

Các đồng Algorithmic stablecoin theo mô hình 1 token sẽ hoạt động với cơ chế Rebase đơn giản.

Giá token sẽ được pegged tại mức $1, cứ đến mỗi lần Rebase sẽ xảy ra 3 trường hợp:

• (1) Giá token tăng hơn $1, tổng cung sẽ tăng lên.
• (2) Giá token giảm hơn $1, tổng cung sẽ giảm xuống.
• (3) Giá token không thay đổi vẫn trong khoảng $1, tổng cung được giữ nguyên.

Khi tổng cung thay đổi, sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến người nắm giữ token thể hiện qua số lượng token có thể tăng hoặc giảm tương ứng với kết quả Rebase.

Dự án nổi bật và cũng là người dẫn đầu cho xu hướng Algorithmic Stablecoin là Ampleforth (AMPL) theo sau đó là Yam Finance (YAM).

Multiple-Token Model

Cơ chế hoạt động của Multiple-Token Model vẫn giống với Single-token model, giá token vẫn được neo ở mức $1. Khi Rebase vẫn có 3 trường hợp xảy ra:

• (1) Giá token trên $1, tạo thêm tokens.
• (2) Giá token dưới $1, tạo ra nợ dưới dạng bond.
• (3) Giá token vẫn ổn định tại mức $1, không tạo thêm tokens.

Những dự án theo mô hình này phải có đến 3 tokens gồm:

• Stablecoin.
• Shares tokens dành cho shareholder.
• Bond tokens thể hiện nợ của giao thức.

Khác với mô hình single-token, mô hình multiple-token không phân phối token được tạo ra đồng đều cho tất cả những ai nắm giữ thay vào đó sẽ phân phối cho những thành phần tham gia vào giao thức như Shareholder, Liquidity Provider, Bond token holder với tỷ lệ khác nhau tùy vào từng giao thức cụ thể.

Những dự án theo loại này có thể kể đến như Basis Cash (BAC, BAS, BAB), DollarProtocol (USDX, SHARE, xBOND).

Hybrid Model

Cơ chế hoạt động của Hybrid Model chỉ tồn tại 1 stablecoin, nhưng khi rebase dương, tổng cung sẽ tăng và phân phối cho những thành phần tham gia vào giao thức. Khi rebase âm, sẽ phát hành nợ dưới dạng coupon tại mức chiết khấu cao để khuyến khích người nắm giữ stablecoin mua nợ.

Điển hình của dạng này có thể kể đến Emptyset Dollar (ESD) và bản fork của nó là Dynamic Set Dollar (DSD).

4. Nghịch lý của Algorithmic Stablecoin

Một stablecoin muốn tồn tại lâu dài cần phải có sự ổn định nhất định để có thể thu hút nhu cầu sử dụng thông thường. Muốn có sự ổn định nhất định các Algorithmic stablecoin phải đạt được mức vốn hoá đủ lớn (1 – 10 tỷ đô) để có đủ thanh khoản tránh khỏi sự biến động về giá.

Để chạm được mốc vốn hoá lớn như vậy, thì vòng lặp rebase phải dương. Điều đó dẫn đến câu hỏi làm sao để tạo nhu cầu sử dụng stablecoin đủ lớn để giữ được mức giá luôn lớn hơn $1.

Để giải quyết vấn đề này, cần incentivized các thành phần tham gia vào giao thức.

Single-token: Tạo chương trình thưởng cho những người tham gia cung cấp thanh khoản thông qua liquidity mining.

Multiple-token:

• Liquidity provider được hưởng % số stablecoin tạo ra sau khi rebase dương.
• Speculator: Mua nợ dưới dạng bond (trái phiếu) tại mức chiết khấu cao.
• Shareholders: Nắm giữ shares token được nhận thêm stablecoin sau khi rebase dương.

Hybrid:

• Liquidity Provider được hưởng % số stablecoin tạo ra sau khi rebase dương.
• Speculators mua nợ dưới dạng coupons tại mức giá chiết khấu cao.
• Stakers hưởng % số stablecoin tạo ra sau khi rebase dương.

Nhưng những điều này chỉ mang tính chất gia tăng tốc độ phát triển mạng lưới thông qua việc đầu cơ (speculate) là không bền vững bởi một khi incentives hết đi hoặc những người tham gia không còn thấy hứng thú thì dự án sẽ rơi vào trạng thái gọi là “Death Spiral” dẫn đến thất bại.

5. Closing Thoughts

Mặc dù ý tưởng của Algorithmic Stablecoin xuất hiện từ những năm 1974, và 2014 nhưng mãi đến 2020, mới bắt đầu có nhiều dự án trải nghiệm, hành động để tạo ra sản phẩm về stablecoin.

Vì vậy, những loại stablecoin này còn rất non trẻ, nhưng, những trải nghiệm của những dự án trên cũng đã ít nhất mang lại được cho chúng ta cái nhìn tổng quát, những chỗ nghịch lý từ đó có thể đưa ra giải pháp tốt hơn, đến gần hơn với mục đích tạo ra stablecoin phi tập trung hoàn toàn.

Mô hình hoạt động của Curve Finance (CRV) có gì đặc biệt? Có những cơ hội nào trong Curve Finance dành cho anh em?

Trong những bài Mô hình đầu tiên, bọn mình đã giải thích tại sao XGems viết những Series về Mô hình hoạt động của mỗi dự án, đó là giúp anh em hiểu sâu hơn về 1 Protocol, tại sao dự án lại nằm ở vị trí như vậy.

Bài viết hôm nay cũng sẽ về 1 AMM khác, đó là Curve Finance. Anh em cùng mình tìm hiểu xem Curve Finance có gì hot mà có thể thu hút được lượng TVL cao đến như vậy nhé!

1. Thông tin cần biết về Curve Finance

Curve Finance là giao thức trao đổi phi tập trung được thiết kế dành riêng cho Stablecoin hoặc Crypto Assets pegged 1:1 có giá trị tương đương nhau (e.g sBTC,renBTC,wBTC….) một cách hiệu quả, cho phép người dùng giao dịch stablecoin với slippage thấp, phí giao dịch thấp.

Curve Finance không chỉ là 1 nơi để giao dịch Stable Assets, dự án đang ngày càng phát triển với việc ra mắt nhiều tính năng mới, nhiều sản phẩm mới. Một số tính năng mới có thể kể đến như: Lending Pool, Base & Metapool,… Sản phẩm mới bao gồm Synthswap, 1 sản phẩm mà Curve Finance kết hợp với Synthetix,…

Hiện tại, Curve là non-custodial nhưng không phải permissionless. Chỉ có Curve mới có thể tạo pool. Tuy nhiên, trong tương lai, Curve đang có nhiều chính sách nới lỏng hơn, và ngày càng nhiều dự án tạo Pool trên Curve.

Có thể nói, Curve Finance đang rất phát triển, và tiềm năng mở rộng cũng rất lớn, chúng ta sẽ tìm hiểu về sự thành công và tiềm năng của Curve kỹ hơn ở phần sau bài viết.

Ok, chúng ta bắt đầu thôi!

2. Mô hình hoạt động của AMM Curve và một số tính năng/sản phẩm đặc biệt

Chúng ta sẽ bắt đầu với sản phẩm cơ bản nhất của Curve Finance, AMM Curve, hay còn được gọi là StableSwap.

Mô hình hoạt động của AMM Curve

Tương tự với Uniswap hay SushiSwap, Curve Finance cũng là một AMM – nhà tạo lập thị trường tự động. Tuy nhiên, nhờ vào việc:

• Chỉ tập trung vào 1 thị trường ngách là Stable assets.
• Tối ưu các thuật toán (thay vì sử dụng thuật toán x*y= k như Uni và Sushi).

Curve Finance đã thành công tạo ra 1 thị trường giao dịch Stablecoin với Slippage rất thấp, phí rẻ, qua đó mang lại hiệu quả sử dụng vốn cao.

Dưới đây là hình ảnh so sánh đường cong của AMM Curve Finance và Uniswap V2.

Có thể thấy:

• Curve Finance cung cấp 1 vùng thanh khoản gần như Stable, tức là Slipage ~ 0.
• Nhưng nếu vượt qua vùng thanh khoản tối ưu đó, giá sẽ biến động rất mạnh.

Đó là sự đánh đổi của Curve Finance, nhưng anh em yên tâm là thanh khoản trong Curve rất lớn, từ vài chục triệu USD đến vài trăm triệu USD, đồng thời nếu anh em giao dịch vượt ngoài phạm vi thanh khoản tối ưu thì Curve sẽ có cảnh báo đến anh em.

Vậy nên nhìn chung, Curve Finance vẫn đang cung cấp một giao thức giao dịch Stablecoin rất hiệu quả.

Quy trình hoạt động của AMM Curve Finance diễn ra như sau:

• (1): Nhà cung cấp thanh khoản (Liquidity Provider) sẽ bỏ tài sản vào Pools của Curve. Đồng thời nhận về LP token, đây là token đại diện cho quyền sở hữu 1 phần tài sản trong Pool.
• (2): Trader có thể swap các stable assets trong các Pool của Curve, đổi lại phải trả 1 khoản phí.
• (3): AMM của Curve hiện đang thu phí 0.04% giá trị mỗi giao dịch, khoản phí này thấp hơn rất nhiều so với các DEX và cả các CEX khác, với mức phí giao dịch trung bình 0.2% – 0.3%. 0.04% phí sẽ được chia như sau:

• 0.02% (50%) chia cho LP (Liqudity Provider).
• 0.02% (50%) cho veCRV holder. Mình sẽ nói rõ về veCRV ở phần sau.

• (4): Ngoài việc nhận 0.02% phí giao dịch, Liquidity Provider còn có thể đem LP token đi Staking trong các Gauges, sẽ được thưởng thêm CRV token, đây là chương trình Liquidity Mining của Curve để khuyến khích mọi người cung cấp thanh khoản nhiều hơn.

Anh em có thể thấy, Quy trình hoạt động của AMM Curve Finance khá giống với AMM Sushiswap, tuy nhiên điểm khác biệt ở đây chính là thuật toán được sử dụng trong Curve, đồng thời là là 1 số tính năng đặc biệt khác của 2 bên. Chúng ta sẽ tìm hiểu kĩ ở phần sau.

Ứng dụng của AMM Curve Finance:

Đó là mô hình cơ bản nhất của Curve Finance. Qua mô hình này, Curve Finance cho phép giao dịch các tài sản có tỉ lệ 1:1, bao gồm:

• Giao dịch Stablecoin: 1 số Pool Stablecoin trên Curve có thể kể đến như:

• 3pool: Pool gồm 3 Stablecoin DAI, USDC, USDT.
• sUSD: Pool gồm 4 stablecoin sUSD, DAI, USDC, USDT.

• Giao dịch Synthetic/ Wrapped Assets: 1 số Pool trên Curve có thể kể đến như:

• sBTC pool: bao gồm 3 tài sản renBTC/ wBTC/ sBTC.
• ren pool: bao gồm 2 tài sản renBTC/ wBTC.

Các tính năng/ sản phẩm đặc biệt:

Tiếp theo, chúng ta sẽ đến với những tính năng/ sản phẩm đặc biệt của Curve Finance. Tất cả những tính năng năng này đều được xây dựng dựa trên Nền tảng của AMM Curve + Tư duy ứng dụng của các Dev, qua đó biến Curve Finance không chỉ là nơi để giao dịch Stable Assets.

Các tính năng đặc biệt bao gồm:

• CRV token Incentives.
• Cung cấp thanh khoản từ 1 phía.
• Pool Lending.
• Base và Metapool.
• Synthetic Swap (sẽ có trong Curve V3).

Bây giờ chúng ta sẽ đi sâu tìm hiểu cách hoạt động của từng tính năng đặc biệt này.

CRV token Incentives

Chương trình Incentives CRV tokens là 1 chương trình hấp dẫn, thu hút TVL đến với Curve từ những ngày đầu, qua thời gian, chương trình này càng được phát triển và được điều chỉnh theo DAO để phù hợp với nhu cầu của cộng đồng hơn.

Chương trình này là giai đoạn thứ 4 trong quy trình hoạt động của của AMM Curve.

Quy trình hoạt động như mình đã đề cập ở trên, cũng khá đơn giản:

• (1): Anh em cung cấp thanh khoản vào các Pools của Curve để nhận LP token.
• (2): Staking LP token vào trong Gauges để nhận CRV token thưởng.

Hiện tại mỗi tuần sẽ có khoảng 5,000 CRV token incentives được chia cho tất cả các Pool. Tỷ lệ chia sẻ được quyết định bởi DAO, hệ thống quản trị theo cơ chế Voting, và được voting theo hàng tuần.

Chương trình Incentives capture value cho CRV token như thế nào?

Chương trình này dùng CRV token để thưởng cho các Liquidity Provider, qua đó khuyến khích cung cấp thanh khoản và thúc đẩy sự phát triển của cả dự án Curve Finance.

Nhìn có vẻ đơn giản, nhưng Curve Finance đã sử dụng những cơ chế đặc biệt để đẩy mạnh hoạt động Incentives này theo hướng tích cực, dự án đang thực hiện theo 2 cách chính:

• Voting chia Incentives hàng tuần để chia thưởng đúng yêu cầu người dùng.
• Cơ chế boosting, thúc đẩy cung cấp Liquidity và Staking CRV nhiều hơn, mình sẽ nói rõ về cơ chế này ở phần sau.

Cung cấp thanh khoản 1 phía trên Curve Finance

Đây là 1 tính năng đặc biệt, chỉ được sử dụng trong Mô hình AMM của Curve.

Curve cho phép người dùng cung cấp thanh khoản bằng 1 hay nhiều đồng token trong pool. Curve sẽ tự động split token ra thành các token khác với tỷ lệ đúng trong pool.

Quy trình cũng sẽ tương tự khi anh em rút token từ Pool của Curve.

Quy trình Cung cấp thanh khoản & Rút thanh khoản trong Curve

Ví dụ: Anh em muốn cung cấp $1000 DAI vào Pool 3pool, pool có TVL cao nhất trong Curve, bao gồm 3 stablecoin DAI:USDC:UST với tỉ lệ 15:35:50. Quy trình cung cấp thanh khoản sẽ diễn ra như sau:

• (1) $1000 DAI sẽ được chia làm 3 phần, theo tỉ lệ tương đương với tỉ lệ trong Pool 15 DAI: 35 USDC : 50 USDT.
• (2) Cung cấp thanh khoản vào Pool và nhận về LP token.

Và quy trình Rút thanh khoản sẽ diễn ra ngược lại, anh em trả LP token và nhận về token mình mong muốn.

Cung cấp thanh khoản 1 phía trong Curve anh em sẽ được lợi gì?

• Không chịu impermanent loss và biến động giá: Vì anh em đang cung cấp thanh khoản 100% stablecoin.
• Bonus: Đây là 1 phần khá đặc biệt khi cung cấp thanh khoản trong Curve. Trong ví dụ ở trên, anh em thấy DAI chiếm tỉ lệ khá ít trong Pool ⇒ DAI đắt so với các Stablecoin khác, vậy nên khi Curve swap DAI sang USDC, USDT, anh em sẽ nhận được nhiều USDC, USDT hơn.

Dưới đây là hình ảnh minh họa khi mình deposit 1000 DAI vào Pool 3pool. Số tiền Bonus mà mình sẽ nhận là 0.026%.

Lending Pool

Đây là sản phẩm được Curve Finance phát triển từ những ngày đầu, phát triển thêm nhiều use case cho Curve Finance.

Token trong pool này ngoài việc dùng để Swap sẽ còn được dùng để Lending, khi đó LP token sẽ được nhận cả 3 loại rewards:

• Phí Swap.
• Lãi từ Lending.
• CRV token khuyến khích.

Mô hình hoạt động ở Lending Pool sẽ theo quy trình như sau:

• (1) Anh em cung cấp thanh khoản vào Pool Lending. Ở đây mình ví dụ về Pool Compound, với 2 token là DAI/ USDC.
• (2) Curve sẽ chuyển 2 token này đến Compound cho vay, và Pool sẽ trở thành Pool cDAI/ cUSDC.
• (3) Qua thời gian, số tiền Lending này sẽ sinh lãi, lãi sẽ được chia lại cho Liquidity Provider.
• (4) Trong thời gian đó, người dùng vẫn có thể đến Pool này để trade cặp DAI/ USDC hoặc cặp cDAI/cUSDC, từ đó tạo ra phí giao dịch ⇒ phí đó sẽ được chia lại cho LP.
• (5) Ngoài ra, LP còn được nhận thêm CRV Incentives từ dự án Curve.

Cộng tất cả, Liquidity Provider trong các Pool Lending này sẽ nhận được %APY rất cao.

Anh em sẽ thắc mắc, nếu token deposit vào Pool được đem đi cho vay ở Compound, vậy thì token (thanh khoản) ở đâu mà anh em vẫn có thể swap DAI/ USDC ở Pool Lending này?

Rất đơn giản, quy trình swap DAI/ USDC ở các Pool Lending sẽ diễn ra như sau:

• (1) Khi anh em bỏ DAI vào Pool, Curve sẽ chuyển DAI lên Compound, và đổi sang cDAI.
• (2) cDAI sẽ được swap qua cUSDC trên Curve.
• (3) cUSDC sẽ được đổi sang USDC trên Compound, bằng việc rút thanh khoản, không cho vay trên Compound nữa.

Vậy là anh em vẫn có thể swap DAI ⇒ USDC trên pool này.

Cá nhân mình thấy Lending Pool là một mô hình khá hay, dựa vào mô hình AMM của Curve, kết hợp cả Swap và Lending trong cùng 1 Pool, qua đó tận dụng hiệu quả nguồn vốn, các Liquidity Provider sẽ nhận được %APY cao hơn rất nhiều so với Pool thông thường.

Đổi lại, anh em phải chịu rủi ro từ các Lending Protocol như Compound, Aave, Yearn Finance,…

Anh em có ý định cung cấp thanh khoản Stablecoin hoặc có ý định cho vay stablecoin, có thể xem xét Pool này trên Curve.

Tiếp theo, chúng ta đến với 1 mô hình cũng khá độc đáo trên Curve, đó là Base và Metapool.

Base và Metapool

Base và Metapool là sản phẩm kết kết hợp:

• Base: 1 stablecoin bất kì.
• Metapool: 1 Pool có sẵn trên Curve Finance.

Ví dụ minh họa dưới đây sẽ giúp anh em hiểu hơn mô hình về Base và Metapool:

Mình chọn Base là stablecoin USDP, Pool sẽ là Pool 3pool với LP token là 3CRV. Gộp lại chúng ta sẽ có 1 Pool USDP/ 3CRV.

Thông qua mô hình Base và Metapool này, anh em có thể giao dịch USDP với 1 trong 3 stablecoin trong Pool 3pool 1 cách dễ dàng.

Quy trình giao dịch sẽ diễn ra như sau:

• (1) Trader sẽ bỏ USDP vào Pool, Curve Finance sẽ tự động swap USDP sang LP token 3CRV.
• (2) 3CRV token sau đó sẽ được chuyển đến Pool 3pool và rút thành khoản.
• (3) Quy trình rút thanh khoản cũng tương tự như mình đã đề cập ở trên. Từ $100 3CRV token sẽ đổi thành 15 DAI + 35 USDC + 50 USDT, và sau đó sẽ đổi ra 100 DAI cho người dùng.

Tổng lại cả quy trình, người dùng sẽ giao dịch thành công từ USDP sang DAI.

Tương tự, nếu anh em muốn swap DAI, USDT, USDC sang USDP, quy trình sẽ diễn ra như sau:

Có thể thấy, mô hình này giúp:

• Tăng hiệu quả sử dụng vốn: Mô hình tận dụng được thanh khoản từ các LP token 3CRV.
• Tăng thanh khoản cho các Stablecoin có thanh khoản kém: Các dự án vốn hóa nhỏ bây giờ không cần phải thêm quá nhiều thanh khoản mới tạo được Pool ⇒ Mô hình này giúp Curve thu hút được gần như tất cả các dự án Stable Assets mới, dựa trên thanh khoản có sẵn trong những Pool thông thường trên nền tảng Curve.

SynthSwap

SynthSwap là gì?

Đây là sản phẩm kết hợp giữa 2 Protocol Curve Finance và Synthetix, SynthSwap sẽ được ra mắt trong Curve v3.

SynthSwap giúp anh em giao dịch 2 tài sản bất kỳ với slippage rất thấp, 2 tài sản này không cần phải có giá trị tỉ lệ 1:1.

Mô hình hoạt động của SynthSwap:

Ví dụ anh em muốn đổi từ ETH sang BTC, Quy trình hoạt động của SynthSwap diễn ra như sau:

Mô hình hoạt động của SynthSwap

• (1) ETH được chuyển sang sETH thông qua Pool ETH/sETH trên Curve (Slippage ~0).
• (2) sETH được chuyển sang sBTC thông qua cơ chế mint & burn của Synthetix (Slippage= 0).
• (3) sBTC sẽ được swap sang BTC thông qua Pool BTC/sBTC trên Curve (Slippage ~0).

Tổng lại cả quy trình, anh em sẽ swap được ETH sang BTC với mức Slippage ~ 0, thấp hơn rất rất nhiều so với việc anh em swap trên các AMM khác như Uniswap, SushiSwap,…

Anh em thấy đấy, chỉ dựa trên mô hình cơ bản AMM Curve và qua 1 bài bước cải tiến, dự án Curve Finance đã xây dựng được những tính năng rất hay, đánh đúng vào nhu cầu thực của người dùng DeFi.

Tiếp theo, chúng ta sẽ đi qua Phần quan trọng nhất: Curve Finance capture value cho CRV token như thế nào.

3. Curve Finance capture value cho CRV token như thế nào?

Curve Finance ra mắt vào đầu tháng 8/2020, cũng là 1 trong những AMM đầu tiên trên thị trường, đã có thời điểm CRV lên đến $54.

Tuy nhiên, vào thời gian đầu, CRV token thưởng cho các Liquidity Provider là rất lớn, đồng thời khi đó CRV token cũng không có quá nhiều use case, vậy nên các LP đã nhanh chóng bán CRV sau khi farm được. CRV token sau đó đã rớt giá thê thảm, xuống mức đáy là $0.33, giảm hơn 150 lần từ mức giá đỉnh.

Nhưng qua thời gian, cộng đồng Curve Finance đã từ từ vực dậy được, từ từ thiết kế lại tokenomics của CRV token, Curve Finance hiện đang là DEX về Stablecoin số 1 và cũng là 1 trong những AMM hàng đầu thị trường hiện nay.

Bây giờ chúng ta sẽ tìm hiểu về tokenomics mới của CRV token.

veCRV

CRV token có 3 use case chính:

• Governance: Quản trị.
• Staking: Nhận phí giao dịch.
• Boosting: Tăng phần thưởng CRV token nếu anh em cung cấp thanh khoản.

Tuy nhiên để nhận được cả 3 use case của CRV token, dự án yêu cầu anh em phải lock CRV và nhận về veCRV.

Thời gian lock CRV tối thiểu là 1 tuần, dài nhất là 4 năm. Nếu anh em khóa CRV càng lâu, anh em sẽ nhận được càng nhiều veCRV. Khi đó, 3 use case mà anh em nhận được sẽ càng nhiều.

Ví dụ:

• Anh em khóa 1000 CRV trong 4 năm, anh em sẽ nhận được 1000 veCRV.
• Anh em khóa 1000 CRV trong 1 năm, anh em sẽ nhận được 250 veCRV.
• Anh em khóa 1000 CRV trong 1 tuần, anh em chỉ còn nhận được 4.79 veCRV.

Ví dụ anh em chọn khóa 4 năm và nhận về 1000 veCRV, 1 năm sau, số veCRV sẽ còn 750, và sau 4 năm anh em sẽ không còn veCRV nào và nhận về CRV token.

Qua đó, anh em có thể thấy Curve Finance đã xây dựng hệ thống Quản trị + Chia thưởng rất công bằng như thế nào, chia phần thưởng cao hơn cho những người dùng ở lại lâu dài với dự án.

Nếu anh em khóa 4 năm, anh em sẽ được nhận phí giao dịch, được tăng phần thưởng,… gấp 4 lần người chỉ khóa 1 năm.

Phí giao dịch

Đây là 1 trong những use case cơ bản của CRV token.

Quay trở lại với mô hình hoạt động của AMM Curve. veCRV holder sẽ nhận phí giao dịch khi có bất kì giao dịch nào diễn ra trong bất kì Pool nào của Curve.

Mục (3), veCRV nhận phí khi phát sinh giao dịch trên Pool của Curve

Hiện tại ở tất cả các Pool, phí giao dịch đều là 0.04%, 50% sẽ chia trực tiếp cho LP token, 50% còn lại dùng để mua token 3CRV và chia cho veCRV holder.

Rõ ràng, việc chia lại phí không chỉ có ý nghĩa là san sẻ phần doanh thu cho các veCRV-holder, những chủ dự án, mà còn giúp tăng thanh khoản trong Pool 3pool, Pool tốt nhất, được nhiều người sử dụng nhất ⇒ Việc chia phí cũng tạo thêm được giá trị thặng dư trong tương lai.

Boosting

Đây là 1 tính năng đặc biệt trong Curve Finance mà cả Uniswap và SushiSwap đều không có.

Nếu anh em đồng thời:

• Nắm giữ veCRV.
• Cung cấp thanh khoản vào các Pool trên Curve.

Anh em sẽ được tăng phần thưởng lên đến x2.5 lần khi tham gia bất cứ Pool nào trên Curve.

Hình ảnh dưới đây sẽ cho anh em thấy sức mạnh của tính năng này.

Mình giải thích sơ về hình ảnh trên:

Ví dụ, anh em cung cấp thanh khoản cho Pool sUSD, ngoài phần thưởng thông thường, thì anh em còn nhận được CRV token khuyến khích từ Curve Finance với APY là 13.73%. Nhưng nếu anh em có nắm giữ veCRV ở 1 số lượng nào đó, mức khuyến khích CRV token của anh em có thể tăng x2.5 lần số đó, lên đến 13.73%*2.5 = 34.32%.

Thông qua Boosting, APY ở các Pool đã tăng lên rất cao.

Theo mình đây chính là use case thu hút nhất của CRV. Nó giúp:

• Tăng nhu cầu mua CRV.
• Tăng nhu cầu Staking CRV lâu để nhận thêm veCRV.
• Tăng thanh khoản cho tất cả các Pool trên Curve.

Đây đều là những điều mà Curve holder và cả dự án Curve Finance đều cần. Cơ chế Boosting thực sự là 1 “liều thuốc dolphin” thúc đẩy sự phát triển dự án.

Nhận xét về token CRV

Nếu Uniswap V2 dùng UNI token để quản trị, Sushiswap dùng SUSHI token để Quản trị + chia sẻ doanh thu, thì Curve Finance thực sự đã đưa native token của dự án lên 1 tầm cao mới.

Token CRV được dùng để:

• Quản trị.
• Nhận phí từ Protocol.
• Dùng để bootstrap ngược lại cho Protocol.

Qua đó tạo nên 1 vòng flywheel tích cực. Có thể nói, CRV token là một trong những nguyên nhân chủ chốt thúc đẩy tăng trước của cả dự án Curve Finance.

Vào thời điểm bài viết, hiện có hơn 50% CRV token đang được khóa, với thời gian khóa trung bình lên đến 3.65 năm. Điều đó cho thấy, nhu cầu Staking CRV để nhận nhiều veCRV là cao đến mức nào.

4. Tổng kết về mô hình hoạt động của Curve

Chúng ta đã đi qua từng mảnh ghép của Curve Finance, bây giờ mình sẽ tổng hợp lại toàn bộ quy trình hoạt động của dự án AMM độc đáo này.

Các thành phần chính tham gia

Có 5 thành phần chính tham gia vào Mô hình hoạt động của Curve, bao gồm:

1. Curve Finace: Curve Finance xây dựng 1 thị trường giao dịch phi tập trung cho người dùng DeFi, dự án gồm 2 sản phẩm chính:

• StableSwap: Đây là sản phẩm chính hiện nay, hỗ trợ Swap Stable Assets và thêm nhiều tính năng đặc biệt như Lending, Base & Metapool.
• SynthSwap: Kết hợp tính năng của 2 Protocol Curve và Synthetix, hỗ trơ giao dịch 2 tài sản bất kì với mức slippage cực thấp.

1. Liquidity Provider: Thành phần quan trọng, cung cấp thanh khoản vào các Pool trong 2 sản phẩm chính của Curve. Curve có nhiều cách để khuyến khích đối tượng tham gia này.

2. Trader: Người dùng của dự án, tạo ra 100% doanh thu cho Curve Finance.

3. Dự án: Các dự án, đặc biệt là các dự án nhỏ có tham gia vào hệ sinh thái của Curve thông qua Metapool Factory, giúp dự án tạo các Pool thanh khoản trên Curve mà không tốn quá nhiều tiền.

4. CRV holder: Chủ dự án, người nắm token quản trị của dự án Curve. CRV tham gia vào hệ sinh thái Curve Finance thông qua việc khóa token và nhận veCRV.

=> Thông qua cơ chế chia thưởng, boosting, quản trị,… Curve Finance đã kết nối tất cả thành phần này lại với nhau và tạo nên 1 dự án AMM hàng đầu hiện nay.

Quy trình hoạt động của toàn bộ dự án Curve

Quy trình sẽ diễn ra như sau:

Quy trình hoạt động của toàn bộ dự án Curve Finance

• (1) Sau khi Curve đã tạo ra sân chơi cho các đối tượng tham gia, Liquidity Provider là đối tượng đầu tiên khởi động trò chơi này bằng việc cung cấp thanh khoản, họ sẽ nhận về LP token.
• (2) Người tham gia ở đây sẽ là các Trader, những người có nhu cầu swap các Stable Assets với chi phí thấp. Trong quá trị giao dịch, họ sẽ chịu 1 khoản phí nhỏ 0.04%.
• (3) Số phí này sẽ được chia làm 2 phần:

• (3.1) 0.02% (50%) được chia lại cho Liquidity Provider.
• (3.2) 0.02% (50%) còn lại sẽ được dùng để mua token 3CRV, và chia lại cho veCRV-holder.

• (4) Ngoài việc nhận được phí giao dịch, Liquidity Provider còn có thể đem Staking LP token để nhận thêm CRV thưởng.
• (5) Đối với CRV-holder, để nhận được phí giao dịch, họ sẽ phải khóa CRV của mình để nhận về veCRV.
• (6) veCRV-holder sẽ được hưởng rất nhiều use case, 1 trong những use case xịn nhất là được tăng phần thưởng CRV token khi tham gia cung cấp thanh khoản. Điều này thúc đẩy các chủ dự án veCRV-holder cũng tích cực tham gia đóng góp thanh khoản, xây dựng dự án nhiều hơn là việc chỉ đơn thuần Staking và nhận tiền.

Thông qua mô hình này, anh em có thể thấy Curve Finance rất chú trọng vào các Liquidity Provider:

• Các yếu tố Incentives và bootstrap (2), (4.1) và (6) sẽ đẩy mạnh hoạt động của Liquidity Provider hơn.
• Khi Liquidity được hỗ trợ tốt ⇒ TVL, thanh khoản trong Curve sẽ tăng ⇒ Thu hút nhiều Trader, Volume tăng ⇒ Phí giao dịch thu được tăng ⇒ Động lực để CRV và Cung cấp thanh khoản ⇒ … .

Đây chính là mô hình Flywheel của Curve Finance.

Anh em nghĩ sao về mô hình hoạt động này?

Cá nhân mình thấy đây là một mô hình hoạt động cực kì hay, không chỉ hay trong vấn đề kĩ thuật, mà hay trong cách dự án thiết kế tokenomics, xây dựng một mô hình kinh doanh hiệu quả:

• Về sản phẩm: Ngoài Curve AMM được tối ưu bằng những thuật toán và chọn ra thị trường ngách, thì mình thực sự ấn tượng với các tính năng đặc biệt của Curve, có tính sáng tạo rất cao, phát triển được những sản phẩm và tính năng phù hợp với nhu cầu người dùng như Lending Pool, Base và Metapool, Synthswap.
• Về token CRV: Cách thiết kế tokenomics công bằng, CRV-holder không đơn thuần chỉ là chủ sở hữu của dự án, chỉ cần Staking và nhận thưởng. CRV-holder được khuyến khích làm nhiều hơn, tham gia vào mạng lưới để cùng nhau phát triển, qua đó tạo được sự gắn kết giữa các đối tượng tham gia trong cộng đồng.

Tuy nhiên, mô hình nào cũng có nhược điểm, và theo mình, đây là 2 nhược điểm chính của mô hình Curve Finance:

• Nguồn cung CRV tăng cao: Như mình đã nói ở trên, khi anh em vừa hold veCRV vừa cung cấp thanh khoản, anh em có thể nhận được phần thưởng CRV token gấp đến x2.5 lần so với thông thường. Việc này thu hút thêm nhiều TVL hơn, nhưng đồng thời cũng tạo áp lực bán CRV trong tương lai.
• Tính năng đặc biệt tốn nhiều chi phí: Đây có lẽ là điều anh em dễ nhận ra khi nhìn vào mô hình hoạt động của các tính năng đặc biệt của Curve, khi các tính năng này yêu cầu đi qua khá nhiều Route.

Ví dụ như tính năng Base và Metapool, để swap USDP sang DAI, anh em phải đi qua đến 4 route. Vậy nên những tính năng này sẽ thực sự hiệu quả khi anh em giao dịch với khối lượng lớn, hoặc Curve Finance sẽ chuyển lên Layer-2 trong tương lai.

5. Cơ hội sắp tới trong Curve Finance

Có thể nói, hiện tại Curve Finance không có đối thủ trong mảng DEX về Stable Assets. Không những thế, Curve Finance còn phát triển thêm nhiều tính năng, cho phép người dùng vừa Lending vừa cung cấp thanh khoản, tận dụng nguồn thanh khoản có sẵn trong Pool,…

Trong tương lai, cơ hội trong Curve Finance sẽ đến từ bản cập nhật Curve v3 với 2 tính năng chính là Metapool Factory và SynthSwap.

(1) Metapool Factory: Đây là sản phẩm cho phép nhiều dự án khác dễ dàng tạo Pool trên Curve mà không cần phải xin phép, dựa trên mô hình Base & Metapool.

Điều này sẽ giúp Curve hợp tác với nhiều bên hơn, đồng thời với nguồn thanh khoản dồi dào từ các Pool sẽ có, khả năng Curve thu hút được thanh khoản các dự án là rất lớn, qua đó củng cố vị trí DEX Stable Assets số 1 của mình.

(2) SynthSwap: Như mình đã nói ở trên, SynthSwap cho phép giao dịch 2 token bất kì với Slippage cực thấp, điều này sẽ mở ra 1 thị trường cực kì rộng lớn cho Curve trong tương lai. Thậm chí còn có thể cạnh tranh với Uniswap V3.

Ngoài ra, cơ hội phát triển sắp tới của Curve là phát triển trên các Chain khác. Hiện dự án Curve đã được ra mắt trên Ethereum, Polygon và đã thông báo sẽ chuyển qua Polkadot, và chắc chắn sẽ còn mở rộng ra thêm nữa trong tương lai.

6. Nhận xét và kết luận về mô hình hoạt động của Curve

Curve Finance khởi đầu là một AMM giao dịch Stablecoin nhưng hiện tại dự án đang đi xa hơn thế rất nhiều.

Tổng kết lại về mô hình hoạt động của Curve Finance, chúng ta rút ra 1 số ý chính như sau:

• Curve Finance chọn ra 1 thị trường ngách, khác biệt hoàn toàn với các DEX khác và hiện đang dẫn đầu ở mảng này.
• Bằng việc tích hợp thêm nhiều tính năng/ sản phẩm mới, dựa trên nền tảng AMM StableSwap, Curve hiện không chỉ còn là 1 nơi để giao dịch Stable Assets, mà còn hỗ trợ thêm Lending, hỗ trợ các dự án mới có thêm thanh khoản,…
• CRV tokenmics của CRV là 1 trong những nguyên nhân chính dẫn đến sự thành công của Curve hiện nay.
• Curve thành công trong việc gắn kết các thành phần tham gia dự án và xây dựng được 1 mô hình Flywheel chất lượng.
• Tiềm năng của Curve là rất lớn trong tương lai, có thể cạnh tranh với cả Uniswap V3.

Nếu bạn mới tìm hiểu Cosmos Network, một trong những thuật ngữ đầu tiên bạn sẽ gặp là IBC (Inter Blockchain Communication) và đa phần các tác giá đó đều đồng ý rằng IBC là tính năng rất quan trọng của Cosmos Network. Vậy chính xác thì IBC là gì và tại sao nó lại quan trọng với Cosmos Network?

1. Hướng tiếp cận để nâng cao khả năng mở rộng & quy mô của smart contract

Nói chung lấy Ethereum làm chuẩn thì hiện tại có ba con đường chính để nâng cao khả năng mở rộng & quy mô của các smart contract.

Con đường thứ nhất là thông qua việc sử dụng công nghệ Rollup, đây là công nghệ cho phép gói các giao dịch diễn ra ở L1 trên sidechain thành một block tổng hợp duy nhất và ghi lại lên Blockchain L1 ban đầu. Điều này cho phép dữ liệu giao dịch ngoài chuỗi có sẵn trên layer 1 bất cứ lúc nào cần thiết để xác thực quá trình chuyển đổi trạng thái. Đây đang là công nghệ mở rộng Layer 2 mà Ethereum đang sử dụng.

Bạn có thể tưởng tượng giống như việc xây dựng nên các tòa nhà chọc trời trên Ethereum. Mặc dù chúng không thể mở rộng tùy ý, nhưng là một cách tốt trong ngắn & trung hạn để giảm bớt áp lực tắc nghẽn. Dưới đây là “18 tòa nhà cao tầng” đang hoạt động trên Ethereum.

Con đường thứ hai là xây dựng blockchain Layer 1 hoàn toàn mới để đạt được thông lượng và khả năng mở rộng cao hơn bằng các công nghệ khác.

Ví dụ, trong trường hợp của Solana & Internet Computer để đạt được thông lượng cao hơn, chúng yêu cầu mỗi node phải cực kỳ mạnh mẽ. Điều này có nghĩa là việc xử lý giao dịch không còn được thực hiện bởi đại đa số người dùng bình thường bởi vì để làm việc đó họ sẽ cần đầu tư một số tiền không nhỏ vào phần cứng máy tính, công việc này thích hợp với các cá nhân hoặc tổ chức am hiểu kỹ thuật và có nguồn tài chính dồi dào. Đương nhiên điều này là một sự trade-off vì nó ảnh hưởng tới tính phân quyền của blockchain.

Dưới đây là yêu cầu về phần cứng máy tính để chạy một Node trên Solana:

Con đường Thứ 3 là kết hợp các blockchains không đồng nhất với nhau thông qua “các giao thức tương tác”. Chúng giống như việc xây dựng hệ thống đường cao tốc trên khắp đất nước, kết nối một loạt các tỉnh của Việt Nam giúp việc di chuyển qua lại dễ dàng và nhanh chóng. Các dự án nổi bật trong nhóm thứ 3 có thể kể đến là Cosmos, Polkadot, Avalanche.

2. Cosmos Network & Inter Blockchain Communication (IBC) là gì?

Cosmos Network bao gồm các blockchain độc lập khác nhau được xây dựng dựa trên framework mà Cosmos cung cấp. Mục tiêu của nó là một hệ sinh thái tập trung vào khả năng mở rộng và sử dụng của blockchain riêng biệt bằng cách sử dụng sử dụng các “giao thức tương tác” (interoperability protocols).

Các sản phẩm cốt lõi của Cosmos bao bồm;

• Tendermint core: Nó là cơ chế đồng thuận cốt lõi được sử dụng ở các blockchain riêng biệt trong Cosmos Network.
• Cosmos SDK: Nó là một bộ công cụ giúp cho các nhà phát triển muốn tạo blockchain riêng cho ứng dụng của họ trên Cosmos Network.
• Inter Blockchain Communication (IBC): Là giao thức giao tiếp xuyên chuỗi của Cosmos, giúp Cosmos Network thực hiện hóa tầm nhìn “Internet of Blockchain”.

Cơ bản, bạn có thể xem Inter Blockchain Communication (IBC) là các hệ thống đường cao tốc giúp kết nối các blockchain riêng riêng trong Cosmos Network mà mình đã ví von ở phần trên.

Ở cấp độ cao hơn, IBC là một giao thức giao tiếp xuyên chuỗi, nó cho phép các blockchain riêng biệt trong Cosmos Network chuyển token và dữ liệu tùy ý giữa nhau.

Các chain này kết nối và giao tiếp thông qua một chốt hai chiều, cơ chế tương tự được sử dụng để di chuyển token từ Ethereum sang các sidechains.

Khi người dùng gửi một giao dịch cross-chain hợp lệ đến một IBC endpoint, chain gốc sẽ đóng băng các token được gửi trong khi các chain đích nhận được số lượng wrapped token tương ứng. Người dùng có thể gửi các wrapped token này trở lại chain ban đầu để nhận lại token “thực” của họ.

Điểm khác biệt của IBC và các Bridge chuyên biệt được thực hiện bởi các chain riêng lẻ trong Cosmos Network chính là việc IBC cho phép triển khai trên quy mô cả Cosmos network, miễn là các chain đó tích dã tích hợp IBC và tính permissionless mà nó cung cấp.

3. Ý nghĩa và tiềm năng của IBC với hệ Cosmos

Việc chuyển giao tài sản permissionless thông qua Cosmos Hub cho phép sự hợp tác kinh tế liền mạch giữa các chain và dự án riêng biệt trên Cosmos Network.

Hiện nay, Cosmos Network là nơi có giá trị cryptocurrency trị giá hơn $130B trên 40 ứng dụng và dịch vụ bao gồm Binance Smart Chain, Terra, Crypto.org, Thorchain, Secret network,…. Trong đó cũng có những hệ sinh thái L1 phát triển hàng đầu hiện nay như Terra. Chi tiết tại đây.

Ví dụ: Sau khi Terra kết nối với IBC, UST có thể được chuyển qua lại 18 chain (đã kết nối IBC) trong Cosmos Network và người dùng có thể sử dụng chúng trong các ứng dụng DeFi khác nhau.

Trong trường hợp không có IBC, nếu Terra muốn làm được điều tương tự, họ phải xây dựng 18 bridge riêng biệt, mỗi bridge kết nối đến một chain tương ứng. Điều này phức tạp và tốn nhiều thời gian để triển khai.

Bên cạnh đó, IBC cũng góp phần tích lũy giá trị cho ATOM (native token của Cosmos Hub) thông qua Gravity DEX, một hybrid DEX kết hợp giữa AMM và Orderbook.

Mặc dù Gravity sẽ không bắt buộc các token cụ thể để cung cấp thanh khoản, nhưng khả năng cao ATOM trở thành một trong những token được sử dụng rộng rãi trong các nhóm thanh khoản của Gravity, tương tự trường hợp của ETH và các AMM trên Ethereum.

Gravity có thể trở thành trung tâm thanh khoản chính của Cosmos Hub & Cosmos Network, nó cho phép các nhà cung cấp thanh khoản ATOM kiếm được một phần swapping fee. Hơn thế, Gravity sẽ dẫn đến sự gia tăng hoạt động trên chuỗi, dẫn đến việc phí giao dịch được tạo ra nhiều hơn.

Ngoài ra, tính năng Interchain Staking sắp được ra mắt sẽ cho phép các Cosmos Zone chia sẻ nguồn bảo mật từ Cosmos Hub validator. Tính năng Shared security không phải là một khái niệm mới, đây là thiết kế cốt lõi của Polkadot.

Nhưng cách tiếp cận của Cosmos khác vì nó dự định sử dụng mô hình chọn tham gia, có nghĩa là, các Zone có thể chọn tham gia hoặc không. Các Cosmos Zone tham gia có thể được hưởng lợi từ các tính năng tương tác của Cosmos Hub trong khi vẫn độc lập. Ở cấp độ cao, nó sẽ cho phép các ATOM holder delegate ATOM của họ để tham gia bảo mật cho nhiều Cosmos Zone. Đổi lại, họ nhận về phí giao dịch và phần thưởng lạm phát mạng của Cosmos Zone được đảm bảo.

Ngoài ra, IBC cũng đặt nền móng cho các hợp đồng đa chuỗi. Ý nghĩa nằm ở việc cho phép truyền dữ liệu và thông điệp giữa các hợp đồng, với sự phân chia logic trên các blockchains.

4. Tổng kết

Như vậy chúng đã tìm hiểu IBC là gì và tầm quan trọng của IBC đối với hệ sinh thái của Cosmos

Thị trường DeFi ngày càng trở nên phức tạp. Đi cùng với sự phát triển đó là những mô hình hay thuật ngữ từ tài chính truyền thống được các Crypto Builders tận dụng để đưa vào xây dựng sản phẩm của mình. Dạo quanh thị trường trong thời gian gần đây mình có phát hiện thấy nhiều dự án/Protocols có đề cập tới chỉ số Delta. Do đó, để anh em có thể hiểu rõ hơn về chỉ số này cũng như dễ dàng tiếp cận hơn với các sản phẩm trong tương lai thì trong khuôn khổ bài viết, mình sẽ giới thiệu với anh em chi tiết về Delta và các chiến lược đầu tư dựa trên đó.

1. Chỉ số Delta trong lĩnh vực tài chính

Delta là gì?

Theo cách hiểu đơn giản, trong lĩnh vực tài chính, Delta là một chỉ số đo lường sự nhạy cảm của giá tài sản phái sinh so với sự thay đổi giá tài sản cơ sở của chúng.

Theo cách khó hiểu và “toán học” hơn thì Delta là đơn vị để đo sự biến thiên của một đại lượng thường được tính toán bằng cách đạo hàm bậc 1 của hàm số đại lượng đó.

Ví dụ: ETH Call Option (một sản phẩm phái sinh của ETH, hay còn gọi là quyền chọn ETH) có chỉ số Delta là 0.5. Điều này có nghĩa là:

• Khi giá ETH tăng thêm $1 thì giá của ETH Call Option sẽ tăng $0.5.
• Ngược lại nếu giá ETH giảm $1 thì giá của ETH Call option sẽ giảm $0.5.

Chỉ số Delta có thể âm, dương hoặc bằng 0 tuỳ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau như:

• Sản phẩm phái sinh là gì (Call Options, Put Options, Futures,…).
• Vị thế (đang Long hay đang Short).
• Trạng thái của vị thế (đang ITM, ATM hay OTM đối với Options, thời gian đáo hạn là bao lâu,…).
• …

Thông thường, chỉ số Delta được sử dụng để tính toán và xác định rủi ro của sản phẩm Options (quyền chọn).

Ngoài ra, với cách quy định như trên thì nghiễm nhiên Perpetual Future sẽ thường có Delta ~1 (do Perpetual Future thường có giá rất sát so với tài sản cơ sở do cơ chế Funding rate). Và tất nhiên, tài sản cơ sở sẽ luôn có chỉ số Delta bằng 1.

Delta thường được sử dụng với mục đích gì?

Chỉ số Delta thường được tính toán bằng máy tính và cập nhật Real-time. Giá trị Delta có tác động rất lớn tới sự di chuyển giá của sản phẩm phái sinh (thường là Options).

Các nhà đầu tư, traders, quản lý quỹ,… thường sử dụng chỉ số này để dự đoán, xác định hành động giá của Options. Từ đó đưa ra được các chiến lược như đầu cơ kiếm lời, phòng thủ danh mục,…

Một vai trò quan trọng khác của Delta đó là được sử dụng để định giá Options. Bằng những mô hình tính toán phức tạp mà Delta là chỉ số then chốt, họ có thể xác định giá trị Options ⇒ Giúp cho việc giao dịch, thiết kế danh mục với Options trở nên dễ dàng hơn.

Trên thực tế, ngoài Delta ra thì còn có nhiều chỉ số khác được sử dụng để xác định mức độ rủi ro của các sản phẩm phái sinh như Gamma, Theta, Vega, Rho,… tuy nhiên việc xác định cũng như áp dụng các chỉ số này là khá phức tạp, cũng như chưa phù hợp với thị trường Crypto trong bối cảnh hiện tại.

Do vậy, mình sẽ cập nhật cho anh em về những yếu tố này trong thời điểm thích hợp. Còn trong chủ đề ngày hôm nay mình sẽ chỉ đề cập nhiều tới Delta.

Theo góc nhìn của mình, trong thị trường Crypto hiện nay, thuật ngữ này dường như không được nhắc đến nhiều cũng như được áp dụng rất ít bởi nhà đầu tư cá nhân do sự “khó hiểu” của nó.

2. Chiến lược Delta Neutral

Chiến lược đầu tư Delta Neutral là gì?

Neutral có nghĩa là trung lập, như vậy chiến lược Delta Neutral có nghĩa là giữ cho vị thế của danh mục có tổng Delta bằng 0. Mình có thể lấy một vài ví dụ khá đơn giản để cho anh em có thể hiểu hơn về chiến lược này.

Ví dụ 1: Sử dụng chiến lược Delta Neutral khi tham gia Binance Launchpad

Giả sử giá BNB hiện tại đang là $500, bạn mua 20 BNB ($10,000) để tham gia Binance Launchpad. Đồng thời lúc đó, bạn mở một lệnh Short 20 BNB (giá $500) ký quỹ $10,000 (không sử dụng đòn bẩy) trên sàn FTX.

Lúc này tổng Delta của vị thế của bạn sẽ là 0, trong đó:

• Mua 20 BNB, tổng Delta vị thế +20 (vì mua spot tài sản cơ sở Delta sẽ bằng 1).
• Short 20 BNB, tổng Delta vị thế -20 (vì khi short futures thì Delta sẽ ~ -1).
• Bạn đang ở vị thế Delta Neutral.

Như vậy, trong trường hợp này tổng tài sản danh mục của bạn sẽ không bị thay đổi bởi sự biến động của giá BNB (trừ trường hợp lệnh Short của bạn bị thanh lý). Lúc này lãi của bạn sẽ phụ thuộc vào ROI của token trên Binance Launchpad.

Theo quan sát của mình, khi tham gia Binance Launchpad, số lượng oversubscribed sẽ lên tới khoảng vài trăm lần (giả sử khoảng 500 lần) ⇒ Chỉ 0.2% vốn của bạn sẽ được dùng để mua token Launchpad.

Theo như số liệu mình thu thập được thì ATH của các dự án trong năm 2021, 2022 của Binance Launchpad sẽ rơi vào khoảng 10x – 80x.

⇒ Giả sử trung bình khi listing bạn chốt được giá khoảng x10 – x20 so với giá IEO, có nghĩa là mỗi lần làm như thế bạn sẽ có mức lời khoảng 2% – 4% (so với tổng số lượng vốn mua BNB).

Nếu Binance trong 1 năm có 6 lần IEO như vậy thì bạn đã có thể dễ dàng kiếm lời được một khoản nho nhỏ. Mức lợi nhuận này tuy không quá cao nhưng nó cũng không chiếm dụng vốn của bạn trong toàn bộ thời gian mà chỉ trong lúc diễn ra Launchpad. Và quan trọng hơn đây là chiến lược có tỷ lệ thắng khá cao (kiếm lời an toàn).

Và bạn hoàn toàn có thể sử dụng đòn bẩy (bằng cách vay USD để mua BNB hay nhiều cách khác), chưa kể đến việc có những đồng có ROI cao hơn mức x10 – x20 thì sẽ khiến ROI thực tế bạn nhận được sẽ cao hơn rất nhiều.

Ví dụ 2: Áp dụng Delta Neutral trong việc Farming

Trong ví dụ này mình sẽ sử dụng tính năng Simulation và một chiến lược có sẵn của Francium để anh em dễ hình dung hơn. Hiện tại Francium có một chiến lược Farming gọi là Pseudo – Delta Neutral Hedging Strategy.

Giả sử anh em đang có 400 USDC để đi Farm sử dụng chiến lược này. Theo đó, Francium sẽ triển khai như sau:

Trước tiên, vốn của anh em sẽ được tách thành 2 phần khác nhau:

• Phần đầu tiên, có giá trị 100 USDC sẽ được sử dụng để Farm whETH – USDC với đòn bẩy 3x (vay USDC):

• Đòn bẩy 3x ⇒ Vay thêm 200 USDC từ nền tảng.
• Farming dựa trên việc Add LP vào Raydium nên 150 USDC sẽ được Swap sang whETH để Add LP.
• Điều này tương đương với việc anh em đang mua $150 whETH ⇒ Delta +150

• Phần thứ hai, có giá trị 300 USDC sẽ được sử dụng để Farm whETH – USDC đòn bẩy 3x (nhưng sẽ vay whETH):

• Đòn bẩy 3x ⇒ Vay thêm $600 giá trị whETH từ nền tảng.
• Tương tự như trên, $150 giá trị whETH sẽ được Swap lại thành USDC để thực hiện Add LP (450 USDC và $450 giá trị whETH).
• Tương đương với việc bán $150 whETH ⇒ Delta -150.

Tổng Delta vị thế sẽ là 0 ⇒ Trạng thái Delta Neutral.

Giả sử anh em sẽ Farm trong khoảng thời gian là 90 ngày.

Nếu giá whETH dao động trong khoảng $1,600 – >$4,000 thì anh em chắc chắn sẽ có lãi. Và sẽ lãi nhất nếu giá trong khoảng $2,700 – $2,900.

Delta Neutral với sản phẩm Options

Chỉ số Delta thường được gắn liền với sản phẩm Options, do đó nó cũng được sử dụng để triển khai các chiến lược khác nhau.

Một ví dụ về chiến lược Delta Neutral trên sản phẩm Options:

Cổ phiếu X đang Trading với $50, triển khai Delta Neutral Options:

• Short ATM Call Options (Strike $50, Delta 0.5) ⇒ Options đang được định giá $2 trên thị trường.
• Short ATM Put Options (Strike $50, Delta -0.5) ⇒ Options đang được định giá $2 trên thị trường.
• Giả sử mỗi loại Short với Volume là 100 Options thì sẽ thu về $400 cùng với tổng Delta vị thế bằng 0 (Delta Neutral).

Khi đáo hạn Options:

• Nếu X vẫn ở giá $50 ⇒ Thu về $400 lợi nhuận.
• Nếu X được giao dịch trong khoảng giá $48 – $52 thì vị thế của chúng ta vẫn thu về lợi nhuận nhưng sẽ nhỏ hơn $400.
• Nếu X được giao dịch ngoài khoảng giá trên thì vị thế của chúng ta sẽ bị lỗ, tuy nhiên do danh mục của chúng ta là Delta Neutral nên có thể đóng vị thế Short Options trước thời gian đáo hạn để giảm thiểu rủi ro.

Mình biết đến đoạn này nhiều anh em chưa nắm được những kiến thức căn bản về Options sẽ cảm thấy khá bối rối, không hiểu gì cho lắm và có rất nhiều câu hỏi trong đầu. Tuy nhiên, anh em cũng không cần lo lắng vì khả năng áp dụng những chiến lược này với Retail Investor trên thị trường Crypto là rất khó khăn.

Thường thì Delta sẽ thay đổi liên tục và các con số cũng khó có thể “mơ mộng” được như ví dụ trên. Vì vậy, Delta Neutral thường sẽ được áp dụng bằng máy tính (đặc biệt là trong môi trường FinTech như Crypto), và cũng có thể đây cũng là một cơ sở để xây dựng những Protocol DeFi Options Vaults (DOVs).

Tóm lại, nếu anh em không thể hiểu rõ được Delta Neutral trong trường hợp này thì cũng không sao. Nhưng chúng ta cũng cần phải nắm rõ những điểm cơ bản như sẽ lãi lỗ trong những kịch bản nào, đâu là điểm chúng ta thu về được lợi nhuận cao nhất.

Ngoài ra, khi “Skin in the game” trên thị trường trong thời gian gần đây mình cũng có bắt gặp những Protocol làm về mảng Options đưa ra những thuật ngữ rất phức tạp như Guts, Straddle, Straggle, Butterfly, Butterfly Spread, … khi nhìn vào chắc hẳn những anh em không có nhiều chuyên môn sẽ chả hiểu gì. Bản chất chúng cũng là những chiến lược Neutral với Options mà thôi.

Để giúp đỡ anh em nào có nhu cầu tiếp cận với những thuật ngữ đó, mình cũng đã tìm thấy một nguồn giải thích rất kỹ cũng như có những hình ảnh minh hoạ, ví dụ rất rõ nét về những điểm trọng yếu của các chiến lược (mà mình đã đề cập ở trên). Anh em có thể tham khảo tại đây.

Bản chất Delta Neutral

Vậy bản chất của Delta Neutral là gì? Đây có phải là chiến lược chắc chắn thắng không? Câu trả lời rất đơn giản là không, trên thị trường gần như không có gì là chắc chắn 100% thắng cả.

Thật vậy, thông qua phân tích 2 ví dụ trên anh em cũng có thể nhận ra được rủi ro khi thực hiện chiến lược này là gì:

• Ở trong ví dụ 1, nếu chúng ta bị “cháy” lệnh Short BNB trước khi xong Launchpad thì vị thế cũng sẽ bị ảnh hưởng bởi biến động giá BNB.
• Còn ở trong vị dụ 2, thì biểu đồ PnL cũng đã cho chúng ta thấy lợi nhuận cũng sẽ bị thay đổi nếu giá whETH thay đổi. Ngoài ra khi giá whETH tăng thậm chí lợi nhuận của chúng ta còn bị giảm đi thay vì tăng lên như Farming thông thường và chỉ thu lời nhiều nhất khi giá có sự thay đổi nhỏ.

Do vậy, bản chất của Delta Neutral là tránh cho danh mục khỏi bị ảnh hưởng bởi những biến động giá “vừa đủ” trong một khoảng thời gian nhất định.

Delta Neutral thường rất khó áp dụng trên thị trường tài chính truyền thống, dường như chỉ sử dụng nhiều để phòng thủ danh mục với những rủi ro nhất định. Tuy nhiên DeFi là một nơi rất kỳ diệu khi những nhà đầu tư cá nhân cũng có thể tận dụng được chiến lược này trong việc kiếm lời từ Yield Farming, Launchpad,…

3. Delta Neutral được sử dụng để phát triển Protocol như thế nào?

Ở góc độ áp dụng để phát triển Protocol, thì mình thấy rằng Delta Neutral là một cách thức khá tốt trong việc cung cấp và duy trì thanh khoản.

Như đội ngũ Researchers của Coin98 Insights đã đề cập trong bài viết về DeFi 2.0 thì một trong những vấn đề nhức nhối nhất của DeFi đó là tính bền vững của thanh khoản.

Dựa trên Concept này đã có khá nhiều giải pháp được đưa ra như:

• Protocol Control Value của Olympus DAO, Fei Protocol,…
• Tokenomics thông minh của PancakeSwap.
• Incentives War như Curve,…

Mình sẽ lấy AMM để phân tích một khía cạnh khiến cho Liquidity trong DeFi không được bền vững. Khi cung cấp thanh khoản để trở thành LP cho AMM thì LP đó sẽ kỳ vọng lợi nhuận dựa trên 3 nguồn chính:

• Token trong Pool tăng giá.
• Phí giao dịch.
• Reward từ các chương trình Liquidity Mining.

Vậy khi token trong Pool giảm giá thì sao, nó sẽ tạo ra một hiệu ứng dây chuyền rất tệ với thanh khoản:

• LP gỡ Liquidity để bán.
• Reward cũng sẽ giảm ⇒ Mất động lực cung cấp thanh khoản.
• Phí giao dịch từ đó cũng giảm do thị trường ảm đạm hơn.

Thậm chí nếu AMM đó tiếp tục đẩy mạnh Reward để thu hút thanh khoản thì hậu quả sẽ còn tồi tệ hơn nữa khi sẽ tiếp tục góp phần tạo ra áp lực bán cho Token ⇒ Tiếp tục Negative Loop kể trên.

Tuy nhiên nếu trong trạng thái Delta Neutral thì biến động giá (đặc biệt là trong trường hợp giá giảm) sẽ ít tác động tới vị thế của LPs hơn. Đồng thời, trạng thái Delta Neutral cũng sẽ giúp cho LPs ít chịu thua lỗ hơn trong trường hợp giá giảm quá nhiều.

Giả sử mình thực hiện một chiến lược Delta Neutral khi Add LP cho UNI – ETH, mình sẽ add 1 ETH và đi vay 200 UNI (giả định khi đó giá của 1 UNI = 0.005 ETH) để cung cấp thanh khoản.

⇒ Vị thế lúc này của mình là Delta Neutral, giả sử mức Fee mình thu được trong một năm tương đương với 10% thì PnL của mình sẽ như sau:

Tại sao khi vay 200 UNI để Add Pair lại ra được vị thế Delta Neutral thì sẽ tính toán dựa trên đạo hàm, cụ thể thì anh em có thể đọc tại đây.

⇒ Như vậy nếu giá UNI dao động trong khoảng -50% → + 70% thì mình vẫn sẽ có lãi.

Và tất nhiên khi Hedging khỏi sự biến động như vậy thì anh em sẽ phải hy sinh upside được tạo ra khi token tăng giá và mất đi chi phí cơ hội.

Áp dụng cách thiết kế này khi cung cấp Liquidity thì các Protocol cũng có thể phần nào giải quyết được bài toán tính bền vững của thanh khoản (đặc biệt trong bối cảnh thị trường ảm đạm).

Tuy nhiên, cũng sẽ có những câu hỏi đặt ra như là:

• Chúng ta sẽ đi vay UNI ở đâu (như trong ví dụ trên)?
• Các Token khác với thanh khoản nhỏ hơn thì sẽ đi vay ở chỗ nào khi các Lending Protocol hiện tại không chấp nhận chúng?
• Liệu người dùng có chịu hy sinh lợi nhuận khi Token tăng giá để đưa vị thế LPs của mình vào trạng thái Delta Neutral?
• …

Áp dụng Delta Neutral vào để xây dựng các sản phẩm DOVs cũng sẽ là một ý tưởng để duy trì sự ổn định của thanh khoản với sản phẩm Options. Đặc biệt trong bối cảnh hiện nay, khi Options chưa được sử dụng nhiều và có rất nhiều các vấn đề liên quan đến thanh khoản.

4. Tổng kết

Nhìn chung, qua phân tích về chỉ số Delta, anh em có thể thấy về tốc độ trưởng thành của DeFi hiện nay đi cùng với sự phức tạp tăng lên theo thời gian. Thật vậy, ngày càng có những mô hình trong thị trường tài chính truyền thống được đưa vào áp dụng cho DeFi.

Thời gian vừa qua, Avalanche đã công bố những subnet đầu tiên, đây như một lời tuyên bố rõng rạc rằng Avalanche đã trở lại cuộc đua Internet of Blockchain với hai đối thủ là Cosmos và Polkadot, hôm nay mình sẽ cùng anh em review và so sánh chi tiết 3 dự án Avalanche với Subnet, Cosmos với IBC, Polkadot với Parachain, đâu là dự án đang chiếm ưu thế trong cuộc đua tam mã kịch tính này.

1. Các khái niệm cơ bản

Trước khi bắt đầu, mình sẽ cùng anh em ôn lại các định nghĩa cơ bản của 3 blockchain và cách thức các dự án này tham gia vào cuộc đua.

Avalanche và Subnet

Avalanche được xem là một nền tảng mã nguồn mở cho phép triển khai các ứng dụng tài chính phi tập trung, tài sản tài chính, kĩ thuật số cùng nhiều dịch vụ khác.

Cấu tạo của Avalanche hiểu đơn giản gồm mạng chính và các Subnet. Mạng chính lại được cấu thành từ 3 blockchain chính:

• X-Chain (Exchange Chain): Chuỗi trao đổi, đóng vai trò như nền tảng phi tập trung dùng để tạo và giao dịch các tài sản trên X-Chain với các tài sản khác kỹ thuật số có các bộ quy tắc riêng. Tất cả giao dịch ở chain này đều được tính phí bằng AVAX (X-Chain), là chuỗi phục vụ việc thanh toán.
• C-Chain (Contract Chain): Chuỗi hợp đồng, cho phép người dùng tạo ra các smart contract bằng cách sử dụng API của C-Chain, là nơi chạy các hợp đồng thông minh tương thích với máy ảo Ethereum (EVM). Các DApp anh em tương tác thường ngày trên Avalanche thực tế là ở C-Chain.
• P-Chain (Platform Chain): Chuỗi nền tảng, phụ trách việc điều phối các trình xác thực và theo dõi các mạng lưới con (Subnet) hoạt động. Ngoài ra, P-Chain là nơi tạo ra các mạng lưới subnet này.

→ Subnet là công cụ mở rộng của Avalanche. Anh em có thể tìm hiểu thêm về tầm quan trọng của Subnet trên mạng Avalanche tại đây: Subnet là gì?

Cosmos và IBC

Cosmos (hay Cosmos Network) là một blockchain nền tảng với cơ chế đồng thuận Tendermint. Không giống với các blockchain (L1) khác là nền tảng để xây dựng Dapp trên đó, thì Cosmos có thể coi như một Layer 0 và trên đó là các Layer 1.

Cosmos cung cấp bộ công cụ Cosmos SDK giúp các nhà phát triển có thể dễ dàng xây dựng blockchain chuyên biệt (gọi là Zone), các Zone này lại được kết nối với nhau bởi Hub.

Tầm nhìn của Cosmos là triển khai hàng nghìn Zone và Hub, và kết nối chúng lại với nhau nhờ giao thức IBC (Inter-Blockchain Communication).

Polkadot và Parachain

Polkadot cũng là một nền tảng blockchain Layer 0, đóng vai trò kết nối các blockchain L1 lại với nhau để chia sẻ dữ liệu và tạo thành một mạng lưới thống nhất. Cấu tạo chính của Polkadot bao gồm:

• Relaychain: Là central chain của Polkadot, có nhiệm vụ kết nối và validate các Parachain. Cụ thể, các Validators (người xác thực) sẽ Stake DOT trên Relaychain để bảo vệ mạng lưới, xác thực các giao dịch và quản trị mạng lưới. Phí giao dịch trên Relay Chain sẽ cao hơn trên Parachain.
• Parachain: Là giải pháp mở rộng mạng lưới của Polkadot. Parachain không nhất thiết là một Blockchain. Nó có thể là Dapp (ứng dụng phi tập trung) hay một Data Structure (cấu trúc dữ liệu), miễn sao nó có thể cung cấp bằng chứng có thể được xác thực bởi các Validators được gán cho Parachain đó. Các Parachain có thể hoạt động độc lập song song, tương tác với nhau nhờ giao thức Cross-Chain Message Passing (XCMP). Polkadot cũng cung cấp bộ cung cụ Subtrate để có thể dễ dàng xây dựng các Parachain.
• Parathread: Tương tự như Parachain nhưng với mô hình trả tiền khi sử dụng. Tiết kiệm hơn cho các blockchain không cần kết nối liên tục với mạng lưới.
• Bridges Chain: Là cầu nối giữa Polkadot Network và các Blockchain khác như Ethereum và Bitcoin.

Mỗi dự án có một phương pháp mở rộng riêng, song đều hướng tới một mục tiêu chung. Cụ thể, các phương pháp này có gì khác nhau, dự án nào đang làm tốt hơn?

2. So sánh chi tiết giữa Avalanche, Cosmos, Polkadot: Cuộc đua tam mã

3 dự án trên đều có những ưu nhược điểm riêng, ở phần tiếp theo mình sẽ chủ yếu nêu ra các phương diện mình cho là quan trọng nhất để so sánh. Tới thời điểm hiện tại vẫn là quá sớm để kết luận dự án nào sẽ là người chiến thắng chung cuộc, nhưng việc có những đánh giá riêng giúp anh em tự đưa ra nhận định rồi từ đó đào sâu tìm kiếm cơ hội đầu tư từ dự án anh em cho là tiềm năng hơn.

Khả năng mở rộng

1. Avalanche

Avalanche có thể đạt được 4500 TPS (số lượng giao dịch mỗi giây) trên mỗi subnet, điều này có thể đạt được dù yêu cầu về phần cứng là khá khiêm tốn để đảm bảo sự phi tập trung. Hiệu suất của mạng lưới bị giới hạn bởi CPU, do đó nếu có những phần cứng chuyên dụng, TPS có thể đạt được lên tới 10,000+.

Số lượng subnet có thể được tạo ra là không giới hạn, để trở thành validator của một hoặc một vài subnet trước tiên cần là validator của mạng chính. Avalanche hướng tới mục tiêu có càng nhiều subnet hoạt động càng tốt, và tất nhiên chúng có thể tương tác với nhau.

2. Cosmos

Mỗi Hub hoặc Zone của Cosmos có khả năng đạt được khoảng 1000 TPS. Số giao dịch mạng lưới có thể xử lí mỗi giây không phải là một điểm mạnh của Cosmos.

Cosmos cũng đặt mục tiêu có hàng nghìn Zone/Hub kết nối với nhau qua IBC, số lượng Zone hoặc Hub có thể được tạo ra cũng là không giới hạn.

3. Polkadot

Parachain của Polkadot cũng có khả năng đạt được 1500 TPS, nhỉnh hơn chút so với Cosmos, nhưng do giới hạn của số lượng validator, số lượng Parachain tối đa chỉ được 100. Đây là một yếu điểm về khả năng mở rộng trong dài hạn của Polkadot so với Avalanche và Cosmos.

⇒ Nhận xét: Dù cả 3 dự án đều có hiệu suất ở mức khá trở lên, vượt trội hơn Ethereum và Bitcoin. Về khả năng mở rộng, Avalanche có phần ưu việt hơn 2 dự án còn lại do hiệu suất của mạng lưới cao, thông lượng lớn và có thể mở rộng không giới hạn.

Mức độ phi tập trung

1. Avalanche

Với cơ chế đồng thuận Avalanche, mạng lưới này có thể có thể mở rộng tới 10 nghìn validator, càng nhiều validator thì mạng lưới càng nhanh và bảo mật. Do điều kiện yêu cầu về phần cứng không cao nên hầu như ai cũng có thể chạy node và tất nhiên ai cũng có thể tạo một subnet riêng.

Hiện tại mạng lưới Avalanche đang có hơn 1,200 validator đang hoạt động. Để trở thành validator của mạng chính cũng như một subnet, anh em sẽ cần tối thiểu 2000 AVAX (~$180,000), còn nếu muốn ủy thác cho validator khác, con số này chỉ còn tối thiểu 25 AVAX.

Tổng giá trị AVAX đang được stake rơi vào khoảng 21 tỉ đô.

2. Cosmos

Cơ chế đồng thuận Tendermint của Cosmos giới hạn số lượng validator ở mức 300 để đảm bảo hiệu suất. Cosmos Hub cũng chỉ là một trong rất nhiều Hubs trên mạng lưới. Cosmos cũng không có Hub nào là Central Hub như Main Network của Avalanche hay Relay Chain của Polkadot, và ai cũng có thể tạo Zone/Hub.

Theo số liệu mới nhất, số lượng validator của Cosmos là 209, IRIS Network là 197, Osmosis có 118,… Để trở thành một active validator của Cosmos Hub, anh em sẽ cần tối thiểu ~147,000 ATOM (~$1.3M). Để tham gia ủy thác, anh em chỉ cần 1 ATOM.

Tổng giá trị tài sản đang được stake của Cosmos là 5 tỉ đô.

3. Polkadot

Theo cơ chế hoạt động, các validator của mạng Relay Chain sẽ là các validator chính, và sau đó tách thành các nhóm nhỏ validate các Parachain. Vì số lượng validator trên Relay Chain là giới hạn, nên số lượng Parachain cũng là giới hạn (Tối đa 1000 validator ở mạng chính). Do số lượng Parachain là giới hạn, các dự án muốn hoạt động trên Parachain cần tham gia đấu giá và sẽ phải bỏ ra một số tiền (DOT) lớn để cạnh tranh các slot này.

Hiện tại số lượng validator của Polkadot là 297 và 1000 ở Kusama, số tiền tối thiểu để trở thành validator là 1.75 triệu DOT (~$33M), để chỉ định validator để stake cần 120 DOT.

Tổng giá trị tài sản đang được stake của Polkadot là khoảng 14 tỉ đô.

⇒ Nhận xét: Với việc hiện tại đã có hơn 1,200 validator, số lượng lượng validator và subnet là không giới hạn, và ai cũng có thể tạo subnet trên Avalanche, có thể thấy Avalanche vẫn là cái tên nổi bật về mức độ phi tập trung.

Độ trễ của giao dịch

TPS (số giao dịch mỗi giây) có thể hiểu là con số giao dịch mà mạng lưới có thể thực hiện được trên lí thuyết. Nhưng trên thực tế, độ trễ (latency) mới là yếu tố liên quan trực tiếp tới trải nghiệm người dùng. Độ trễ chính là khoảng thời gian từ khi bắt đầu một giao dịch tới khi kết thúc giao dịch đó, đây là yếu tố thể hiện tốc độ mạng lưới và người dùng có thể trực tiếp cảm nhận được.

• Avalanche Consensus giúp mạng lưới hoàn thành một giao dịch trong khoảng 3 giây, thậm chí hầu hết là trong 1 giây. Các subnet trong đó có thể giao tiếp trực tiếp với nhau.
• Tendermint của Cosmos có thể hoàn thành giao dịch trong khoảng 6-7 giây. Việc giao tiếp lẫn nhau từ Zone/Hub này sang Zone/Hub kia trong Cosmos sẽ phải đi qua nhiều Zone/Hub khác, độ trễ giao dịch sẽ bị cộng thêm phụ thuộc vào lộ trình đi.
• Polkadot sử dụng giao thức đồng thuận Hydrid và đạt được độ trễ giao dịch vào mức khoảng 6 giây khi tương tác giữa các Parachain nhưng để tương tác với các blockchain khác, con số này có thể lên đến 1 phút.

⇒ Nhận xét: Tốc độ giao dịch của Avalanche và Cosmos ấn tượng hơn so với Polkadot, đây cũng là lý do trên Avalanche có nhiều dự án game NFT hay derivatives trading hơn 2 hệ sinh thái còn lại.

Chia sẻ bảo mật

1. Avalanche

Một subnet của Avalanche bao gồm một set validator cùng hoạt động, làm việc cùng nhau để đạt được sự đồng thuận trên một hoặc một nhóm blockchain. Một subnet có thể validate một hoặc nhiều blockchain chỉ với một set validator. Mỗi một validator trong subnet cũng sẽ là một validator thuộc mạng chính. Việc chia sẻ bảo mật giữa các chain là không bắt buộc (optional).

2. Cosmos

Trong hệ sinh thái của Cosmos, các blockchain khác nhau với cấu trúc khác nhau và mục đích khác nhau sẽ có các set validator riêng, các chain này giao tiếp với nhau qua bridge khi cần thiết. Cấu trúc này làm cho khi một chain với bảo mật cao hơn nhận tài sản từ chain có bảo mật kém thì chain đó sẽ bị giảm bớt độ bảo mật.

3. Polkadot

Một trong những cơ chế đặc biệt của Polkadot là việc bắt buộc Shared Security, nhờ việc Relay Chain validate tất cả trạng thái giao dịch của các Parachain được kết nối. Điều này giúp cho các chain một khi được kết nối có thể dễ dàng chuyển data qua lại, các parachain cũng không cần tự xây dựng cộng đồng validator mà có thể kế thừa bảo mật từ Relay Chain.

⇒ Nhận xét: Về điểm cơ chế bảo mật, Polkadot được đánh giá nhỉnh hơn do thiết kế đặc biệt trong cơ sở hạ tầng của dự án. Cosmos có phần hụt hơi hơn so với 2 dự án còn lại.

Khả năng tương tác

1. Avalanche

Một subnet có thể validate nhiều blockchain, các blockchain/VMs (máy ảo) trong cùng một subnet cùng chia sẻ validator set và cùng sử dụng Avalanche Consensus (Cơ chế đồng thuận Avalanche), từ đó cho phép tương tác cross-chain trong subnet. Avalanche có hỗ trợ nhiều loại máy ảo khác nhau, nên có thể tương tác với các hệ sinh thái khác nhờ việc kết nối bridge với các máy ảo đó.

2. Cosmos

Cosmos kết nối các Zone và Hub với nhau nhờ có IBC (được ra mắt vào Q1 2020). Các chain trong Cosmos cần phải tích hợp với IBC để có thể bridge tài sản qua các chain khác trong mạng lưới IBC. Bridge sang các chain ngoài như Ethereum hay Bitcoin đang trong quá trình phát triển (gần đây đã có Gravity Bridge).

3. Polkadot

Khả năng mở rộng của Polkadot đến từ Parachain, các chain này có truyền dữ liệu do cùng kế thừa bảo mật từ Relay Chain, để phục vụ việc tương tác và chuyển tài sản giữa các Parachain, Polkadot phát triển giao thức Cross-Chain Message Passing (XCMP). Ngoài ra, Polkadot cũng có thể kết nối tới các chain khác thông qua các bridge chuyên dụng.

⇒ Nhận xét: Nhìn chung cả 3 blockchain đều có khả năng tương tác qua lại, chuyển data, tài sản trong hệ sinh thái và cũng đều có thể kết nối với các blockchain bên ngoài qua các bridge. Trong 3 dự án, IBC của Cosmos đang chứng minh được hiệu suất với khối lượng lên tới hơn 1 tỉ đô trong 7 ngày. Trong khi đó Parachain cũng như Subnet của 2 dự án còn lại mới đi vào hoạt động và chưa chứng minh được hiệu quả.

Tokenomics

1. Avalanche

AVAX là token chính của mạng lưới Avalanche. Mỗi validator của subnet cũng đều là validator của mạng chính, bắt buộc phải stake 2000 AVAX. Vì số lượng subnet không giới hạn, điều này có thể làm giảm đáng kể nguồn cung của AVAX.

Thêm nữa, AVAX là một token có tổng cung cố định 720 triệu token, các loại chi phí như phí giao dịch, phí tạo blockchain mới đều được trả bằng AVAX và số AVAX này sẽ bị đốt, đồng nghĩa AVAX là một token giảm phát.

Hiện tại tổng cung của AVAX ở mức 377 triệu token, market cap ở mức 25.5 tỉ. Ngoài ra, trên mỗi subnet có thể tự tùy chỉnh cấu trúc phí của mạng lưới.

2. Cosmos

ATOM là native token của Cosmos Hub, có thể được dùng để trả phí giao dịch, staking nhận phần thưởng, tham gia quản trị trong Cosmos Hub.

Một số người nhầm tưởng ATOM là token chính của cả hệ sinh thái Cosmos, nhưng thực chất ATOM chỉ là token của Cosmos Hub, một trong số rất nhiều Hub của Cosmos. Mỗi Hub/Zone đều có token riêng và hiện chưa có liên quan đến ATOM. ATOM cũng là một token lạm phát tăng dần theo năm ở mức khoảng 10% tùy theo tỉ lệ stake. Tổng cung của ATOM hiện tại khoảng 291 triệu đô, market cap hiện tại khoảng 8.2 tỉ đô.

3. Polkadot

DOT là native token của Polkadot, DOT chủ yếu được dùng làm phí giao dịch, staking để làm validator nhận phần thưởng, một lượng lớn DOT sẽ được các dự án dùng để tham gia đấu giá các slot parachain. Mỗi Parachain đều có cấu trúc token riêng. DOT cũng là một token lạm phát và không có tổng cung giới hạn. Mỗi năm tổng cung sẽ lạm phát khoảng 10% tùy thuộc vào tỉ lệ stake, tương tự như ATOM.

Hiện tại tổng cung DOT đã đạt hơn 1.1 tỉ token, market cap ở mức 23 tỉ đô.

⇒ Nhận xét: Về thiết kế tokenomics, AVAX là token nổi bật nhất khi có tổng cung cố định, use case liên quan trực tiếp tới các subnet và có cơ chế burn giúp tăng độ khan hiếm của token (giống BNB). Trong 2 token còn lại, DOT có nhiều use case liên quan trực tiếp tới hệ sinh thái hơn ATOM.

Mức độ phổ biến hiện tại

1. Avalanche

Ava Labs được thành lập vào năm 2018, Avalanche ICO được tổ chức vào tháng 7 năm 2020. Sau 18 tháng hoạt động, hiện trên Avalanche C-Chain đã có 458+ dự án, trải dài trong tất cả các mảng. Tuy nhiên, trái lại với hệ sinh thái đầy đủ trên C-Chain, các subnet của Avalanche mới đang ở giai đoạn bắt đầu, mới chỉ có một vài subnet đầu tiên và đa phần đều ở giai đoạn testnet.

Ngoài ra, do các đặc điểm có thể tạo tùy ý các blockchain private hoặc public, áp dụng các yêu cầu đặc biệt để tham gia một subnet, Avalanche tỏ ra phù hợp cho các công ty truyền thống lớn tham gia vào thị trường DeFi. Hiện đang có khá nhiều công ty lớn thông báo hợp tác với Ava Labs để tạo private chain riêng, trong đó có Deloitte, Master Card,…

2. Cosmos

Dự án Cosmos bắt đầu vào năm 2016 và tổ chức ICO vào tháng 4 năm 2017. Trong vũ trụ của Cosmos hiện có 42 Zone đã kết nối với IBC và có thể tương tác qua lại, ngoài ra có khoảng 80 dự án được xây dựng trên bộ khung Cosmos SDK. Các dự án không bắt buộc phải được xây trên Cosmos SDK hay kết nối với IBC (Như Binance Chain cũ hay BNB Beacon Chain hiện tại).

3. Polkadot

Polkadot bắt đầu chạy từ 2016 và đã tổ chức ICO từ tháng 10 năm 2017. Hiện tại có khoảng hơn 60 dự án được xây dựng trên Subtrate, tương tự như Cosmos, không phải dự án nào được xây trên Subtrate cũng đều kết nối với Polkadot hay Parachain. Hiện tại trên Polkadot đã có 13 dự án đang chạy Parachain, trên Kusama có 30 dự án.

Parachain cũng không phải là một lựa chọn tốt cho các công ty, tổ chức truyền thống lớn do phải khóa một lượng lớn tài sản có độ biến động mà cũng chưa chắc chắn khả năng có slot, cộng thêm việc không thể tùy chọn các yêu cầu cho validator.

⇒ Nhận xét: Có thể thấy hệ sinh thái của Avalanche C-Chain là đầy đủ nhất, tuy nhiên các chain trên subnet lại hầu như chưa có gì. Mức độ được các dự án tin dùng của IBC và Parachain đang cao hơn, một phần do 2 dự án này cung cấp các bộ công cụ giúp dễ dàng phá triển dự án hơn (Cosmos SDK và Substrate). Avalanche cũng có một lợi thế riêng đó là có thể trở thành đầu mối dẫn các tổ chức CeFi lớn tham gia vào thị trường DeFi.

Một vài yếu tố khác

Ngoài các yếu tố đã phân tích trên, còn một vài yếu tố nhỏ khác mình sẽ tổng hợp ở phần này.

Cơ chế đồng thuận

• Avalanche: Avalanche Consensus.
• Cosmos: Tendermint.
• Polkadot: Hybrid Consensus.

Công cụ hỗ trợ dev

• Avalanche: Avalanche Virtual Machine, cung cấp các loại máy ảo khi build các blockchain trên subnet.
• Cosmos: Tendermint và Cosmos SDK.
• Polkadot: Substrate.

3. Tổng kết

Mỗi dự án có từng điểm mạnh và điểm yếu riêng, cho dù thời điểm hiện tại vẫn là quá sớm để đưa ra kết luận ai sẽ là người chiến thắng cuộc đua chung cuộc. Tuy nhiên, dựa trên các yếu tố so sánh trên, có thể thấy ở thời điểm hiện tại Cosmos và Avalanche đang là hai dự án dành được nhiều ưu thế hơn.

Hi vọng bài viết với các góc nhìn trên sẽ đưa tới anh em nhiều thông tin hữu ích và có thể giúp anh em tự đưa ra đánh giá của bản thân. Lưu ý bài viết chỉ mang múc đích chia sẻ thông tin và không được coi là lời khuyên đầu tư cho bất kì dự án nào!

Khi các quốc gia trở nên lớn mạnh, họ sẽ tìm cách để bành trướng, mở rộng. Với crypto cũng vậy, để phát triển một cách mạnh mẽ nhất, việc các blockchain sẽ tìm cách mở rộng mạng lưới và kết nối với nhau sẽ là điều tất yếu. Hiện nay đã có nhiều dự án theo đuổi giấc mơ Multi-chain Network để mở rộng quy mô, tương tác giữa nhiều blockchain, nhưng những cái tên nổi bật thì không nhiều, Avalanche, Polkadot và Cosmos chính là những cái tên triển khai giải pháp này một cách thành công nhất. Mỗi dự án, mỗi giải pháp lại có cách thực hiện khác nhau, hôm nay mình sẽ cùng anh em tìm hiểu về Subnet, phương thức mở rộng của Avalanche

1. Subnet là gì?

Subnet (hay Subnetwork) là một giải pháp mở rộng trên Avalanche cho phép bất kì ai có thể tạo một blockchain L1 của riêng họ. Một subnet có thể là một blockchain hoặc một nhóm các blockchain với tùy chỉnh riêng biệt cùng được xác thực (Validate) bởi một nhóm validator chung. Mọi validator của các Subnet đều phải là thành viên của Primary Network của Avalanche bằng cách stake AVAX.

Subnet tận dụng giao thức đồng thuận Avalanche (Avalanche Consensus) để cung cấp một giải pháp mở rộng kế thừa tốc độ giao dịch và bảo mật của Avalanche, đây được xem như là vũ khí bí mật để mở rộng mạng lưới này. Lý do cụ thể sẽ được mình nêu ở phần tiếp theo.

2. Cấu trúc mạng của Avalanche

Avalanche là dự án phát triển theo concept “Internet of blockchain”, ra mắt mainnet vào quý 3 năm 2020, Avalanche giới thiệu một thiết kế đặc biệt khi sử dụng Avalanche Consensus để tương tác và truyền thông tin trong mạng lưới theo cách tự do, không cần tin cậy (trustless).

Avalanche hướng tới trở thành nền tảng mã nguồn mở (open-source) phục vụ việc xây dựng các ứng dụng phi tập trung với tốc độ giao dịch “tức thì”, khả năng mở rộng cao. Ngoài ra, Avalanche còn đặc biệt ở chỗ có tới 3 chain chính, mỗi chain sẽ có một nhiệm vụ khác nhau:

• X-Chain (Exchange Chain): Chuỗi trao đổi, đóng vai trò như nền tảng phi tập trung dùng để tạo và giao dịch các tài sản trên X-Chain với các tài sản khác kỹ thuật số có các bộ quy tắc riêng. Tất cả giao dịch ở chain này đều được tính phí bằng AVAX (X-Chain), là chuỗi phục vụ việc thanh toán.
• C-Chain (Contract Chain): Chuỗi hợp đồng, cho phép người dùng tạo ra các smart contract bằng cách sử dụng API của C-Chain, là nơi chạy các hợp đồng thông minh tương thích với máy ảo Ethereum (EVM). Các DApp anh em tương tác thường ngày trên Avalanche thực tế là ở C-Chain.
• P-Chain (Platform Chain): Chuỗi nền tảng, phụ trách việc điều phối các trình xác thực và theo dõi các mạng lưới con (Subnet) hoạt động. Ngoài ra, P-Chain là nơi tạo ra các mạng lưới subnet này.

P-Chain và C-Chain đều sử dụng cơ chế đồng thuận Snowman, cơ chế này được tối ưu theo chuỗi với thông lượng cao và thích hợp sử dụng cho các smart contract. Riêng X-Chain sử dụng cơ chế đồng thuận Avalanche.

Điểm chung là 3 chain này đều được bảo mật và xác nhận giao dịch từ mạng chính (Primary Network).

Primary Network là một subnet đặc biệt, tất cả các thành viên của các mạng lưới con khác đều có thể trở thành thành viên của mạng chính này bằng việc stake ít nhất 2000 AVAX. Điều này lý giải tại sao Avalanche cũng được đánh giá là một trong những mạng lưới bảo mật cao với số lượng validator lên tới hơn 1,200.

Như vậy là anh em đã hiểu subnet là một thành phần của mạng lưới Avalanche và subnet được tạo ra từ đâu, tiếp theo mình sẽ cùng tiếp hiểu công dụng của subnet.

3. Các đặc điểm của Subnet

Subnet có rất nhiều tính chất đặc biệt, mở ra cơ hội mở rộng không giới hạn cho mạng lưới:

• Được thiết kế để mở rộng theo chiều ngang, tức là có nhiều blockchain và các blockchain này có thể kết nối với nhau.
• Các tài sản trên các subnet khác nhau vì thế mà có thể tương tác và chuyển qua lại lẫn nhau mà không cần sử dụng một bridge nào. Điều này giúp loại bỏ rủi ro hack/bug của bridge, hay phí giao dịch các loại bridge cao.
• Subnet là công cụ mở rộng Avalanche, là các blockchain riêng biệt có thể kết nối với máy ảo (Virtual blockchain), đó có thể là EVM, Bitcoin Script, mô hình UTXO của Cardano, engine của Solana,…
• Số lượng subnet có thể được tạo ra là không giới hạn, không chỉ các DApp có thể được xây dựng một subnet riêng, toàn bộ một blockchain cũng có thể trở thành một subnet.
• Điều này có nghĩa những DApp lớn của Ethereum hay các blockchain lớn như Solana, Cosmos,… hoàn toàn có thể tạo ra một phiên bản nữa hoạt động trên Avalanche, với phí gas thấp và tốc độ giao dịch cao.

→ Subnet tạo ra sự tự do cho các developers trong việc tạo lập, fork, hay thậm chí là “bê” bất kì blockchain hay protocol nào sang Avalanche. Về lý thuyết, hoàn toàn có thể mở ra một thế giới Crypto với tất cả các blockchain, các DApp khác nhau cùng hoạt động trên Avalanche.

Subnet cho phép các developer toàn quyền quyết định về token, cấu trúc phí giao dịch:

• Phí trên subnet hoàn toàn có thể là stablecoin hay token bất kì do chủ sở hữu của Subnet lựa chọn. Điều này cho phép các dự án gia tăng use case cho token của mình, giảm lượng cung ngoài thị trường.
• Hơn nữa, các chủ sở hữu của một subnet hoàn toàn có thể chọn không cần phí để giao dịch (gasless), giúp users có thể tương tác mà không cần trả phí trên subnet đó.

Subnet cũng có những ưu điểm giúp tuân thủ các quy định:

• Cho phép áp dụng các quy tắc phức tạp cho các validator của subnet.
• Ví dụ, khi tạo một subnet, anh em có thể đặt ra yêu cầu các validator đó phải được đặt ở vài quốc gia nhất định, yêu cầu thực hiện KYC check, hay subnet đó cũng có thể là permissioned, semi-permissionless hoặc là hoàn toàn permissionless.

→ Điều này mở đường cho các quỹ đầu tư tổ chức lớn tiến gần hơn vào thế giới DeFi, bởi những quỹ này luôn cần tuân thủ các quy định một cách nghiêm chỉnh (KYC, KYB: Know-your-Business, AML: chống rửa tiền,…). Một vài công ty lớn đã xác nhận sẽ kết hợp với Ava Labs để build subnet phục vụ việc quản trị nội bộ như Deloitte, Master Card,…

Đến đây, anh em đã có thể hiểu phần nào công dụng to lớn mà Subnet mang lại cho mạng lưới Avalanche. Gần đây cộng đồng AVAX đang rất bùng nổ khi đã bắt đầu có những dự án đầu tiên xây dựng subnet của riêng mình, Avalanche Foundation cũng đưa ra gói incentive để đẩy mạnh sự phát triển của các Subnet.

4. Multiverse Incentive Program

Ngày 8 tháng 3 vừa qua, Avalanche Foundation đã thông báo tung ra gói hỗ trợ 4 triệu AVAX trị giá 290 triệu đô với mục đích tập trung vào sự phát triển và mở rộng của Subnet. Chương trình hỗ trợ này có tên là Avalanche Multiverse Program, cái tên thể hiện mong muốn biến Avalanche trở thành một dự án Multiverse thông qua Subnet, đa vũ trụ ở đây cũng có thể hiểu là sự kết hợp của đa nền tảng blockchain, cũng có thể hiểu là sự kết hợp của các DApp ở nhiều blockchain khác nhau.

Vào thời điểm ban đầu, gói hỗ trợ này chủ yếu được sử dụng để hỗ trợ phát triển hệ sinh thái mới bao gồm gaming trên blockchain, DeFi, NFT, và các ứng dụng cho người dùng tổ chức. Avalanche cũng thông báo đang hợp tác với các công ty lớn như Aave, GoldenTree, Wintermute, Jump Crypto, Valkyrie, Securitize,… để tạo lập một subnet chuyên DeFi cho các tổ chức lớn đồng hành song song với mạng C-Chain.

Để có thể tạo một subnet, các developers phải stake 2,000 AVAX như mình đã nói ở trên (khoảng $144,000 ở thời điểm hiện tại). Với những dự án đạt tiêu chuẩn, chương trình Multiverse cũng có thể chi trả khoản này cho dự án, nhưng cũng có thể trao thưởng ra cho những người dùng subnet hay các chương trình liquidity mining.

Việc tung ra gói hỗ trợ phát triển subnet cho thấy sự tham vọng của Avalanche và tiềm năng mở rộng của subnet. Subnet đầu tiên được nhận incentives từ chương trình này là dự án NFT/Gaming nổi tiếng DeFi Kingdoms với số tiền 15 triệu đô, mình sẽ nói chi tiết hơn ở phần tiếp theo.

Nhìn lại Incentive Program Avalanche Rush dành cho phát triển DeFi, được công bố ngày 19/8 năm 2021:

Ngay sau đó TVL của toàn hệ sinh thái Avalanche tăng từ $300M lên $10B. Trong đó Trader Joe tăng từ $30M lên $2B, sau đó giữ vững trong 5 tháng; BenQi tăng từ $170M lên gần $2B, hiện vẫn giữ vững ở mức hơn 1 tỉ đô.

Không chỉ về TVL, giá của AVAX cũng tăng từ khoảng $30 lên ATH mới $130, nhiều token khác cũng tăng theo ngay sau đó như YAK, PEFI, JOE,…

→ Sau khi tung ra Avalanche Rush, TVL và giá token của hệ Avalanche đều tăng và giữ được trong khoảng 1 – 2 tháng.

→ Theo mình, chi tiết đợt incentive lần này chưa được tiết lộ cụ thể nhưng rất có khả năng khi được tung ra sẽ tiếp tục gia tăng TVL của Avalanche bằng cách khuyến khích các dự án tạo subnet để được nhận incentive, thu hút các dự án từ chain khác.

5. Những dự án với Subnet đầu tiên

Hiện tại trên Avalanche đã bắt đầu có các subnet khác nhau hoạt động, nhưng nổi bật có lẽ là ứng dụng cho các dự án Gaming/NFT.

DeFi Kingdoms

DeFi Kingdoms là dự án game Play-to-Earn ban đầu chạy trên nền tảng blockchain Harmony, sau đó phát triển mạnh và mở rộng ra các chain khác. Thế giới của DeFi Kingdoms là sự tổng hợp giữa game, và DeFi (DEX, Liquid Pool và NFT Marketplace), tất cả diễn ra trong bối cảnh của một thế giới cổ đại giả tưởng với tạo hình theo kiểu pixel.

Vừa qua DeFi Kingdoms đã giới thiệu ra cộng đồng subnet của riêng mình mang tên DeFi Kingdoms Chain hay DFK Chain. DFK Chain là một blockchain tương thích với EVM, sử dụng cơ chế đồng thuận PoS phát triển bởi Ava Labs. Sự kết hợp của DFK Chain và cơ sở hạ tầng của subnet Avalanche sẽ mở ra rất nhiều cơ hội phát triển cho DeFi Kingdoms.

Điều đáng chú ý tiếp theo là token chính của dự án JEWEL sẽ được sử dụng để làm phí gas, điều này giúp cho JEWEL không chỉ là Governance Token mà còn là Network Gas Token. Số token từ việc trả phí gas này sẽ được dùng cho các mục đích sau:

• Một phần sẽ được chia các validator, điều này để thu hút nhiều người tham gia mạng lưới validator và giúp mạng lưới phi tập trung hơn nữa.
• Một phần sẽ bị burn, mục đích chính là giảm nguồn cung của JEWEL qua cơ chế burn cố định, tăng giá trị cho token.
• Một phần sẽ được gửi Quest Fund để trả thưởng cho người chơi và cộng đồng.

DeFi Kingdoms cũng là dự án đầu tiên nhận incentive từ Multiverse Program với tổng số tiền 15 triệu đô, chi tiết về số tiền incentives này sẽ được tiết lộ trong vài tuần tới.

→ Tuy chưa rõ lần này incentive sẽ được phân bổ như nào, nhưng dự án đã có thông báo là sẽ có liquidity mining, cụ thể là boost reward của Ice Garden (tính năng farming trong game) bằng AVAX, điều này có thể làm tăng nhu cầu JEWEL token trong ngắn hạn.

Crabada

Một trong những dự án Gaming áp dụng subnet sớm nhất, không thể không kể đến Crabada. Crabada là trò chơi Play-and-Earn phi tập trung mang đến trải nghiệm thú vị và vui nhộn với bối cảnh là thế giới dưới biển. Có tất cả 64 loại cua khác nhau để anh em lựa chọn tham gia các hoạt động của game:

• Mine: Khai thác các kho báu có giá trị.
• Loot: Đột kích những người chơi khác đang khai thác kho báu để đánh cắp lợi nhuận.
• Breed: Nhân giống các chiến binh cua.
• Battle: Chinh phục các vùng đất để có tài nguyên.

Mô hình hoạt động của Crabada cũng xoay quanh 3 đối tượng:

• Crabada.
• Token CRA (Crabada).
• Token TUS (Treasure Under Sea).

Trong khi CRA là token quản trị, thì TUS đại diện đơn vị tiền tệ trong trò chơi, có thể kiếm được thông qua các hoạt động của game tương tự như token SLP của Axie Infinity.

Vào đầu tháng 3 vừa qua, Crabada đã thông báo subnet riêng trên Avalanche mang tên Swimmer Network. Swimmer Network là blockchain chuyên dụng cho gaming, với một vài điểm đáng chú ý sau:

• TUS sẽ là gas token trên mạng lưới Swimmer Network. Crabada là Dapp tiêu tốn nhiều phí gas nhất trên Avalanche (16% trên C-Chain), chuyển qua TUS làm phí gas dự án mong muốn giảm khoảng 85% gas fee cho người chơi.
• Một phần phí gas sẽ bị burn (25%), trong tương lai sẽ là 80%. Điều này giúp giảm thiểu đáng kể lượng cung của TUS.
• Cơ chế Fee-cover, trò chơi sẽ “trợ cấp” phí gas vào thời điểm ban đầu, giúp người chơi trải nghiệm game mà không cần bridge tài sản sang Swimmer Network.
• Validator của Swimmer Network cũng bắt buộc phải chạy một node trên Avalanche, đồng thời stake CRA để nhận lại một phần phí giao dịch (TUS).

Nhìn chung, điều này sẽ làm giảm lượng cung của cả TUS và CRA, tăng thêm use case cho TUS, tạo động lực cho users chơi game, góp phần cải thiện tokenomics của Crabada. Ngoài ra, Performance của mạng lưới là khá tốt, một so sánh cho thấy thời gian hoàn tất một giao dịch trong Crabada trên Swimmer Network là khoảng 2 giây so với 14 giây trên C-Chain.

→ Có thể thấy subnet là một công cụ để giảm gánh nặng cho chain chính, khá phù hợp cho việc phát triển các dự án mà users thường xuyên spam giao dịch nhiều và cần các giao dịch hoàn thành nhanh như Game hay DEX, Derivatives. Đây cũng là một cách để tạo use case cho token và cải thiện tokenomics, hãy cùng theo dõi xem còn những cách làm sáng tạo nào nữa sẽ được áp dụng cho subnet.

Một vài dự án Subnet khác

Ngoài 2 dự án trên, cũng có khá nhiều dự án ra thông báo chuẩn bị khởi chạy subnet riêng, có một vài cái tên khác như:

• DEX: Dexalot, Pangolin…
• Gaming: Ragnarok, Shrapnel, Ascenders,…

6. Tác động của subnet lên Avalanche

• Đối với giá AVAX: Sự ra đời và phát triển của Subnet sẽ có ảnh hưởng tới giá AVAX trong dài hạn. Nếu mô hình này hoạt động hiệu quả, ngày càng có nhiều subnet được tạo ra, sẽ ngày càng nhiều AVAX được stake ở Primary Network từ đó trở thành validator cho subnet.
• Giảm bớt áp lực cho C-Chain, tăng tốc độ giao dịch, mở rộng mạng lưới.
• Thu hút dòng tiền từ các quỹ đầu tư tổ chức, các công ty lớn.
• Thu hút các dự án từ các hệ sinh thái khác, tăng incentive để thu hút users mới trên Avalanche, từ đó tăng TVL trên Avalanche. (DFK là ví dụ đầu tiên, đây là DApp nổi bật nhất trên Harmony).

Tác động của mạng lưới subnet là khá lớn, thế nhưng vẫn có một vài điểm cần quan sát thêm để đánh giá mức độ hiệu quả của các mạng lưới này:

• Khi phí gas trên các chain này không còn được tính bằng AVAX, liệu các dự án làm subnet sẽ capture value ngược lại cho AVAX như nào?
• Hiện tại số lượng subnet chưa nhiều, và chưa có subnet nào đi vào giai đoạn mainnet. Hiệu quả vẫn cần thời gian kiểm chứng.

→ Ở giai đoạn bắt đầu này Avalanche sẽ rất cần những builder thực sự đem tới sự sáng tạo để tận dụng tối đa các điểm mạnh của subnet.

7. Tổng kết

Như vậy là mình đã cùng anh em tìm hiểu subnet là gì, subnet có đặc điểm gì mà lại khiến cộng đồng Avalanche phải xôn xao như vậy. Nếu Avalanche tiếp tục đẩy mạnh sự phát triển của subnet, cuộc đua “Internet of Blockchain” tới đây sẽ trở nên cam go hơn bao giờ hết

Với việc các cách thức phân phối token ngày càng bộc lộ nhiều điểm yếu, thì Lockdrop có vẻ khá hiệu quả trong việc chọn ra người dùng dài hạn. Kết hợp với Liquidity Bootstrap Auction, một dự án có thể vừa có thể lọc người dùng, mà còn có được rất nhiều lợi ích khác.

1. Lockdrop & Liquidity Bootstrap Auction là gì?

Lockdrop là gì?

Lockdrop là một cách phân phối token. Cụ thể, người dùng sẽ khóa một lượng token vào dự án trong một khoảng thời gian để nhận về token của dự án. Sẽ có một số lựa chọn về thời gian khóa token, đi kèm với đó là lợi nhuận và rủi ro khác nhau. Nếu thời gian khóa ngắn, lợi nhuận không cao, nhưng rủi ro về giá token giảm hay hiệu quả sử dụng vốn sẽ ít hơn thời gian khóa dài, và ngược lại.

Lockdrop lần đầu tiên được áp dụng bởi Commonwealth Labs vào năm 2019, với dự án Edgeware, một nền tảng EVM Smart Contract trên Polkadot. Vào lúc đó, Edgeware đã phân phối hơn 90% token của mình (EDG) thông qua Lockdrop.

Liquidity Bootstrap Auction (LBA) là gì?

Liquidity Bootstrap Auction (LBA), đúng như tên gọi của nó, là cách thức khuyến khích người dùng cung cấp thanh khoản, đồng thời sử dụng việc này để thực hiện quá trình Price Discovery. Một số dự án đã sử dụng LBA là Astroport, Mars Protocol,…

2. So sánh giữa Lockdrop và các hình thức phân phối token khác

Phân phối token không chỉ là hành động đưa token ra ngoài thị trường, mà đó còn là cách để dự án gọi vốn. Thông thường, một dự án sẽ có các vòng phân phối token sau:

• Phân phối cho VCs: Thông qua các vòng Seed; Private; Series A, B, C,… dùng để gọi vốn, tận dụng mạng lưới quan hệ, hay lời khuyên từ quỹ.
• Phân phối cho cộng đồng: Thông qua Public Sale như ICO, IDO, IEO,… dùng để gọi vốn, hoặc đưa token ra cộng đồng.

Và dù là quỹ, hay người dùng tham gia mua token thông qua các vòng Public Sale, thì điểm chung là họ đều mua token theo hình thức trả tiền, sau đó nhận về token. Do đó, bên mua token sẽ chịu rủi ro lỗ nếu token bán ra không hoàn đủ vốn.

Nhưng với Lockdrop thì khác, người dùng chỉ cần khóa token của mình để nhận về token dự án. Nghĩa là không hề có một cuộc mua bán nào diễn ra, anh em không mất tiền nhưng vẫn nhận về token. Do đó, có thể xem Lockdrop có phần nào giống với Airdrop.

Nhưng như mình đã nói, dù chọn thời gian khóa ít hay nhiều, thì anh em cũng chịu một nhược điểm là không thể sử dụng số token đó (hiệu quả sử dụng vốn ít). Ngoài ra, nếu khóa token không phải Stablecoin, thì có thể chịu một thiệt hại là token có thể bị giảm giá trong suốt quá trình khóa token, và phần lợi nhuận từ token dự án nhận được không bù đủ.

2. Vì sao dự án sử dụng Lockdrop & LBA để phân phối token?

Một câu hỏi được đặt ra là: Nếu không nhận được lợi nhuận (tiền, lợi thế từ quỹ,…), tại sao dự án lại chọn Lockdrop và LBA?

Đầu tiên là Lockdrop, sử dụng Lockdrop giúp token đến với cộng đồng một cách công bằng nhất. Ai cũng được token dựa trên giá trị token mà cá nhân khóa vào dự án. Sự công bằng này thể hiện ở chỗ người nào đóng góp nhiều (khóa nhiều tài sản), sẽ nhận được nhiều token hơn. Ngoài ra, so với các hình thức như IEO, ICO, Lockdrop sẽ không bị ảnh hưởng Front-run bởi Bot.

Tiếp theo, Lockdrop sẽ loại bỏ được những nhà đầu tư ngắn hạn. Dự án sẽ tìm được người nắm token và đi với dự án, chứ không xả để nhận lợi nhuận tức thì.

Ngoài ra, khi kết hợp với LBA, theo như Delphi Digital nói, sẽ có được thanh khoản rất tốt khi ra bắt đầu giao dịch, cũng như có được quy trình dò giá tốt với thị trường.

Nhưng liệu sự thật có phải như vậy? Chúng ta sẽ bắt đầu đánh giá các dự án đã làm Lockdrop & LBA ở phần sau của bài.

3. So sánh Performance những dự án làm lockdrop & LBA

Do mục đích của Lockdrop là thể hiện sự cam kết của cộng đồng với dự án, nên rất khó so sánh ROI khi token bắt đầu được giao dịch như IEO, IDO. Nên trong phần này, mình sẽ so sánh TVL (số tiền cộng đồng khóa lại), của 3 dự án là Astroport, Mars Protocol và Bastion. Tất cả đều sử dụng mô hình Lockdrop + LBA của Delphi Digital (Astroport + Mars Protocol), hoặc chỉ Lockdrop (Bastion).

Total Value locked

Đầu tiên, chúng ta cùng xem qua sự tăng trưởng TVL của các dự án:

Astroport (ngày bắt đầu Lockdrop: 15/12):

Mars Protocol (Ngày bắt đầu Lockdrop: 21/2):

Bastion (Ngày bắt đầu Lockdrop: 19/3, Premine: 7/3):

Nhận xét:

So sánh cách thực hiện Lockdrop của cả 3, chỉ có Astroport và Mars Protocol là thực hiện giống nhau, đó là:

• Phase 1: Người dùng bỏ tiền vào tự do, nhưng ngày 6 + 7 sẽ không thể gửi tiền. Ngày 6 được rút 50%, ngày 7 giảm dần từ 50% về 0%.
• Phase 2: Cung cấp thanh khoản token (ASTRO/MARS) với UST (cung cấp cả hai, hoặc chỉ một), nhưng chỉ rút được UST. Ngày 6 được rút 50% UST, ngày 7 giảm dần từ 50% về 0%.

Nhưng TVL của Astroport và Mars Protocol chênh lệch quá nhiều. Cụ thể, sau khi kết thúc giai đoạn 1 (sau 7 ngày), TVL của Astroport ở ngưỡng $1B; TVL của Mars Protocol chỉ có $250M.

Khác với Astroport và Mars Protocol, Bastion có một giai đoạn Premint (gửi tiền trước đó và có khoảng $100M TVL). “Phase 1” – quyết định khóa token hay không, chỉ diễn ra trong 5 ngày, và TVL chỉ tăng từ $100M lên $163M. Một điểm cần chú ý, đó là khi gửi tiền vào trong 5 ngày này, sẽ không thể rút lại.

Ngoài ra, Phase 2 của Bastion cũng sử dụng cUSDC/cUSDT LP token, không phải cặp thanh khoản của BSTN, và cũng chỉ gửi vào, không thể rút ra.

Kết luận:

• Với 7 ngày, cùng với cơ chế giống nhau, Astroport thu về $1B, trong khi Mars Protocol là $250M.
• Với 5 ngày, Bastion chỉ thu về $63M.
• Lý do cho sự khác nhau này sẽ được giải thích kĩ hơn bên dưới.

Thanh khoản sau khi token được giao dịch

Chỉ có hai dự án dùng LBA là Astro và Mars Protocl, nên phần này mình sẽ nói về hai dự án đó.

Phase 2 của Astroport và Mars Protocol dùng để tạo Pool cho token ASTRO và MARS. Cả hai đều được tạo Pool trên Astroport. Dưới đây là thanh khoản sau khi kết thúc Phase 2 của Pool ASTRO – UST và MARS – UST:

Astroport: 33M ASTRO – 90M UST → giá $2.7, trong đó:

• Có 75,000,000 ASTRO dùng trong Lockdrop.
• Có 33M ASTRO là chấp nhận cung cấp thanh khoản, nghĩa là có 44% ASTRO chấp nhận đi tiếp Phase 2.

Mars Protocol: 13M MARS – 21M UST → giá $1.65, trong đó:

• Có 50,000,000 MARS dùng trong Lockdrop Phase 1.
• Có 13M MARS là chấp nhận cung cấp thanh khoản, nghĩa là có 26% MARS chấp nhận đi tiếp Phase 2.

Kết luận:

• Cả hai nền tảng đều được định giá ban đầu khá cao, lần lược là $2.7B cho Astroport và $1.65B cho Mars Protocol.
• Nói về thanh khoản, các dự án có cho mình thanh khoản ban đầu là $180M cho ASTRO – UST và $42M cho MARS – UST.

3. Nhận xét 2 Phase trong mô hình Lockdrop + LBA

Vì sao lại có sự khác biệt về TVL giữa 3 dự án trong Phase 1?

1. Giữa Astroport và Mars Protocol

Đây là hai gương mặt đáng so sánh nhất, khi cùng chung một mô hình nhưng TVL chênh lệch quá lớn. Để giải thích điều này, đó là do dù giống nhau về mặt thời gian và điều kiện Lockdrop, nhưng vẫn có sự khác biệt như sau:

Astroport là AMM và họ chọn hướng đi là dùng Vampire Attack để lấy thanh khoản có sẵn từ TerraSwap – AMM đầu tiên của Terra.

• Cụ thể, Astroport nhận tài sản tham gia Lockdrop là LP token của TerraSwap.
• Ngoài ra Astroport còn liên kết với các dự án lớn trên Terra, bao gồm Anchor Protocol, Mirror Protoco, Pylon Protocol, trong việc chuyển Airdrop từ cung cấp thanh khoản bên TerraSwap sang Astroport.

Trong khi đó, Mars Protocol không hề có các Incentives trên mà chỉ đơn thuần là gửi UST vào để nhận MARS.

1. Giữa Astroport, Mars Protocol và Bastion

Do cơ chế giống nhau, mình sẽ gom Astroport và Mars Protocol lại thành một cụm, tạm gọi là A. Và giờ chúng ta sẽ so sánh A với Bastion.

Với 5 ngày Lockdrop, Bastion chỉ thu về khoảng $63M. Điều này có thể là do trong 5 ngày này, người dùng chỉ có thể bỏ tiền vào mà KHÔNG ĐƯỢC RÚT RA. Do đó, người dùng chỉ có một cơ hội, không thể rút ra như các dự án bên A.

Ngoài ra, Bastion cũng không có các Incentives khác như Astroport, nên cũng không thu hút được người dùng.

Định giá và thanh khoản đã ổn trong Phase 2 chưa?

Có vẻ khá vô lý khi dự án mới thuộc hai mảnh ghép DeFi cơ bản là AMM và Lending được định giá lên đến hơn $2B và hơn $1B. Có lẽ vì thế nên giá ASTRO và MARS sau đó bị dump, khiến định giá thấp nhất của Astroport là $660M, và Mars Protocol là $560M, nghĩa là bị chia ít nhất 2 lần.

Tuy nhiên, điều này cho thấy việc dò giá có vẻ không suôn sẻ lắm, nghĩa là mục tiêu Price Discovery theo Delphi Digital đề ra trong mô hình Lockdrop + LBA của họ là không hoàn thành được.

Về mặt thanh khoản, cả hai Pool đề có thanh khoản cực lớn, cụ thể là sau 7 ngày, Astroport đạt $180M TVL, Mars Protocol đạt $42M TVL. Do đó, Astroport và Mars Protocol đã thành công trong việc thu hút thanh khoản đủ sâu ban đầu. Tiêu chí này thì đạt so với mô hình của Delphi Digital.

6. Đánh giá riêng về Astroport

Ở phần này, chúng ta sẽ xét sâu hơn về Lockdrop của Astroport, dựa trên dữ liệu mà dự án cung cấp. Dù Mars Protocol và Bastion không có dữ liệu, nhưng dựa trên những đặc tính của Lockdrop, có thể phần nào biết được chi tiết Lockdrop của hai dự án này.

Để tiện theo dõi, mình sẽ nhắc lại sơ lược:

• Phase 1: Nạp rút LP của TerraSwap, trong 2 ngày cuối sẽ giới hạn việc rút LP.
• Phase 2: Có thể rút ASTRO, hoặc gửi ASTRO (từ Lockdrop hoặc Airdrop) vào cung cấp thanh khoản. Có thể gửi ASTRO + UST hoặc một trong hai, nhưng chỉ được rút UST.

Dữ liệu Phase 1 của Astroport nói gì?

Dưới đây là hình ảnh tóm tắt một vài số liệu của Phase 1, trong đó chia ra Giai đoạn nạp (Deposit Phase) và Giai đoạn rút (Withdraw Phase).

Một điều thú vị là trong tất cả các thời gian khóa, thì có 2 mốc có nhiều người & token tham gia nhất là chấp nhận khóa 2 tuần, hoặc 52 tuần. Do đó, trong hai giai đoạn nạp và rút sẽ có bảng tóm tắt thông số của việc khóa 2 tuần và 52 tuần, chứ không có các mốc khác.

Để giải thích cho việc người dùng khóa 2 tuần nhiều nhất, có lẽ là do họ sợ rủi ro biến động về giá token trong thị trường chưa nghiên về hẳn Uptrend. Về mặt 52 tuần, có 2 lý do:

• Người dùng khá Bullist về token mà họ khóa.
• Incentives cho các token vẫn được áp dụng (Airdrop, LP STT bị khóa nhưng vẫn tham gia IDO được,…). Nên nếu nắm giữ dài hạn, thì khóa 52 tuần không phải vấn đề lớn.

Dựa theo tổng số địa chỉ gửi LP token vào là 14,132, thì số lượng người có hành động rút ra chỉ chiếm ~4%. Trong đó, chỉ có đúng 1 người là rút 100%, còn lại là rút từ 50% trở xuống.

Nói về các Pools, thì top 3 Pool có lượng token gửi vào nhiều nhất là (Pool MINE – UST không có thông tin):

• PSI – UST: 20.5M
• ANC – UST: 14.8M
• ORION – UST: 7.1

Dù Pools LUNA – bLUNA, LUNA – UST và ANC – UST lần lược được phân bổ 29%, 23% và 19% ASTRO, nhưng chỉ có ANC – UST là nằm trong top được gửi LP nhiều nhất. Còn với PSI – UST và ORION – UST, đó là do họ đang có Liquidity Mining.

Dữ liệu Phase 2 của Astroport

Dưới đây là một số thông tin về người tham gia và tài sản gửi vào:

Hình trên được diễn giải như sau: Xét từ trái sang phải, có 23,000 người tham gia Phase 1, trong đó có 42% dừng lại và lấy ASTRO ra để giao dịch, phần còn lại chơi tiếp Phase 2. Trong đó, theo hình tròn nhỏ thứ hai, có:

• 62,2% người dùng gửi cả ASTRO + UST.
• 28.5% chỉ gửi ASTRO.
• 9.3% gửi mỗi UST.

Qua đó cho thấy, đa phần những ai tham gia Phase 1 đều tiếp tục với Phase 2, cũng như họ gửi không chỉ ASTRO, mà còn là UST. Điều này thể hiện nhiều người chơi rất “nhiệt”, họ muốn lấy không chỉ ASTRO của Phase 1, mà còn là lượng phân bổ khuyến khích gửi ASTRO và UST của Phase 2.

Nhưng nếu xét tất cả người chơi (hình tròn nhỏ đầu tiên), số người gửi UST cũng chiếm ít nhất. Dù rằng New Users (những người không tham dự kịp Phase 1 và cũng không có Airdrop) chỉ có một cơ hội duy nhất để có ASTRO là gửi UST giai đoạn này, nhưng có vẻ họ cũng không quá mặn mà. Điều này chứng tỏ, nếu người nào muốn sở hữu ASTRO, họ đã tham gia ngay từ đầu.

Mặt khác, số lượng ASTRO khuyến khích cho Phase 2 (1% so với tổng cung) chỉ bằng 1/10 so với lượng phân bổ cho Phase 1, mà còn phải chia đều cho hai bên gửi ASTRO và UST. Do đó, việc khóa UST nhiều lúc này cũng không nhận được số ASTRO đủ lớn

7. Tổng kết

Nhìn chung, dù là Lockdrop, nhưng cả Astroport, Mars Protocol và Bastion đều không đạt thành công giống nhau. Dưới đây là một số tóm tắt từ bài viết:

• Astroport thành công nhất trong việc thu hút TVL, cũng như thanh khoản ban đầu cho cặp ASTRO – UST.
• Dù Mars “cosplay” khá giống, nhưng hiệu quả về TVL kém khá xa. Xét về thanh khoản thì vẫn chấp nhận được.
• Bastion có điều kiện ban đầu là chỉ được gửi một lần, không thể rút ra. Điều này ảnh hưởng cực mạnh đến TVL.
• Xét riêng về Astroport, dự án đã thành công phần nào, vì những người tham gia Phase 1 đa phần đều trở lại với Phase 2, giúp cho thanh khoản cặp ASTRO – UST rất tốt.
• Về mặt Price Discovery thì Astroprot có vẻ làm chưa tốt lắm khi giá vẫn bị chia đến 4 lần sau 2 tháng ra mắt.

Dù có một vài khuyết điểm nhỏ, nhưng nhìn chung, mô hình Lockdrop + LBA của Delphi Digital vẫn tạo ra khá nhiều điều kiện phát triển cho dự án. Ngoài ra, theo tình huống của Bastion, các dự án không nhất thiết phải áp dụng rập khuông cả hai giai đoạn, mà có thể sử dụng chỉ Lockdrop hoặc LBA, hoặc có thể tùy chỉnh tùy theo mục đích của mình.

Trong bài viết này, chúng ta sẽ tìm hiểu Market Sentiment (hay Tâm lý thị trường) là gì, cách phân tích và vận dụng chúng vào việc đầu tư trong thị trường Cryptocurrency.

1. Market Sentiment (Tâm lý thị trường) là gì?

Market Sentiment hay còn gọi là tâm lý thị trường đề cập đến thái độ tổng thể, những gì nhà đầu tư suy nghĩ, cảm xúc và tâm trạng của các nhà đầu tư đối với một thị trường tài chính cụ thể. Trong thị trường Cryptocurrency, thái độ này là sự tích tụ của nhiều yếu tố bao gồm sự giao động của giá cả, tin tức, các sự kiện quốc gia và thế giới, cảm xúc của các nhà đầu tư…

• Nếu các nhà đầu tư kỳ vọng vào giá cả đi lên trên thị trường cryptocurrency, thì Market Sentiment được cho là Bullish.
• Ngược lại, các nhà đầu tư kỳ vọng vào giá đi xuống trên thị trường cryptocurrency, thì Market Sentiment được cho là Bearish.

Nói cách khác:

• Giá tăng cho thấy Market Sentiment Bullish.
• Giá giảm cho thấy Market Sentiment Bearish.

2. Tâm lý thị trường trong Bullish & Bearish

Hình dưới đây mô tả tâm lý của các nhà đầu tư trong một chu kỳ thị trường. Mặc dù nó đề cập thị trường chứng khoán Mỹ nhưng cá nhân mình thấy chúng vẫn đúng trong thị trường Cryptocurrency.

Tâm lý thị trường trong Bullish

Không chỉ thị trường Cryptocurrency mà là tất cả thị trường tài chính đều trải qua chu kỳ tăng giá và giảm giá. Khi thị trường ở trong giai đoạn tăng giá (Bullish), tâm lý thị trường sẽ lạc quan, tràn đầy niềm tin và lòng tham. Thông thường, đây là những cảm xúc chính dẫn đến hoạt động giao dịch sôi nổi trên thị trường Cryptocurrency.

Khi niềm tin và lòng tham quá lớn, nó thường sẽ đẩy thị trường tăng trưởng quá mức, đây là cách bong bóng tài chính hình thành. Trong tình huống như vậy, nhiều nhà đầu tư không còn suy nghĩ sáng suốt, quên mất giá trị thực tế và mua một coin & token chỉ vì họ tin rằng thị trường sẽ tiếp tục tăng.

Trong một số trường hợp, thị trường tăng mạnh sau đó sẽ đi ngang trong một thời gian do tài sản được bán dần. Đây còn được gọi là giai đoạn phân phối. Tuy nhiên, một số chu kỳ không thể hiện giai đoạn phân phối rõ ràng và xu hướng giảm bắt đầu ngay sau khi đạt đến đỉnh.

Tâm lý thị trường trong Bearish

Khi thị trường bắt đầu chuyển hướng từ tăng sang giảm, tâm trạng hưng phấn của nhà đầu tư có thể nhanh chóng chuyển thành hoài nghi, do nhiều trader từ chối tin rằng xu hướng tăng đã kết thúc. Khi giá tiếp tục giảm, tâm lý thị trường sẽ nhanh chóng chuyển sang tiêu cực. Tâm lý này thường bao gồm cảm giác lo lắng, phủ nhận và hoảng sợ.

Trong bối cảnh này, các nhà đầu tư bắt đầu đặt câu hỏi tại sao giá lại giảm, điều này sẽ sớm dẫn đến giai đoạn phủ nhận. Giai đoạn phủ nhận được thể hiện qua cảm giác không chấp nhận được. Nhiều nhà đầu tư khăng khăng giữ vị thế thua lỗ hoặc hold luôn vì “đã quá muộn để bán” hoặc vì họ muốn tin rằng “thị trường sẽ sớm tăng trở lại.”

Nhưng khi giá càng giảm, làn sóng “panic sell” càng mạnh. Tại thời điểm này, sự sợ hãi và hoảng loạn thường dẫn đến việc từ bỏ thị trường (bán đáy).

Cuối cùng, xu hướng giảm sẽ dừng lại khi biến động giảm và thị trường bình ổn. Thông thường, thị trường trải qua giai đoạn đi ngang trước khi cảm giác hy vọng và lạc quan bắt đầu xuất hiện trở lại. Giai đoạn đi ngang như vậy còn được gọi là giai đoạn tích lũy.

3. Cách phân tích Tâm lý thị trường

Tâm lý thị trường tại một thời điểm là tâm lý chung của đại đa số nhà đầu tư trong thị trường. Để cảm nhận được nó, bạn sẽ cần thu thập quan điểm, ý tưởng và ý kiến của những người tham gia thị trường. Mặc dù có thể hữu ích, nhưng bạn không nên chỉ dựa vào phân tích tâm lý thị trường để đưa ra quyết định đầu tư.

Để có cảm nhận cơ bản về thị trường Cryptocurrency, Bạn có thể sử dụng nhiều phương pháp như theo dõi cái KOL nổi tiếng trên Twitter.

Ngoài ra, bạn có thể xem các trang và kênh truyền thông xã hội có liên quan, để hiểu cộng đồng và nhà đầu tư đang cảm thấy gì về từng dự án cụ thể.

Bạn cũng có thể tham gia các cộng đồng của họ, nhóm Telegram để nói chuyện trực tiếp với nhóm dự án và các thành viên cộng đồng,…

Ngoài việc theo dõi các kênh xã hội, bạn có thể cân nhắc việc cập nhật những tin tức mới nhất về ngành thông qua các cổng truyền thông

4. Sử dụng nhận định về Market Sentiment để đầu tư hiệu quả

Phân tích Market Sentiment nên là một phần thiết yếu của nhiều chiến lược giao dịch. Thông thường bạn nên đưa ra quyết định bằng cách sử dụng tổng hợp tất cả các thông tin có sẵn từ phân tích kỹ thuật, phân tích cơ bản, phân tích Market Sentiment.

Nhìn chung, việc kết hợp phân tích kỹ thuật, cơ bản với các phân tích về Market Sentiment cho phép các nhà đầu tư:

• Hiểu rõ hơn về hành động giá ngắn trung và dài hạn.
• Phát triển khả năng kiểm soát cảm xúc của mình tốt hơn.
• Tìm kiếm các cơ hội đầu tư có khả năng sinh lời cao.

Ví dụ: Thị trường Crypto Bullish vào năm 2017 là một ví dụ rõ ràng về cách tâm lý thị trường ảnh hưởng đến giá và ngược lại. Từ tháng 1 đến tháng 12, Bitcoin đã tăng từ mức xấp xỉ 900 USD lên mức cao kỷ lục là 20,000 USD.

Trong quá trình tăng giá, tâm lý thị trường ngày càng trở nên tích cực hơn. Hàng nghìn nhà đầu tư mới đã tham gia, bắt kịp sự phấn khích của thị trường bull. FOMO, sự lạc quan quá mức và lòng tham đã nhanh chóng đẩy giá lên cao, đỉnh mới cao hơn đỉnh cũ.

Xu hướng bắt đầu đảo ngược vào cuối năm 2017 và đầu năm 2018. Động thái điều chỉnh sau đó khiến nhiều người tham gia muộn bị thiệt hại đáng kể. Ngay cả khi xu hướng giảm đã diễn ra, sự tự tin và tự mãn giả tạo đã khiến nhiều người khăng khăng giữ vị thế.

Vài tháng sau, tâm lý thị trường trở nên cực kỳ tiêu cực khi niềm tin của các nhà đầu tư xuống mức thấp kỷ lục. FUD và sự hoảng loạn đã khiến nhiều người mua gần đỉnh bán gần đáy, dẫn đến thua lỗ lớn. Một số người trở nên mất niềm tin vào Bitcoin. Mặc dù thực tế là công nghệ Bitcoin đang được cải tiến liên tục.

5. Tổng kết

Xu hướng bắt đầu đảo ngược vào cuối năm 2017 và đầu năm 2018. Động thái điều chỉnh sau đó khiến nhiều người tham gia muộn bị thiệt hại đáng kể. Ngay cả khi xu hướng giảm đã diễn ra, sự tự tin và tự mãn giả tạo đã khiến nhiều người khăng khăng giữ vị thế.

Vài tháng sau, tâm lý thị trường trở nên cực kỳ tiêu cực khi niềm tin của các nhà đầu tư xuống mức thấp kỷ lục. FUD và sự hoảng loạn đã khiến nhiều người mua gần đỉnh bán gần đáy, dẫn đến thua lỗ lớn. Một số người trở nên mất niềm tin vào Bitcoin. Mặc dù thực tế là công nghệ Bitcoin đang được cải tiến liên tục.

Sharding được ca ngợi rộng rãi như một giải pháp cho khả năng mở rộng của Ethereum. Trong bài viết hôm nay, chúng ta sẽ tìm hiểu Sharding là gì, ưu điểm cũng như những hạn chế của nó.

1. Vấn đề mở rộng Blockchain

Có hai cách để tăng thông lượng giao dịch của blockchain:

• Cách thứ nhất, mở rộng theo chiều dọc – Vertical Scalability.
• Cách thứ hai, mở rộng theo chiều ngang – Horizontal Scalability.

Mở rộng theo chiều dọc (Vertical Scalability)

Cách thứ nhất, để đạt được thông lượng cao hơn thì blockchain yêu cầu các node trong mạng phải cực kỳ mạnh mẽ để có xử lý nhanh và nhiều giao dịch hơn. Nó đồng nghĩa với việc người dùng phải bỏ nhiều chi phí cho phần cứng và điều này không phù hợp với đại đa số người dùng phổ thông, nó thích hợp với các cá nhân & tổ chức có tài chính vững chắc và có nền tảng kỹ thuật vững vàng.

Solana và Internet Computer đã tiếp cận theo hướng này, trong cả hai blockchain này, người dùng bình thường không thể xác thực blockchain trên phần cứng bình thường.

Điều này không hẳn là xấu, các public blockchains được mở rộng theo chiều dọc có thể phù hợp với một số ứng dụng nhất định yêu cầu hiệu suất cao và trạng thái nhất quán. Nhưng nhược điểm của cách tiếp cận này là làm cho quá trình xác thực giao dịch kém phân quyền.

Mở rộng theo chiều ngang (Horizontal Scalability)

Ngược lại với cách tiếp cận trên, mở rộng theo chiều ngang là cách chia hệ thống thành nhiều phân đoạn (shards). Mỗi phân đoạn chỉ thực hiện một tập hợp con của tổng số công việc trên blockchain, và mỗi validator chỉ cần xác thực phân đoạn đơn đó và một số phân đoạn khác.

Điều này cho phép nhiều người dùng hơn tham gia vào quá trình xác thực, do các yêu cầu thấp hơn cho mỗi phân đoạn. Tổng thể, cách tiếp cận này giữ cho việc xác thực giao dịch được phân quyền, trong khi vẫn mở rộng tổng thông lượng của hệ thống.

2. Tầm nhìn Ethereum 2.0 & Công nghệ Sharding là gì?

Vấn đề cốt lõi của Ethereum đặt ra để giải quyết là làm cách nào để có khả năng xử lý nhiều giao dịch hơn trên mỗi giây nhưng vẫn giữ được sự phân quyền và an toàn của mạng. Đây là một vấn đề vô cùng khó giải quyết và các nhà phát triển Ethereum đã suy nghĩ về nó trong nhiều năm.

Câu trả lời cho bài toán trên chính là mở rộng hệ thống theo chiều ngang, một nền tảng smart contract được phân mảnh tùy ý. Đây chính là tầm nhìn mà Ethereum 2.0 đã mô tả.

Ethereum 2.0 là một trong những cách tiếp cận rất phức tạp để mở rộng quy mô cho Ethereum network, nó đòi hỏi nhiều công sức để thiết kế và thực hiện. Tuy nhiên, nếu được thực hiện thành công, Ethereum 2.0 cũng sẽ là một trong những cách hiệu quả nhất, giúp tăng thông lượng của Ethereum theo cấp độ lớn.

Sharding, hay phân mảnh, là một trong những công nghệ cốt lõi của Ethereum 2.0. Ở Ethereum 1.0, mỗi node lưu trữ một bản sao của toàn bộ blockchain Ethereum. Bất kỳ khi nào nó được mở rộng, mỗi node phải cập nhật, điều này sẽ tiêu tốn băng thông và bộ nhớ của hệ thống.

Với sharding, Ethereum sẽ được chia thành nhiều mảnh. Mỗi mảnh (shard) sẽ xử lý các giao dịch và hợp đồng của riêng chúng, nhưng tổng thể các mảnh vẫn có thể giao tiếp với các phân đoạn khác. Vì mọi mảnh xác thực độc lập nên chúng không cần phải lưu trữ dữ liệu từ các shard khác.

3. Những thách thức và rủi ro tiềm ẩn của Sharding

Mặc dù là lời giải cho bài toán Scalability Trilemma, nhưng Sharding lại đem đến những bài toán khác cho Ethereum và cộng đồng nhà phát triển.

Một cách dễ hiểu, Sharding sẽ chia Ethereum thành rất nhiều mảnh. Mỗi mảnh có thể làm một việc riêng, các giao thức DeFi sẽ có xu hướng tập trung trên cùng một mảnh để hưởng lợi ích từ sự phối hợp. Điều này có thể dẫn đến sự gia tăng gas fee trên một số mảnh.

Vì các giao thức trên các mảnh khác nhau muốn giao tiếp với nhau thì sẽ phải sử dụng một số giao thức tương tác. Đương nhiên việc này sẽ phức tạp hơn việc tương tác giữa 2 giao thức trong cùng một mảnh.

Bên cạnh đó, Sharding cũng đem lại một số rủi ro tiềm ẩn cho mạng, nó cho phép hacker phá hủy một hệ sinh thái đang phát triển mạnh mẽ bằng cách tấn công một mảnh bất kỳ trong mạng. Nếu một mảnh bị hacker chiếm đoạt, nó có thể gây ra hiệu ứng domino và gây ảnh hưởng tiêu cực đến giá token, một lượng lớn người dùng và các node trên mảnh đó.

4. Tổng kết

Như vậy chúng đã tìm hiểu Sharding là gì, cũng như những ưu điểm và thách thức, rủi ro của Sharding

4pool là pool gồm 4 stablecoin FRAX- UST- USDC- USDT được phát triển bởi Frax và Terra. Vậy 4pool sẽ tác động thế nào đến các stablecoin? Tại sao nói 4pool sẽ khiến cuộc chơi stablecoin trở nên hấp dẫn hơn trong tương lai? Tìm hiểu tại đây. Ngày 1/4 vừa qua, 1 thành viên của TerraForm Labs đã ra 1 đề xuất mang tính chiến lược cao: Ra mắt 4pool.

1. 4pool là gì?

4pool là pool token được phát triển trên Curve, gồm 4 stablecoin: FRAX – UST – USDC- USDT. Đây là ý tưởng hợp tác của 2 dự án đang cạnh tranh Curve wars lớn nhất hiện nay trên thị trường là Frax Finance và Luna Terra. Việc hợp tác này nhằm giúp FRAX – UST hợp lại thành thực thể mạnh nhất trong cuộc chiến Curve Wars, củng cố vị thế và tăng nhu cầu cho FRAX và UST.

Nếu đã tìm hiểu nhiều về Curve và Curve Wars, anh em hẳn sẽ thấy thuật ngữ 4pool này giống với 3pool. 3pool là pool 3 stablecoin DAI- USDT-USDC, có thanh khoản cao nhất trên Curve ~3.2 Tỷ USD.

4pool ra mắt nhằm cạnh tranh với 3pool để trở thành pool stablecoin lớn nhất trên Curve.

4. Ý tưởng ra mắt 4pool

Để hiểu về lí do ra mắt 4pool, đầu tiên chúng ta hãy quay về tìm hiểu Curve và Curve Wars.

Curve là sàn giao dịch stableswap nổi tiếng trên thị trường. Trên Curve có rất nhiều pool để giao dịch stablecoin, hiện tại TVL trên Curve đã đạt hơn 20 Tỷ USD. Lí do Curve có thể thu hút nguồn TVL cao như vậy là vì Curve có lượng emission khá cao (5200 CRV tương đương 10 triệu USD/ ngày), đây là nguồn yield lí tưởng cho các stablecoin trên thị trường.

Do đó, FRAX, UST cùng nhiều stablecoin khác đã cạnh tranh nguồn Incentives này -> Curve Wars ra đời.

Cạnh tranh không hiệu quả

Việc cạnh tranh giữa các dự án để giành nguồn yield là điều dễ hiểu, nhưng FRAX và UST – 2 dự án tham gia mạnh nhất vào Curve Wars nhận ra rằng, họ đang cạnh tranh không hiệu quả.

Thứ nhất, khi incentives cho pool stablecoin trên Curve, họ đang incentives cho các pool FRAX – 3CRV, UST – 3CRV.

3CRV là LP token của pool 3 stablecoin (3pool): DAI- USDT- USDC. Việc incentives cho các pool FRAX- 3CRV và UST-3CRV, đồng nghĩa với việc họ phải Incentives cho 3CRV pool, trong đó có DAI – một trong những đối thủ trực tiếp của họ trong con đường trở thành Decentralized stablecoin số 1 Crypto.

Lí do FRAX, UST phải bắt cặp với 3CRV để tạo thành 1 pool thanh khoản là vì muốn tận dụng nguồn thanh khoản cao (3.2 Tỷ USD) trong pool này, đây là mô hình Metapool độc đáo do Curve phát triển

Không chỉ riêng FRAX và UST, hầu như mọi stablecoin khác đều gắn với 3pool để tận dụng nguồn thanh khoản từ pool này. Họ cũng vô tình tạo thanh khoản và tăng nhu cầu cung cấp thanh khoản cho 3pool. Anh em lưu ý thông tin này sẽ dễ hiểu cho phần sau của bài phân tích.

Thứ hai, việc cạnh tranh với nhau là không cần thiết.

Một ví dụ đơn giản, FRAX chạy incentives để thu hút pool thanh khoản 2 Tỷ USD, UST chạy incentives để thu hút 1 pool thanh khoản 2 Tỷ USD, tại sao 2 bên không cùng hợp lại để tạo thành 1 pool thanh khoản 4 Tỷ USD?

“Kẻ thù của kẻ thù là bạn”, trong cuộc chiến có rất nhiều kẻ thù, 2 dự án hợp tác với nhau để chiến đấu lại những đối thủ khác -> Đây là chiến lược của FRAX và UST.

Thị trường Saving lớn nhất Crypto

Theo Sam Kazemian – Founder của Frax Finance, một lí do nữa khiến Frax Finance và Terra Luna hợp tác phát triển 4 pool là muốn tạo 1 thị trường Saving lớn nhất Crypto.

Theo Sam, mọi người thường hiểu Curve là 1 AMM stableswap. Nhưng thực tế, Curve là “Saving Account” của DeFi, nơi người dùng có thể “gửi tiết kiệm” và nhận lãi qua thời gian.

Frax và Terra đã tham gia mạnh vào cuộc chơi Saving này, và giờ 2 bên muốn hợp tác -> Tạo thành một thị trường tiết kiệm lớn nhất trong Crypto.

Nhu cầu “Tiết kiệm” trong thị trường Crypto đang rất lớn, Terra (LUNA) phát triển sản phẩm “Tiết kiệm 20%” trên Anchor và liên tục đạt ATH trong thời gian qua. Giờ Frax cũng đang muốn triển khai 1 sản phẩm tương tự trên Ethereum cho người dùng FRAX và cả UST.

3. Tác động của 4pool

4pool đánh dấu sự hợp tác lớn giữa 2 dự án stablecoin, do đó chắc chắn sẽ có nhiều tác động đến thị trường.

Tác động của 4pool đến FRAX và UST

Frax Finance và Luna Terra chắc chắn sẽ là 2 dự án chịu tác động đầu tiên từ Proposal này.

Về mặt tích cực, việc hợp nhất 2 pool sẽ đem đến cho người dùng FRAX và UST:

• Thanh khoản FRAX, UST cao hơn: Giá trị peg FRAX và UST với $1 vững hơn, điều quan trọng với 2 algorithmic stablecoin này.
• Incentives cho FRAX, UST LP cao hơn: Vì nhận Incentives từ cả 2 bên.

Rõ ràng với việc ra mắt Proposal này, FRAX và UST muốn nhắm đến việc lấy thanh khoản từ 3pool: Người dùng không cần phải cung cấp 3pool để tham gia cung cấp thanh khoản cho FRAX và UST, mà giờ đây có thể cung cấp thanh khoản trực tiếp USDT, USDC vào.

Chắc chắn FRAX và UST sẽ thu hút được vì lượng Incentives 2 dự án này đầu tư cho 4pool là khó có thể cưỡng lại, chỉ là con số TVL mà họ thu hút được là bao nhiêu, chúng ta cần thời gian để trả lời.

Hiện TVL trong 3pool là $3.2 B, trong FRAX – 3CRV là $2.8 B, trong UST – 3CRV là $1.3 B. Nếu UST và FRAX thu hút thành công 100% LP 3CRV đang cung cấp cho họ qua cung cấp cho 4pool, khi đó TVL trong các pool sẽ là:

4pool khi đó sẽ thậm chí lớn hơn 3pool, trở thành pool có TVL lớn nhất trên Curve.

Trước đây các dự án khác sử dụng mô hình Metapool, kết nối với 3pool để tận dụng thanh khoản lớn từ pool này. Nhưng giờ TVL của 4pool đã vượt lên, liệu các dự án sẽ quyết định ra sao?

Rõ ràng, sự ra mắt của 4pool khiến cuộc chơi stablecoin ngày càng trở nên hấp dẫn. Tuy nhiên, bên cạnh rất nhiều điều lợi ích, sự hợp tác này cũng đem đến nhiều rủi ro cho cả 2 bên.

Xét về mặt tiêu cực, 2 bên cùng chia sẻ lợi ích thì cũng chịu chung rủi ro.

Giả sử 1 trong 2 stablecoin này bị hack/ bug/ bank run thì stablecoin còn lại rõ ràng chịu tác động rất lớn.

FRAX và UST đều là 2 algo-stablecoin. Mô hình này có khả năng mở rộng rất nhanh, tuy nhiên, hạn chế là không có tài sản bảo đảm, những rủi ro về FRAX và UST, hay rộng ra hơn là mô hình Algorithmic stablecoin là chủ đề được thảo luận rất nhiều trong thời gian gần đây.

Trước đây, 2 dự án phát triển 2 pool thanh khoản riêng biệt. Giờ 2 dự án rủi ro này hợp tác với nhau để củng cố giá peg lẫn nhau. Đổi lại, nếu rủi ro xảy ra, cả 2 sẽ cùng chịu, đây là mặt trái của sự hợp tác này.

Rủi ro thứ 2 là xung đột lợi ích, 2 bên cùng bỏ tiền vào để incentives cho 1 pool, vậy mỗi bên bỏ bao nhiêu tiền, phí thu về chia như thế nào, LP bên nào lợi hơn,…. Hợp tác để có lợi ích chung là chuyện dễ hiểu, nhưng phân chia chi li những yếu tố còn lại bên trong thì rõ ràng không dễ dàng gì.

Tuy nhiên, vấn đề phân chia lợi ích, chi phí này hoàn toàn có thể giải quyết được, việc cùng nhau duy trì tính ổn định của từng dự án riêng, để tránh tác động đến cả 2 nên được quan tâm nhiều hơn.

Tác động của 4pool đến các stablecoin khác

RAX và UST bắt tay tạo ra một thế lực mới trên thị trường, sẽ tăng thị phần của cả 2 trong thị trường Stablecoin. Dẫn đến việc thị phần của các stablecoin khác sẽ nhỏ lại.

USDC và USDT, 2 centralized stablecoin có thị phần cao nhất thị trường Crypto, khá ngạc nhiên, nhưng thực tế lại ít chịu ảnh hưởng từ việc hợp tác này của FRAX và UST. Vì trong 4pool vẫn cho cung cấp USDC và USDT, FRAX và UST cần 2 centralized stablecoin này để giữ chặt hơn giá peg với $1, tăng niềm tin về sự ổn định trong thị trường.

Vì vậy, các decentralized stablecoin sẽ chịu ảnh hưởng tiêu cực. Bị ảnh hưởng nhất, chính là DAI, stablecoin bị ảnh hưởng trực tiếp từ việc ra mắt 4pool, trước đây người dùng cần cung cấp DAI trong 3CRV, nhưng giờ thì không cần nữa, nhu cầu cho DAI sẽ ít đi. MakerDAO không tham gia vào Curve Wars, dự án muốn DAI phát triển tự nhiên, vì vậy không có Incentives cho DAI, việc giữ chân LP là điều rất khó khăn.

Các decentralized stablecoin khác như alUSD, MIM, FEI, sUSD,… đã chậm chân trong cuộc đua Curve Wars, nay càng thêm thua thiệt, sẽ chịu tác động gián tiếp từ việc mở rộng của FRAX và UST.

Ngoài ra, như mình đã nói ở trên, khi phát triển pool stablecoin trên Curve, họ có thể sẽ ghép cặp với 4pool (vì đây đã trở thành pool có thanh khoản lớn nhất trên Curve), lại càng giúp đối thủ mạnh hơn. Nhưng nếu không chọn 4pool thì lại khó có thanh khoản, việc cạnh tranh của các stablecoin khác với FRAX và UST giờ đây là 1 bài toán khó.

4. Cuộc chơi stablecoin trong tương lai

Trước năm 2020, chúng ta đã quá quen với USDT hay USDC. Stablecoin khi đó đơn giản là phương tiện trung gian trong giao dịch, cầm stablecoin không hề có lợi ích gì, chỉ thấy rằng, các dự án stablecoin như TUSD, PAX, BUSD liên tục ra mắt và muốn lấy thị phần.

Đến năm 2020, khi trend DeFi xuất hiện, chủ nghĩa phi tập trung lên ngôi, DAI được mọi người chú ý. Nhưng khi đó đa phần mọi người xem và định giá MakerDAO là Lending protocol, không phải là 1 nơi phát hành tiền tệ.

Đến năm 2021, cộng đồng mới thật sự nói nhiều về stablecoin, các Protocol phát hành stablecoin và nói về tiềm năng của thị trường hàng trăm tỉ USD này.

Stablecoin là:

• Tài sản lưu trữ.
• Tài sản trung gian.
• Tài sản tiết kiệm.
• Tài sản vay và cho vay.

Các Decentralized stablecoin như FRAX, UST, USDN, MIM… đang tìm cách dành lấy thị phần từ những “người tiền nhiệm” bằng cách trở thành “Tài sản tiết kiệm” tốt nhất, mặc dù hướng đi này là hướng đi tốn kém chi phí.

USDT, USDC và DAI không cần bỏ ra chi phí gì mà vẫn tăng trưởng mạnh, là vì chúng được xem là “Tài sản lưu trữ” và “Tài sản trung gian”. Để được như vậy, 3 stablecoin này đã trải qua thách thức về sự ổn định cũng như cố gắng phát triển trong nhiều năm, chứ không đơn giản là vài tháng, từ số 0 lên vài chục tỉ vốn hóa.

Đó có thể sẽ là những mảng mà bộ đôi UST, FRAX sẽ nhắm đến trong thời gian tới, sự cạnh tranh trực tiếp của những thế lực mạnh nhất (về tài chính và network) trong DeFi với các thế lực lâu đời và tưởng chừng như khó đánh bại trong CeFi.

Những stablecoin cũng đang phát triển trong downtrend như DAI, FEI, MIM chắc chắn sẽ không đứng im ngoài cuộc chơi này. Trong thời gian tới, cuộc cạnh tranh về những use cases thực: “Tài sản lưu trữ”, “Tài sản trung gian”, “Tài sản cho vay” , sẽ là những cuộc chơi hấp dẫn hơn cuộc chơi “Tài sản tiết kiệm” hiện tại. Tất nhiên, người dùng và các DAO sử dụng stablecoin tiếp tục là người hưởng lợi từ các cuộc chiến trên, DeFi hay Crypto, rõ ràng sẽ không dừng lại ở đây, mà sẽ tiếp tục phát triển.

5. Tổng kết

Dưới đay là các ý chính về 4pool mà anh em cần nắm:

• 4pool là pool gồm 4 stablecoin FRAX- UST- USDC- USDT được phát triển bởi Frax và Terra.
• 4pool được phát triển để tạo 1 nơi “tiết kiệm” lớn nhất trên Ethereum, đồng thời muốn thay thế vị thế của 3pool.
• 4pool mới là tiền đề, cuộc chơi stablecoin sẽ còn hấp dẫn hơn trong tương lai khi các dự án bắt đầu cạnh tranh những use case thực sự.

Decentralized Finance (DeFi) là một trong những trọng tâm của crypto trong vài năm trở lại đây, thế nhưng, decentralized stablecoin thì lại chưa có chỗ đứng như vậy. Các decentralized stablecoin đang yếu thế hơn rất nhiều so với centralized stablecoin, đặc biệt là sau sự sụp đổ của UST. Cùng tìm hiểu về Tron DAO Reserve, quỹ dự phòng dành cho USDD và giấc mơ phát triển decentralized stablecoin

1. Tron DAO Reserve là gì?

TRON DAO Reserve là quỹ dự phòng phi tập trung được sáng lập bởi Tron Network, nhiệm vụ chính của quỹ là đảm bảo USDD, stablecoin mới của hệ sinh thái Tron, luôn giữ peg ổn định trong mọi điều kiện của thị trường.

Sau sự sụp đổ của Terra, nhiều người hoài nghi và không còn tin tưởng vào Algorithm stablecoin, tuy vậy Tron Network vẫn khá tự tin khi cho ra mắt stablecoin thuật toán mới và vẫn luôn kiên định với sản phẩm này của mình. Tron Dao Reserve chính là một trong những lí do giúp họ có niềm tin như vậy.

Vậy Tron DAO Reserve còn có những nhiệm vụ gì? Thành viên của quỹ này gồm những ai?

2. Nhiệm vụ của TRON DAO Reserve

Không đơn thuần là giữ vững sự ổn định của stablecoin USDD, TRON DAO Reserve được thành lập với các nhiệm vụ được nêu ra cụ thể như sau:

• Bảo vệ toàn bộ ngành công nghiệp blockchain và thị trường tiền điện tử nói chung. Ngăn chặn hoảng loạn gây ra do khủng hoảng tài chính, giảm thiểu sự nghiêm trọng của suy thoái kinh tế trong dài hạn.
• Điều chỉnh thị trường stablecoin: TRON DAO Reserve giữ ổn định tỉ giá hối đoái của cả stablecoin tập trung và phi tập trung ở trên Tron Network và sau đó là trên các blockchain khác nhờ thiết lập lãi suất phi rủi ro, điều tiết thị trường thông qua việc cung cấp thanh khoản.
• Quản lí rủi ro tài chính: TRON DAO Reserve phát hành và giữ gìn các tài sản dự trữ của nhiều blockchain hoặc các tổ chức tài chính được hỗ trợ bởi blockchain để giảm thiểu rủi ro hệ thống và đảm bảo sự ổn định của thị trường tài chính trong ngành công nghiệp blockchain.
• TRON DAO Reserve cũng quản lý sự cấp phép của USDD với tư cách là người giám sát ban đầu, đảm bảo sự ổn định giá nhờ có các khoản dự trữ.

Các nhiệm vụ của TRON DAO Reserve đề ra là khá vĩ mô và lớn lao, chưa cần biết liệu có thực hiện được hay không, nhưng chắc chắn sẽ cần một số tiền vô cùng lớn và phải được phân bổ hợp lý, thêm nữa là đội ngũ giám sát điều hành cần là những người thực sự có tâm và có tầm.

3. Thành viên sáng lập

Vào ngày 5/5/2022, Justin Sun, Founder của TRON, đã công bố trên Twitter thành lập TRON DAO Reserve với sự ra đời của một stablecoin phi tập trung mới mang tên USDD. Tổng cung ban đầu của USDD là 100 triệu, cũng là do TRON DAO Reserve mint.

Trước đó, vào ngày 21/4, Justin Sun đã đăng tải một Open Letter thông báo sự thành lập của TRON DAO Reserve.

Ở giai đoạn đầu tiên, TRON DAO Reserve sẽ huy động 10 tỉ USD làm tài sản dự trữ từ những cái tên nổi tiếng trong ngành blockchain. Đồng thời, sẽ thu hút nhiều hơn các tài sản có tính thanh khoản cao, đưa vào whitelist nhiều tổ chức lớn với tư cách là stakeholder để phục vụ tốt hơn dưới vai trò của một tổ chức phi tập trung.

Thông tin sơ lược về Justin Sun

Justin Sun sinh ngày 30 tháng 7 năm 1990, được biết đến rộng rãi dưới chức vụ người sáng lập của TRON và CEO của BitTorrent. Justin Sun cũng được ví như Jack Ma của ngành tiền điện tử Trung Quốc khi nhiều lần được bình chọn trong danh sách 30 Under 30 của tạp chí Forbes.

Hiện tại, Sun cũng là đại sứ, Đại diện thường trực của Grenada tại WTO, và là nhà ngoại giao, doanh nhân, điều hành kinh doanh Trung Quốc-Grenadia có trụ sở tại Geneva.

Niềm tin của Justin Sun

Ở thời điểm này, rất nhiều người đã không còn tin tưởng vào stablecoin thuật toán, nhưng Justin Sun thì khác. Sun cho rằng stablecoin hiện nay đang mang đậm tính chất tập trung, đa phần những stablecoin lớn đều cần phải thế chấp, điều đó có nghĩa là những công ty/protocol kiểm soát, phát hành stablecoin đó đóng vai trò như một ngân hàng.

Crypto là một thế giới phi tập trung, nhưng trung tâm của thị trường phi tập trung là stablecoin lại đang là phần mang nhiều tính tập trung nhất. Vì vậy, Justin Sun rất có niềm tin vào Decentralized Stablecoin, và mang tham vọng đó đặt vào stablecoin mới – USDD.

4. Sơ lược về USDD

USDD (Decentralized USD) là đồng Stablecoin thuật toán (Algorithmic Stablecoin) được hỗ trợ bởi đồng TRX, tức là dùng thuật toán để đảm bảo giá đồng USDD luôn ổn định ở $1. USDD là một mô hình kết hợp, một mặt sử dụng thuật toán để duy trì độ ổn định, mặt khác sử dụng TRON DAO Reserve để giữ peg như một quỹ bảo chứng.

Về cơ bản cách hoạt động của USDD khá tương đồng với UST. Đối chiếu tương quan, thì UST là USDD, TRX là LUNA của Terra. Tóm tắt cách hoạt động của USDD như sau:

• Khi USDD có giá lớn hơn $1, người dùng có thể gửi $1 giá trị TRX để nhận $1 USDD.
• Khi USDD có giá nhỏ hơn $1, người dùng có thể gửi $1 USDD để nhận $1 giá trị TRX.

Để cập nhật giá, TRON sử dụng Oracle với cơ chế như sau:

• Super Representatives (SRs) cấp Oracle về giá USDD trên TRON Network. Họ sẽ submit phiếu về tỷ giá hối đoái hiện tại của USDD bằng USD.
• Các phiếu bầu được tính theo n Blocks, bằng cách lấy các giá trị trung bình có trọng số làm tỷ lệ thực.
• Phần thưởng sẽ được trao cho những người đã bỏ phiếu chỉ lệch một khoản so với trung bình để khuyến khích các SRs bỏ phiếu trung thực và chính xác.

Nguồn cung ban đầu của USDD là 100 triệu, trong đó, 66,560,006 trên mạng TRON, 3,100,000 trên mạng Ethereum, và 13,100,000 trên BNB Chain thông qua cross-chain protocol – BitTorrent Chain (BTTC).

Theo DefiLlama, tổng cung hiện tại của USDD là 667 triệu.

Hiện tại USDD đã list trên các sàn Sunswap, Sun.io, Curve, Uniswap, Ellipsis, Pancakeswap, Kyberswap,…

Nếu đã là một dự án gần như tương đồng với UST của Terra, vậy tại sao khi UST đã sụp đổ còn USDD thì chưa?

5. Những bài học từ người tiền nhiệm Terra – Luna Foundation Guard

Justin Sun hiểu rõ việc vận hành một decentralized stablecoin là rất khó, Terra cuối cùng cũng đã thất bại. Tuy nhiên, thất bại này lại giúp cho Justin Sun có nhiều bài học, USDD có nhiều đất diễn. TRON DAO Reserve đóng vai trò là lớp phòng thủ kiên cố cho stablecoin này, vì vậy, cũng phải nhìn nhận và học hỏi từ thất bại của Luna Foundation Guard.

Tất nhiên, đây cũng là con dao hai lưỡi, nếu Justin Sun và TRON DAO Reserve không làm được đúng nhiệm vụ đề ra, cả hệ sinh thái Tron sẽ điêu đứng theo.

Tăng trưởng nóng

Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến thất bại của UST, có thể kể đến các lí do khách quan và chủ quan như bị tấn công có kế hoạch, cách xử lý tình huống không hợp lý, thái độ kiêu ngạo của Do Kwon… Tuy nhiên một lý do nổi bật mà Justin Sun đã nêu lên là việc tăng trưởng quá “nóng” của UST.

Thuật toán của UST đã hoạt động tốt, ít nhất là trong khoảng thời gian từ T5/2021 tới đầu năm 2022, Justin Sun tin rằng sự thất bại của stablecoin này không đến từ thuật toán mà phần nhiều hơn đến từ việc sự gia tăng quá nhanh của nguồn cung UST.

Terraform Labs đã để đồng stablecoin của mình tăng trưởng vốn hóa mạnh mẽ trong một khoảng thời gian ngắn. Từ đầu T11/2021 tới đầu T5/2022, UST đã tăng trưởng vốn hóa từ 2.8 tỉ đô lên gần 19 tỉ đô. Trong 6 tháng, trở thành stablecoin lớn thứ 3 toàn thị trường, và là decentralized stablecoin có vốn hóa lớn nhất.

Nhận thấy sai lầm này, Justin Sun và Tron Foundation khi thiết kế USDD đã tập trung vào sự phát triển lành mạnh, chậm rãi của stablecoin. USDD sẽ luôn được giữ mức vốn hóa thị trường nhỏ hơn tương đối so với TRX, và đồng thời cũng phải luôn nhỏ hơn TRON DAO Reserve.

Lãi suất 20% APY cố định

Nhiều người đã chỉ ra rằng, mô hình lãi suất 20% của Anchor là không bền vững, gây ảnh hưởng xấu tới UST và Do Kwon đã nhiều lần phải thêm tiền vào Quỹ dự trữ để duy trì lãi suất này cho người dùng. Lãi suất 20% cũng là lí do người dùng đổ xô vào Anchor, làm tăng phi mã nguồn cung của UST dẫn đến sụp đổ sau này.

Để hiểu thêm về mô hình của Anchor và các điểm yếu của giao thức này, tham khảo thêm: Phân tích mô hình Anchor Protocol

UST cho lãi suất 20% đã sụp đổ, tại sao USDD lại cho lãi suất tới 30%?

Nghe thì có vẻ điên, nhưng tất nhiên Justin Sun cũng đã phải rút kinh nghiệm từ những người đi trước. Lãi suất 30% này ban đầu chỉ là một chiêu thức Marketing để thu hút sự chú ý và chấp nhận của người dùng, DEXs, CEXs.

Với Justin Sun, những người đầu tiên ủng hộ dự án nhận được nhiều ưu đãi hơn là điều dễ hiểu, nhưng khi USDD trở nên lớn hơn, sẽ cần có sự thay đổi lãi suất chứ không giữ ở mức cố định 30%.

Cụ thể, lãi suất cố định 30% sẽ chỉ có được ở Phase 1 theo roadmap của USDD. Thêm nữa, tổng cung ở Phase này cũng sẽ bị giới hạn, tối đa chỉ có 2 tỉ USDD có thể được mint. Tức là khi kết thúc Phase 1 hoặc Marketcap USDD đạt 2 tỉ, lãi suất 30% sẽ không còn nữa.

Ở các Phase tiếp theo, cách tính lãi suất sẽ không cố định như trên nữa. Justin Sun đề xuất cách tính lãi suất theo thời gian gửi tiền, những người sẵn sàng lock USDD với thời gian khoảng 1 năm sẽ nhận lãi suất ~20%, 6 tháng sẽ nhận được ~15% và cứ thế thấp dần.

Cấu trúc lãi suất trên chưa phải là chính thức, Justin Sun và đội ngũ vẫn đang thiết kế lãi suất sao cho phù hợp nhất. Có một điều chắc chắn là giới hạn của nguồn cung USDD sẽ luôn được gắn với tổng khối lượng USDD được giao dịch.

LFG không đủ sức chống đỡ cho UST

UST đã ra đời từ T11/2020, tuy nhiên phải đến T1/2022 vừa rồi LFG mới được thành lập. Sự xuất hiện của LFG có phần hơi muộn màng, dẫn đến việc huy động vốn cho quỹ cũng chưa đạt hiệu quả cao nhất.

Vào thời điểm đầu T5/2022, LFG mới có khoảng 4 tỉ USD trong quỹ dự trữ, trong khi đó, tổng vốn hóa UST đã lên tới gần 19 tỉ USD. Điều này dẫn tới việc LFG khó có thể “một tay che trời”, cứu sống UST.

Đây cũng là bài học cho USDD, vì vậy, ngay từ đầu Justin Sun đã thành lập TRON DAO Reserve và huy động 10 tỉ đô cho quỹ dự phòng ban đầu. Đưa USDD trở thành tài sản đầu tiên được hỗ trợ bởi một quỹ dự trữ lớn như vậy.

Ngoài ra, TRON DAO Reserve cũng sẽ vẫn tiếp tục huy động vốn và kêu gọi các tổ chức lớn tham gia với vai trò stakeholder. Mới đây nhất, Justin Sun đã quyết định biến TDR thành quỹ bảo chứng cho USDD, hiện tỉ lệ bảo chứng đang ở mức ~217% và sẽ được đảm bảo luôn được giữ trên 130%.

Thông tin chi tiết các tài sản trong quỹ TDR hiện đã được hiển thị “live” trên trang chủ của TRON DAO Reserve.

Thiếu đa dạng tài sản dự trữ

Một điểm yếu nữa của LFG là việc chọn tài sản dữ trữ. Trong số gần 4 tỉ đô tài sản dự trữ thì có tới 92% là BTC. Tuy BTC là King Coin, tuy nhiên cũng không phải là một tài sản không biến động. Tài sản tiếp theo được chọn để bổ sung là AVAX, cũng có tính chất tương đồng với BTC, còn lại là LUNA và UST.

Rõ ràng việc sử dụng tài sản nhiều biến động sẽ làm khả năng đỡ giá cho stablecoin bị giảm đi, rút kinh nghiệm từ việc này, TRON DAO Reserve đã lên kế hoạch sử dụng 10 tỉ USD ban đầu để mua các tài sản dự trữ là BTC, TRX, USDT, USDC, TUSD và một vài stablecoin khác.

Cụ thể hơn, Quỹ dự phòng chủ yếu sẽ là USDT và USDC, mỗi loại khoảng 2 tỉ USD. Các loại stablecoin khác như BUSD, DAI và TUSD sẽ chiếm khoảng 1 tỉ USD. 5 tỉ USD còn lại chủ yếu là BTC (80%) và TRX.

Một điểm đáng chú ý nữa, Tron là blockchain lưu trữ nguồn cung USDT lớn nhất thị trường. Tron có nguồn cung fiat-backed stablecoin lớn nhất, chúng đều được issue on-chain và được sử dụng trong hệ sinh thái DeFi của Tron. Điều này cũng cho thấy phần nào sự tập trung của Tron Network vào tính thanh khoản và khả năng áp dụng stablecoin.

6. Tác động của USDD và Tron DAO Reserve lên hệ sinh thái Tron

Tuy dự án stablecoin thuật toán còn gặp phải nhiều hoài nghi, cũng không thể phủ nhận tác động mà USDD tạo ra trên mạng lưới Tron, dưới sự hỗ trợ từ TRON DAO Reserve.

Kể từ khi thông báo ra mắt vào cuối T4, tổng cung USDD từ 100 triệu ban đầu giờ đã tăng lên 667 triệu. Tính từ đầu T11/2021 tới thời điểm viết bài, đã có 8,760,483,074 TRX được burn. Có thể thấy, lượng cung TRX tụt giảm trong thời điểm đầu tháng 5 tăng một cách đột biến. Điều này sẽ có ích cho cả tokenomics và TRX holders.

Sau khi launch USDD, mạng Tron cũng đã trở nên sôi động rõ rệt. Mạng lưới ghi nhận lượng người dùng active hằng ngày đang trong đà tăng và đạt mức cao thứ 2 từ trước tới nay.

Nổi bật nhất phải kể tới TVL của hệ sinh thái. Nhờ có USDD, tổng TVL toàn hệ tăng 50% mức từ 4 tỉ USD lên 6 tỉ USD, vượt Avalanche đạt vị trí thứ 3 toàn thị trường. Trong đó, Sun.io, nền tảng DEX dành cho stablecoin (trong đó có USDD) trên Tron tăng 206% TVL trong 1 tháng, đạt mức gần 800 triệu USD.

7. Tổng kết

Việc ra mắt sau có thể giúp cho TRON DAO Reserve và USDD học được nhiều bài học từ LFG – Terra, nếu TDR hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình, USDD sẽ có cơ hội lớn vươn lên trở thành một trong những decentralized stablecoin lớn nhất trên thị trường.

Tất nhiên, hiện vẫn còn rất nhiều người hoài nghi vào USDD, việc đó không phải là không có cơ sở, nhưng cũng không thể phủ nhận stablecoin này đã thổi mới làn gió mới vào hệ sinh thái đã có phần già cỗi. Cùng chờ đón những bước đi theo của Justin Sun cũng như TRON DAO Reserve để cùng xem liệu USDD có thể làm tốt hơn UST hay không!

Bản nâng cấp Bruno version 1.1.5 ra mắt vào ngày 30/11/2021 là bản hard fork bắt đầu áp dụng cơ chế BEP-95. Vậy BEP-95 là gì và tại sao ra đời vào khoảng thời gian này, cơ chế này sẽ mang lại điều gì cho hệ sinh thái Binance trong tương lai. Anh em cùng mình tìm hiểu nhé.

1. BEP-95 là gì?

BEP-95 (Binance Evolution Proposal – 95) là một đề xuất mới trong thời gian gần đây của Binance về cơ chế burning thời gian thực. Có thể hiểu đơn giản là lượng BNB được dùng để trả phí gas sẽ được burn để loại bỏ khỏi nguồn cung. Việc đốt BNB phí gas sẽ đẩy nhanh quá trình đốt BNB, làm cho giá trị nội tại của BNB sẽ tốt hơn trong cuộc chơi dài hạn

Trước đó, trong kế hoạch mỗi quý, BNB Chain đã trích 20% lợi nhuận để mua lại và đốt vĩnh viễn BNB cho tới khi nguồn cung trên thị trường của BNB còn khoảng 100 triệu token.

Tuy nhiên cơ chế này vẫn sẽ tiếp tục đốt BNB trong mỗi giao dịch dù cho target trên đã đạt.

2. Cơ chế hoạt động của BEP-95

Mạng lưới sẽ tự động thực hiện burn BNB trên phí gas của mỗi block hoàn thành bằng cách thu thập và gửi đến 2 smart contract khác nhau:

• System Reward Contract: 1/16 của phí gas mỗi giao dịch sẽ được chuyển vào smart contract này cho đến đạt đến tối đa 100BNB. Những đồng BNB này sẽ được dùng để hỗ trợ cho các gói hoạt động cross-chain sắp tới.
• ValidatorSet Contract: Phần còn lại (15/16 phí gas của giao dịch) sẽ được chuyển vào đây và chia cho các delegators và validators trong BNB Chain. Trong contract này có 1 thông số burnRatio, để mỗi khi block được hoàn thành, giải thuật tự động thực hiện một phép tính đơn giản cho số BNB cần đốt = burnRatio * phí gas (ban đầu burnRatio được set khoảng 10%, con số này có thể thay đổi thông qua đề xuất và voting của các BNB Chain Validators).

Ví dụ: Mình cho phí gas của giao dịch mình thực hiện là 0.01 BNB:

• 1/16 * 0.01 = 0.000625 BNB sẽ được chuyển tới System Reward Contract.
• 15/16 * 0.01 = 0.009375 BNB chuyển vào ValidatorSet Contract.

1. 10% của 0.009375 = 0.0009375 sẽ bị đốt.
2. Phần còn lại trao cho delegators và validators.

Theo DeFi Llama, BNB Chain đang là blockchain có giá trị khóa lại (TVL) cao thứ hai ngành tiền mã hóa ở mức 18,8 tỷ USD, song vẫn bị “gã khổng lồ” Ethereum bỏ xa với mức TVL lên đến 177,3 tỷ USD (cập nhật ngày 1/12/2021).

Ngày 5/8/2021, đề xuất EIP-1559 của hệ sinh thái Ethereum giống với BEP-95, cũng là cơ chế burning ETH để hỗ trợ cho việc triển khai smart contract theo cơ chế PoS (Proof of Stake), lượng ETH được dùng để trả phí gas sẽ được burn để loại bỏ khỏi nguồn cung. Sau EIP-1559, ETH đã xảy ra:

• Tác động tích cực rõ ràng nhất của EIP-1559 là xu hướng tăng giá của ETH. Chưa đầy 24 giờ sau khi thực hiện nâng cấp, giá của ETH đã tăng lên mức cao mới và có khối lượng giao dịch nhiều hơn Bitcoin.
• Giảm sự chậm trễ trong xác nhận giao dịch.
• Cải thiện trải nghiệm người dùng bằng cách tự động hóa hệ thống đặt giá. Có thể ước tính Gas price cho các giao dịch, tránh người dùng trả quá nhiều → Tuy nhiên giá gas vẫn còn khá cao trong những lúc cao điểm nên giải pháp chưa thật sự giải quyết được.
• Vị thế của thợ đào trong mạng lưới của Ethereum ngày càng yếu đi. Bởi vì lợi nhuận khai thác thấp hơn việc staking ETH, khiến một số thợ đào sẽ dừng khai thác ETH, điều này có thể gây ảnh hưởng nhẹ đến bảo mật mạng lưới trong thời gian ngắn.

Hay nếu so sánh với Bitcoin, tổng cung tối đa cố định của Bitcoin là 21 triệu token, trong đấy 90% của toàn bộ nguồn cung đã được khai thác và sử dụng. Tuy nhiên, con số thực tế chắc chắn còn ít hơn vì nhiều lý do khách quan khác nhau khiến cho BTC ngày càng khan hiếm trên thị trường.

Vì thế, nhiều người cho rằng BTC được ví như “vàng kỹ thuật số” khi mà ai ai từ các tổ chức lớn đến các cá nhân đầu tư nhỏ lẻ cũng muốn sở hữu. BNB vừa có tính lưu trữ giá trị như BTC lại vừa có tính sử dụng cao trong hệ sinh thái Binance đang xây dựng. Binance đã và đang tạo ra rất nhiều dự án phát triển mới, dẫn dắt xu hướng của cả thị trường crypto.

Vậy với đề xuất BEP-95, phải chăng CZ vừa giảm nguồn cung và muốn biến BNB thành vàng kỹ thuật số thế hệ thứ 2 trong vài năm tới?

4. Tác động của BEP-95 lên hệ sinh thái Binance

BNB Allocation

Vào tháng 7 năm 2017, tổng lượng tối đa BNB được qui định là 200 triệu BNB, với 80 triệu BNB được phân bố cho team phát triển (theo thông báo của Binance thì số lượng này vẫn được lock tới bây giờ), 20 triệu cho các angel investors, còn lại 100 triệu sử dụng trong cộng đồng.

Theo quy luật cung – cầu trong kinh tế, để cho giá trị nội tại của một vật tăng lên thì ta có một số cách sau:

• Giữ nguyên cầu nhưng giảm cung.
• Giữ nguyên cung nhưng tăng cầu.
• Vừa giảm cung, vừa tăng cầu.

CZ đang áp dụng chiến thuật số (3):

• Vừa giảm cung, BNB bị đốt thông qua cơ chế đốt hằng quý kết hợp với BEP-95 vừa ra mắt.
• Vừa tăng cầu, tạo ra trò chơi để users mua BNB tham gia các dự án của hệ BNB Chain .

Hai sự kết hợp lại khiến cho giá trị nội tại của BNB ngày càng cao.

Giảm cung (BEP-95)

Sau 17 lần burn mỗi quý nếu tính tới tháng 10/2021, tổng số BNB đã giảm đi xấp xỉ khoảng 34 triệu tokens tương ứng với trị giá 2,22 tỷ đô. Hiện tại tổng số BNB trên thị trường còn lại khoảng 166,081,148 BNB.

Dự phóng:

• Giả sử mình tính trung bình cho 3 lần burn gần nhất (15 đến 17), thì mỗi quý trung bình sẽ đốt khoảng 1,245,000 BNB.
• Nếu xem các quý tới, tốc độ phát triển của BNB Chain như hiện tại và không có đề xuất BEP-95, để số hiện tại BNB hiện tại 166 triệu xuống như con số Binance mong muốn là 100 triệu token thì cần mất đâu đó khoảng: 66,000,000 / 1,245,000 = 53 lần burn ~ 53 quý ~ 17 năm nữa. Một con số quá lâu trong thị trường phát triển nhanh như tiền điện tử.

Tuy nhiên nếu nhìn vào số liệu thực tế:

• Qua 2 biểu đồ trên, có thể thấy BNB Chain trở thành một trong những blockchain hoạt động tích cực nhất, với số lượng địa chỉ hoạt động hàng ngày luôn dao động với từ mức 1.5 cho đến 2 triệu tài khoản và với mức cao nhất là 16 triệu giao dịch được xử lý trong 24 giờ (ATH từ ngày 25 tháng 11).
• Mặc dù số lượng ví hoạt động tích cực mỗi ngày có đi ngang, nhưng số lượng giao dịch (transaction) hằng ngày vẫn đang tăng đều. Chứng tỏ người dùng đang thật sự trải nghiệm các dịch vụ bên trong của hệ sinh thái Binance.
• Cùng lúc đó, ra mắt cơ chế BEP-95, lượng giao dịch mỗi ngày tăng, số lượng BNB đốt mỗi giao dịch sẽ càng tăng, thì thời gian để lượng cung BNB trên thị trường càng mau về 100 triệu token như dự án mong muốn. Khi ấy:

1. Team Binance nắm giữ 80 triệu BNB, trong cộng đồng 20 triệu BNB (ngang với số lượng BTC 21 triệu). BNB trở nên khan hiếm
2. Binance chưa có thời gian cụ thể để kết thúc BEF-95, tức cơ chế đốt BNB mỗi giao dịch vẫn sẽ duy trì mặc dù số lượng BNB trên thị trường đã đạt 100 triệu. Tức là càng khan hiếm hơn nữa

Tăng cầu (Use-case)

Binance đang dần lấn sân sang mọi lĩnh vực của các cộng đồng có số lượng thành viên trên toàn thế giới đến từ mọi quốc tịch, màu da, địa vị, giai cấp.

• Nếu anh em đam mê nghệ thuật, anh em muốn các tác phẩm sáng tạo của mình được trình diễn ở toàn thế giới cũng như mang lại một phần thu nhập, mời các anh em đến với NFT Marketplace của Binance.
• Nếu anh em đam mê game, mời anh em đến với các token GameFi cùng những trò chơi được xây dựng trên blockchain BNB Chain .
• Nếu anh em là một người hâm mộ thể thao cuồng nhiệt, chẳng hạn bóng đá, mời anh em tham gia với đội của bạn thông qua Fan Tokens. Nơi anh em được hỗ trợ, được đóng góp bầu chọn các sự kiện và còn được sở hữu các đồ vật hiếm của đội bạn yêu thích.
• Nếu anh em hâm mộ những nghệ sĩ lớn / người nổi tiếng và mong muốn được sở hữu một món đồ độc quyền liên quan đến thần tượng của mình. Chắc hẳn anh em không thể bỏ qua Feature market của Binance

Có thể thấy khía cạnh mà Binance đang nhắm tới đều là những sở thích chung của hầu hết mọi người trên thế giới như nghệ thuật (âm nhạc, phim ảnh, hội họa,…), thể thao (bóng đá, bóng rổ, đua xe F1,…), giải trí (game,…),…

Binance đang tự tạo ra tập khách hàng tương lai cho chính mình, user base càng lớn thì làm việc sẽ trở nên dễ dàng hơn. Điều này thể hiện rõ nhất qua biểu đồ sau:

Thêm vào đấy, tất cả cuộc chơi của Binance dù ít hay nhiều, anh em đều cần nắm 1 lượng BNB cố định trong ví. Vì thế, Binance đang thật sự kiểm soát cuộc chơi của chính mình khi đang thực hiện song song các chiến thuật giảm cung – tăng cầu một cách mượt mà.

Dự phóng về BEP-95

Binance đang cố gắng nâng tầm phủ sóng của mình và đồng BNB lên mọi cộng đồng trên thế giới. Để khi nhắc đến crypto, mọi người cũng sẽ nghĩ đến BNB thay vì chỉ duy nhất nghĩ đến BTC và ETH như trước 2017.

Mình nghĩ Binance cũng sẽ không dừng lại ở đó mà sẽ ngày càng lấn sân quảng bá đến nhiều cộng đồng mà chúng ta chưa nghĩ đến, có thể như cộng đồng truyện tranh, cộng đồng ẩm thực,… Càng nhiều use case cần BNB, càng nhiều người mua BNB dẫn tới càng nhiều transaction được diễn ra.

Vì vậy:

• Sự xuất hiện BEP-95 như một điều hiển nhiên nhằm khiến cho tokenomics của BNB càng sôi động hơn (BNB được đốt nhanh và trở nên khan hiếm trong thời gian vài năm tới).
• Đối với validator của BNB Chain , lượng tiền họ nhận về mỗi khi xác minh giao dịch sẽ ít đi, tuy nhiên nếu nhìn dài hạn đây là một cuộc chơi tốt khi mà BNB tăng giá.
• Với các nhà đầu tư giá trị, BNB vừa có tính ứng dụng cao vừa khan hiếm như BTC thì việc hold BNB giống như việc nắm giữ một tài sản an toàn có tính thanh khoản cao vậy.
• Còn đối với cả hệ sinh thái Binance, có thể ví BEP-95 như một “động cơ” mà CZ đang lấp lên “con tàu” Binance đã phát triển quá khổng lồ của mình, nhằm thúc đẩy của hệ sinh thái đi tới một miền đất mới. Và có thể miền đất mới mà CZ đang hướng tới là Binanceverse chăng???
• Ngoài lề một tý, mình nghĩ vũ trụ Binanceverse – sẽ là nền tảng của các nền tảng, giúp các builder phát triển công ty của họ trong blockchain BNB Chain, với đồng tiền chính là BNB. Ở bài viết gần nhất, Binance ngầm ra chỉ dẫn rằng có thể chìa khóa để vào vũ trụ metaverse đấy là có thể 1 NFT trên blockchain BNB Chain

5. Tổng kết

Với giải pháp BEP-95 bên cạnh các chương trình khác của Binance, anh em có nghĩ rằng đây là động lực giúp BNB chuẩn bị “to the moon” trong tương lai?

DAG là một trong những công nghệ tiềm năng trong việc đưa IoT đến với việc áp dụng hàng loạt. Trong bài viết này, chúng ta sẽ tìm hiểu DAG là gì, cũng như những ưu & hạn chế của công nghệ này.

1. Directed Acyclic Graph (DAG) là gì?

Directed Acyclic Graph (hay gọi tắt là DAG) là một mô hình hoặc cấu trúc dữ liệu thường được sử dụng trong cryptocurrency. ​

• Trong một hệ thống blockchain, dữ liệu được sắp xếp theo từng khối và chúng sếp chồng lên nhau trông giống như một chuỗi (hình a).
• Trong một hệ thống DAG, dữ liệu sắp xếp trông giống như một đồ thị (hình b), với trọng tâm là tập trung vào việc lưu trữ và xử lý dữ liệu giao dịch trực tuyến.

Với sự trade-off giữa tính phân quyền và hiệu quả xử lý giao dịch, mô hình DAG được xem là một mô hình tiềm năng cho Cryptocurrency hiệu suất cao. Trong mô hình này, các “validators hoặc miners” sẽ không phải cạnh tranh với nhau để tìm các (49100) block mới để thêm vào blockchain, thay vào đó, các node sẽ được phát triển đồng thời để các giao dịch có thể được xử lý nhanh hơn

2. DAG hoạt động như thế nào?

Như mình đã đề cập ở trên, DAG lưu trữ dữ liệu dạng một đồ thị xoay chiều có hướng, cấu trúc này có hiệu quả cao trong việc lưu trữ dữ liệu.

Trong kiến trúc DAG, mỗi đỉnh (hình tròn) đại diện cho một giao dịch. Ở đây không có khái niệm về block. Vì vậy, thay vì tập hợp các giao dịch thành các Block, mỗi giao dịch được xây dựng dựa trên một dịch khác.

Đối với một giao dịch mới được thêm vào, nó phải được xây dựng dựa trên những giao dịch cũ hơn.

Giả sử rằng Duy tạo một giao dịch mới. Để giao dịch được thừa nhận, giao dịch này phải tham chiếu những giao dịch trước đó, ở đây, nó có một chút giống như cách Ethereum hoặc Bitcoin tham chiếu đến block xuất hiện trước nó.

Ngoài ra, mỗi dịch có thể có nhiều hơn một proof, nên mô hình cho phép nhiều giao dịch được xác thực đồng thời. Điều này cho phép người dùng không phải đợi giao dịch hoàn tất trước khi xử lý giao dịch mới.

3. Ứng dụng của DAG trong Cryptocurrency

Kiến trúc DAG có hiệu quả cao trong việc xử lý & lưu trữ dữ liệu, nhưng bên cạnh đó nó cũng có những hạn chế riêng, điển hình là khả năng hỗ trợ smart contract hạn chế và các vấn đề xung quanh việc quyền.

Vì vậy, các ứng dụng của DAG cũng còn khá hạn chế và công nghệ này vẫn đang trong giai đoạn phát triển ban đầu.

Dưới đây là hai ứng dụng nổi bật nhất của DAG trong Cryptocurrency ở thời điểm hiện tại:

IOTA: IOTA tập trung vào các ứng dụng Internet of Things, họ đã triển khai kiến trúc DAG để cho phép các giao dịch được xử lý nhanh và rẻ hơn nhiều so với các kiến trúc blockchain thời 2016. (97421) Ý tưởng đằng sau IOTA là tất cả người dùng tham gia trong mạng đều trở thành các “validator” một cách hiệu quả.

Nano: Nano là một loại cryptocurrency hoạt động trên một hệ thống có sự kết hợp giữa DAG & Blockchain. Nano có các blockchain độc lập được kết nối bởi các node, công nghệ này được gọi là block-lattice.

Trong Nano, mỗi người dùng có một ví cá nhân và một Blockchain riêng. Chỉ người dùng mới có thể thực hiện các thay đổi trên ví/blockchain của riêng họ. Các giao dịch được hoàn tất khi người gửi và người nhận đều thực hiện các hoạt động trên các blockchain tương ứng của họ.

4. Ưu điểm và Hạn chế của DAG

Công nghệ DAG vẫn còn ở giai đoạn phát triển ban đầu, nó vẫn có những ưu và nhược điểm riêng;

Ưu điểm của DAG

• Tốc độ giao dịch: Không bị giới hạn bởi blocktime, bất kỳ ai cũng có thể gửi và xử lý giao dịch của họ bất cứ lúc nào. Không có giới hạn về số lượng giao dịch mà người dùng gửi, miễn là họ xác nhận những giao dịch cũ hơn như họ đang làm.
• Năng lượng thấp: DAG không sử dụng các thuật toán đồng thuận quen thuộc PoW hay POS như các blockchain truyền thống. Do đó, chi phí hoạt động của chúng thấp hơn nhiều, lượng khí thải carbon của chúng chỉ bằng một phần nhỏ của các loại tiền điện tử dựa vào các blockchain PoW.
• Không có phí giao dịch: Trong một kiến trúc DAG thuần tuý, người dùng không cần phải trả phí hoặc trả rất ít để xử lý các giao dịch của họ. Điều này thích hợp với các giao dịch vi mô giá trị thấp.
• Khả năng mở rộng: DAG không bị giới hạn bởi blocktime, các DAG có thể xử lý nhiều giao dịch hơn mỗi giây so với các mạng blockchain truyền thống. Nhiều người ủng hộ tin rằng điều này sẽ khiến chúng trở nên có giá trị trong các trường hợp sử dụng Internet of Things (IoT)

Hạn chế của DAG

• Không hoàn toàn phi tập trung: Các giao thức sử dụng kiến trúc DAG sẽ có nhiều yếu tố tập trung khác nhau. Đối với một số người, đây một hạn chế khá lớn.
• Spam Attack: Do phí giao dịch gần như bằng không nên các kiến trúc DAG rất dễ bị tê liệt trong các nỗ lực Spam mạng từ các tác nhân xấu

5. Tổng kết

Mình hy vọng các nội dung này sẽ giúp các bạn có thể nắm bắt được những thông tin tổng quan về Directed Acyclic Graph (DAG), cũng như ưu và hạn chế chế của công nghệ này

DeFi có DeFi 2.0, vậy blockchain có blockchain 2.0 không? Đâu là bước phát triển tiếp theo của blockchain. Cùng tìm hiểu về Monolithic Blockchain & Modular Blockchain và tương lai của blockchain qua bài viết sau.

1. Monolithic blockchain & Modular blockchain là gì?

Monolithic blockchain là blockchain xử lý tất cả mọi tác vụ, công việc trên một mạng lưới duy nhất.

Modular blockchain là blockchain chia sẻ các tác vụ cho nhiều mạng lưới được liên kết với nhau, giúp hiệu suất được tối ưu hơn đồng thời tăng khả năng mở rộng lên nhiều lần.

Tham khảo: Blockchain là gì?

Ví dụ: Một người thợ lành nghề có thể xử lý được nhiều công việc khác nhau, nhưng để đào tạo ra một người như vậy phải tốn rất nhiều thời gian và nguồn lực, dẫn đến việc khó mở rộng sản xuất. Trong khi đó, nếu áp dụng quy trình sản xuất dây chuyền, mỗi một nhóm thợ lại có công việc riêng thì không những vừa đảm bảo được hiệu quả vừa có thể mở rộng trên một quy mô lớn.

Ở thời điểm hiện tại, hầu hết tất cả các blockchain mà ta đang biết đều là monolithic blockchain như Solana, Near, Binance Smart Chain,… Kể cả là Ethereum ở thời điểm hiện tại cũng là một monolithic blockchain, tuy nhiên Ethereum đã có kế hoạch để trở thành một modular blockchain trong tương lai.

Ở phần sau mình sẽ cùng anh em tìm hiểu vì sao Modular blockchain là yếu tố cần thiết và là mục tiêu hướng tới của các blockchain.

2. Vì sao Monolithic Blockchain phải chuyển sang Modular Blockchain?

Trước khi tóm tắt tổng quan về cách hoạt động của hai loại hình blockchain này, ta cùng bắt đầu từ bối cảnh của các blockchain hiện nay.

Từ khi blockchain ra đời đến nay, chúng đã đối mặt với ba vấn đề nổi trội sau:

• Khả năng mở rộng (Scalability): Thông lượng của hệ thống là bao nhiêu? Số giao dịch xử lý trên giây (TPS) là bao nhiêu?
• Độ phi tập trung (Decentralization): Có bao nhiêu nodes trong mạng lưới? Có tình trạng quyền lực tập trung ở một nhóm nhỏ không?
• Tính bảo mật (Security): Độ khó trong việc tấn công mạng lưới là bao nhiêu?

Ba vấn đề này cùng tồn tại tạo ra một bài toán chưa có lời giải, được gọi là “Blockchain Trilemma” hay nghịch lý tam giác blockchain. Bài toán chỉ ra rằng một blockchain chỉ có thể giải quyết 2/3 vấn đề của tam giác và phải hy sinh yếu tố còn lại.

Từ trước đến nay các monolithic blockchain đã thử nhiều cách khác nhau để giải quyết tất cả các hạn chế của “Blockchain Trilemma”, nhưng chưa có một chain nào thành công.

Việc cố gắng xử lý tất cả trên một mạng lưới đã tạo ra nhiều vấn đề, ví dụ như:

• Muốn có tốc độ xử lý nhanh hơn? → Giảm số lượng node đi. Nhưng giảm số lượng node đồng nghĩa với việc giảm tính bảo mật và độ phân quyền của mạng lưới.
• Muốn tối ưu tính bảo mật và phân quyền? → Giảm điều kiện để có thể trở thành node và số node sẽ tăng. Tuy nhiên số node tăng đồng nghĩa với việc thời gian xác nhận giao dịch sẽ lâu hơn.

Node: Một thiết bị điện tử bất kỳ (PC, Laptop, Server), các node được liên kết với nhau và trao đổi dữ liệu cho nhau giúp tạo thành cơ sở hạ tầng của một blockchain.

Không thể phủ nhận những điều mà các Monolithic blockchains đã mang lại cho Crypto, nhưng chúng đang dần đạt đến giới hạn của mình. Điển hình nhất chính là vấn đề về tính mở rộng của Ethereum, chi phí đắt đỏ và tốc độ chậm đã tạo ra rào cản ngăn cách một lượng lớn người dùng.

Ta sẽ cần một phiên bản blockchain mới hơn, hiệu quả hơn giúp giải quyết các hạn chế của Monolithic blockchain, và Modular blockchain chính là câu trả lời cho vấn đề này.

Việc chia sẻ các tác vụ cho nhiều mạng lưới được liên kết với nhau tương tự như ví dụ về dây chuyền sản xuất ở phần trên, giúp tối ưu được nguồn lực của mỗi bộ phận và giúp tạo ra một sản phẩm hiệu quả hơn, chưa kể đến khả năng mở rộng tuyệt vời mà chúng có thể mang lại.

Ở phần dưới ta sẽ cùng đi tìm hiểu làm cách nào để một Monolithic blockchain có thể lột xác thành một Modular blockchain.

3. Phương pháp để Monolithic blockchain chuyển đổi sang Modular blockchain

Modular có nghĩa là chia nhỏ những tác vụ cho từng bộ phận xử lý, do đó anh em có thể hiểu chúng như một tập hợp của nhiều giải pháp để giải quyết vấn đề của blockchain hiện nay.

Các phương pháp để chuyển đổi sang Modular blockchain:

Tối ưu hiệu quả xử lý thông qua Rollups

Rollups là một giải pháp Layer 2 giúp giải quyết bài toán về tính mở rộng của Layer 1, Trong số các giải pháp Layer 2 khác, Rollups được coi là giải pháp tối ưu bậc nhất trong việc mở rộng Layer

Để hiểu hơn về Rollups, Layer 2 cũng như cơ hội trong mảng Layer 2, anh em có thể tham khảo thêm: Layer 2 là gì?

Để tóm gọn cách họat động của Rollups, anh em có thể hiểu rằng Rollups giúp tạo môi trường xử lý giao dịch riêng rồi đưa kết quả lên Layer 1 để xác minh.

Cách làm này có những ưu điểm như:

• Không cần quan tâm đến việc bảo mật và tính phân quyền vì đã có Layer 1 lo.
• Phí bảo trì gần bằng 0.
• Đảm bảo người dùng rút được tài sản dù Layer 2 Rollups gặp sự cố.
• Có tiềm năng vượt qua các máy chủ tập trung về mặt hiệu suất.

Tăng tính bảo mật và phân quyền thông qua Proof-of-stake (PoS)

Chuyển đổi cơ chế đồng thuận từ Proof-of-Work (PoW) sang Proof-of-Stake (PoS) là một trong những đề mục quan trọng trong Roadmap phát triển của Ethereum, nhằm nhắm tới khả năng mở rộng tốt hơn.

Thay vì việc phải sử dụng những phần cứng đắt tiền và tốn kém trong cơ chế đồng thuận PoW, PoS cho phép người dùng ký gửi (stake) một lượng tài sản nhất định để trở thành Validator (người xác thực) của Blockchain.

Cơ chế đồng thuận PoS có những đặt điểm như:

• Không yêu cầu phần cứng phức tạp, hạ thấp tiêu chuẩn tham gia để trở thành validator của mạng lưới.
• Mang giá trị cho tài sản vì token bây giờ sẽ được dùng để stake. Người mua từ việc phải bỏ tiền để mua phần cứng chạy PoW thì bây giờ sẽ chuyển sang mua token để stake trên PoS, số token đó cũng sẽ mang về phí cho validator ⇒ Tăng tính hiệu quả sử dụng vốn (Capital Efficiency).
• Không phải trả quá nhiều phí hoạt động như PoW (tiền điện, tiền mặt bằng để đặt máy đào,…).

⇒ Việc loại bỏ nhiều rào sản từ PoW sẽ giúp thu hút nhiều node tham gia vào mạng lưới hơn, từ đó giúp tăng tính bảo mật và phân quyền trong mạng lưới.

Blockchain như Ethereum vẫn có những điều kiện tối thiểu để trở thành Validator như: phải có tối thiểu 32 ETH và không được rút số ETH stake cho đến giai đoạn tiếp theo. Tuy nhiên những dự án về mảng Staking Pool như Lido, RocketPool đã ra mắt, từ đó tiếp tục phá vỡ các rào cản cho bất kỳ ai muốn tham gia vào việc staking ETH.

Nâng hiệu quả xử lý lên cao hơn nữa với Sharding

Sharding là cách mở rộng theo chiều ngang khi chia hệ thống thành nhiều phân đoạn (Shards). Mỗi phân đoạn chỉ thực hiện một tập hợp con của tổng số công việc trên blockchain, và mỗi validator chỉ cần xác thực phân đoạn đơn đó và một số phân đoạn khác.

Sharding là một trong những đặc điểm cốt lõi cấu thành nên modular blockchain với việc chia nhỏ công việc để xử lý và là chìa khóa để mở rộng mạng lưới gấp nhiều lần.

Ethereum trong giai đoạn đầu tiên của Sharding sẽ có 64 shards, tuy nhiên mỗi shards sẽ nhỏ hơn 3 lần so với layer 1 hiện tại nhưng chúng vẫn sẽ có thể xử lý khối dữ liệu gấp 18 lần so với hiện tại. Trong tương lai mục tiêu mà Ethereum hướng tới với sự phát triển của phần cứng hỗ trợ là 1024 shards.

Điều kỳ diệu thật sự khi các giải pháp kết hợp với nhau

Nếu như chỉ có một giải pháp được thực hiện thì sẽ không thể giúp monolithic blockchain trở thành modular blockchain.

Ví dụ, với việc áp dụng cơ chế đồng thuận PoS cùng với sự trợ giúp của các dự án mảng staking pool, bất kỳ ai cũng có thể trở thành validator ⇒ Số lượng validator tăng vọt. Tuy nhiên việc để hàng chục, hàng trăm nghìn validator bảo vệ một monolithic blockchain cũng giống với việc “giết gà dùng dao mổ trâu”, vừa làm chậm tốc độ giao dịch, vừa không tạo ra nguồn thu nhập tốt cho validator.

Nếu có sharding thì ngược lại, blockchain có thể phân một lượng validator vừa đủ để xác minh cho một shard, nếu có thêm nhiều validator thì có thể tạo shard mới, hai yếu tố kết hợp giúp đẩy khả năng mở rộng lên tầm cao mới trong khi đảm bảo được tính bảo mật.

Ở hình thái cuối cùng các giải pháp sẽ bổ trợ cho nhau giúp tạo ra một positive feedback loop, lúc này:

• Cơ chế đồng thuận PoS sẽ giúp thu hút nhiều validator hơn giúp tăng độ bảo mật và decentralized.
• Nhiều validator sẽ giúp tạo ra nhiều shard hơn giúp tăng khả năng mở rộng.
• Nhiều shard sẽ giúp Layer 2 Rollups tối ưu hơn giúp tăng tốc độ xử lý, giảm chi phí.
• Trải nghiệm tốt từ layer 2 Rollups giúp thu hút người dùng và tạo ra nhiều doanh thu hơn cho L1.
• Nhiều doanh thu hơn cho L1 giúp thu hút thêm nhiều validator tham gia.

⇒ Tạo ra một positive feedback loop khi mọi yếu tố đều giúp bổ trợ nhau phát triển.

4. Hạn chế của Modular blockchain hiện tại

Chắc hẳn với những anh em đọc hết phần trên thì cũng đã thấy được tiềm năng của modular blockchain. Modular blockchain là con đường phải đi nếu muốn tới kỷ nguyên mass adoption.

Nhưng ở thời điểm hiện tại, mình phải thẳng thắn với anh em rằng con đường đi tới Modular blockchain sẽ tiềm ẩn rất nhiều rủi ro, và đây là một quá trình dài chứ không phải sẽ diễn ra trong ngày một ngày hai.

Theo kế hoạch, phải tới năm 2022 thì Ethereum = blockchain đang dẫn đầu về con đường chuyển đổi lên Modular blockchain mới tiến tới giai đoạn Proof-of-Stake và đến năm 2023 mới tới giai đoạn Sharding.

Các giải pháp Layer 2 RollUps cũng ở giai đoạn ban đầu và vẫn còn nhiều hạn chế, chưa kể đến việc khi tất cả mọi thứ hoạt động cũng sẽ mất một khoảng thời gian dài để từ từ thu hút người dùng và mở rộng mạng lưới. Trong quá trình dài tính bằng năm này, luôn có những rủi ro và nguy hiểm có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của mạng lưới và không loại trừ khả năng lý thuyết khác xa với thực tế.

Nhưng để đánh giá khách quan, blockchain và Crypto đã đi được một chẵng đường dài và vượt qua nhiều khó khăn. Những vấn đề mới luôn xuất hiện nhưng cộng đồng vẫn luôn tìm ra các giải pháp giúp giải quyết nhữg vấn đề đó. Bản thân mình cũng rất ấn tượng khi tìm hiểu chủ đề này và chủ đề cũng giúp mình có một cái nhìn dài hạn hơn và tự tin hơn trong việc đầu tư vào thị trường Crypto.

5. Cơ hội đầu tư

Vì còn ở giai đoạn rất sớm, nên việc xác định rõ ràng cơ hội đầu tư trong mảng modular blockchain là tương đối khó khăn. Nếu anh em thực sự tin tưởng vào tương lai dài hạn của Crypto nói chung và modular blockchain nói riêng thì phía dưới mình sẽ trình bày một vài phương hướng đầu tư mà mình nghĩ sẽ hiệu quả cộng với các dữ liệu liên quan.

Đầu tư vào ETH

“Nước chảy chỗ trũng” và giá trị của mạng lưới thường đổ nhiều nhất về native token của mạng lưới đó. Điều này đã được chứng minh qua rất nhiều blockchain trước đây như Ethereum, Solana, Binance Smart Chain, Terra, Avalanche,… khi một chain phát triển đầy đủ các mảnh ghép sẽ có một nhu cầu lớn cho native token của chain đó.

Với việc Ethereum vẫn là mạng lưới hàng đầu và bỏ xa các chain khác về doanh thu, TVL, các đột phá về sản phẩm và hiện tại cũng đang đi đầu trong việc chuyển đổi sang modular blockchain, ETH khả năng cao sẽ dẫn đầu các con sóng tăng trưởng tiếp theo của blockchain trong tương lai.

Đầu tư vào các giải pháp giúp Ethereum chuyển đổi sang Modular Blockchain

Như mình đã trình bày ở trên, để chuyển đổi sang modular blockchain cần sự phát triển của nhiều giải pháp khác nhau bao gồm: PoS, Rollups và Sharding.

Mỗi một giải pháp lại có các bước phát triển và hạn chế khác nhau và sẽ có những dự án ra đời giúp giải quyết những hạn chế đó. Việc chia nhỏ và đi sâu vào các giải pháp sẽ giúp anh em thu gọn phạm vi tìm hiểu và giúp tìm ra được cơ hội một cách hiệu quả hơn.

Các giải pháp giúp ở trên đều đã có bài viết trên coin98.net, anh em có thể tìm đọc và tham khảo để nắm rõ hơn về đặc điểm của chúng và các cơ hội đầu tư.

6. Nhận định

Monolithic blockchain và Modular blockchain là chủ đề gây tranh cãi trong thời gian qua.

• Nnhững người bullish về Monolithic blockchain thì bảo chỉ cần layer 1 là đã đủ tốt.
• Những người bullish về Modular blockchain thì bảo phương hướng phát triển như của Ethereum là tương lai.

Ai cũng có những dẫn chứng nhằm bảo vệ quan điểm của mình và bản thân mình với vai trò là một nhà đầu tư, mình có một vài nhận định như sau hy vọng có thể giúp anh em có một cái nhìn khách quan hơn về Monolithic blockchain và Modular blockchain:

• Mục đích tối cao của blockchain vẫn là tính decentralized, khi quyền lực thuộc về người dùng và không phải phụ thuộc vào bên thứ ba. Để tiến tới mainstream, Modular blockchain sẽ là hướng cần phải đi.
• Các Monolithic blockchain hiện tại chưa đặt nặng vấn đề decentralized mà đang chú trọng vào việc tối ưu trải nghiệm người dùng và mang nặng yếu tố đầu cơ.
• Trong short term, Monolithic blockchain vẫn sẽ chiếm ưu thế vì hiện tại tập người dùng của Crypto là chưa lớn, Monolithic blockchain nào có hệ sinh thái hoàn thiện vẫn sẽ tiếp tục thu hút người dùng và dòng tiền.
• Trong long term, yếu tố decentralized sẽ ngày càng được coi trọng và Modular blockchain nếu không gặp phải những sự cố nghiêm trọng thì khả năng cao sẽ là giải pháp chiến thắng.
• Lúc này các Monolithic blockchain như Solana, Polygon, BSC có thể trở thành một layer 2 RollUps trên Ethereum. Nguyên nhân đơn giản là các blockchain này vẫn sẽ giữ được điểm mạnh của mạng lưới của mình và để việc bảo mật cho layer 1 Ethereum lo. Anatoly, founder của Solana cũng chia sẻ về tầm nhìn về một tương lai khi Solana có một layer 1 (execution environment) lo phần bảo mật để Solana có thể tối ưu những điểm mạnh sẵn có của mình.

7. Tổng kết

Tương tự như DeFi có DeFi 2.0 giúp cải thiện tính hiệu quả và giải quyết những hạn chế của DeFi thì tương tự Modular blockchain cũng là giải pháp giúp giải quyết những hạn chế của Monolithic blockchain hiện tại. Thay vì giữ suy nghĩ cạnh tranh và so sánh xem cái nào tốt hơn, thì ta nên giữ suy nghĩ rằng đây là một quá trình chuyển đổi tất yếu giúp blockchain đến được kỷ nguyên mass-adoption.

Hy vọng bài viết trên đã giúp anh em hiểu hơn về Monolithic blockchain và Modular blockchain

Giữa tháng 6, thị trường crypto chứng kiến đà giảm mạnh. Nguyên nhân được cho là do vụ mất peg của stETH. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp cho độc giả cái nhìn tổng quan về sự kiện và tầm ảnh hưởng của việc stETH mất peg

1. Sự kiện stETH mất peg

Hiểu về stETH và mối liên hệ với ETH

stETH được hiểu là một dạng token đại diện cho lượng ETH mà mọi người đem stake ở Lido Finance. Lido Finance là nền tảng tổng hợp yield và cho phép người dùng có thể stake một lượng nhỏ ETH. Sau đó, họ sẽ sẽ nhận phần ETH gốc và lãi suất ở mức 4% khi Ethereum 2.0 – Beacon Chain ra mắt.

Lý do Lido Finance có thể đem đến lãi suất hấp dẫn vì Lido DAO sẽ dùng khoản ETH này đem đi gửi vào các nền tảng DeFi khác như MakerDAO, Aave… để cộng dồn lợi nhuận.

⇒ Việc này giúp các người dùng DeFi hoặc holder ETH token nhỏ lẻ có thể stake lượng ETH bất kì và nhận lãi một cách dễ dàng.

Tuy nhiên, trên lý thuyết chỉ khi có đủ 32 ETH, người dùng mới có thể kích hoạt 1 validator và đủ điều kiện nhận mức lãi suất từ mạng lưới Ethereum. Ngoài ra, còn phải kể đến những rắc rối liên quan đến vận hành validator.

⇒ Vì vậy, Lido đã làm quá tốt việc trở thành bên trung gian cho thị trường staking ETH thứ cấp (từ thị trường sơ cấp phân nhỏ cơ hội lợi nhuận cho các nhà đầu tư nhỏ lẻ có thể tiếp cận).

Cơ chế giá peg của stETH như sau:

Khi người dùng stake ETH trên Lido sẽ được nhận lại stETH để làm token đại diện cho khoản đã stake, tỉ lệ peg giữa ETH và stETH là 1:1, nghĩa là stETH/ETH = 1.

Cần lưu ý, cho đến khi Ethereum 2.0 ra mắt (sau nhiều lần delay) cũng khiến người dùng đặt sự hoài nghi về lộ trình phát triển của Ethereum và tính thanh khoản của stETH (vì phải lock ETH đến khi ra mắt Ethereum 2.0).

⇒ Vì vậy, Curve Finance đã cung cấp pool cho phép swap từ stETH sang ETH như một biện pháp gia tăng tính thanh khoản cho token này và Curve cũng được lợi từ phí giao dịch.

Thêm nữa, stETH có thể được đem lên các nền tảng khác để thế chấp và vay ra các token khác như ETH, DAI… nhằm tối ưu hoá lợi nhuận từ Lido Finance.

Khoảng 10 ngày trước, có trường hợp stETH được tận dụng để đưa lên Aave thế chấp và vay ETH ⇒ stake ETH trên Lido để nhận stETH với lãi suất đảm bảo ⇒ tiếp tục deposit stETH lên Aave vay ra ETH ⇒ tạo ra vòng lặp khiến lượng cung của stETH bị mất cân bằng so với ETH dẫn đến việc bị mất peg.

Trường hợp đó chưa nghiêm trọng nhưng nó cũng tác động vào vụ việc lần này. Bởi vì sự mất cân bằng đã xảy ra từ trước và các nhà đầu tư ngoài việc stake trên Lido và không thể rút ngược từ stETH về lại ETH nên đã phải lên pool của Curve để swap sang ETH.

Vì Curve Finance chiếm tỷ trọng lớn khoảng 12,5% tổng nguồn cung stETH nên khi pool này bị mất cân bằng thì vụ việc là một vòng xoáy đi xuống. Nếu vị thế các quỹ lớn xả, các nhà đầu tư nhỏ lẻ sẽ hoảng loạn và bán tháo.

Alameda Research liên quan đến vụ việc như thế nào?

Alameda Research là quỹ đầu tư nổi tiếng trong thị trường crypto với nhiều thương vụ đầu tư mang hiệu suất cao lên đến vài chục nghìn phần trăm.

Alameda Research liên quan đến vụ việc vì sở hữu tỷ trọng đầu tư ETH token lớn và để gia tăng lợi nhuận,họ cũng deposit vào Lido Finance và stake để nhận lãi suất. 4% đối với chúng ta là không lớn nhưng với Alameda và các quỹ có dòng tiền lớn thì tư duy của họ sẽ khác, ưu tiên an toàn nhiều hơn chẳng hạn.

Lưu ý nhỏ: Mọi người cần chú ý % nhỏ của một số tiền lớn là khoản rất đáng kể. Hơn thế, Alameda Research sở hữu tỷ trọng đầu tư và nắm giữ stETH lớn. Ngoài ra, họ cũng lọt top 7 quỹ lớn nhất đầu tư vào Lido Finance (theo Crunchbase)

Tin đồn về việc sụp đổ của Celsius ra sao?

Celsius là nền tảng cho phép người dùng ở thị trường truyền thống tiếp cận các dịch vụ trong crypto đơn giản hơn.

Họ đem tài sản của mọi người đi sử dụng trong nền tảng DeFi để nhận yield và sau đó trả lại cho người dùng. Celsius hoạt động tương tự như một quỹ phòng hộ hoặc một nhà quản lý tài sản. Vì họ cho đem tài sản của người dùng lên các nền tảng DeFi khác để kiếm thêm lợi nhuận. Vì vậy, Celsius cũng chịu rủi ro liên quan đến việc bị thanh lý tài sản.

Diễn biến của vụ stETH mất peg

Dòng thời gian vụ việc là phần sẽ được liên tục cập nhật giúp độc giả theo dõi sát sao vụ việc và có được những thông tin kịp thời nhất.

Dòng sự kiện của vụ việc diễn ra như sau:

Ngày 7/6/2022: Xuất hiện 2 địa chỉ ví đã rút thanh khoản ra khỏi pool stETH/ETH trên Curve Finance với khoảng 54,000 stETH và 23,000 stETH.

Ngày 8/6/2022

• Giá của stETH ghi nhận mức depeg lần đầu từ mốc 1 về 0.97, nghĩa là 1 stETH lúc này sẽ không đổi được 1 ETH (điều này gây thua lỗ cho người dùng gửi 1 ETH vào Lido với mong muốn họ nhận về 1 stETH và phần lợi nhuận 4%).
• Từ 2 lần swap, Alameda đã chấp nhận swap về ETH với tổng mức chênh lệch là 459 (1) + 474 (2), vì vậy Alameda đã chịu lỗ đến 933 ETH ~ 1.6 triệu USD, chưa bao gồm phí và mức trượt giá (tính theo giá ETH tại ngày 8/6/2022 là khoảng 1,800 USD)

1. Theo quan sát dữ liệu onchain, ví có tên là “Alameda ? stETH” đã swap 19,747 stETH để đổi lại chỉ 19,288 ETH, tương đương khoảng 45 triệu USD).
2. Lần tiếp theo, địa chỉ ví của Alameda đã swap thêm 18,398 stETH để đổi lấy 17,924 ETH, tương đương 42 triệu USD).

• Kích thước và vị thế swap của Alameda Research lớn khiến lượng cung stETH trên thị trường lớn hơn ETH nên các quỹ khác (smart money) cũng tìm cách để swap về ETH vì lo sợ và để bảo toàn khoản đầu tư của mình.

Ngày 13/6/2022

• Celsius đã ngăn việc rút tài sản. Bởi vì điều này tương tự như việc Celsius như một ngân hàng và những người gửi tiết kiệm đồng loạt rút tiền ra ⇒ điều này sẽ khiến Celsius đối diện với nguy cơ vỡ nợ vì họ nắm giữ lên đến 450,000 stETH.
• Tổng giá trị được khóa (TVL) của Lido Finance token (LIDO) đã giảm hơn 32.86% trong 1 tuần qua (Cập nhật ngày 14/6/2022).
• Mức giá stETH depeg xuống thấp nhất ghi nhận được là 0.9197 ETH (ngày 13/6/2022). Điều này nghĩa là 1 stETH chỉ có thể đổi lại 0.9197 ETH. Qua đó những nhà đầu tư stake ETH với mong muốn nhận 4% trong tương lai sẽ không có lời, thậm chí bị lỗ khoảng 4.03% so với vốn ban đầu tại thời điểm thấp nhất (vì mức giá chênh lệch cao nhất của stETH/ETH được tính như sau: 100-91.97 = 8.03%).

Ngày 14/6/2022: Three Arrow Capital đã swap từ stETH sang ETH, qua đó khiến mức peg của stETH xuống mức 0.934 (theo Peckshield).

Khoản vay của Celsius trên MakerDAO đã rơi xuống mức bị thanh lý là 22,534 USD/BTC.

2. Phản ứng của các bên liên quan đối với việc stETH mất peg

Trong vụ việc lần này sẽ bao gồm các bên chính là:

• Lido Finance.
• AAVE.
• Alameda Research.
• Celsius.
• Những người đem stake ETH trong Lido Finance.
• Những người nắm giữ ETH: Đây chỉ là bên liên quan gián tiếp nhưng lại có tác động lớn vì họ mang tính đám đông và sẽ tạo ra hiệu ứng domino.
• Những nhà đầu cơ đang muốn chờ stETH ở mức giá chiết khấu.
• Các cơ quan pháp luật.

Phân tích chi tiết tình hình, phản ứng, động cơ của các bên trong vụ việc này như sau:

A. Về phía Lido Finance

Chưa ghi nhận thêm động thái từ Lido.

B. Về phía AAVE

AAVE là nền tảng lending cho phép thế chấp stETH để vay ra ETH. Hơn nữa, AAVE là nền tảng sở hữu lượng stETH lớn nhất trên thị trường với khoảng 30% tổng nguồn cung. Với việc stETH bị mất peg, Aave đối diện với nguy cơ thanh lý các khoản thế chấp.

⇒ Việc thanh lý tạo ra ảnh hưởng xấu đến người dùng nhỏ lẻ và buộc họ rút stETH trong điều kiện thua lỗ vì đổi lại ETH bị trượt giá lớn.

Ngày 11/6/2022, phí đội ngũ Aave cũng đã cảnh báo sớm người dùng giao thức này về nguy cơ cũng như cách giảm thiểu rủi ro khi stETH mất peg. Ngoài ra, team cũng đưa ra đề xuất đóng băng việc thế chấp và vay của cặp stETH/ETH.

C. Về phía Alameda Research

Chưa ghi nhận thêm động thái.

D. Về phía Celsius

Celsius là nền tảng lending, nơi người dùng có thể:

• Gửi các đồng coin vào nền tảng nhận APY lên đến 18% (tùy loại token).
• Thế chấp vay các đồng coin khác.

Để làm được như vậy, Celsius phải có lượng thanh khoản tốt. Tuy nhiên, sự kiện mất peg đã khiến cho khoản vay của Celsius bị thanh lý.

Để tránh tình trạng không thể trả nổi nợ cho người dùng vì họ sẽ swap từ stETH sang ETH vì lo sợ tình trạng mất peg hiện tại ⇒ Celsius đã tạm ngừng việc cho nạp/rút.

Tổng tài sản Celsius đang nắm trong các ví là 1.3 – 1.4 tỷ USD. Trong đó có khoảng 400 triệu USD được stake trên mạng lưới Ethereum Beacon Chain (bị lock lại) và 800 triệu USD khoản nợ trên các nền tảng như Maker và Aave v2.

Celsius đang có khoảng 400 triệu USD thế chấp ở trên MakerDAO để đổi lấy 260 triệu USD DAI token. Hiện Celsius đang là ví sở hữu khoản nợ lớn nhất trên giao thức này.

Tại sao tài sản của Celsius có khả năng bị thanh lý?

Vì Celsius đã lấy tài sản deposit của người dùng đem sang makerDAO thế chấp và vay ra một tài sản khác đem lên các nền tảng tổng hợp yield để tối ưu lợi nhuận. Khi giá giảm một mức nhất định và vị thế vượt quá mức rủi ro của nền tảng có thể chấp nhận, khoản tài sản thế chấp sẽ bị thanh lý.

Mức giá thanh lý của Celsius là bao nhiêu?

Khi WBTC trên về mức giá 22,534 USD, điều này sẽ dẫn đến việc Celsius bị thanh lý.

Trong cập nhật mới nhất, Celsius đang gia tăng thêm fund để giữ vị thế ⇒ Nếu như vậy, giá càng xuống sâu, vị thế của Celsius càng dễ bị thanh lý.

Liệu sẽ có hiện tượng short squeeze hay long squeeze từ các sàn?

Theo các thuyết âm mưu, đối với những tổ chức nắm giữ vị thế tài sản vay lớn sẽ thường bị các sàn giao dịch quan tâm và đè giá để các khoản vay của các tổ chức lớn này bị thanh lý. Việc này hoàn toàn có thể xảy ra. Tuy nhiên, dựa trên thuyết âm mưu sẽ khó đánh giá đúng tính chất của vụ việc.

Tại sao nói Celsius có khả năng bị phá sản?

Tình hình tài sản hiện tại, Celsius đang có khoảng 1 triệu ETH, trong đó:

• 288,000 ETH bị lock vì stake trên mạng lưới cho đến sự kiện The Merge.
• ~30,000 ETH: xác định thua lỗ.
• ~445,000 = stETH, theo tình trạng hiện tại thì vấn đề của stETH là bị mất peg và thiếu tính thanh khoản.
• 268,000 ETH: Chỉ có khoản này là dùng được vì có thanh khoản tốt.

⇒ Nếu người dùng hoảng loạn rút ồ ạt, Celsius cần phải bán lượng stETH đang bị mất peg này sang ETH và swap sang stablecoins trả lại cho người rút. Celsius càng bán thì lượng stETH càng bị mất peg. Nếu quyết định bán ra số lượng stETH còn lại thì Celsius lại càng phải chịu thêm lỗ vì họ nắm giữ gần 1/7 tổng nguồn cung stETH.

Cứu cánh cho Celsius

Hiện có khoảng 3 cách để giúp Celsius tránh vỡ nợ là:

• Bơm thêm fund từ bên ngoài.
• Đi vay thêm một bên khác để xoay vòng vốn trả cho người rút trước.
• Được mua lại.

May thay, Celsius đã được Nexo (nền tảng cho vay uy tín) ngỏ ý muốn mua lại tài sản bị thiếu tính thanh khoản của Celsius nhằm giúp Celsius trả nợ. Nexo vừa giúp được Celsius thoát cảnh vỡ nợ, vừa là động thái gom stETH với mức giá chiết khấu rất tốt.

E. Về phía những người nắm giữ ETH

Sự kiện stETH hoà chung với tình hình kinh tế vĩ mô của thế giới như:

• FED tăng lãi suất, hiểu nôm na là đang rút lại khoản tiền cứu trợ đã bơm để cứu nền kinh tế giai đoạn dịch Covid-19.
• Chiến sự Nga-Ukraine chưa đến hồi kết
• Lạm phát ở ngưỡng 8.6% cao nhất lịch sử tại Mỹ từ năm 1862.
• Sốc nguồn cung dầu mỏ dẫn đến giá nguyên liệu đầu vào và giá hàng hóa lương thực thực phẩm tăng cao.

Những yếu tố trên đã khiến dòng tiền bị hút dần khỏi các thị trường tài chính cộng với thị trường crypto cũng đang ở xu hướng giảm đã khiến cho người dùng mang tâm lý hoảng loạn.

Hệ quả của việc mất peg là nguy cơ vỡ nợ của Celsius và việc giá ETH giảm mạnh cũng đã kích hoạt hiệu ứng domino khiến các nhà đầu tư nắm phải bán tháo ETH của mình. Từ đó, khiến lượng cung ETH trên thị trường nhiều và giá giảm mạnh từ mức 1,800 USD/ETH (ngày 8/6/2022) xuống còn 1,300 USD/ETH (ngày 13/6/2022).

ETH là token của Ethereum, blockchain chiếm tỷ trọng TVL lớn nhất thị trường crypto với 53.11 tỷ USD giá trị được khóa trên 83.01 tỷ USD tổng TVL của thị trường DeFi.

Ethereum với tỉ trọng hơn 63% toàn thị trường, giá ETH token giảm mạnh sẽ kích hoạt hiệu ứng lo sợ và bán tháo cho toàn bộ các tokens thuộc các chain nhỏ hơn. Do đó, sự ảnh hưởng của ETH đến thị trường chung là rõ rệt khi các tokens nền tảng đều đã giảm từ 10 – 30% trong thời gian sự kiện depeg diễn ra.

F. Những nhà đầu cơ đang muốn chờ mua stETH ở mức giá chiết khấu

Lido Finance có đề cập rằng tỉ lệ chuyển đổi giữa stETH và ETH không nhất thiết phải luôn là 1:1 vì còn yếu tố khác như cung cầu ở thị trường thứ cấp (nhu cầu mua bán của nhà đầu tư nhỏ lẻ) và cả vấn đề thanh khoản. Vì vậy, nhà đầu cơ có thể chờ stETH depeg xuống thấp hơn 1 để mua stETH với giá chiết khấu và chờ stETH lên lại peg (mức 1) để bán ra nhằm kiếm lợi nhuận chênh lệch.

Tuy nhiên, cần nhận thức rằng sự việc trên đã kéo theo sự mất peg nghiêm trọng cũng như tính bền vững của một chuỗi domino các bên liên quan đến vấn đề tối ưu lợi nhuận, cụ thể bằng việc kiếm cho mình cách tối đa lãi bằng cách cung cấp cho 1 bên khác cơ hội kiếm tiền (để kích cầu).

Khi thị trường với các token giảm giá mạnh thì việc phụ thuộc vào 1 bên khác và vay từ họ, sẽ đến những ngưỡng mà các khoản vay mượn phải bị thanh lý để bảo vệ an toàn cho bên cho vay và bên đi vay. Từ đó, ta thấy được sự việc đang theo chiều huớng tiêu cực và hiện chưa có gì đảm bảo sau sự kiện này thì giá stETH sẽ về peg.

Bài học từ LUNA và việc mất peg của UST đã khiến cho nhiều người chuộc lợi vì muốn tận dụng chênh lệch giá phải phá sản. Đội ngũ XGems không đưa ra bất kỳ lời khuyên đầu tư nào nhưng cũng mong các nhà đầu cơ cẩn thận với cơ hội tìm ẩn nguy cơ này.

G. Về phía các cơ quan pháp luật

Vì Celsius là một tổ chức tài chính đăng kí giấy phép ở thị trường CeFi. Sau những lùm xùm và vụ việc có khả năng dẫn đến phá sản sẽ ít nhiều truyền đến tai các cơ quan quản lý. Đơn cử như vụ của Terra, SEC cũng đã vào cuộc điều tra khi các hoạt động có thể gây tổn hại đến tài sản của nhà đầu tư.

3. Tổng kết lại những ý quan trọng trong vụ stETH mất peg

• Market sentiment không tốt và tình hình kinh tế vĩ mô xấu làm ảnh hưởng đến thị trường tài chính toàn cầu, trong đó có crypto.
• Trong thị trường tăng giá, mô hình vay hoặc cho vay để tận dụng nguồn vốn nhằm tối ưu lãi suất từ các bên tổng hợp lợi nhuận tỏ ra hiệu quả ⇒ Ngược lại, khi thị trường giảm, không đủ thanh khoản vì dòng tiền ít ⇒ dễ dẫn đến mất peg ⇒ khi vòng xoáy vay nợ chứa tài sản bị giảm giá ⇒ dẫn đến hàng loạt sự thanh lí ⇒ vỡ nợ có thể xảy ra.
• Khi các quỹ lớn ồ ạt bán ra sẽ tạo tâm lý hoảng loạn cho các nhà đầu tư nhỏ lẻ bán tháo ⇒ kéo theo thị trường chung bị ảnh hưởng.
• Hệ lụy của vụ việc lần này lớn vì kéo theo sự thanh lí vị thế hàng loạt trên các nền tảng cho vay khác như Aave, MakerDAO và khi ông lớn Ethereum giảm mạnh ⇒ kích hoạt tâm lý bán tháo trên diện rộng của không những các tokens mà cả các tài sản ở dạng thế chấp trên các nền tảng.

4. Tổng kết

Sự kiện mất peg đầy phức tạp của stETH đã dẫn đến phản ứng dây chuyển gây ảnh hưởng lớn đến nhiều bên có liên quan. Giá của Ethereum token cũng giảm phần nào sau đó từ ảnh hưởng của thị trường chung và sự việc này.

Trong thị trường downtrend, các giao thức dần lộ rõ vấn đề và những rủi ro xuất hiện với tần suất dày đặc hơn. Hãy cẩn trọng khi đầu tư ở giai đoạn này vì dòng tiền không dồi dào như trước.

Multicoin Capital là một trong những quỹ đầu tư rất lớn trong thị trường crypto. Vậy danh mục đầu tư và xu hướng đầu tư của họ như thế nào? Tìm hiểu tại đây!

Multicoin Capital đã đầu tư vào rất nhiều dự án thành công từ khi được thành lập vào tháng 5/2017 cho tới hiện tại. Sự hỗ trợ nhiệt tình của họ dành cho các dự án không chỉ về mặt tài chính mà cả về mặt phát triển sản phẩm, tìm kiếm người dùng giúp dự án,… đã tạo nên sự thành công của nhiều dự án cho tới hiện tại, đặc biệt là các dự án Layer 1.

Vậy quỹ đầu tư Multicoin Capital là quỹ đầu tư nào? Portfolio của Multicoin Capital gồm những dự án nào? Phong cách đầu tư của Multicoin Capital ra sao? Cùng mình tìm hiểu tất tần tật về Multicoin Capital thông qua bài viết sau.

1. Giới thiệu quỹ đầu tư Multicoin Capital

Multicoin Capital là một quỹ đầu tư dựa trên các “investment thesis” chuyên đầu tư vào thị trường crypto qua hình thức đầu tư token dự án và cổ phần các công ty blockchain. Họ là quỹ đầu cơ và quỹ đầu tư mạo hiểm (Venture Capital), được thành lập vào tháng 5 năm 2017.

Multicoin Capital đã phát triển danh tiếng là quỹ đầu tư với tư tưởng độc lập, họ được biết đến với việc tiên phong tạo ra các “economy model” cho các dự án crypto, tạo ra các phương pháp định giá mới và thay đổi cả các giả định lâu đời mà hệ sinh thái crypto hay thị trường tài chính truyền thống coi là đương nhiên. Có thể nói, Multicoin Capital hướng tới việc đầu tư thực thụ – giúp đỡ dự án họ đầu tư, cùng đội ngũ dự án cải tiến, tiên phong trong việc giải quyết các vấn đề còn tồn đọng của thị trường.

Multicoin Capital đầu tư vào mọi layer trong crypto, từ các lớp cơ sở hạ tầng đến các lớp ứng dụng bề nổi, cho tới các ứng dụng xen giữa hai layer trên, và cả các ứng dụng được xây dựng trên lớp ứng dụng.

Trong một podcast Kyle Samani trả lời phỏng vấn của Su Zhu và Hasu mang tên “Umcommon Core” mang tên “Intro to Solana”, Kyle có nói rằng, quỹ đầu tư Multicoin Capital xác định đầu tư mạo hiểm vào các dự án với khoảng thời gian nắm giữ là từ 5-10 năm, sẵn sàng đối mặt với các mối nguy như các rủi ro về mặt kĩ thuật, sản phẩm, về thị trường chưa sẵn sàng cho sản phẩm, về mặt đội ngũ xây dựng,… nhưng chỉ cảm thấy do dự khi 2-3 yếu tố trên xếp chồng lên nhau, bởi quản lí và đánh giá một rủi ro dễ dàng hơn nhiều so với việc nhiều yếu tố tích lũy lại.

Từ đó, anh em có thể hiểu được cách quỹ Multicoin tìm hiểu, đánh giá rủi ro và đầu tư dài hạn.

2. Đội ngũ Multicoin Capital

Kyle Samani – Co-founder/ Managing Partner

Kyle Samani là đồng sáng lập và là đối tác quản lý tại Multicoin Capital. Kyle Samani bắt đầu lập trình khi tôi 10 tuổi, hoàn toàn bị cuốn hút bởi phần mềm. Ông học Tài chính và Quản lý của NYU Stern. Với tư cách là đối tác quản lý tại Multicoin, Kyle Samani làm việc chặt chẽ với danh mục đầu tư của quỹ, thực hiện nghiên cứu chuyên sâu và thiết kế các chiến lược đầu tư.

Kyle Samani nói rằng siêu năng lực của ông là khả năng tiêu thụ và tổng hợp một lượng lớn thông tin phức tạp, đồng thời chắt lọc các thông tin cốt lõi để có thể giải thích dễ hiểu.

Trước khi thành lập Multicoin, ông đã đồng sáng lập Pristine, một công ty startups kính thông minh. Công ty này đã có hàng triệu đô doanh thu và huy động được hơn 5 triệu đô la vốn đầu tư mạo hiểm trước khi được Upskill mua lại vào tháng 5/2017.

Tushar Jain – Co-founder/ Managing Partner

Tushar lãnh đạo việc xây dựng danh mục đầu tư, quản lý rủi ro và quản lý nhóm của Multicoin Capital. Anh đam mê mô hình kinh tế mới được hình thành bởi công nghệ blockchain và tập trung vào các sản phẩm tài chính phi tập trung.

Tushar trước đây đã thành lập ePworthyFinder, một công ty khởi nghiệp công nghệ thông tin y tế đã huy động được hơn 10 triệu đô la từ các quỹ, và được mua lại bởi Elligo Health Research. Tushar có bằng Tài chính và Khoa học Chính trị của NYU.

Trên các tweet của mình, Tushar thể hiện rõ trường phái bản thân ở việc ủng hộ các layer 1 mới phát triển, thay vì ủng hộ Bitcoin và Ethereum. Điều này cũng có thể nhận thấy trong trường phái đầu tư của quỹ.

Nhận xét

Anh em có thể thấy, nếu đúng như những gì được khẳng định, Multicoin Capital có hai co-founder tương đối dày dặn kinh nghiệm trong thị trường startups và đầu tư mạo hiểm.

Cả hai đều học khoa tài chính ra, có nhiều kinh nghiệp làm founder dự án trước khi cùng nhau thành lập Multicoin Capital. Bởi vậy, họ rất hiểu vấn đề các startups, hiểu vấn đề trong giai đoạn phát triển sản phẩm của các dự án, từ đó đưa ra các giải pháp khác nhau để giúp các dự án giải quyết vấn đề. Điều này càng được khẳng định rõ ràng nếu anh em thăm trang blog của Kyle Samani (www.kylesamani.me), Multicoin Capital (multicoin.capital/blog/category/blog) và đọc các bài viết do hai founder này viết.

Từ đó, anh em có thể thấy các dự án được Multicoin Capital đầu tư có thể nhận được hỗ trợ nhiều đến thế nào từ đội ngũ quỹ đầu tư này.

3. Triết lý đầu tư của Multicoin Capital

Trong một tập podcast với Su Zhu và Hasu trên Uncommon Core, Kyle đã chia sẻ về triết lý đầu tư của anh cũng như của Multicoin Capital: “Multicoin Capital đầu tư vào tất cả các layer trong crypto, từ cơ sở hạ tầng, blockchain nền tảng, đến các ứng dụng bên trên các blockchain này hay cả các lớp ứng dụng ở giữa.”

Họ thoải mái với tất cả các hình thức rủi ro dưới tư cách là quỹ đầu tư mạo hiểm như rủi ro kỹ thuật, rủi ro sản phẩm, rủi ro thị trường chưa sẵn sàng với sản phẩm. Nhìn chung, họ thường đánh giá từng rủi ro riêng lẻ, nhưng sẽ tương đối phân vân khi có hai hoặc ba rủi ro trong số trên cộng dồn lên nhau.

Nhưng họ cũng nói, trên thực tế, những dự án mang lại lợi nhuận tốt nhất là những dự án cộng dồn những rủi ro đó. Tuy nhiên, Kyle cũng nói quỹ sẽ cố gắng không kết hợp quá nhiều hình thức rủi ro khác nhau. Ông lấy ví dụ như vào năm 2018, khi ông mới được đội ngũ Mina giới thiệu công nghệ ZK-Rollups, ông vô cùng phân vân liệu thị trường đã sẵn sàng đón nhận sản phẩm này chưa, bởi cá nhân công ty trước đây của ông đã mang tới những sản phẩm tốt nhưng thị trường chưa đủ sẵn sàng để đón nhận nó.

Nhưng khi thấy tất cả các yếu tố khác như đội ngũ, kỹ thuật,… đều thấp (do đội ngũ dự án vô tập hợp nhiều kĩ sư giỏi), ông vẫn quyết định đầu tư và chấp nhận rủi ro “timing market” này.

4. Tổng quan về danh mục đầu tư của Multicoin Capital

Anh em có thể xem qua portfolio của Multicoin Capital qua hình bên dưới. Tiếp theo, chúng ta sẽ điểm qua một vài dự án nổi bật của từng Sector. Phần lớn các dự án được nhắc đến dưới đây đều đã có bài viết cung cấp thông tin trên Coin98 Insights, anh em quan tâm đến dự án nào thì có thể search tên dự án để tìm hiểu thêm nhé!

Dự án Layer 1 & Layer 2Dự án Layer 1 & Layer 2

Các dự án Layer 1 và Layer 2 được Multicoin Capital đầu tư (ngoài Bitcoin và Ethereum):

• Algorand: Hiện chưa rõ Algorand được Multicoin đầu tư khi nào, trong thương vụ nào cùng những ai tham gia.
• Near: Tháng 7/2019, Near Protocol gọi vốn 12 triệu đô, dẫn đầu bởi Metastable và Accomplice, với sự tham gia của Electric Capital, Pantera Capital, Amplify Partners, Multicoin Capital, ACapital, Coinbase Ventures, IDEO Colab Ventures, Scalar Capital và Ripple’s Xpring. Không rõ chính xác giá mua NEAR của các nhà đầu tư trong round này nhưng khoảng giá họ đầu tư là từ 0.1 – 0.2 đô.
• Solana: Multicoin hỗ trợ Solana và đầu tư vào nền tảng này từ những ngày đầu, và không chỉ đầu tư trong một round duy nhất.

1. 20 million Series A đã được Multicoin dẫn đầu vào tháng 7/2019, với sự tham gia của Distributed Global, Blocktower Capital, Foundation Capital, Blockchange VC, Slow Ventures, NEO Global Capital, Passport Capital and Rockaway Ventures. Đây là round đầu tư giá bán SOL ở khoảng 0.2 – 0.25 đô.
2. Tiếp theo, Solana Labs đã hoàn thành gọi vốn 314.15 triệu đô trong private sale vào tháng 6/2021, được đi đầu bởi Andreessen Horowitz và Polychain Capital, trong đó có sự tham gia của Alameda Research, CMS Holdings, CoinShares, Jump Trading, Multicoin Capital, Sino Global Capital. Giá bán token không được tiết lộ.
3. Multicoin được gọi là “a day-one supporter of Solana” – nghĩa là người hỗ trợ Solana từ những ngày đầu. Tuy nhiên, không tìm thấy thông tin về việc họ đầu tư vào seed round dự án Solana.

• Dfinity: Tháng 8/2018, Andreessen Horowitz và Polychain Capital đi đầu khoản đầu tư 102 triệu đô đầu tư vào Dfinity, với sự tham gia của SV Angel, Aspect Ventures, Village Global, Multicoin Capital, Scalar Capital, and Amino Capital, KR1.
• Thorchain: Mình chỉ tìm được thông tin về việc Multicoin đã đầu tư nhiều vào token nền tảng Thorchain – RUNE. Nhưng không rõ họ đầu tư vào mức giá nào, thời gian nào trong quá khứ. Chỉ biết rằng Kyle Samani nói rằng đây là một trong các khoản đầu tư lớn của quỹ.
• Mina: Mình chỉ tìm được thông tin Mina đã nhận đầu tư của nhiều quỹ bao gồm Multicoin Capital, và không rõ họ đầu tư vào Mina ở vòng nào, thời gian nào. Mina có nhiều vòng gọi vốn trong quá khứ, bao gồm seed round 15 triệu đô vào tháng 4/2019, 10.9 triệu đô vào strategic round tháng 10/2020, và funding round vào tháng 4/2021.
• Nervos: Tháng 7/2018, Nervos Network đã gọi vốn thành công 28 triệu đô từ nhiều quỹ bao gồm Polychain Capital, Sequoia China, Wanxiang Blockchain, FBG Capital, Blockchain Capital, Dekrypt Capital, Multicoin Capital, 1confirmation, Matrix Partners China, và 1kx.
• Tari: Dự án layer 1 được Multicoin, Polychain, Redpoint và nhiều quỹ đầu tư khác đầu tư trong tháng 2/2018, chưa rõ số tiền đầu tư, tập trung vào NFT và Collectibles.
• Kadena: Dự án được Multicoin đầu tư từ seed round vào năm 2018. Họ tham gia vòng đầu tư 2.25 triệu đô cùng nhiều quỹ như Metastable, Kilowatt Capital, Coinfund.
• LayerZero: Tháng 9/2021, LayerZero – một dự án làm về nền tảng blockchain để liên kết các blockchain khác – đã gọi vốn thành công 6.3 triệu đô series A từ Multicoin Capital và Binance Labs. Dự án chưa launch, và đã gọi vốn thành công 2 triệu đô seed round từ ​​Sino Global Capital, Defiance, Delphi Digital, Robot Ventures, Spartan, Hypersphere Ventures, Protocol Ventures, Gen Block Capital.
• StarkWare: Tháng 10/2018, StarkWare được đầu tư 30 triệu đô bởi nhiều quỹ đầu tư trong Series A, trong đó Multicoin Capital dẫn đầu và có sự tham gia của Paradigm, Sequoia, Intel Capital, DCVC, Wing, Consensys, Atomico, Coinbase Ventures, Collaborative Fund, Scalar Capital, Semantic Ventures, Pantera, và Floodgate. Đây cũng là một dự án được Multicoin đầu tư vì sự tin tưởng của họ vào công nghệ ZK.

Nhận xét: Multicoin đầu tư rất nhiều và rất sớm vào các dự án Layer 1, và phần lớn trong số đó đang mang lại lợi nhuận cao chót vót cho Multicoin Capital, điển hình là Solana.

Họ đầu tư từ seed round của các dự án Layer 1 này, và đầu tư vào nhiều layer 1 khác nhau, có lẽ bởi họ tin rằng đây là mảng cần sự tăng trưởng trước hết tất cả các mảng khác trên con đường crypto tới mass-adoption. ROI trên các dự án trên cho thấy họ đang vô cùng thành công trong việc đầu tư các dự án layer 1, với ROI trên các dự án Layer 1 cao hơn các quỹ khác rất nhiều.

Founder Kyle Samani cũng nói trên một podcast trên Uncommon Core rằng, khi đầu tư vào các dự án Layer 1, anh luôn xem xét và đầu tư vào các Layer 1 có đột phá lớn, và đánh cược rằng thị trường sắp tới sẽ sẵn sàng cho sự hoạt động của Layer 1 này. Đó là cách anh cùng Multicoin đánh cược vào các nền tảng đang thành công như Solana, Mina, hay các nền tảng mới đây như LayerZero.

Dự án về sàn giao dịch DEX và CEX

Các dự án về sàn giao dịch được Multicoin Capital đầu tư bao gồm (bao gồm DEX, CEX):

• Saber: Đây là một sàn giao dịch stablecoin thuộc hệ sinh thái Solana, dự án đã gọi được 7,7M$ vào tháng 7/2021 trong vòng seed round được dẫn đầu bởi Race Capital, theo sau là các quỹ như Multicoin Capital, Social Capital, Jump Capital,…
• FTX – Series B: Vòng gọi vốn Series B của FTX vào tháng 7/2021 được coi là một trong những vòng gọi vốn lớn nhất lịch sử crypto với tổng giá trị gọi vốn lên đến 900$M với sự góp mặt của Multicoin Capital, Coinbase Venture, Paradigm và gần 60 quỹ lớn nhỏ khác.
• OpenOcean: Dự án được rót vốn $2M từ tháng 3/2021 bởi các quỹ như Multicoin Capital, LD Capital, CMS, Kenetic, dẫn đầu bởi Binance. Đây là một ứng dụng DEX và CEX để cung cấp tỉ lệ swap tốt nhất cho người dùng.

Nhận xét: Multicoin Capital đầu tư tương đối ít thương vụ vào các sàn DEX và CEX. Chỉ với vỏn vẹn 2 thương vụ và một thương vụ aggregator được ghi lại vào năm 2021, mảng này ít được Multicoin chú ý. Tuy nhiên trong ba thương vụ thì cả ba thương vụ đều có ít nhiều thuộc hệ sinh thái Solana, chứng tỏ sự quan tâm lớn của quỹ đối với hệ sinh thái này.

Dự án về Derivatives

Các dự án về sàn giao dịch phái sinh được Multicoin Capital đầu tư bao gồm:

• Perpetual Protocol – Seed: Perpetual Protocol là một giao thức cho phép phát hành các hợp đồng tương lai không kỳ hạn của mọi tài sản. Dự án đã gọi được 1.5M$ trong vòng strategic round vào tháng 8/2020 được dẫn đầu bởi Multicoin Capital, cùng với sự tham gia của các quỹ khác như Zee Prime Capital, Three Arrows Capital, CMS Holdings, LLC….
• Drift Protocol – Seed: Đây là một sàn giao dịch hợp đồng tương lai phi tập trung on-chain dựa trên cơ chế Dynamic AMM hoạt động trên Solana. Drift Protocol đã kêu gọi được 3.8M$ trong seed round từ tháng 10/2021, được dẫn đầu bởi Multicoin Capital. Alameda Research, Jump Capital, LedgerPrime, Not3Lau Capital,… và nhiều quỹ khác cũng góp mặt trong vòng gọi vốn này
• Strips Finance: Đây là một nền tảng giao dịch phái sinh sử dụng lãi suất phi tập trung hoạt động trên Arbitrum. Vào tháng 10/2021, dự án đã kêu gọi được $8.5M, dẫn đầu vòng gọi vốn là Multicoin Capital với sự góp mặt của các quỹ khác như DeFiance Capital, Fabric Ventures và Morningstar Capital.
• MCDEX: Một sàn giao dịch phái sinh phi tập trung, với sản phẩm phái sinh là Perpetual contract. Dự án đã kêu gọi được $7M trong vòng gọi vốn gần đây nhất vào tháng 5/2021, với sự góp mặt của Multicoin, Fenbushi Capital, Defiance, Incuba Alpha, D1 Ventures, và nhiều cái tên khác nữa
• Qilin Protocol: Đây cũng là một dự án làm về mảng phái sinh trên Ethereum, đã nhận được $800k sau vòng gọi vốn vào tháng 5/2021 bởi các quỹ như Continue Capital, Fundamental Labs, Math Foundation, Multicoin Capital,…

Nhận xét: Multicoin Capital đầu tư vào nhiều ứng dụng derivatives trên nhiều nền tảng khác nhau, từ Ethereum đến Solana, hay Layer 2 Ethereum như Arbitrum. Multicoin cũng đầu tư vào các dự án này ở những giai đoạn tương đối sớm, thường là seed round hoặc strategic round và chủ yếu đầu tư vào khoảng thời gian trong năm 2021.

Trong các khoản đầu tư này, mới chỉ có Perpetual là có sản phẩm đã hoàn chỉnh và có tệp người dùng tương đối ổn định, xếp thứ hai toàn thị trường sau dYdX. Các khoản đầu tư khác trong mảng này vì chưa đầu tư lâu nên chủ yếu các dự án chưa có sản phẩm hoặc mới chỉ launch chưa lâu.

Dự án về Lending/Yield

Các dự án Lending/Yield Farming được Multicoin Capital đầu tư bao gồm:

• Oxygen: Oxygen là một ứng dụng lending P2P được xây dựng trên Solana và được cung cấp bởi cơ sở hạ tầng của Serum. Dự án đã kêu gọi được $40M trong tháng 2/2021 trong vòng gọi vốn dẫn đầu bởi Alameda Research, cùng với đó là các quỹ như Multicoin Capital, Genesis Capital và CMS.
• Timeswap – Seed: Một ứng dụng lending sử dụng cơ chế AMM để mang tới sản phẩm lending DeFi không cần Oracle, được Multicoin và DeFiance đầu tư tại seed round dự án vào tháng 12/2021. Hiện chưa rõ số tiền họ đầu tư.
• Alpha Labs – Strategic: Tháng 10/2020, Spartan Group, Multicoin Capital, và DeFiance Capital tham gia vào vòng đầu tư strategic của dự án. Đây là ứng dụng yield leverage đầu tiên trên thị trường, và đã có sự tăng trưởng x100 giá IDO sau một vài tháng ra mắt. Đây có thể coi là một thương vụ đại thắng dành cho Multicoin trong thời gian ngắn.
• Saffron Finance – Strategic: Vòng gọi vốn $2M của Safforn diễn ra vào tháng 8/2021, với sự tham gia của Multicoin Capital, Dragonfly Capital, Coinbase Venture,… Đây là một ứng dụng giải quyết vấn đề sự biến động APR trong farming.
• dForce: Dự án thuộc mảng Lending đã hoàn thành vòng gọi vốn của mình vào tháng 3/2020, kêu gọi được $1.5M với sự góp mặt của các quỹ như Multicoin Capital, Huobi Capital và CMB International.
• Beta Finance: Một lending protocol nhưng cho phép người dùng có thể short asset của mình. Dự án đã gọi được vốn vào tháng 10/2021 với sự tham gia của các quỹ như DeFiance Capital, Multicoin Capital, GSR, Delphi Digital và được dẫn đầu bởi Sequoia Capital India.
• Swivel Finance: Dự án này từng được Multicoin dẫn đầu vào trong vòng gọi vốn trị giá $1.15M vào tháng 11/2020, và cũng có sự góp mặt của quỹ này trong vòng tiếp theo trị giá $3.5M trong tháng 10/2021.

Nhận xét: Anh em có thể thấy đa số các dự án về Lending và yield được Multicoin đầu tư chủ yếu vào giai đoạn Seed Round hoặc strategic của dự án – các vòng gọi vốn đầu tiên và tương đối sớm của dự án. Họ đầu tư vào các dự án mới và không đầu tư vào các top lending protocol như Compound, MakerDAO hay Aave như các quỹ đầu tư lớn khác trong thị trường.

Các dự án họ đầu tư đều ít nhiều có các innovation ấn tượng: Alpha Labs khởi đầu leverage farming, Saffron là thế hệ đầu của ứng dụng phân chia rủi ro farming, Beta Finance hay TimeSwap cũng có nhiều sáng tạo mới.

Từ đó, anh em có thể thấy, Multicoin ít đầu tư vào các dự án lớn đã hoạt động ổn định mảng lending, mà tập trung vào các ý tưởng mới nhiều hơn.

Dự án về Stablecoin

Các dự án về Stablecoin được Multicoin Capital đầu tư bao gồm:

• UXD Protocol: Vào tháng 9/2021, dự án thông báo đã kêu gọi được $3M từ seed round với sự tham gia của Alameda Research, Defiance Capital, CMS Holdings, Solana Foundation, Mercurial Finance,…. và được dẫn đầu bởi Multicoin Capital. Đây là dự án phát hành stablecoin thông qua việc tạo ra các vị thế long-short cùng lúc.

Nhận xét: Multicoin không có nhiều thương vụ đầu tư vào các dự án Stablecoin, chỉ với một thương vụ stablecoin thuật toán trên Solana. Có lẽ đây không phải thế mạnh của họ, anh em hãy cùng theo dõi dự án này để xem performance của họ trong mảng này là như nào nhé!

Dự án về NFT/Metaverse/Gaming

Các dự án NFT/ Metaverse/ Gaming được Multicoin Capital đầu tư bao gồm

• REALY – Strategic: Multicoin Capital và SNZ Holding đầu tư vào dự án metaverse này trên Solana vào tháng 4/2021.
• Burnt Finance – Seed: Burnt Finance là một nền tảng đấu giá NFT trên hệ sinh thái Solana. Dự án đã kêu gọi được $3M vào tháng 5/2021 bởi các quỹ lớn như Injective Protocol, Multicoin Capital, Mechanism Capital, Alameda Research.
• Jenny: Jenny là một DAO về chủ đề NFT và sẽ xây dựng một bộ sưu tập NFT thuộc sở hữu tập thể của UJENNY holders. Dự án đã kêu gọi được $7M trong vòng gọi vốn của mình vào tháng 5/2021 với sự tham gia của Multicoin Capital, Ascensive Assets, Animoca Brands vàMetapurse. Số tiền gọi vốn ở vòng này đã được dùng để hỗ trợ NFT collection của dự án ở nền tảng Unicly – một dự án AMM forked của Sushiswap để trao đổi quyền sở hữu NFT.
• Community Gaming: Nền tảng guild tổ chức giải đấu e-sport cũng đã kêu gọi $2.3M từ tháng 7/2021. Vòng gọi vốn được dẫn đầu bởi CoinFund, cùng với sự tham gia của Dapper Labs, Animoca Brands, Multicoin Capital, 1kx, Warburg Serres, và Hashed.
• Project Galaxy – Seed: Project Galaxy cung cấp cơ sở hạ tầng NFT-as-a-service. Dự án cho phép cho phép mọi người sáng tạo, phân phối và game hóa NFT mà không cần sự cho phép với dữ liệu on-chain. Dự án đã gọi được vốn vào tháng 5/2021 với sự góp mặt của Multicoin Capital, Divergence Ventures, Hard Yaka, Blockchain.com Ventures, IOSG, Draper Dragon, Multiplex Ventures, và Fifth Era, tuy nhiên số tiền gọi vốn không được tiết lộ.
• Hawku: Vào tháng 10/2021, dự án đã hoàn thành vòng gọi vốn trị giá $4M, dẫn đầu bởi Lightspeed Venture Partners, cùng với đó là các quỹ khác như Dragonfly Capital, Multicoin Capital, Alameda Research, Animoca Brands, Solana, … Đây là một marketplace cho game đua ngựa Zed Run.
• Tibles – Seed: Multicoin, Dapper Labs, CoinFund đã đầu tư vào Tibles 1.14 triệu đô. Đây là dự án trên Flow blockchain, được đầu tư vào tháng 5/2021.
• Alethea AI: Hồi đầu tháng 8/2021, dự án thông báo đã gọi vốn được $16M với sự góp mặt của các quỹ như Metapurse, Multicoin, Crypto.com Capital, Alameda, …

Nhận xét: Hầu hết các dự án NFT và Metaverse được Multcoin đầu tư đều diễn ra thương vụ từ khoảng tháng 4/2021 trở đi. Hơn nữa, phần nhiều các dự án nằm trên nền tảng Solana chứng tỏ sự hỗ trợ nền tảng này vô cùng nhiều của quỹ Multicoin.

Việc họ đầu tư vào NFT từ thời gian tháng 4/2021 tới nay cho thấy họ mới bắt đầu quan tâm nhiều đến mảng này, sau khi trend game, NFT và Metaverse lên ngôi thu hút dòng tiền đổ vào thị trường. Đây có vẻ đang là mảng Multicoin Capital bet vào nhiều dự án trong thời gian vừa qua, nhưng size đầu tư của các thương vụ thường nhỏ và đầu tư vào các round sớm của dự án (nên số tiền đầu tư cũng không lớn).

Dự án về cơ sở hạ tầng và data

Các dự án được Multicoin Capital đầu trong trong mảng cơ sở hạ tầng và data bao gồm rất nhiều dự án, nhưng mình chỉ gọi tên một số dự án lớn tạo được tiếng vang trong thị trường:

• Helium: Một mạng lưới không dây peer to peer phi tập trung (Decentralized Wireless Network) được xây dựng trên nền tảng blockchain. Trong vòng gọi vốn round C vào tháng 6/2019, dự án đã kêu gọi được $15M từ các quỹ như Khosla Ventures, GV, FirstMark, Munich Re Ventures, dẫn đầu bởi Union Square Ventures và Multicoin Capital. Sau đó vào tháng 8/2021, họ tiếp tục gọi vốn thành công cho Series D trị giá 111 triệu đô cho dự án.
• The Graph – Strategic: The Graph là một giao thức cho phép lập chỉ mục (index) và truy vấn dữ liệu từ Blockchain. Vào tháng 1/2019, Multicoin Capital đã dẫn đầu trong seed round của dự án này và gọi vốn được 2.5 triệu đô. Trong vòng gọi vốn tiếp theo với giá trị 5 triệu đô vào 7/2020, quỹ này lại tiếp tục có tên trong danh sách những nhà đầu tư, cùng với đó là Framework, ParaFi Capital, Coinbase Ventures,…
• Arweave: Dự án làm về lưu trữ dữ liệu Blockchain dựa trên thuật toán đồng thuận thế hệ mới Proof of Access. Dự án đã gọi được $5M từ tháng 11/2019 với từ các nhà đầu tư như Multicoin Capital, Union Square Ventures,… và dẫn đầu bởi a16z.
• Eden: Dự án đã kêu gọi được khoản đầu tư trị giá $17.4M vào tháng 9/2021, vòng gọi vốn được dẫn đầu bởi Multicoin Capital, cùng với một số các quỹ khác như Electric Capital, CMS Holdings, Divergence Ventures,…
• Dune Analytics: Một dự án cho phép chiết xuất dữ liệu, query, thể hiện, cung cấp một lượng lớn thông tin trên Ethereum. Dự án đã kêu gọi vốn một lần vào tháng 9/2020 và được rót vốn 2 triệu đô, cộng thêm một lần gọi vốn trị giá 8 triệu đô vào 8/2021, cả hai lần đều có sự có mặt của Multicoin Capital.
• Và rất nhiều dự án khác…

Nhận xét: Anh em có thể thấy rằng, Multicoin Capital đầu tư rất nhiều vào cơ sở hạ tầng và đầu tư dàn trải từ năm này qua năm khác, từ deal nhỏ đến deal lớn, từ các vòng sớm tới vòng Series C, D của các dự án.

Multicoin đầu tư liên tục vào cơ sở hạ tầng, và anh em có thể thấy rằng đây là mảng cần sự đầu tư liên tục và cũng như thay đổi liên tục trong các bối cảnh thị trường, bởi mỗi khi có các trend mới hay ứng dụng mới trên blockchain, lại có các ứng dụng cơ sở hạ tầng mới xuất hiện để hỗ trợ sự phát triển của category đó.

Bởi vậy, hành động đầu tư liên tục vào các ứng dụng thuộc mảng này vô cùng dễ hiểu.

Các dự án thuộc mảng ứng dụng người dùng cuối

Các dự án được Multicoin Capital đầu tư trong mảng ứng dụng người dùng cuối gồm:

• Coin98: ParaFi Capital, Multicoin Capital, Hashed và Spartan Group đã đầu tư vào seed round Coin98 vào tháng 4/2021 1.25 triệu đô.
• Torus – Giải pháp đăng nhập thông qua các bên thứ ba cho các ứng dụng phi tập trung, dự án đã kêu gọi được $2M vào tháng 7/2021, dẫn đầu bởi Multicoin Capital cùng với đó là sự tham gia của Binance Labs, Accomplice, Coinbase Ventures, Sixth Horizon,
• Superfluid: Vào tháng 7/2021, dự án thông báo đã gọi được $9M từ các quỹ như Multicoin Capital, Semantic Ventures, Delphi Digital, DeFiance Capital, MetaCartel Ventures, MMC, Fabric Ventures và rất nhiều cái tên khác nữa
• Math Wallet: Multicoin và Alameda Research đã từng dẫn vòng series A của dự án này và kêu gọi được $7.8M vào tháng 10/2020.
• Braintrust: Một mạng lưới tuyển dụng freelancer phi tập trung, dự án đã kêu gọi được 18$M trong vòng gọi vốn gần đây nhất vào tháng 10/2020, với sự góp mặt của các quỹ như Multicoin Capital, Pantera và Galaxy Digital.
• Audius: Một dự án được ví như Soundcloud của web3 cũng có tên trong portfolio của quỹ đầu tư. Dự án đã từng gọi vốn một lần trong vòng Series A với trị giá $5.5M. Trong lần gọi vốn tiếp theo dẫn đầu bởi Multicoin Capital, Audius đã gọi được thêm 3.1 triệu đô.
• BetDEX: Dự án làm về cá cược này kêu gọi được $21M vào tháng 2/2021. Vòng gọi vốn được dẫn đầu bởi Paradigm và FTX, cùng với sự góp mặt của một số quỹ như Multicoin Capital, Hack VC, Lightspeed Venture Partners, Sino Global Capital,…

Nhận xét: Anh em có thể thấy Multicoin Capital đầu tư vào nhiều loại dự án khác nhau trên nhiều nền tảng, chủ yếu là trên Ethereum và Solana.

Thời gian họ đầu tư vào dự án nằm nhiều trong giai đoạn 2020 – 2021, với việc tham gia đầu tư sớm vào các round sớm của dự án như seed round, Strategic round hay Series A. Gu đầu tư này khác nhiều ông lớn khác như a16z hay 3AC,… khi họ thường đầu tư vào cả các round sớm lẫn round muộn của dự án (Series B, C, D,…).

5. Đánh giá & Nhận xét

Nhìn vào portfolio của Multicoin Capital, anh em có thể thấy những đặc điểm sau qua danh mục đầu tư của Multicoin Capital:

• Họ đầu tư vào rất nhiều các dự án Layer 1 – số dự án layer 1 đầu tư nhiều hơn hẳn so với nhiều quỹ đầu tư khác như a16z, Paradigm,… Từ đó, họ cũng có nhiều thương vụ layer 1 thành công hơn so với các quỹ khác.
• Họ đầu tư nhiều vào các dapps trên hệ sinh thái Solana thời gian gần đây. Từ mảng DEX, lending, stablecoin, NFT/ Metaverse/ Gaming đều được Multicoin Capital đầu tư, họ tiếp tục chứng tỏ niềm tin mãnh liệt của mình vào nền tảng Solana, và hỗ trợ cho các Dapps trên nền tảng.
• Họ đầu tư vào hầu như tất cả các mảng trên thị trường, trừ các ứng dụng stablecoin – với chỉ một khoản đầu tư vỏn vẹn trong mảng này.

6. Các hệ sinh thái trong Portfolio của Multicoin Capital

Anh em có thể thấy, đa phần các dự án họ đầu tư trong danh mục nằm trên Ethereum hoặc Solana. Việc các dự án thời gian đầu họ đầu tư nằm trên Ethereum là tương đối dễ hiểu, bởi đó là mảnh đất màu mỡ và nhiều cơ hội đầu tư nhất.

Họ “đánh cược” lớn vào nền tảng Solana, không chỉ thể hiện ở việc họ đầu tư sớm vào coin nền tảng này mà còn bởi họ cũng đầu tư vào nhiều dự án trong hệ sinh thái này, trong nhiều mảng khác nhau từ DEX, Lending, Stablecoin,…

7. Các nhà đầu tư vào Multicoin Capital

Multicoin đã nhận đầu tư của nhiều quỹ và cá nhân nổi tiếng: Roca Capital, Three Arrows Capital, Marc Andreessen (co-founder a16z), Protocol Ventures, Elad Gil, Chris Dixon (GP tại a16z), Vy Capital, Union Square Ventures, Bill Lee, David Sacks, và Binance.

Anh em có thể thấy, Multicoin được rất nhiều quỹ lớn tin tưởng đầu tư, đặc biệt là 3AC, a16z hay Binance. Việc raise tiền ngang từ các quỹ đầu tư này thể hiện sự tin tưởng của các quỹ đối với Multicoin, được các quỹ top-tier đầu tư chứng tỏ Multicoin có sự uy tín cao và investment thesis đang đạt hiệu quả tốt, dù quỹ mới chỉ vỏn vẹn 4 năm tuổi.

8. Đánh giá Portfolio của Multicoin

Performance

Đa phần các dự án do Multicoin đầu tư đều đã có sản phẩm và token. Top 5 dự án có Token đạt hiệu suất tốt nhất (giá hiện tại so với giá khởi đầu năm 2021) là:

• Terra (LUNA): 11,300%;
• Solana (SOL): 9,900%
• Kadena (KDA): 7,500%;
• Livepeer (LPT): 2,400%;
• Helium (HNT): 2,300%.

Top 5 dự án có Token đạt hiệu suất tốt nhất (giá ATH so với ATL) là:

• Alpha Finance (ALPHA): 11,000%;
• Solana (SOL): 52,000%;
• Terra (LUNA): 60,300%;
• Kadena (KDA): 40,500%;
• Thorchain (RUNE): 260,000%.

Xu hướng đầu tư của Multicoin trong năm 2021

Trong năm 2021, Multicoin đã dừng đầu tư nhiều vào mảng thế mạnh của mình là Layer 1. Thay vào đó, họ đầu tư vào nhiều dự án trong mảng NFT, Derivatives, Dịch vụ cho người dùng cuối như ví, các ứng dụng cơ sở hạ tầng và các ứng dụng khác. Anh em cũng có thể thấy, năm 2021 là năm bùng nổ của các dự án Layer 1, việc này khiến việc đầu tư vào Layer 1 không còn hấp dẫn với các nhà đầu tư chuyên đầu tư seed round và strategic round như Multicoin Capital.

Anh em hãy cùng mình theo dõi xem, liệu họ đầu tư vào các mảng mới này có mang lại hiệu suất tốt như mảng Layer 1 hay không nhé.

Ngoài ra, anh em có thể thấy họ rất ít đầu tư vào game – một mảng mới vô cùng hot trong thời gian gần đây, và được nhiều quỹ đầu tư xuống tiền như a16z, Paradigm,…

9. Tổng kết

Trên đây là tổng quan về Portfolio và một số nhận định về xu hướng đầu tư của Multicoin

Token Economy là một trong những khía cạnh quan trọng mà nhà đầu tư cần xem xét trước khi đầu tư. Trong bài viết này, chúng ta sẽ tìm hiểu Token economy là gì và những yếu tố để tạo nên một nền kinh tế token bền vững.

1. Token economy trong Web3 là gì?

Để hiểu cụ thể về khái niệm token economy trong web3, bạn cần hiểu 3 khái niệm liên quan: Token, Web3, Economy.

Token là gì?

Đầu tiên là khái niệm token. Thực tế, token không phải là một điều mới mẻ, nó đã tồn tại trước khi có sự xuất hiện của blockchain. Tùy thuộc vào ngữ cảnh mà nó mang một ngữ nghĩa khác nhau.

Trong kinh tế truyền thống, token đại diện cho các dạng giá trị kinh tế khác nhau chẳng hạn như phiếu thưởng, thẻ quà tặng, điểm thưởng trong chương trình khách hàng thân thiết, cổ phiếu, trái phiếu… Tùy thuộc vào trường hợp sử dụng, token có thể được tạo ra dựa trên bằng chứng về một số hành vi nhất định, nó có thể đại diện cho cả tài sản và quyền truy cập.

Web3 là gì?

Web3 là sự phát triển tiếp nối của Web1. Nếu Web1 được xem là sự khởi đầu của Internet, bao gồm các giao thức mã nguồn mở được thiết kế trên tinh thần cởi mở, hòa nhập. Web3 kế thừa tinh thần của Web1, nhưng trong đó, mọi thứ được token hóa, tên tuổi, danh tính, hoạt động, thông tin… Web3 đề cao tính sở hữu & sự cộng tác giữa các bên liên quan.

Economy là gì?

Economy có thể hiểu là tổng hòa các mối quan hệ tương tác lẫn nhau của con người và xã hội liên quan trực tiếp đến việc sản xuất, trao đổi, phân phối, tiêu dùng các loại sản phẩm hàng hóa và dịch vụ, nhằm thỏa mãn nhu cầu ngày càng cao của con người trong một xã hội với một nguồn lực có giới hạn.

Tựu chung lại, Token Economy trong Web3 là nền kinh tế xoay quanh các khái niệm về token, đề cao tính sở hữu & cộng tác giữa con người và xã hội. Sự xuất hiện của blockchain cho phép làn sóng này phát triển mạnh mẽ hơn vì mọi người có thể phát hành token một cách dễ dàng với chi phí rẻ trên một blockchain.

2. Yếu tố cốt lõi để thiết kế Token Economy trong Web3

Token type

Hiện nay, token type có thể được phân loại thành hai loại token chính là fungible token and non-fungible token.

Fungible token (FT) là tên gọi chung cho các token standard có thể dùng để đại diện cho các tài sản không phải phải duy nhất, có thể thay thế và phân chia được.

Ví dụ: ETH là một loại fungible token. Giá trị của mỗi ETH là như nhau và chúng có thể thay thế cho nhau vì giá trị của chúng là như nhau. Các loại tiền phát định của quốc gia trong thế giới thực cũng được xem là một fungible token, như ở Việt Nam, tờ 100,000 VND ở thành phố Hồ Chí Minh có giá trị như nhau với tờ 100,000 VND ở Hà Nội.

Non-Fungible Token (NFT) là tên gọi chung cho token standard có thể dùng để đại diện cho một tài sản độc nhất. Thuộc tính này có nghĩa là mỗi token là duy nhất và không thể được hoán đổi cho một token khác.

Một dự án có thể có một hoặc nhiều native token, nó có thể fungible token (FT) hoặc Non-Fungible Token (NFT) hoặc là một hệ thống có sự kết hợp của cả hai standard ở trên.

Token supply

Token supply là một thành phần quan trọng việc thiết kế token economy. Khi token supply đứng một mình, nó không mang nhiều ý nghĩa nhưng khi kết hợp token supply với các yếu khác và trong một ngữ cảnh cụ thể, nó sẽ chúng sẽ cho chúng ta các dữ liệu có ý nghĩa. Ví dụ; market cap, FDV…

Thông thường, một dự án thường cung cấp ba số liệu về token supply:

• Circulating supply: Số lượng coin hoặc token đang được lưu thông trên thị trường.
• Total supply: Tổng số lượng coin hoặc token đã được tạo ra, trừ đi bất kỳ số coin & token nào đã bị loại bỏ khỏi lưu thông (burn,..).
• Max supply: Tổng số số lượng coin/ token tối đa có thể tồn tại, bao gồm cả những token đã được khai thác hoặc sẵn có trong tương lai.

Token distribution & allocation

Token distribution & allocation (phân bổ và phân phối token) là một phần không thể thiếu trong việc thiết kế các token economy của các dự án. Nó mô tả tỷ lệ các nhóm người dùng và nhà đầu tư khác nhau sở hữu native token của dự án.

Trong thị trường crypto, tất cả dự án đều có cách phân bổ và phối token ban đầu, theo đó dự án quyết định số lượng token họ sẽ cung cấp, cho hoặc bán cho ai.

Thông thường, trong lần phân phối token ban đầu, các dự án blockchain phân phối token của họ cho bốn nhóm chính, kèm với thời gian khóa & vesting token khác nhau:

• Public: Đề cập đến bất kỳ ai quan tâm đến việc đầu tư vào dự án.
• Community: Cộng đồng bao gồm những người dùng đam mê dự án và mong muốn đóng góp giúp dự án thành công.
• Insiders: Người trong cuộc về cơ bản là nhóm sáng lập, cố vấn, quỹ đầu tư…
• Foundations: Thường là một tổ chức phi lợi nhuận quản lý dự án theo cách này hay cách khác (Ethereum Foundation của Ethereum).

Tóm lại, token distribution & allocation cho bạn biết dự án phân phối token cho ai, giá bao nhiêu, thời gian vesting như thế nào,… Những điều này cực kỳ hữu ích trong việc đầu tư trong thị trường crypto. Ngoài ra, nó còn cho chúng ta thấy tổng quan độ phân quyền của dự án, xác định mức độ “công bằng” của việc khởi chạy token.

Token use case

Token use case ở đây chỉ các trường hợp mà token được sử dụng trong mạng. Đây là yếu tố quan trọng để bạn có thể đánh giá được giá trị nội tại của một token.

Ví dụ: Naitve token của Ethereum là ETH, nó được sử dụng để thanh toán gas fee trên mọi giao dịch. Sau khi chuyển sang Ethereum PoS, các node sẽ được yêu cầu staking ETH để tham gia vào quá đồng thuận và nhận block reward.

Tùy vào dự án, các token sẽ có những trường hợp sử dụng khác, các dự án cần thiết kế các trường hợp sử dụng hợp lý để thúc để hệ sinh thái phát triển.

• Native token của Compound là COMP, nó được sử dụng để đề xuất và bỏ phiếu về các thay đổi đối với giao thức.
• Native token của Polkadot là DOT, nó được sử dụng trong 4 trường hợp chính trong mạng, bao gồm; thanh toán gas fee, quản trị qua mạng, khả năng tương tác và liên kết.

3. Như thế nào là một thiết kế Token Economy tốt?

Trong các trường hợp thuận lợi, một thiết kế token economy phù hợp sẽ giúp đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng của dự án. Tuy nhiên, không phải mọi dự án đều thành công khi áp dụng token vào hệ thống.

Điểm mấu chốt là tìm được sản phẩm phù hợp với thị trường, hiểu rõ lợi thế cạnh tranh của dự án khi sử dụng hệ thống token thay vì kinh doanh như thị trường truyền thống, nơi không có token nào được sử dụng. Đây là một trong những điểm mấu chốt.

Tiếp theo, một thiết kế token economy tốt phải token hóa giá trị kinh tế mà mạng lưới hay dự án tích lũy được để có thể phân phối cho các bên liên quan trọng cộng đồng bao gồm: người dùng, nhà đầu tư vào token, dự án…

Ví dụ trường hợp của Uniswap (UNI):

Sự kiện Uniswap ra mắt token được xem là sự kiện đánh dấu cho sự bùng nổ của DeFi trên thị trường Crypto. Uniswap tính phí người dùng từ 0.01 – 1%, người dùng (swapper) trả phí giao dịch cho LP (những người cung cấp thanh khoản trên Uniswap).

Mặc dù Uniswap đã xử lý khối lượng giao dịch hơn nghìn tỷ USD nhưng không có khoản phí nào thuộc về sở hữu của UNI holders. Tất cả chúng được phân phối cho Uniswap LP. Trường hợp sử dụng duy nhất của UNI hiện tại là cho phép holder được phép tham gia voting trên các proposal của mạng.

Trong trường hợp của Uniswap, thiết kế token economy đã mã hóa được giá trị kinh tế mà Uniswap tạo ra, trong trường hợp này là phí giao dịch. Tuy nhiên, có thể giá trị kinh tế này không được phân phối hợp lý giữa các bên.

Mặc dù UNI vẫn có trường hợp sử dụng của riêng mình là “quản trị” nhưng yếu tố “quản trị” có giá trị khác nhau đối với các đối tượng sử dụng khác nhau, ở đây giá trị tích lũy cho UNI không rõ ràng. Ngoài ra, giá trị kinh tế được tạo ra từ mạng lưới không được tích lũy cho UNI.

Ở khía cạnh là một nhà đầu tư long-term trong crypto, hãy xem xét mạng lưới có tạo ra giá trị kinh tế hay không? Nếu có thì giá trị đó có tích lũy cho native token của dự án? Điều này sẽ rất quan trọng trong việc xác định token đó có xứng đáng để bạn đầu tư hay không.

4. Thiết kế Single-token & Multi-token

Để xây dựng một dự án có thể phát triển mạnh mẽ trong môi trường Web3, ngoài việc xây dựng một sản phẩm tốt và phù hợp với thị trường, khía cạnh thiết kế một token economy phù hợp cũng quan trọng không kém. Trên thực tế, tùy theo từng dự án mà chúng sẽ có các thiết kế khác nhau.

Bài viết này sẽ phân loại chúng dựa theo độ phức tạp của thiết kế:

• Mô hình Single-Token.
• Mô hình Multi-token.

Cách phân chia này là để phù hợp với sự phát triển của lớp cơ sở hạ tầng và lớp ứng dụng của của thị trường Crypto từ năm 2017 đến nay.

Mô hình Single-token

Mô hình Single-token, hay còn được gọi là mô hình token đơn, dùng để ám chỉ các dự án tiền điện tử cung cấp một loại token duy nhất trong mạng.

Thực tế, nếu tiếp xúc thị trường crypto từ giai đoạn 2017 – 2018, bạn sẽ không ngạc nhiên với các dự án crypto sử dụng mô hình single-token. Một vài dự án vẫn tồn tại từ thời điểm đó và phát triển mạnh cho đến nay như Bitcoin (BTC) & Ethereum (ETH).

Hãy xem xét thiết kế token economy của Bitcoin (BTC) & Ethereum (ETH), 2 dự án tiêu biểu cho việc thiết kế token economy theo mô hình single-token:

Thiết kế kinh tế xung quanh BTC trong mạng Bitcoin dễ hiểu, rõ ràng và không quá phức tạp. Bitcoin (BTC) có tầm nhìn là trở thành một kho lưu trữ giá trị. Vì tầm nhìn đó, Bitcoin (BTC) sử dụng mô hình giảm phát, BTC có một giới hạn cứng về số lượng token được tạo ra, tối đa chỉ có 21 triệu BTC.

Người dùng trả một khoản phí nhỏ để sử dụng mạng Bitcoin (transaction fee). Các Bitcoin node nhận phần phí giao dịch đó, cộng với block reward cho mỗi block mới mà họ thêm vào mạng.

Block reward ban đầu là 50 BTC mỗi khối. Phần thưởng khai thác block mới giảm một nửa sau mỗi 210,000 block. Theo thời gian, khi số lượng token mới có sẵn để khai thác giảm xuống, nhu cầu sẽ tăng lên, tỷ lệ nghịch với nguồn cung giảm dần. Điều này sẽ tăng giá trị và giá cả của token vì nhiều người sẽ muốn có nó.

Ethereum là nền tảng smart contract, tầm nhìn của dự án là trở thành một máy tính phi tập trung để cho phép bất kỳ ai có thể xây dựng các ứng dụng hữu ích trên nó.

Ethereum không sử dụng một mô hình giảm phát như Bitcoin (BTC) vì nguồn cung hạn chế cũng có thể thúc giục mọi người tích trữ token thay vì chi tiêu nó, do đó làm giảm tiện ích và giá trị của ETH. Thay vào đó, Ethereum sử dụng một mô hình lạm phát, không có giới hạn tổng cung cho ETH.

Người dùng trả một khoản phí nhỏ dưới dạng ETH để sử dụng mạng Ethereum (transaction fee). Dựa theo EIP 1559, một phần phí (base fee) sẽ được đốt khỏi lưu thông.

Các Ethereum node bảo mật cho mạng lưới Ethereum, đổi lại, họ nhận về một phần phí giao dịch (tip fee) với block reward cho mỗi block mới mà họ thêm vào mạng.

Nếu nhu cầu sử dụng mạng Ethereum cao, dẫn tới tình trạng số lượng base fee burn nhiều hơn số lượng ETH mới được tạo ra thì Ethereum sẽ rơi vào giảm phát. Thực tế, dựa trên dữ liệu từ lúc EIP 1559 được thêm vào mạng, Ethereum đang ở tình trạng lạm phát thấp (3.4%).

⇒ Qua thiết token economy của Ethereum (ETH) và Bitcoin (BTC), chúng ta có thể thấy không có một khung thiết kế duy nhất cho mọi dự án. Tùy vào thiết kế và tầm nhìn mà mỗi dự án có thể có các thiết kế token economy khác nhau. Tổng quan, một đặc điểm của các dự án sử dụng mô hình Single-token là:

• Dự án có một token chính trong mạng, các tác nhân trong mạng tương tác qua lại xung quanh token chính đó.
• Thiết kế đơn giản và dễ hiểu.
• Token chính thường là fungible token.

Mô hình Multi-token

Mô hình multi-token dùng để ám chỉ các dự án tiền điện tử cung cấp từ hai loại token trở lên trong mạng.

Đến nay, có 2 category lớn phát triển mạnh mẽ trên các layer 1 là DeFi & NFT.

Trong khi đa phần dự án DeFi vẫn sử dụng single-token model thì một số ít dự án DeFi còn lại và các dự án về Gaming sử dụng multi-token model. Một số dự án tiêu biểu như: Frax Finance (FXS và FRAX), Fei protocol (TRIBE và FEI), Maker DAO (MKR và DAI), Axie Infinity (AXS, SLP, Axie NFT)…

Hãy xem xét hai dự án tiêu biểu trong đó là Maker DAO (MKR & DAI) – đại diện cho DeFi và Axie Infinity (AXS, SLP, Axie NFT) – đại diện cho NFT.

1. MakerDAO (MKR & DAI)

Maker DAO là một debt protocol trên Ethereum. Token economy của Maker DAO được thiết kế với hai token chính:

• DAI Stablecoin là một loại Stablecoin được thế chấp quá mức bởi các crypto assets và được giữ ổn định giá tương ứng 1 USD.
• Maker (MKR) là Token quản trị của dự án, được dùng để quản trị và tái cấu trúc vốn của dự án.

DAI hoạt động tương đối phức tạp. Để có thể vay DAI từ Maker DAO, người dùng phải mở một vị thế nợ (debt position) Maker CDP. Sau đó, người dùng sẽ deposit tài sản thế chấp vào trong Maker CDP của mình. Dựa vào số lượng và chất lượng tài sản thế chấp, người vay sẽ được vay 1 số lượng DAI nhất định, người dùng có thể dùng số DAI này trên secondary market như dùng DAI để mua tài sản khác, cho vay, farming…

Khi muốn lấy lại tài sản thế chấp, người dùng sẽ trả lại số DAI đã vay cộng với phần lãi suất được tính bằng DAI. Phần DAI của người vay trả lại cho giao thức sẽ được đem đi đốt. Sau đó Maker CDP mở khóa và người tham gia sẽ nhận lại tài sản thế chấp của họ. Ngoài ra, còn hàng loạt cơ chế bổ sung khác để giữ cho DAI giao dịch ở peg 1 USD trên secondary market.

Maker (MKR) là token quản trị của dự án, cho phép chủ sở hữu bỏ phiếu về các thông số khác nhau như stability fee, debt ceiling, các loại tài sản thế chấp sẽ được sử dụng… MKR cũng được sử dụng để làm backstopping cho protocol. Trong trường hợp Maker DAO bị nợ thì MKR holder sẽ bị diluted. Với rủi ro mà MKR holder gánh chịu, một phần phí mà giao thức tạo ra sẽ được capture lại cho MKR holder.

1. Axie Infinity (AXS, SLP, Axie NFT)

Nếu 2020 là năm phát triển vượt bật của DeFi thì 2021 là năm của NFT. Q2/2021, chúng ta chứng kiến sự tăng trưởng vượt bật của nhóm dự án Gaming trong Category NFT, dẫn đầu xu hướng phát triển này là Axie Infinity. Trong phiên bản đầu tiên, Axie Infinity có 3 loại token chính:

• AXS (Fungible token).
• SLP (Fungible token).
• Các Axie (Non Fungible token).

AXS có giới hạn nguồn cung ở 270 triệu token,đóng vai trò là token quản trị cho giao thức Axie Infinity. Người dùng có thể staking AXS để được hưởng doanh thu từ dự án và tham gia các vào các quyết định quản trị dự án trong tương lai. Ngoài ra, AXS còn được sử dụng như một work token, người dùng cần một lượng AXS nhất định để nhân giống 2 Axie với nhau.

SLP token không có giới hạn cứng, nó được dùng để nhân giống Axie và một số hoạt động khác trong Axie Infinity. Người chơi kiếm được SLP bằng cách chơi game hoặc cạnh tranh trong các sự kiện và giải đấu khác nhau. Khi SLP được sử dụng, nó bị loại bỏ khỏi lưu thông bằng cách burn.

Các Axie là các NFT token. Khi bắt đầu, người chơi cần có 3 Axies để chơi game. Không có giới hạn cứng cho số lượng Axie có thể tồn tại trong Axie Infinity. Nguồn cung của chúng tăng thông qua việc nhân giống 2 cá thể Axie lại với nhau, mỗi Axie chỉ có thể nhân giống tối đa 7 lần. Giá cả của Axie phụ thuộc vào độ hiếm và số lượng AXS & SLP cần thiết để nhân giống.

Tương tự như trường hợp ở trên, không có một khung thiết kế token economy duy nhất có thể áp dụng cho tất cả dự án. Ba đặc điểm chung mình nhận thấy ở nhóm dự án sử dụng mô hình multi-token:

• Thường có ít nhất 2 token chính trong hệ thống token economy của dự án.
• Thiết kế token economy tương đối phức tạp. Độ khó tăng theo cấp số nhân.
• Thường được sử dụng bởi các dự án DeFi & NFT.

5. 4 lưu ý về token economy khi đầu tư dài hạn vào dự án crypto

Dưới đây là một vài điểm nhà đầu tư cần cân nhắc về token economy của dự án trước khi ra quyết định đầu tư long-term:

Chú ý vào market sentiment chung của thị trường

ROI của hình thức mua giá thấp, hold, đợi giá cao bán chốt lời phụ thuộc khá lớn vào việc market sentiment chung của thị trường. Trong uptrend, đều này có vẻ dễ thực hiện hơn, “Nước lên thì thuyền lên”.

Tạo ra giá trị trước và capture value sau

Số đông nhà đầu tư crypto thường tập trung quá mức vào thiết kế token economy của dự án. Tuy nhiên, về cơ bản, bạn không thể capture value cho native token nếu dự án của bạn không tạo ra giá trị.

Mặc dù các thiết kế token economy tốt có thể khuyến khích người dùng sử dụng sản phẩm và góp phần tạo ra giá trị, nhưng rõ ràng không nên xem nó là yếu tố duy nhất để quyết định đầu tư.

Các bạn có thể thấy điều này rõ ràng trong quá khứ, năm 2017, các dự án Layer 1 có thiết kế token economy gần như tương tự nhau. Nhưng sau 5 năm, chỉ có một số dự án còn tồn tại và mang lại khả năng sinh lời cho các nhà đầu tư.

Yếu tố về thiết kế token economy là quan trọng nhưng chỉ mình nó là không đủ, cần xem xét nó với các yếu tố như sản phẩm, team và tầm nhìn của dự án… để ra quyết định đầu tư.

Chọn các dự án Lạm phát thấp hoặc vừa phải

Lạm phát nguồn cung token ra thị trường thứ cấp tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau:

• Phần thưởng PoS staking.
• Các chương trình khai thác thanh khoản.
• Ecosystem partnership.
• Community rewards.
• Grants.
• …

Thị trường tài chính nói chung có thể phân chia làm hai giai đoạn chính là expansion phase & contraction phase (mở rộng & co hẹp). Trong các điều kiện thị trường khác nhau, tác động của việc lạm phát nguồn cung token ra ngoài thị trường thứ cấp sẽ gây ra các tác động khác nhau, thường là tiêu cực hơn trong contraction phase.

Trong bối cảnh thị trường hiện tại, các tổ chức tài chính truyền thống bắt đầu tham gia vào thị trường crypto trên cả hai mặt trận là primary & secondary market. Điều này khiến thị trường Crypto nói chung có mối tương quan cao với TradFi và các dự án crypto đang được xem như một cổ phiếu công nghệ hoặc các tài sản có rủi ro.

Trong contraction phase, định giá trên thị trường thứ cấp của các cổ phiếu công nghệ sẽ giảm đáng kể, tương tự, market sentiment chung của thị trường crypto cũng thế.

Lạm phát nguồn cung nhiều trong giai đoạn này sẽ khiến tăng áp lực bán trên secondary market và khiến giá token sẽ có xu hướng giảm nhiều hơn mức trung bình của thị trường.

Có thể, lạm phát mạng nên được điều chỉnh ở mức thấp hoặc vừa phải để mạng phát triển bền vững. Nếu dự án bắt buộc lạm phát để phát thì cũng nên có sự điều chỉnh phù hợp trong giai đoạn thị trường bước vào giai đoạn contraction.

Xem xét cẩn thận dự án có thiết kế token economy loại Multi-token

Đối với model single-token, khối lượng công việc thiết kế token economy chỉ là mô phỏng, tinh chỉnh và cân bằng cung cầu của native token. Trong một model multi-token, khối lượng công việc gấp nhiều lần.

Ví dụ:

• Trong hệ thống Bitcoin (BTC), thiết kế token economy chỉ gói gọn vào BTC.
• Trong hệ thống hai token như Maker DAO (MKR – DAI), công việc thiết kế token economy bao gồm thiết kế cho MKR, DAI và sự tương tác của 2 token này trong hệ thống. Nói một cách đơn giản, sẽ có “ba” đầu công việc mà bạn cần suy nghĩ. Khối lượng công việc càng lớn hơn trong các hệ thống Gaming khi hệ thống kinh tế của họ có hơn 3 token.

Nhìn lại từ năm 2017 đến nay, các lớp ứng dụng đang dần tiến tới việc có các thiết kế token economy phức tạp hơn. Có một điểm mình nhận thấy là thiết kế token economy phức tạp có vẻ đang không quá hoạt động không tốt trong contraction phase.

Điển hình là các dự án gaming, các thiết kế token economy của các dự án Gaming chỉ hoạt động tốt trong một giai đoạn nhất định. Khi thị trường bắt đầu bão hòa hoặc thị trường bước vào giai đoạn contraction, các thiết kế token economy của các dự án này bắt đầu phản tác dụng. Vì chúng thường không được chuẩn bị cho việc hoạt động trong giai đoạn đó.

Nếu là một người muốn đầu tư dài hạn qua các chu kỳ uptrend & downtrend của thị trường crypto, các bạn nên chú ý kỹ về thiết kế token economy của dự án. Đặc biệt là các dự án thuộc nhóm có hai token trở lên trong mạng lưới. Một thiết kế token economy “tồi” có thể khiến một dự án tiềm năng chết đi không phải là điều hiếm trong thị trường crypto này.

6. Tổng kết

Token không phải là “liều thuốc thần” giải quyết được mọi vấn đề. Để thiết kế một token economy thành công, các dự án cần nắm bắt rõ lợi thế cạnh tranh của mình khi sử dụng token và khai thác tất cả những lợi thế mà token có thể mang lại cho hệ sinh thái của mình.

Trong khía cạnh đầu tư, hãy xem xét mạng lưới có tạo ra giá trị kinh tế hay không, nếu có thì giá trị đó có tích lũy cho native token của dự án. Điều này sẽ rất quan trọng trong việc xác định token đó có xứng đáng để bạn đầu tư hay không.

Layer 2 của Ethereum là đề tài nóng hổi nửa đầu năm 2022, các giải pháp mở rộng trên Ethereum cạnh tranh nhau gay gắt về công nghệ như chi phí, tốc độ giao dịch, khả năng mở rộng. Đặc biệt, khi Ethereum 2.0 đang dần hoàn thiện, cộng hưởng với đợt airdrop của Optimism, cuộc cạnh tranh này càng trở nên khốc liệt. Tuy nhiên, vụ việc airdrop của Optimism vừa trải qua một tin tức không tích cực. Trong bài viết này, đội ngũ XGems sẽ tổng hợp sự kiện, phản ứng của các bên đối với vụ việc lần này (sẽ được cập nhật liên tục).

1. Sự kiện Optimism airdrop và sự cố WinterMute

Optimism là gì?

Optimism là một giải pháp mở rộng layer 2 trên Ethereum nhằm giảm tải phí gas, tăng tốc độ hoàn thiện giao dịch, từ đó đem lại trải nghiệm mượt mà hơn cho người dùng mà vẫn giữ được bảo mật từ chain gốc Ethereum. Optimism thuộc giải pháp sử dụng công nghệ Optimistic Rollups, và đưa vào sử dụng cơ chế bảo mật bằng thuật toán chứng gian lận (fraud proof).

Diễn biến sự kiện Optimism và WinterMute

Dòng thời gian vụ việc là phần sẽ được liên tục cập nhật giúp độc giả theo dõi sát sao vụ việc và có được những thông tin kịp thời nhất.

Dòng sự kiện của vụ việc diễn ra như sau:

Ngày 30/5/2022, Wintermute gửi fund tạo thanh khoản cho token OP với 2 lần test thử trước và Optimism Foundation đã gửi vào 2 địa chỉ ví được xác nhận bởi phía WinterMute.

• Tuy nhiên, Wintermute nhận ra họ đã gửi vào địa chỉ ví multisig ở trên Ethereum (layer 1) nhưng chưa được triển khai trên Optimism (layer 2) và họ không thể truy cập vào lượng token này.
• Phía WinterMute đã thông báo cho Optimism và triển khai hợp đồng recover multisig đến những địa chỉ đó trên Layer 2.
• WinterMute cũng đã liên lạc với đội ngũ của Gnosis Safe nhờ hỗ trợ và mong lấy lại được nguồn fund đã chuyển sai.

Ngày 1/6/2022, ngay sau khi WinterMute thông báo cho các bên liên quan thì Hacker đã nắm được tình hình và có sự chuẩn bị nhằm tạo một contract multisig trước WinterMute và Optimism kịp phản ứng.

• Kẻ tấn công đã có thể triển khai hợp đồng multisig (đa chữ ký xác nhận) đến Layer 2 trước (như một dạng front run – chạy trước giao dịch) và qua đó sở hữu hơn 20 triệu OP token.
• Sau đó, hắn ta đã chuyển số token về ví thông qua Synapse và Hop Bridge…

Ngày 30/5-1/6/2022, Optimism chính thức airdrop và cho người dùng claim OP token tùy theo việc lệch múi giờ và các lý do về địa lý khác.

• Ngay sau khi biết tin và bàn phương án giải quyết, Optimism đã quyết định gửi thêm 20 triệu OP token từ
• Foundation’s Partner Fund cho Wintermute để tiếp tục thuê dịch vụ hỗ trợ cung cấp thanh khoản nhưng là ở dạng cho vay (vì khoản tiền đưa trước đó đã bị bên WinterMute làm mất).

Ngày 8/6/2022, Wintermute đưa ra thông báo chính thức sau khi nêu rõ vụ việc trong khu vực quản trị của dự án Optimism.

Cập nhật mới nhất ngày 10/6/2022:

• Hacker đã hoàn trả lại 17 triệu OP Token và WinterMute cam kết sẽ đền bù khoảng 2 triệu OP token cho Optimism Foundation. Khoản 2 triệu OP token này dùng để trả thưởng cho hacker đã phát hiện lỗi.
• Thông tin về 1 triệu OP token được gửi cho Vitalik cũng đã được xác nhận là chính xác và khoản này cũng đã được hoàn trả lại cho Optimism

Phản ứng của các bên liên quan

Trong vụ việc lần này sẽ bao gồm 4 bên chính là:

• Optimism: Dự án phát hành airdrop
• Wintermute: Vai trò là đội market mak, hay còn gọi là nhà tạo lập thị trường được Optimism thuê để cung cấp thanh khoản ban đầu cho đợt airdrop này.
• Gnosis Safe: Chuyên về Multisig và có liên quan đến vụ việc.
• Hacker.

A. Về phía Optimism

• Đội ngũ nhận thức rõ được vấn đề nằm ở Wintermute và sự kiện xảy ra không như mong muốn. Vì vậy, team Optimism đã đưa ra cảnh báo cho người dùng.
• Ngoài ra, để đảm bảo việc phát hành Airdrop diễn ra suôn sẻ, Optimism sẽ bổ sung thêm 20 triệu OP token cho Wintermute để nhờ họ cung cấp thanh khoản. Tuy nhiên, lưu ý đây là hành động tạm thời của đội ngũ để hỗ trợ người dùng và sẽ có thể thu hồi khoản này trong tương lai khi sự việc được sáng tỏ.
• Trên lý thuyết, Optimism có thể cập nhật mạng lưới để tạm ngưng nhằm ngăn việc hacker có thể truy cập vào khoảng tokens này. Tuy nhiên, xét về góc độ dự án, họ là một giải pháp mở rộng phi tập trung và không nắm giữ tài sản của người dùng. Vì vậy, họ đã bỏ phiếu không làm hành động trên bởi không thể chỉ vì chuyện riêng của đội ngũ mà phải nâng cấp mạng lưới làm ảnh hưởng đến người dùng và qua đó thể hiện sự tập trung hóa cao. Điều này sẽ để lại tiền lệ xấu trong tương lai.
• Thông tin thêm: Các nước phương Tây có luật pháp và tòa án theo hướng Common Law, tức là sử dụng những bản án trước đây có tình huống tương tự làm mẫu để xét xử vì thế tư duy của họ thường mang hướng không được để lại tiền lệ.

B. Về phía Wintermute

• Họ đã thừa nhận lỗi 100% này đến từ tổ chức của mình và cam kết với cộng đồng những người nắm giữ OP token rằng họ sẽ mua lại số token khi hacker bán ra.
• Phía WinterMute đã cử đại diện viết cập nhật về vụ việc và lỗi lầm của bên họ chi tiết, minh bạch và kịp thời => chứng tỏ sự chuyên nghiệp, tinh thần trách nhiệm và tôn trọng đối với cộng đồng Optimism.
• Về việc tạm ngừng contract nhằm recover lại khoản fund đã gửi đã không diễn ra như dự kiến và Hacker có phần nhanh nhạy hơn.
• Ngoài ra, họ cũng sẽ tăng cường theo dõi địa chỉ ví này. Họ cũng tuyên bố với hacker rằng sẽ đem chuyện này cho pháp luật can thiệp nếu như không hoàn trả số tiền đó trong vòng 1 tuần.
• Họ có để lại lời nhắn cho hacker với nội dung như sau. Họ rất cởi mở và tiếp nhận hacker như là một hacker mũ trắng (nghĩa là những người tìm lỗ hổng trong các dự án với ý đồ tốt) và có dự định sẽ trao nhiều cơ hội hơn nữa để hai bên hợp tác trong tương lai. Nhưng để phù hợp với ngữ cảnh hiện tại thì khoản tiền còn lại khoảng 19 triệu OP token sẽ cần phải trả lại ví của Optimism.

C. Gnosis Safe

• Gnosis Safe đã tích cực cùng Optimism tham vấn cho WinterMute.
• Gnosis cùng cả 2 bên còn lại nhận thức rõ khoản token này có thể được hoàn lại với mức độ rủi ro cao và chỉ có thể thực hiện được 1 lần bởi WinterMute và cần Gnosis Safe hỗ trợ.

D. Về phía kẻ hacker